នរោត្ដម សីហនុ

នរោត្ដម សីហនុ
ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា កម្ពុជាក្រោមអាណានិគម និង ឯករាជ្យ (អាណត្តិទី១)
រជ្ជកាល	២៥ មេសា ១៩៤១ – ២ មីនា ១៩៥៥
រាជាភិសេក	៣ មីនា ១៩៤១
អ្នកស្នងមុន	សិរីសុវត្ថិ-មុនីវង្ស
អ្នកស្នងបន្ត	នរោត្តម-សុរាម្រិត
ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា (អាណត្តិទី២)
រជ្ជកាល	២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ – ៧ តុលា ២០០៤
អ្នកស្នងមុន	ជា-ស៊ីម
អ្នកស្នងបន្ត	នរោត្តម-សីហមុនី
រាជពន្ធភាព	នរោត្តម-មុនីនាថ (អភិ. ១៩៥២-២០១២ មរណភាពរបស់ទ្រង់) សូមមើលបញ្ជី អ្នកនាងផាត់-កាញ៉ុល ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីស៊ីសុវត្ថិ-ពង្សសានមុនី ម្ចាស់ក្សត្រីនរោត្តម-នលក្ខណ៍ ម្ចាស់ក្សត្រីស៊ីសុវត្ថិ-មុនីកេសន នាងម៉ានីវណ្ណ-ផានីវង្ស
រាជបច្ឆាញាតិ
បុត្រ១៤អង្គ
ព្រះនាមពេញ
ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេច នរោត្តម-សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ
វង្ស	វង្សនរោត្តម
បិតា	នរោត្តម-សុរាម្រិត
មាតា	ស៊ីសុវត្ថិ-កុសមៈ
ប្រសូត្រ	(1922-10-31)31 តុលា 1922 ភ្នំពេញ សហភាពឥណ្ឌូចិន
សុគត	15 តុលា 2012(2012-10-15) (បានព្រះជន្ម 89) ប៉ីជិង ចិន
ព្រះហត្ថលេខា
សាសនា	ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ

នរោត្តម-សីហនុ
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី១ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអាណាព្យាបាលកម្ពុជាទី១
ក្នុងមុខតំណែង ១៨ មីនា ១៩៤៥ – ១៣ សីហា ១៩៤៥
មុនដោយ	តំណែងបានបង្កើតឡើង
បន្តដោយ	សឺន-ង៉ុកថាញ់
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី១២ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអាណាព្យាបាលកម្ពុជាទី២
ក្នុងមុខតំណែង ២៨ មេសា ១៩៥០ – ៣០ ឧសភា ១៩៥០
មុនដោយ	យ៉ែម-សំបូរ
បន្តដោយ	សម្ដេចក្រុមហ្លួងស៊ីសុវត្ថិ-មុនីពង្ស
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី១៦ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអាណាព្យាបាលកម្ពុជាទី៦
ក្នុងមុខតំណែង ១៦ មិថុនា ១៩៥២ – ២៤ មករា ១៩៥៣
មុនដោយ	ហ៊ុយ-គន្ធុល
បន្តដោយ	ប៉ែន-នុត
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី២០ នាយករដ្ឋមន្ត្រីព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី៣
ក្នុងមុខតំណែង ៧ មេសា ១៩៥៤ – ១៨ មេសា ១៩៥៤
មុនដោយ	ចាន់-ណាក់
បន្តដោយ	ប៉ែន-នុត
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី២៣ នាយករដ្ឋមន្ត្រីព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី៦
ក្នុងមុខតំណែង ៣ តុលា ១៩៥៥ – ៥ មករា ១៩៥៦
មុនដោយ	ឡេង-ង៉ែត
បន្តដោយ	អ៊ុម-ឈៀងស៊ុន
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី៨
ក្នុងមុខតំណែង ១ មីនា ១៩៥៦ – ២៤ មីនា ១៩៥៦
មុនដោយ	អ៊ុម-ឈៀងស៊ុន
បន្តដោយ	ឃឹម-ទិត
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី២៧ នាយករដ្ឋមន្ត្រីព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី១០
ក្នុងមុខតំណែង ១៥ កញ្ញា ១៩៥៦ – ១៥ តុលា ១៩៥៦
មុនដោយ	ឃឹម-ទិត
បន្តដោយ	សាន-យន់
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី៣៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី១៧
ក្នុងមុខតំណែង ៩ មេសា ១៩៥៧ – ៧ កក្កដា ១៩៥៧
មុនដោយ	សាន-យន់
បន្តដោយ	ស៊ឹម-វ៉ា
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទី៣៦ នាយករដ្ឋមន្ត្រីរាជាធិបតេយ្យរាជ្យានុសិទ្ធិកម្ពុជាទី១
ក្នុងមុខតំណែង ៣ មេសា ១៩៦០ – ១៩ មេសា ១៩៦០
មុនដោយ	ព្រះអង្គឯង (ជាន.រ.នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឯករាជ្យ
បន្តដោយ	ផូ-ព្រឿង
ព័ត៌មានលំអិតផ្ទាល់
គណបក្សនយោបាយ	សង្គមរាស្ត្រនិយម
វិជ្ជាជីវៈ	អ្នកនយោបាយ

ព្រះករុណា ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្ដម សីហនុ រាជហរិវង្ស ឧភតោសុជាតិ វិសុទ្ធពង្ស អគ្គមហាបុរសរតន៍ និករោត្ដម ធម្មិកមហារាជាធិរាជ បរមនាថ បរមបពិត្រ ព្រះចៅ​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី (៣១ តុលា ១៩២២ – ១៥ តុលា ២០១២) ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ពីឆ្នាំ១៩៤១ដល់១៩៥៥ និងម្ដងទៀតចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៣ដល់២០០៤។ ព្រះ​អង្គ​ប្រសូត្រ​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១១ កើត ខែ​កក្ដិក ឆ្នាំ​ច ចត្វា​ស័ក ព.ស.​២៤៦៥ ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​ទី​៣១ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩២២ នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ទ្រង់ចូលទិវង្គតនៅថ្ងៃចន្ទ ទី ១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១២ ត្រូវនឹងថ្ងៃ ១៥ រោច ខែ ភទ្របទ​ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក វេលាម៉ោង ១ និង ២០ នាទីយប់ នៅទីក្រុងប៉េកាំង ប្រទេសចិន ។ គោរម្យងារជាកិត្តិយសជាព្រះបិតាឯករាជ្យជាតិខ្មែរក្រោយពីព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យថ្វាយព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថនរោត្តម-សីហមុនី ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី មានគោរម្យងារថា ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះ​មហា​វីរ​ក្សត្រ ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា​ឯករាជ្យ បូរណភាពទឹក​ដី និង​ឯកភាព​ជាតិ​ខ្មែរ។

ព្រះអង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងដែលមានឥទ្ធិពលនៃកម្ពុជាចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ដល់១៩៧០។ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យលើទីពីររបស់ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ថា ព្រះមហាវីរក្សត្រ តំណែងមួយក្នុងនោះព្រះអង្គបានទទួលជាច្រើនដោយការទទួលខុសត្រូវពីអតីតរបស់ទ្រង់ជាក្សត្រអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទនរោត្តម-សុរាម្រិត និង ព្រះមហាក្សត្រីយានី ស៊ីសុវត្ថិ-កុសមៈ ព្រះសីហនុបានកាន់តំណែងជាច្រើនមែនទែនតាំងពីឆ្នាំ១៩៤១ ដែលសៀវភៅកំណត់ត្រាពិភពលោកហ៊្គីននីស បង្ហាញថាទ្រង់ថាជាអ្នកនយោបាយដែលបានបម្រើក្នុងដំណើរផ្លាស់ប្ដូរនៃមុខតំណែងនយោបាយធំៗបំផុតរបស់ពិភពលោក។ ទាំងនេះរួមមានពីរអាណ្ណត្តិជាព្រះមហាក្សត្រ ពីរជាសម្ដេចព្រះរាជបុត្រ មួយជាប្រធាន ពីរជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដូចគ្នាតំណែងមួយចំនួនជាមេដឹកនាំនៃរដ្ឋាភិបាលនិរទេសជាច្រើន។ ទ្រង់បានបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋអាយ៉ងរបស់រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហមនៅឆ្នាំ១៩៧៥–១៩៧៦។

ភាគច្រើននៃតំណែងទាំងនេះជាព្រះកិត្តិយសតែប៉ុណ្ណោះ រួមមានតំណែងចុងក្រោយជាព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ សម័យកាលនៃការគ្រប់គ្រងជាក់ស្ដែងរបស់ព្រះសីហនុលើកម្ពុជាគឺបានចាប់ពីថ្ងៃ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ ​នៅពេលដែលកម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំង រហូតដល់ថ្ងៃ១៨ មីនា ឆ្នាំ១៩៧០ នៅពេលនោះលោកឧត្តមសេនីយ៍លន់-ណុលនិងសភាជាតិបានទម្លាក់ព្រះអង្គ។

ព្រះ​រាជជីវប្រវត្តិ​

នៅពេលព្រះអយ្យកោខាងមាតារបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ-មុនីវង្ស បានសោយទីវង្គតនៅថ្ងៃ២៣ មេសា ១៩៤១ ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កបានជ្រើសរើសព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុជាព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា។ ក្នុងពេលនោះ កម្ពុជាអាណានិគមគឺធ្លាប់ជាប៉ែកនៃសហភាពឥណ្ឌូចិន ដែលបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលវិចឈីសហការនិយមអ័ក្ស។ ការអភិសេកទ្រង់បានប្រារព្ធនៅថ្ងៃ៣ ឧសភា ១៩៤១។ នៅខែមីនា ១៩៤៥ អធិរាជាណាចក្រជប៉ុន ដែលបានកាន់កាប់កម្ពុជាប៉ុន្តែបានអនុញ្ញាតអោយរដ្ឋការអាណានិគមបារាំងនៅសេសសល់ បានរំលាយរដ្ឋការអាណានិគម និង បានកាន់កាប់ត្រួតត្រាសហភាពឥណ្ឌូចិន។ ស្ថិតក្រោមសម្ពាធពីពួកជប៉ុន ព្រះសីហនុបានប្រកាសឯករាជ្យរបស់កម្ពុជា។ មិនដូចអធិរាជយួនបាវ-ដាយទេ ព្រះសីហនុប្រយ័ត្នប្រយែងមិនព្រមព្រៀងខ្លួនព្រះអង្គច្រើនពេកទេក្នុងការសហការជាមួយជប៉ុន។ ពួកជប៉ុនបានបង្ខំលោកសឺន-ង៉ុកថាញ់ដែលជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសដែលក្រោយមកទៀតនៅខែសីហា ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃកម្ពុជា។ បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ជប៉ុន ពួកបារាំងបន្តិចម្ដងៗបានដណ្ដើមយកការកាន់កាប់សហភាពឥណ្ឌូចិនវិញ។

ទ្រង់ក៏ជាអ្នកបង្កើតច្បាប់ដ៏មានប្រសិទ្ធិភាពបំផុតនៅប្រទេសកម្ពុជា ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ដល់ឆ្នាំ១៩៧០។ បន្ទាប់ពីទ្រង់ដាក់រាជ្យក្នុងឆ្នាំ២០០៤រួចមក រដ្ឋសភាជាតិនៃកម្ពុជាបានព្រមព្រៀងថ្វាយជូននូវព្រះគោរមងារផ្លូវការជា «ព្រះករុណាព្រះសម្ដេចព្រះនរោត្ដមសីហនុ ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះវររាជបិតា ឯករាជ្យ បូរណភាពទឹកដី និងឯកភាពជាតិខ្មែរ»ជាមួយនឹងព្រះបូព្វសិទ្ធិពិសេស ក៏ដូចជាព្រះរាជអភ័យឯកសិទ្ធិ ដូចកាលដែលព្រះអង្គនៅគ្រងរាជ្យ។

ការ​សិក្សា

ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៣០ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៤០ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​សិក្សា នៅ​សាលាបឋមសិក្សា ផ្ហ្រង់ស្វាបឺឌ្វាង់ និង​វិទ្យាល័យ​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ រាជធានី​ភ្នំពេញ ក្រុងភ្នំពេញ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​បារាំងស្ឆេះស៊្លូបឡូបា (Lycée Chasseloup Laubat) នៅ​ព្រៃនគរ (វៀតណាម​ខាង​ត្បូង)។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​១៩៤៨ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​ជាន់​ខ្ពស់ នៅ​សាលា​អនុវត្ត​ទ័ព​សេះ និង​កង​រថ​ពាស​ដែក​នៅ​សូមៀរ ប្រទេស​បារាំង។

ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា

ការ​គ្រង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​លើក​ទី​១

នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៤១ ក្រុម​ប្រឹក្សា​ព្រះរាជ​បល្ល័ង្គ បាន​ជ្រើស​តាំង និង​ថ្វាយ​ព្រះរាជ​ឋានៈ​ព្រះអង្គ​ជា ព្រះមហាក្សត្រ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ ព្រះ​អង្គ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤១។បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យថ្វាយព្រះបិតានៅថ្ងៃ​ទី​០២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៥៥ ។

ចលាចលភាពជាអ្នកដឹកនាំ

នាយករដ្ឋមន្ត្រី

អត្ថបទដើមចម្បង: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០) និង សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងចូលមកដល់ដើមទសវត្ស១៩៥០ បំណងប្រាថ្នារបស់ព្រះបាទសីហនុបានកាន់តែជាតិនិយម និងព្រះអង្គបានទាមទារឯករាជ្យពីពួកអាណានិគមជនបារាំងនិងការចាកចេញទាំងស្រុងរបស់ពួកគេពីឥណ្ឌូចិន។ នេះបានដាស់ពញ្ញាក់មនោសញ្ចេតនានៃប្រជាជាតិក្មេងខ្ចីនៃសហភាពឥណ្ឌូចិន: រដ្ឋវៀតណាម សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងព្រះរាជាណាចក្រលាវ។ ព្រះអង្គបានយាងទៅក្រៅស្រុកទៅកាន់ប្រទេសថៃនៅខែឧសភា ១៩៥៣ ពីព្រោះការគំរាមកំហែងដល់ជីវិតរបស់ទ្រង់ដោយពួកបារាំង ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ហើយក៏បានត្រឡប់មកវិញនៅពេលឯករាជ្យបានជោគជ័យនៅថ្ងៃ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣។ ខណៈដែលមានឯករាជ្យ កម្ពុជាបានទទួលនូវសម្ព័ន្ធភាពមួយជាមួយសហភាពបារាំង រហូតដល់បញ្ចប់នៃសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ និងជាទីបញ្ចប់ជាផ្លូវការបន្តបន្ទាប់នៃសហភាពឥណ្ឌូចិន។

ថ្ងៃ២ មីនា ១៩៥៥ ព្រះសីហនុបានដាក់រាជ្យប្រគល់ឱ្យព្រះបិតាទ្រង់ ដោយបានបង្កើតនូវសង្គមរាស្ត្រនិយម និងបានកាន់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីរបីខែក្រោយមកទៀត បន្ទាប់ពីការទទួលបានជោគជ័យដ៏លើសលប់ក្នុងការបោះឆ្នោតសភានៅខែកញ្ញា ១៩៥៥។

ជំនួបនៅប៉ីជិងនៅឆ្នាំ១៩៥៦: ពីឆ្វេង ម៉ៅ-សេទុង ផឹង-ជឹន សីហនុ លៀវ-ឝាវឈីក។

ថ្ងៃ៣១ សីហា ១៩៥៩ ង-ដឹនញូ ប្អូនប្រុសនិងទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់នៃប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងង-ដឹនយៀម បានបរាជ័យក្នុងការប៉ុនប៉ងមួយដើម្បីធ្វើគត់ព្រះសីហនុ។ លោកបានបញ្ជាពួកភ្នាក់ងាររបស់ខ្លួនបញ្ជូនគ្រាប់បែកកញ្ចប់ទៅកាន់មេដឹកនាំកម្ពុជាក្នុងការសងសឹកចំពោះផែនការសម្ងាត់របស់សម-សេរី និង ដាប-ឈួនបានទប់ស្កាត់ជាប់ ក្នុងនោះលោកញូក៏ជាអ្នកចូលរួមម្នាក់ដែរ។ លោកញូបានបដិសេធយ៉ាងខ្លាំងជាមួយគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ព្រះសីហនុនិងសង្ឃឹម ជាមួយព្រះសីហនុបានទម្លាក់ចេញ ហើយគាត់អាចលើកសឺន-ង៉ុកថាញ់នៅភ្នំពេញវិញ។ វ៉ាលីពីរត្រូវបានផ្ញើរទៅអោយព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះសីហនុ មួយបានផ្ញើរទៅព្រះប្រមុខរដ្ឋ និងមួយទៀតទៅព្រះអង្គម្ចាស់វ៉ាគ្រីវ៉ាន់ ប្រមុខពិធីការព្រះអង្គ។ បញ្ញើប្រៃសនីយបានបិទផ្លាកថាដើមឡើយមកពីវិស្វករជាតិអាមេរិកម្នាក់ដែលបានធ្វើការនៅកម្ពុជាពីមុនមកនិងបានអះអាងថាមានជំនូនមួយចំនួនមកពីហុងកុង។ កញ្ចប់របស់ព្រះសីហនុមានគ្រាប់បែកមួយគ្រាប់ ប៉ុន្តែអាផ្សេងមិនមានទេ យ៉ាងណាក៏ដោយ ទ្រង់វ៉ាគ្រីវ៉ាន់បានបើកទាំងពីរជំនួសអោយព្រះមហាក្សត្រនិងត្រូវបានស្លាប់ភ្លាមៗ ក្នុងនាមជាមន្ត្រី។ ការផ្ទុះនោះបានកើតឡើងកៀកនឹងរាជដំណាក់មួយនៅក្នុងព្រះរាជវាំងដែលព្រះមាតាបិតារបស់ព្រះសីហនុពួកទ្រង់មានវត្តមាននៅទីនោះ។

បន្តបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ព្រះបិតាទ្រង់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ព្រះសីហនុបានឈ្នះការបោះឆ្នោតជាសកលជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែបានទទួលគោរម្យងារជាសម្ដេចផ្ទុយពីបានងារជាព្រះមហាក្សត្រ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៣ ព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានធ្វើឱ្យព្រះអង្គក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋអស់មួយជីវិត។ គ្រានោះព្រះអង្គមិនមែនជាព្រះមហាក្សត្រជាផ្លូវការឡើយ ព្រះអង្គបានបង្កើតតំណែងរដ្ឋធម្មនុញ្ញសម្រាប់ព្រះអង្គឯងដែលតាមពិតស្មើនឹងតំណែងស្ដេចពីអតីត។

នៅពេលសង្គ្រាមវៀតណាមបានឆេះឆួល ព្រះសីហនុបានផ្សព្វផ្សាយគោលនយោបាយដែលព្រះអង្គអះអាងថានឹងរក្សាអព្យាក្រឹតភាពនិងសន្តិសុខជាសំខាន់បំផុតរបស់កម្ពុជា។ កាលណោះព្រះអង្គក្នុងករណីជាច្រើនបានចូលខាងជាមួយពួកអ្នកជិតខាងរបស់ទ្រង់ សម្ពាធជាច្រើនលើរដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់ពីគ្រប់ខាងទាំងអស់ក្នុងការប៉ះទង្គិចដែលធំសម្បើម និងការព្រួយបារម្ភការជិះឆ្លងរបស់ទ្រង់គឺដើម្បីរារាំងកម្ពុជាពីការរំកិលចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមតំបន់ដែលកាន់តែធំឡើងៗ។ ក្នុងការធ្វើដូច្នេះ ព្រះអង្គបានធ្វើការជ្រើសរើសដ៏លំបាកសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងការស្វែងរកផ្លូវឆ្ពោះទៅមុខដែលមានគ្រោះថ្នាក់តិចបំផុតក្នុងស្ថានភាពនយោបាយ ដែលអព្យាក្រឹតភាពពិតប្រហែលជាមិនអាចទៅរួចទេនៅពេលនោះ។

ក្នុងរដូវផ្ការីកឆ្នាំ១៩៦៥ ព្រះអង្គបានធ្វើកតិកាសញ្ញាជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងវៀតណាមខាងជើងដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានវត្តមានមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាអចិន្ត្រៃយ៍នៅកម្ពុជាភាគខាងកើតនិងអនុញ្ញាតឱ្យមានគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់យោធាពីចិនទៅដល់វៀតណាមតាមរយៈកំពង់ផែកម្ពុជា។ កម្ពុជានិងគ្រប់ខ្មែរម្នាក់ៗត្រូវបានជំនួសវិញដោយការទិញផលស្រូវកម្ពុជាដោយចិនក្នុងតម្លៃខ្ពស់កប់ពពក។ ព្រះអង្គនៅពេលនោះដែរ បានធ្វើសន្ទរកថាជាច្រើនរំលឹកដល់ជ័យជំនះនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលមិនអាចចៀសរួចនិងណែនាំនូវគំនិតម៉ៅនិយមគឺមានតម្លៃនៃការប្រណាំងប្រជែង។

នៅឆ្នាំ១៩៦៦ និង១៩៦៧ ព្រះសីហនុបានបណ្ដោយឱ្យមានរលកនៃការបង្ក្រាបនយោបាយដែលបានធ្វើជាច្រើនលើការបន្សល់ទុកនូវខាងក្រៅនៃនយោបាយទោរទន់ជ្រុល។ គោលនយោបាយមិត្តភាពរបស់ព្រះអង្គជាមួយចិនបានលិចលង់ដោយសារតែឥរិយាបថដ៏ខ្លាំងក្លានៅចិនក្នុងចំណុចកំពូលនៃបដិវត្តន៍វប្បធម៌។ ការរួមផ្សំនៃការបង្ក្រាបនយោបាយនិងបញ្ហាមួយចំនួនជាមួយចិនបានធ្វើតុល្យការដែលមិនអាប្រព្រឹត្តទៅបានដើម្បីទ្រាំទ្ររួច។ ទ្រង់បានផ្ទេរសិទ្ធិឱ្យពួកឆ្វេង ដែលបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកវៀតណាមខាងជើងបង្កើតឡើងមូលដ្ឋានទ័ពខាងក្នុងកម្ពុជា និងបានដាក់ភ្នាល់គ្រប់យ៉ាងលើឧត្តមឆន្ទៈរបស់ចិន។ នៅថ្ងៃ១១ មីនា ​១៩៦៧ ការបះបោរមួយនៅខេត្តបាត់ដំបងបាននាំឱ្យមានសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនៅកម្ពុជា។

ការទម្លាក់ និរទេស និង ការវិលត្រឡប់មកវិញ

ព្រះសីហនុកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចរ៉ូម៉ានីនៅឆ្នាំ១៩៧២ រួមមានប្រធានាធិបតីរ៉ូម៉ានី នីកូឡាអេ-ឆាអ៊ូសេស្គូ (ឆ្វេង) និងម្ចាស់ក្សត្រីនរោត្តម-មុនីនាថ (កណ្ដាល)។

ថ្ងៃ១៨ មីនា ១៩៧០ គ្រាដែលព្រះសីហនុបានកំពុងតែយាងដំណើរនៅខាងក្រៅប្រទេ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីលន់-ណុលបានកោះប្រជុំឱ្យសភាជាតិបោះឆ្នោតទម្លាក់ព្រះសីហនុពីតំណែងប្រមុខរដ្ឋនិងបានប្រគល់អំណាចឱ្យលន់-ណុលជាបណ្ដោះអាសន្នសិន។ អ្នកអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ ព្រះភាតាអយ្យិកាមួយរបស់ព្រះសីហនុដែលត្រូវបានមើលរំលងដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ បានទទួលបានតំណែងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ សាធារណរដ្ឋខ្មែរថ្មីមួយនេះភ្លាមៗត្រូវបានរៀបចំជាថ្មីវិញដោយសហរដ្ឋ។

បន្ទាប់ពីទ្រង់ត្រូវបានទម្លាក់ ព្រះសីហនុបានភៀសព្រះកាយទៅប៉ីជិង ហើយបង្កើតរណសិរ្សរួបរួមជាតិកម្ពុជា (Front Uni National du Kampuchéa – FUNK) និបានចាប់ផ្ដើមគាំទ្រពួកខ្មែរក្រហមក្នុងការតស៊ូដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលលន់-ណុលនៅភ្នំពេញ។ ព្រះអង្គបានបញ្ចូលសមាជិកថ្មីGouvernement Royal d'Union Nationale du Kampuchéa (រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា) ដែលរួមបញ្ចូលមានពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមផងដែរ។ បន្ទាប់ពីព្រះសីហនុបានសំដែងឱ្យឃើញនូវការគាំទ្ររបស់ទ្រង់ចំពោះពួកខ្មែរក្រហមដោយការទៅទស្សនកិច្ចពួកគេនៅសមរភូមិ ជួរទ័ពរបស់ពួកគេបានប៉ោងឡើងចំនួនយុទ្ធជនចាប់ពី៦០០០ទៅ៥០០០០នាក់។ ទាហានកំណែនថ្មីជាច្រើនរបស់ខ្មែរក្រហមគឺជាពួកកសិករអនយោបាយដេលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងក្នុងការគាំទ្រដល់ព្រះមហាក្សត្រ មិនមែនដើម្បីលទ្ធិកុម្មុយនិស្តទេ ដែលក្នុងនោះពួកគេយល់ដឹងតិចតួច។ ព្រះបាទសីហនុក្រោយមកបាននឹងលើកឡើង (១៩៧៩) ថារាជាធិបតេយ្យនឹងកំពុងបានគេលុបចោល ទ្រង់មានតែប្រយុទ្ធប្រឆាំងតែប៉ុណ្ណោះដើម្បីឯករាជ្យរបស់ប្រទេសទ្រង់ "ទោះបីជាប្រទេស[ទ្រង់]បានក្លាយទៅជាកុម្មុយនិស្តក៏ដោយ។" អំឡុងរបបលន់ណុល ព្រះសីហនុបានគង់នៅក្រៅប្រទេសច្រើនបំផុតនៅកូរ៉េខាងជើង ដែលមានព្រះរាជដំណាក់ដូចវិមានមាន៦០បន្ទប់ ដែលថែមទាំងធ្លាប់មានរោងកុនមួយ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីទ្រង់ថែមទៀត។ ព្រះអង្គក្រោយមកទៀតបាននឹងត្រឡប់មករាជវាំងព្យុងយ៉ាងវិញក្រោយការលុកលុយរបស់វៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៩។

ការបង្ខាំងរបស់ខ្មែរក្រហម

នៅពេលសាធារណរដ្ឋខ្មែរបានធ្លាក់ទៅដៃពួកខ្មែរក្រហមនៅខែមេសា ១៩៧៥ សម្ដេចសីហនុបានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋជានិមិត្តរូបនៃរបបថ្មីដែលកាលណោះប៉ុល-ពតនៅកាន់អំណាច។ ព្រះសីហនុ ដែលបំណងរបស់ទ្រង់ត្រូវបានក្លាយជាសុភាពបុរសរបស់ប្រទេសដែលបានចូលនិវត្តន៍និងប្រហែលជាមនុស្សSihanouk, whose desire was to be a retired country gentleman and perhaps 'a public relations man for [his] country and have [...] jazz parties and do some filming' was to spend the next few years as a hostage of the Khmer Rouge. The next year, on 4 April 1976, the Khmer Rouge forced Sihanouk out of office again and into political retirement. During the Vietnamese invasion he was sent to New York to speak against Vietnam before The United Nations. After his speech, he sought refuge in China and in North Korea.

The Vietnamese invasion of Cambodia in December 1978 ousted the Khmer Rouge. While welcoming the ousting of the Khmer Rouge government, he remained firmly opposed to the Vietnamese-installed Heng Samrin government of People's Republic of Kampuchea. Hence, Sihanouk demanded Cambodia's seat in the UN be left vacant, since neither Pol Pot regime nor Heng Samrin represented the Khmer people. Although claiming to be wary of the Khmer Rouge and demanding that the Khmer Rouge representatives that still held Cambodia's UN seat be expelled, Sihanouk again joined forces with them in order to provide a united front against the Vietnamese occupation, some believe because of US pressure to work with the Khmer Rouge. In 1982 he moved completely into opposition against the Vietnam-supported government, becoming President of the Coalition Government of Democratic Kampuchea (CGDK), which consisted of his own Armée Nationale Sihanoukiste (ANS), Son Sann's Khmer People's National Liberation Front (KPNLF), and the Khmer Rouge. The Vietnamese withdrew in 1989, leaving behind a pro-Vietnamese government under ex-Khmer Rouge cadre Hun Sen to run the People's Republic of Kampuchea (PRK).

United States support

In the late 1980s and early 1990s, Sihanouk's opposition forces drew limited military and financial support from the United States, which sought to assist his movement as part of the Reagan Doctrine to counter Soviet and Vietnamese involvement in Cambodia. One of the Reagan Doctrine's principal architects, the Heritage Foundation's Michael Johns, visited Sihanouk's forces in Cambodia in 1987, and returned to Washington urging expanding U.S. support for the KPLNF and Sihanouk's resistance forces as a third alternative to both the Vietnamese-installed and supported Cambodian government and the Khmer Rouge, which was also resisting the government.

ការ​គ្រង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​លើក​ទី​២

Peace negotiations between the CGDK and the PRK commenced shortly thereafter and continued until 1991 when all sides agreed to a comprehensive settlement which they signed in Paris. Prince Sihanouk returned once more to Cambodia on 14 November 1991 after thirteen years in exile, accompanied by a squad of North Korean bodyguards.

ព្រះអង្គទ្រង់បានឡើងគ្រងរាជ្យជាលើកទី២ នៅថ្ងៃ​ទី២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ ហើយទ្រង់បានដាក់រាជ្យវិញនៅថ្ងៃទី​០៧​ ខែ តុលា​ ឆ្នាំ ២០០៤។ ក្រោយពីការដាក់រាជ្យ ព្រះអង្គត្រូវបានគេថ្វាយព្រះនាមថា ព្រះមហាវីរក្សត្រ ។

During the restoration, however, he suffered from ill health and traveled repeatedly to Beijing for medical treatment.

Personal life

Sihanouk was interested in music; he composed and frequently performed songs in the Khmer, French, and English languages. He played the clarinet, the saxophone, the piano and the accordion. From an early age, he had a passion for cinema as well as art, theatre, and dance. He became a prodigious filmmaker, writing, directing (and acting in) many films which were largely fictional, always with an underlying theme of documenting life and historical events in Cambodia.^{[ត្រូវការអំណះអំណាង]}

His 1966 film La Forêt Enchantée ("The Enchanted Forest", "Prei Proseth" in Khmer) was entered into the 5th Moscow International Film Festival in 1967.

ព្រះរាជ​បូជនីយកិច្ច

ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម សីហនុ ព្រះអង្គ​មាន​មហាជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​ទាមទារ​ឲ្យ​រាជាណាចក្រ​ថៃឡង់ដ៍ សង​មក​ព្រះរាជអាណាចក្រ​កម្ពុជា​វិញ​ជា​ដាច់​ខាត​នូវ​ខេត្ត​ខ្មែរ ដែល​ក្នុង​ពេល​មាន​ចម្បាំង​សកលលោក​លើក​ទី​២ ថៃឡង់ដ៍​បាន​យក​ពី​កម្ពុជា​ទៅ គឺ​ខេត្ត​បាត់ដំបង សៀមរាប កំពង់ធំ ស្ទឹងត្រែង។

ឆ្នាំ​១៩៤៩ ព្រះអង្គ​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​ប្រទេស​បារាំង​បញ្ឈប់​នូវ​សន្ធិសញ្ញា​អាណាព្យាបាល ដែល​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៣ និង​ឆ្នាំ​១៨៨៤។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩​ដដែល ព្រះអង្គ​បាន​ឡាយ​ព្រះហត្ថលេខា លើ​សន្ធិសញ្ញា​ឯករាជ្យ ដែល​ប្រទេស​បារាំង​ព្រម​ទទួល​ស្គាល់​តាម​ផ្លូវ​ច្បាប់​នូវ​ឯករាជ្យ​របស់​ព្រះរាជអាណាចក្រ​កម្ពុជា។ សន្ធិសញ្ញា​ឆ្នាំ​១៩៤៩ នេះ លុប​ចោល​នូវ​សន្ធិសញ្ញា​អាណាព្យាបាល​ឆ្នាំ​១៨៦៣ និង​ឆ្នាំ​១៨៨៤។

ពី​ឆ្នាំ​១៩៥២ ដល់​១៩៥៣ ព្រះអង្គ​បាន​យាង​បំពេញ​ព្រះរាជបូជនីយកិច្ច​ទាមទារ​កេតនភណ្ឌ​ឯករាជ្យ​១០០​ភាគរយ​ជូន​ជាតិ​មាតុភូមិ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៩ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ដោយ​ស្នា​ព្រះហត្ត​ដ៏​ឧត្ដុង្គឧត្ដម​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះរាជអាណាចក្រ​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ទាំង​ស្រុង​ពី​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង។ ប្រជារាស្ត្រ​កម្ពុជា​ទូទាំង​ប្រទេស សូម​ថ្វាយ​ព្រះ​កិត្តិនាម​ព្រះអង្គ​ជា "​ព្រះ​មហាវីរបុរស​ជាតិ - ព្រះ​បិតា​ឯករាជ្យ​ជាតិ​"។

ថ្ងៃទី១៥ មិថុនា ១៩៥២ ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុវរ្ម័ន ទ្រង់បានថ្លែងជាឱឡារិកថា ព្រះអង្គនឹងខិតខំស្វែងរកឯករាជ្យបរិបូរជូនជាតិ មាតុភូមិឲ្យបានដាច់ខាតក្នុងរយៈពេល៣ឆ្នាំ។ ក្នុងពេលនោះ ដោយមានសហការីជួយគាំទ្រផង ព្រះអង្គទ្រង់យាងទៅកាន់ប្រទេសបារាំងក្នុងខែកុម្ភៈ១៩៥៣។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គបានផ្ញើសារលិខិតជូនលោក វ៉ាំងសង់អូរីយ៉ូល ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋបារាំង ចំនួន៣លើក៖

• លើកទី១ ថ្ងៃទី ៥ មីនា ១៩៥៣ ពីទីក្រុងណាពូល
• លើកទី២ ថ្ងៃទី ១៨ មីនា ១៩៥៣ ពីទីក្រុងណាពូលដែរ
• លើកទី៣ ថ្ងៃទី ៣ មេសា ១៩៥៣ ពីទីក្រុងផុងតែណឺប្លូ។

ដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំងពុំមានអើពើអ្វីនឹងសំណើនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្រេចព្រះទ័យយាងទៅធ្វើយុទ្ធនាការទាមទារឯករាជ្យនៅក្នុងប្រទេសកាណាដា និងសហរដ្ឋអាមេរិកទៀត។

នៅកាណាដា ក្នុងទីក្រុងម៉ុងរេអាល់ ទ្រង់បានថ្លែងទៅពួកអ្នកសារព័ត៌មានដោយសង្កត់ធ្ងន់លើបញ្ហាពីរទាក់ទងនឹងរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងប្រទេសបារាំង ដែលជាតំណាងប្រទេសលោកសេរី ក្នុងឥណ្ឌូចិន៖

• ទី១ គឺបញ្ហាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុំមុយនីស
• ទី២ គឺបញ្ហាឯករាជ្យបរិបូរសម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។

យោងលើបញ្ហានេះ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ជាក់ថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរពុំត្រូវការរបបកុំមុយនីសទេ ព្រោះថាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានដីធ្លីជាកម្មសិទ្ធិ សម្រាប់បង្កបង្កើនផលរបស់ខ្លួន។ បញ្ហាដែលគេចង់បាននោះគឺ ឯករាជ្យបរិបូរសម្រាប់ប្រទេសជាតិ។ ចំណែកពួកកុំមុយនីស គេមើលឃើញថាប្រទេសកម្ពុជា ជាទីតាំងមួយប្រសើរសម្រាប់ពួកគេ។
នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយដែលត្រូវបានសារព័ត៌មានដ៏ធំមួយឈ្មោះ ញូវយ៉កថែម ចុះផ្សាយក្នុងទំព័រទី១របស់គេ នៅថ្ងៃទី ១៩ មេសា ១៩៥៣ ដែលធ្វើឲ្យពិភពលោកទាំងមូលមានការភ្ញាក់ផ្អើល។ ខ្លឹមសារគឺ “... បើបារាំងមិនយល់ព្រមប្រគល់ឯករាជ្យឲ្យកម្ពុជាទេនោះ នឹងមានគ្រោះថ្នាក់មួយយ៉ាងពិតប្រាកដ គឺថាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនឹងក្រោកឈរឡើងប្រឆាំងនឹងបារាំង ហើយគេនឹងងាកទៅរកចលនាវៀតមិញ ដែលដឹកនាំដោយពួកកុំមុយនីស”។ ក្នុងករណីមានការគំរាមកំហែង ប្រជាពលរដ្ឋប្ដេជ្ញាថា "ពួកបារាំងទាំងអស់ដែលនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ នឹងត្រូវឡោមព័ទ្ធ ហើយជីវិតចុងក្រោយរបស់ពួកគេនឹងមកដល់ ... “។
ព្រះបញ្ញាញាណខាងលើនេះ បានធ្វើឲ្យមតិសកលលោក ពិសេសលោកខាងលិច តម្រូវឲ្យរដ្ឋាភិបាលបារាំងព្រមចូលរួមធ្វើការចរចាជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ស្ដីពីឯករាជ្យបរិបូរនៃរាជាណាចក្រកម្ពុជា។

រដ្ឋ​ប្រហារ

នៅថ្ងៃទី​ ១៨ មីនា ១៩៧០ ព្រះអង្គត្រុវសេនាប្រមុខ លន់​ នល់​ ធ្វើរដ្ឋប្រហារតំលាក់ព្រះអង្គចេញពីតំណែង​ ខណៈពេលដែលព្រះអង្គបានយាងទៅបំពេញទស្សនកិច្ចនៅបរទេស ដោយបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយឈ្មោះ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ ។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក ។

Self-exile and abdication

Sihanouk went into self-imposed exile in January 2004, taking up residence in Pyongyang, North Korea, and later in Beijing, People's Republic of China. Citing reasons of ill health, he announced his abdication from the throne on 7 October 2004. Sihanouk was diagnosed with B-Cell Lymphoma in his prostate in 1993; the disease recurred in his stomach in 2005, and a new cancer was found in December 2008. Sihanouk also suffered from diabetes and hypertension.

The constitution of Cambodia has no provision for an abdication. Chea Sim, the President of the Senate, assumed the title of acting Head of State (a title he has held many times before), until the Throne Council met on 14 October and appointed Norodom Sihamoni, one of Sihanouk's sons, as the new king. The elderly Sihanouk was then proclaimed as His Majesty The King Father of Cambodia.

Despite his illness, Sihanouk made his last public appearance in Phnom Penh on 30 October 2011, to celebrate his 89th birthday.

ការសោយទិវង្គត

ព្រះករុណាព្រះបាទនរោត្ដមសីហនុ ព្រះវរបិតាឯករាជជាតិ ទ្រង់បានសោយព្រះទិង្គតនៅថ្ងៃច័ន្ទ ទី ១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១២ ត្រូវនឹងថ្ងៃ ១៥ រោច ខែ ភទ្របទ​ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក វេលាម៉ោង ១ និង ២០ នាទីយប់ (ម៉ោងនៅរាជធានីភ្នំពេញ) នៅទីក្រុងប៉េកាំង ប្រទេសចិន ដោយជរាពាធ។ ព្រះសពរបស់ទ្រង់ត្រូវបានដង្ហែរពីទីក្រុងប៉េកាំងមកកាន់រាជធានីភ្នំពេញ ដោយព្រះករុណាព្រះបាទសីហមុនី និង សម្ដេចតេជោនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុនសែន នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែតុលា វេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល។ ការដង្ហែរព្រះបរមសពពីប្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិភ្នំពេញ មក ព្រះបរមរាជវាំង​កាត់តាមវិមានឯករាជ្យ បានបញ្ចប់នៅម៉ោង ៥:៣០ ល្ងាច ដោយមានប្រជានុរាស្ត្រប្រមាណជាង ១ ០០០ ០០០ (មួយលាន) ទៅ​ជាង ១ ២០០ ០០០ (មួយលាន​ពីរសែន) នាក់មកចាំដង្ហែរដែលមានទាំងបព្វជិត និង គ្រហស្ថ។ ព្រះបរមសពរបស់ទ្រង់នឹងដំកល់នៅព្រះបរមរាជវាំងយ៉ាងតិច ៣ ខែ។ ក្រោយរយ:ពេល3ខែមកនៅថ្ងៃទី1 ខែកុម្ភ: ឆ្នាំ2013 ព្រះបរមសព ព្រះករុណាព្រះបាទ សម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ត្រូវបានប្រារព្ធ ពិធីដង្ហែ ចេញពីព្រះបរមរាជវាំងទៅកាន់វាលព្រះមេរុ ដើម្បីរៀបចំព្រះរាជពិធីថ្វាយព្រះភ្លើង

Back to homeland

Funeral procession

Sihanouk had been receiving medical treatment in Beijing since January, 2012 for a number of health problems, including colon cancer, diabetes, and hypertension. He died after a heart attack in Beijing, People's Republic of China on 15 October 2012, 16 days before his 90th birthday. State flags flew at half-mast, and current King Norodom Sihamoni and Prime Minister Hun Sen went to Beijing to bring home Sihanouk's body for a funeral at the Royal Palace.

Prince Sisowath Thomico, who was Sihanouk's assistant and nephew, said "his death was a great loss to Cambodia," adding that Sihanouk had dedicated his life "for the sake of his entire nation, country and for the Cambodian people." United Nations Secretary-General Ban Ki-moon also commented, acknowledging Sihanouk's "long dedication to his country and his legacy as a unifying national leader who is revered by Cambodians and respected internationally." After Sihanouk's death, the National Television of Kampuchea repeatedly screened a 30-minute documentary about his life. 100,000 Cambodians were expected to line the route from the airport to the Royal Palace for the return of Sihanouk's body, but state television broadcaster TVK later said about 1,200,000 people had turned out.. On November 28 of 2012, King Father Norodom Sihanouk was officially anointed by Royal Decree of HM King Norodom Sihamoni with the title Preah Karuna Preah Norodom Sihanouk Preah Borom Ratanakkot meaning The King who lies in the Diamond Urn.

On 1 February 2013, crowds gathered on the streets on Phnom Penh to bid one last farewell to Sihanouk, as his body was carried through the city. The body was brought to the Royal Palace, where it was cremated on 5 February 2013. Sihanouk's ashes were then submersed into the Mekong River.

អព្ភូតហេតុ

នៅយប់ថ្ងៃទី ២១ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១២ ប្រជាពលរដ្ឋ និង អ្នកសារពត៌មាន CNC ប្រចាំនៅខេត្តបាត់ដំបង និង រាជធានីភ្នំពេញ បាននិយាយថាមានឃើញព្រះភក្ដរបស់ ព្រះអតីតព្រះបាទនរោត្ដម សីហនុ នៅក្នុងព្រះច័ន្ទ។ នៅថ្ងៃបូជាព្រះសពឃើញមានផ្សែងមានរាងដូចជាមនុស្ស។

Titles and styles

Following his abdication, Sihanouk's official title was "Preah Karuna Preah Bat Sâmdach Preah Norodom Sihanouk Preahmâhaviraksat" (Khmer: ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ).

The literal translation of the title :

• Preah— "Sacred"
• Karuna— "Compassionate," referring to the Buddhist concept Karuna
• Bat— "Foot," from Sanskrit Pāda.
• Sâmdach— "Lord" or "Excellency"
• Preah— "Sacred"
• Norodom— "Best quality among men," from Sanskrit Uttam ("best in quality") + Nar ("among men")
• Sihanouk— "Jaws of the Lion," from Sanskrit Siha ("lion") + Hanouk ("jaws")
• Preahmâhaviraksat— Preah ("sacred") + Mâha ("great") + Vira ("brave or eminent") + Ksat ("warrior or ruler")

Family

Norodom Monineath

Sihanouk reportedly had several wives and concubines, producing at least fourteen children in a period of eleven years.^{[ត្រូវការអំណះអំណាង]} According to Time (30 June 1956), however, his legal wives were Princess Samdech Norleak (married 1955) and Paule Monique Izzi (married 1955), who is a step-granddaughter of HRH Prince Norodom Duongchak of Cambodia and the younger daughter of Pomme Peang and her second husband, Jean-François Izzi, a banker. A profile of Sihanouk in The New York Times (4 June 1993, page A8) stated that the King met Monique Izzi in 1951, when he awarded her a prize in a beauty pageant.

Ancestry

ទំព័រគំរូ:Ahnentafel-compact5

Works

• The position of Cambodia in a dangerous world San Francisco : Asia Foundation, 1958
• Speech delivered by His Royal Highness Prince Norodom Sihanouk, President of the Council of Ministers on the occasion of the inauguration of the Khmer-American Friendship Highway Phnom-Penh, 1959
• Ideal, purpose and duties of the Khmer Royal Socialist Youth; interpretation and commentary of the statute of the K. R. S. Y., [N.p., c.1960s
• Address of H.R.H. Norodom Sihanouk, Chief of State of Cambodia [at the] conference of heads of state or government of non-aligned countries. New York: Permanent Mission of Cambodia to the United Nations 1961
• Address of H.R.H. Prince Norodom Sihanouk, Chief of State of Cambodia to the Asia Society. New York: Permanent Mission of Cambodia to the United Nations 1961
• Address at the sixteenth session of the General Assembly of the United Nations New York: Permanent Mission of Cambodia to the United Nations 1961
• Articles published in "Realités cambodgiennes" 22 June – 27 July 1962. Washington, D. C., Royal Cambodian Embassy 1961
• Speech by Prince Norodom Sihanouk, Head of State, at the opening of the sixth Asian Conference organized by the Society of Friends. [Phnom-Penh] Information 1962
• Open letter to the international press Phnom Penh: Imprimerie du Ministere de L'Information, 1964
• Interview with Prince Sihanouk. with William Worthy Phnom Penh: The Ministry of Information, 1965
• Are we "false neutrals"?: editorial in Kambuja review no. 16; 15 July 1966 Phnom Phen: Head of State's Cabinet, 1966
• The failure experienced by the United States in their dealings with the "Third World," viewed in the light of Cambodia's own experience, Phnom Penh? 1968
• Brief notes on national construction in Cambodia Phnom Penh : Impr. Sangkum Reastr Niyum, 1969
• Message and solemn declaration of Samdech Norodom Sihanouk, Head of State of Cambodia (March 23, 1970). [S.l.]: Royal Government of National Union of Cambodia; New York: Indochina Solidarity Committee, 1970
• Prince Norodom Sihanouk of Cambodia talks to Americans, Sept.–Oct. 1970. [n. p., 1970
• Message to American friends by Prince Norodom Sihanouk of Cambodia. [n. p., 1970
• Letter of Samdech Norodom Sihanouk, Head of State of Cambodia, to their majesties and their excellencies the heads of government of non-aligned countries. [n. p., 1970
• Cambodia today: an interview with Prince Norodom Sihanouk. (with Ken Coates and Chris Farley) Nottingham, Eng.: Bertrand Russell Peace Foundation, 1970
• Prince Norodom Sihanouk replies to Mr Norman Kirk M.P., Leader of the Opposition (New Zealand) [New Zealand? : s.n., 1971
• Prince Norodom Sihanouk of Cambodia speaks; January–February 1971. [S.l. : s.n., 1971
• Third World liberation: the key: speech to the Algiers summit conference Nottingham, Eng.: Bertrand Russell Peace Foundation, 1973
• My War with the CIA: the memoirs of Prince Norodom Sihanouk "as related to Wilfred Burchett" New York, Pantheon Books 1973, (ISBN 0-7139-0449-6, ISBN 0-394-48543-2)

• The Cambodian resistance Auckland, Auckland Vietnam Committee, 1973
• Statements by Prince Norodom Sihanouk, 1965–1973 Washington, Embassy of the Khmer Republic, Press Sectin, 1973
• War and hope: the case for Cambodia New York, Pantheon Books 1980
• Prince Sihanouk on Cambodia: interviews and talks with Prince Norodom Sihanouk (with Manola Schier-Oum and Peter Schier) Hamburg: Institut für Asienkunde, 1980
• The Democratic People's Republic of Korea, seen by Norodom Sihanouk Pyongyang: Foreign Languages Publishing House, 1980

Cinematography

Sihanouk was interested in music. He composed and frequently performed songs in the Khmer, French, and English languages. He played the clarinet, the saxophone, the piano and the accordion. From an early age, he had a passion for cinema as well as art, theater, and dance. He became a prodigious filmmaker, writing, directing (and acting in) many films which were largely fictional, always with an underlying theme of documenting life and historical events in Cambodia. His 1966 film La Forêt Enchantée ("The Enchanted Forest", "Robam Tepmonorom" in Khmer) was entered into the 5th Moscow International Film Festival in 1967.

Some movies of former King Norodom Sihanouk:

1.

See Angkor and Die (1993)

Release date: 1993 (initial release)

Director: Norodom Sihanouk

Running time: 81 minutes

Genre: Drama

2.

My Village at Sunset (1992)

Release date: 1992 (initial release)

Director: Norodom Sihanouk

Running time: 63 minutes

Genre: Drama

3.

An Ambition Reduced to Ashes (1995)

Release date: 1995 (initial release)

Director: Norodom Sihanouk

Cast: Mom Soth

Genre: Short Film, Drama

4.

The Last Days of Colonel Savath (1995)

Release date: 1995 (initial release)

Director: Norodom Sihanouk

Running time: 34 minutes

Genres: Short Film, Drama

Documentaries

1. Cortège Royal (1969)
2. Cambodge 1965 (1965)
3. Norodom Sihanouk, Roi Cinéaste (1997) by Frédéric Mitterrand

See also

• Ruler of Cambodia

Further reading

• Cixous, Hélène. The Terrible but Unfinished Story of Norodom Sihanouk, King of Cambodia. European women writers series. Lincoln: University of Nebraska Press, 1994. ISBN 0-8032-1455-3
• Clymer, Kenton J. (2004)។ The United States and Cambodia, 1870–1969: From Curiosity to Confrontation។ Routledge។ ល.ស.ប.អ. 978-0-415-32332-1។ 
• Kuckreja, Madhavi. Prince Norodom Sihanouk. World leaders past & present. New York: Chelsea House, 1990. ISBN 1-55546-851-9
• Osborne, Milton E. Sihanouk Prince of Light, Prince of Darkness. Honolulu: University of Hawaii Press, 1994. ISBN 978-0-8248-1639-1
• Widyono, Benny. Dancing in Shadows Sihanouk, the Khmer Rouge, and the United Nations in Cambodia. Lanham, Md: Rowman & Littlefield Pub, 2007. ISBN 978-0-7425-5552-5
• Denise Affonço: To The End Of Hell: One Woman's Struggle to Survive Cambodia's Khmer Rouge. (With Introductions by Jon Swain and David Chandler. ISBN 978-0-9555729-5-1
• Jeldres, Julio A. "The Royal House of Cambodia", Monument Books, Phnom Penh, 2003
• Jeldres, Julio A. "Le Palais du Roi du Cambodge" Mekong Publishers, Paris and Phnom Penh, 2001
• Jeldres, Julio A. translations of King Norodom Sihanouk Memoirs "Shadow Over Angkor-Vol 1" Monument Books, Phnom Penh, 2003

External links

• Official site
• Genealogy of the Cambodian Royal Family
• News release regarding support of gay marriage
• News release regarding his website
• Cambodian politicians biography
• Official Contact with the IPSP
• New York Times
• Norodom Sihanouk at the Internet Movie Database

Regnal titles
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Sisowath Monivong	King of Cambodia 1941–1955	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Norodom Suramarit
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Chea Sim (Chairman of the Council of State)	King of Cambodia 1993–2004	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Norodom Sihamoni
Political offices
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន None	Prime Minister of Cambodia 1945	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Son Ngoc Thanh
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Yem Sambaur	Prime Minister of Cambodia 1950	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Krom Luong Sisowath Monipong
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Huy Kanthoul	Prime Minister of Cambodia 1952–1953	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Penn Nouth
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Chan Nak	Prime Minister of Cambodia 1954	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Penn Nouth
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Leng Ngeth	Prime Minister of Cambodia 1955–1956	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Oum Chheang Sun
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Oum Chheang Sun	Prime Minister of Cambodia 1956	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Khim Tit
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Khim Tit	Prime Minister of Cambodia 1956	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ San Yun
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន San Yun	Prime Minister of Cambodia 1957	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Sim Var
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Sim Var	Prime Minister of Cambodia 1958–1960	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Pho Proeung
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Norodom Suramarit	Head of State of Cambodia 1960–1970	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Cheng Heng
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Penn Nouth	Prime Minister of Cambodia 1961–1962	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Nhiek Tioulong
រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលមុន Sak Sutsakhan	President of the State Presidium 1975–1976	រជ្ជកាល/រដ្ឋកាលក្រោយ Khieu Samphan

បន្ថែម

ដើម្បីអោយ wikipedia មានលក្ខណៈសាកល សូមកុំ ផ្សាយពានិជ្ជកម្ម, ផ្ដល់យោបល់ផ្ទាល់ខ្លួន, សរសេរពត៌មានមិនពិត, និយាយពីខ្លួនឯង ឬ ឃោសនានយោបាយ។

| valign="top" style="padding:1em; border:1px solid #A3B1BF; background-color:#ffffff" |

នរោត្ដម សីហនុ
ព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​ពី​ព្រះអង្គ
ព្រះនាម​ពេញ	ព្រះករុណា ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ នរោត្ដម សីហនុ
ព្រះនាម​ដើម	នរោត្ដម សីហនុ
ព្រះបរម​នាម	ព្រះករុណា ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្ដម សីហនុ រាជហរិវង្ស ឧភតោសុជាតិ វិសុទ្ធពង្ស អគ្គមហាបុរសរតន៍ និករោត្ដម ធម្មិកមហារាជាធិរាជ បរមនាថ បរមបពិត្រ ព្រះចៅ​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី
ប្រសូត	៣១ តុលា ១៩២២
ចូលទីវង្គត់	១៥ តុលា ២០១២
បិតា	នរោត្ដម សុរាម្រិត
មាតា	ស៊ីសុវត្ថិ​មុនីវង្ស កុសមៈនារីរ័ត្ន សិរីវឌ្ឍនា
រាជា​ភិសេក លើក​ទី​១	២៥ មេសា ១៩៤១
រជ្ជកាល​មុន	ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស
រជ្ជកាល​បន្ត	នរោត្ដម សុរាម្រិត
រាជា​ភិសេក លើក​ទី​២	២៤ កញ្ញា ១៩៩៣
រជ្ជកាល​មុន	ស៊ីសុវត្ថិ​មុនីវង្ស កុសមៈនារីរ័ត្ន សិរីវឌ្ឍនា
រជ្ជកាល​បន្ត	នរោត្ដម សីហមុនី
ព្រះ​បរម​នាម​កិត្តិយស	ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះ​មហា​វីរ​ក្សត្រ ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា​ឯករាជ្យ បូរណភាពទឹក​ដី និង​ឯកភាព​ជាតិ​ខ្មែរ
ព្រះ​រាជ​អគ្គ​មហេសី	នរោត្ដម មុនីនាថ សីហនុ