សារព័ត៌មាន
សារព័ត៌មាន (ភាសាអង់គ្លេស: Journalism) គឺជាការ ស្វែងរកដោយខ្ជាប់ខ្ធួន នឹង រាយការណ៍នូវហេតុការណ៍រឿង ទាំងឡាយឬ ការនិយមទៅរកសវនាការក្រៅប្រទេសមួយ ។ ថ្វីបើសារពត៍មានមានការផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនក័ដោយ ឧត្តមគតិគឺប្រាប់នូវសវនាការអនាគត។យល់ស្របបិទបាំង អង្គការ និងស្ថាប័នក៏ដូចជារដ្ឋភិបាលនិងជំនួញ។ សារពត័មាន រួមមាន វប្បធម៌ ទិដ្ឋភាពសង្គម ដូចជាសិល្បះកំសាន្តផងដែរ។កាបោះពុម្ពផ្សាយរួមបញ្ចូល រូបថតពត៌មាន នឹងជាលក្ខណ ឯកសារ។
នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ការផ្សាព្វផ្សាយពត៌មានបានក្លាយជាអ្នកផ្តល់ នៃពត៌មាន និងមតិយោបលអំពីករណីកិច្ចសាធារណះយ៉ាងសំខាន់ប៉ុន្តែមុខងារ និងខបញ្ញត្តិនៃសារពត៌មាន ស្របទៅនឹងប្រភេទនៃប្រពន្ធ័ផ្សព្ធផ្សាយInternet ដទៃទៀត កុំពុងដែលដំណើលការផ្លាស់ប្តូរ ក្រាហ្វ៊ីតពត៌មាន និងរបៀបកាន់កាប់ពត៌មានហើយត្រូវបានប្រើ ដោយបានប្រើប្រាស់គំនិតគ្រូវភ្លេងល្បីល្បាញត្រូវបានបដិវត្តបន្ទុប់សារពត៌មាន។
[កែប្រែ] ប្រវត្តសាស្រ្ត
កាសែតដំបូងគេត្រូវបានចែកចាយនៅក្នុងឧបលរណ៍សតវត្សរ៍ទី17 ពីរដងក្នុងមួយអាទិត្យ។ កាសែតអង់គ្លេសផ្សេងទៀតដែលបានជោគជ័យគឺThe Daily Courant.។ កាសែតទីមួយនៃជនជាតិអាមេរិកាំង – Benjamin Harris's Publick Occurrences both Foreighn និង Domestick នៅក្នុងឆ្នាំ1690ត្រូវបានបោះពុម្ភប៉ុន្តែត្រូវបានយ៉ាងរហ័សដោយមិនមានអាជ្ញាប័ណ្ណ។ភាគច្រើនកាសែតជនជាតិអាមេរិកាំងនៃសម័យកាល ជំទាស់ននឹងរដ្ឋភិបាលប្រជាជនអង់គ្លេស។ជាហេតុបណ្តាលអោយប្រទេសអង់គ្លេសចាត់វិធានការបំបាត់ទៅលើសាព័ត៌មាន ជិត1800 មានកាសែតប្រាំពីររយនៅសហរដ្ឋអាមេរិច។នៅក្នុងឆ្នាំ1833 Benjamin Day បានបើក The Sun (រដ្ឋនិរយ៉ក)និង "Penny Press."បានបង្កើតក្រសែតប្រចាំថ្ងៃ បន្ថែមជាមួយនឹងមាតិការរឿងដែលភ្ញាក់ផ្អើលជាមួយ និងគោលបំណងក្នុងសកម្មភាពការងារអ្នកគ្រាំទ្រ ចំនួនលក់កាន់តែច្រើន។ក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាមស៊ីវិល ភាពលំអដោយរូបត្រូវអនុញ្ញាតអោយច្រើន រូបភាព និងទូរលិខសាស្រ្ត បង្កើនល្បឿនយ៉ាងសំខាន់ ដែលបានអភិវឌ្ឍន៍ ឡើង នៅក្នុងឆ្នាំ1846 The Associated Press ខ្សែបម្រើត្រូវបានបង្កើតឡើងការផ្សងរួមគ្នាចន្លោះកាសែតធំៗពីរបីដើម្បីចែកចែយពត៌មានទៅដល់ខាងទូរលេខពីអឺរ៉ុប។ APនៅបច្ចុប្បន្នគឺទីភ្ញាក់ងារសារព័ត៍មានរបស់ពិភពលោកដែលចាស់ជាងគេ។នៅឆ្នាំ1851 George Jones (អ្នកបោះបុម្ភផ្សាយ) និង Henry Raymond បានបើក The New York Daily Times ហើយបានប្តូរឈ្មោះនៅពេលក្រោយ The New York Times។នៅក្នុងឆ្នាំ1890 Joseph Pulitzer ម្ចាស់ការសែតនៅក្នុងរដ្ឋនិវយ៉ត និងកន្លែងដទៃៗ "yellow journalism"បានតបទៅវិញ ក្រោយមកមានឈ្មោះមាន comic strip – "The Yellow Kid" ដែលបានបោះពុម្ភផ្សាយដោយ Pulitzer។
[កែប្រែ] តាមច្បាស់
"សេរីភាពសាព័ត៍មាន" រដ្ឋភិបាលមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងទូលាយ និងតទៅអ្នកសារព័ត៍មានប្រតិបត្តិមានជាមួយនឹងការត្រួតពិនិត្យដែលអាចអោយពួកគេស្រាវជ្រាវ និងសរសេរ ហើយអង្គការសារព័ត៍មានអាចធ្វើការផ្សព្វផ្សាយ។រដ្ឋភិបាលខ្លះបានធានាទៅលើសេរីភាពនៃសាព័ត៍មាន ខណះដែលប្រទេសផ្សេងកំណតដោយតឹងរ៉ឹង អ្វីទៅជាសារព័ត៍មានដែលអាចស្រាវជ្រាវ ឬផ្សព្វផ្សាយ។
អ្នកសារព័ត៍មានជាច្រើននៅប្រទេសមួយចំនួនមានសិទិ្វខ្លះៗមិនមែនត្រឹមសមជិកនៃសាធារណជនទូទៅ រាប់បញ្ចូលការចូលដែលល្អប្រសើរចំពោះព្រឹតិ្តការណ៍ កន្លែលកើតបទឧក្រិដ្ឋ នឹងសនិ្នសិទិអ្នកការសែត និងពង្រីកការសម្ភាសន៏ជាមួយមន្រ្តីរាជ្ជការល្បីល្បាញ និងភ្នែកសាធារណជនដទៃទៀត
Journalists in many nations have some privileges that members of the general public do not; including better access to public events, crime scenes and press conferences, and to extended interviews with public officials, celebrities and others in the public eye.
Journalists who elect to cover conflicts, whether wars between nations or insurgencies within nations, often give up any expectation of protection by government, if not giving up their rights to protection by government. Journalists who are captured or detained during a conflict are expected to be treated as civilians and to be released to their national government. Many governments around the world target journalists for intimidation, harassment, and violence because of the nature of their work.[5] .
