វិធីកំលាយ

ដោយសព្វវចនាធិប្បាយសេរីវិគីភីឌា

នៅក្នុងភាសាខ្មែរ យើងឃើញថាមានពាក្យជាច្រើនកើតចេញពីពាក្យតែមួយ ឧទា. គំរប់ និង បង្គ្រប់ កើតចេញពីពាក្យ គ្រប់...។ ពាក្យទាំងនោះកើតឡើងដោយសារវិធីកំលាយ។ វិធីកំលាយមានពីរយ៉ាងគឺ កំលាយដោយផ្នត់ដើម និងកំលាយដោយផ្នត់ជែក។

មាតិកា ១ កំលាយដោយផ្នត់ដើម ១.១ ទម្រង់(ព-) ១.២ ទម្រង់(ពស-) ១.៣ ទម្រង់(ពសព-) ១.៤ ទម្រង់(ពពស-) ២ កំលាយដោយផ្នត់ជែក ២.១ ទម្រង់(-ព-) ២.២ ទម្រង់(-សព-) ២.៣ ទម្រង់(-ស/ព-) ២.៤ ទម្រង់(-សព/ព-)

[កែប្រែ] កំលាយដោយផ្នត់ដើម

[កែប្រែ] ទម្រង់(ព-)

ទម្រង់(ព-) មានប្រាំគឺ [ក-] [ច-] [ប-] [ត-] និង [ស-]។ ឧទាហរណ៍៖

• [ក-] + បាំង → ក្បាំង
• [ច-] + បូត → ច្បូត
• [ត-] + រៀប → ត្រៀប
• [ត-] + រង → ត្រង
• [ប-] + ដូរ → ប្ដូរ
• [ប-] + ដឹង → ប្ដឹង
• [ប-] + ដាច់ → ផ្ដាច់
• [ប-] + ជុំ → ភ្ជុំ
• [ស-] + កាត់ → ស្កាត់
• [ស-] + កក → ស្កក

[កែប្រែ] ទម្រង់(ពស-)

ទម្រង់(ពស-) ក៏មានប្រាំដូចគ្នាដែរគឺ [ក-] [ច-] [ប-] [ត-] និង [ស-]។ ឧទាហរណ៍៖

• [ក-] + កាយ → កកាយ
• [ក-] + កូរ → កកូរ
• [ច-] + ចឹក → ចចឹក
• [ត-] + តះ → តតះ
• [ប-] + បោស → បបោស
• [ស-] + សិត → សសិត

[កែប្រែ] ទម្រង់(ពសព-)

ទម្រង់(ពសព-) មានច្រើនបែបដូចជា [ក'ង-] [ក'ន-] [ក'ម-] [ប'ន-] [ប'ណ-] [ប'ញ-] [ប'ម-] [ព'ន-] [រ'ម-] … ។ ឧទាហរណ៍៖

• [ក'ង-] + វៀច → កង្វៀច
• [ក'ន-] + តឿ → កន្ដឿ
• [ក'ម-] + បាក់ → កំបាក់
• [ក'ម-] + បាំង → កំបាំង
• [ប'ន-] + ត → បន្ដ
• [ប'ណ-] + ដើរ → បណ្ដើរ
• [ប'ញ-] + ចេញ → បញ្ចេញ
• [ប'ម-] + ពេញ → បំពេញ
• [ព'ន-] + យល់ → ពន្យល់
• [រ'ម-] + លេច → រំលេច
• [អ'ម-] + រែក → អំរែក
• [អ'ម-] + បោស → អំបោស

[កែប្រែ] ទម្រង់(ពពស-)

ទម្រង់(ពពស-)មានតែពីរគត់ គឺ [ប្រ-] និង [ស្រ-]។ ឧទាហរណ៍៖

• [ប្រ-] + ដាល់ → ប្រដាល់
• [ប្រ-] + ជល់ → ប្រជល់
• [ប្រ-] + កាន់ → ប្រកាន់
• [ស្រ-] + អាប់ → ស្រអាប់
• [ស្រ-] + លះ → ស្រលះ
• [ស្រ-] + ទន់ → ស្រទន់

[កែប្រែ] កំលាយដោយផ្នត់ជែក

[កែប្រែ] ទម្រង់(-ព-)

ទម្រង់(-ព-)មានបីគឺ [-ម-] [-ន-] [-ប-]។ ឧទាហរណ៍៖

• [-ន-] + កើយ → ខ្នើយ
• [-ន-] + ជាន់ → ឈ្នាន់
• [-ន-] + សែង → ស្នែង
• [-ប-] + លាយ → ល្បាយ
• [-ប-] + លេង → ល្បែង
• [-ប-] + លឿន → ល្បឿន
• [-ម-] + ជួញ → ឈ្មួញ
• [-ម-] + ដើរ → ថ្មើរ
• [-ម-] + ចាំ → ឆ្មាំ
• [-ម-] + ខូច → ខ្មោច
• [-ម-] + គោះ → ឃ្មោះ

[កែប្រែ] ទម្រង់(-សព-)

ទម្រង់(-សព-)មាន [-អ'ង-] [-អ៊'ង-] [-អ'ម-] [-អ៊ម-] [-អ'ន-] [-អ៊'ន-]។ ឧទាហរណ៍៖

• [-អ'ង-] + ខ្វះ → កង្វះ
• [-អ'ង-] + ខ្វារ → កង្វារ
• [-អ៊'ង-] + ព្រោះ → ពង្រោះ
• [-អ៊'ង-] + ព្រាត់ → ពង្រាត់
• [-អ៊'ង-] + ឃ្វាល → គង្វាល
• [-អ'ម-] + ស្លាប់ → សំលាប់
• [-អ'ម-] + ខ្លាំង → កំលាំង
• [-អ៊ម-] + ឈរ → ជំហរ
• [-អ'ន-] + ខ្លាស់ → កន្លាស់
• [-អ៊'ន-] + ភ្លឺ → ពន្លឺ

[កែប្រែ] ទម្រង់(-ស/ព-)

ទម្រង់(-ស/ព-) មានពីរ គឺ [-អ៊/ន-] និង [-អ៊/ប-]។ ឧទាហរណ៍៖

• [-អ៊/ន-] + រាប → រនាប
• [-អ៊/ន-] + រាស់ → រនាស់
• [-អ៊/ប-] + រៀប → របៀប
• [-អ៊/ប-] + រាំ → របាំ

[កែប្រែ] ទម្រង់(-សព/ព-)

ទម្រង់(-សព/ព)មានពីរដូចគ្នាដែរគឺ [-អ'ម/ន-] និង [-អ៊'ម/ន-]។ ឧទាហរណ៍៖

• [-អ'ម/ន-] + កើត → កំនើត
• [-អ'ម/ន-] + ចេញ → ចំនេញ
• [-អ៊'ម/ន-] + គិត → គំនិត
• [-អ៊'ម/ន-] + ទិញ → ទំនិញ ៕