អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
ដោយសព្វវចនាធិប្បាយសេរីវិគីភីឌា
នៅក្នុងគណិតវិទ្យា អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់ ឬអនុគមន៍ស៊ីក្លូមេទ្រីក គឺជាអនុគមន៍ច្រាស់នៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ។ អនុគមន៍ច្រាស់សំខាន់ៗត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងតារាងខាងក្រោម។
| ឈ្មោះ | កំនត់សំគាល់ទូទៅ | និយមន័យ | ដែនកំនត់នៃ x ចំពោះលទ្ធផលពិត | ចន្លោះនៃតំលៃគោលទូទៅ |
|---|---|---|---|---|
| អាកស៊ីនុស | y = arcsin(x) | x = sin(y) | ពី −1 ដល់ +1 | −π/2 ≤ y ≤ π/2 |
| អាកកូស៊ីនុស | y = arccos(x) | x = cos(y) | ពី −1 ដល់ +1 | 0 ≤ y ≤ π |
| អាកតង់សង់ | y = arctan(x) | x = tan(y) | ទាំងអស់ | −π/2 < y < π/2 |
| អាកកូតង់សង់ | y = arccot(x) | x = cot(y) | ទាំងអស់ | 0 < y < π |
| អាកសេកង់ | y = arcsec(x) | x = sec(y) | ពី −∞ ដល់ −1 ឬ ពី 1 ដល់ ∞ | 0 ≤ y < π/2 ឬ π/2 < y ≤ π |
| អាកកូសេកង់ | y = arccsc(x) | x = csc(y) | ពី −∞ ដល់ −1 ឬ ពី 1 ដល់ ∞ | −π/2 ≤ y < 0 ឬ 0 < y ≤ π/2 |
ប្រសិនបើ x ជាចំនួនកុំផ្លិច នោះដែនកំនត់នៃ y អាចអនុវត្តបានតែចំពោះផ្នែកពិតប៉ុណ្ណោះ។
កំនត់សំគាល់ sin − 1,cos − 1 ជាដើម ជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ចំពោះ arcsin, arccos ជាដើម។ ប៉ន្តែការសន្មតនេះវាអាចធ្វើអោយមានការភាន់ច្រលំជាមួយកន្សោមមួយចំនួនដូចជា
។
[កែប្រែ] ទំនាក់ទំនងក្នុងអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
ចំពោះមុំផ្ទុយ
ចំពោះមុំចំរាស់:
ប្រសិនបើ 
ប្រសិនបើ 
ប្រសិនបើ 
ប្រសិនបើ 
ប្រសិនបើអ្នកមានតែបំនែកមួយនៃតារាងស៊ីនុស៖
ប្រសិនបើ 

សំគាល់៖ កាលណារឹសការ៉េនៃចំនួនកុំផ្លិចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅទីនេះ យើងត្រួវយករឹសដែលមានផ្នែកពិតជាចំនួនវិជ្ជមាន (ឬក៏យកផ្នែកនិម្មិតវិជ្ជមាន ប្រសិនបើរឹសការ៉េជាចំនួនពិតអវិជ្ជមាន)។
ទាញចេញពីរូបមន្តកន្លះមុំ
យើងបាន៖
ប្រសិនបើ 
[កែប្រែ] ដេរីវេនៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
ចំពោះតែតំលៃនៃ
៖
ចំពោះដេរីវេធម្មតា៖ ប្រសិនបើ
យើងបាន៖
[កែប្រែ] អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់ជាកន្សោមអាំងតេក្រាល
នៅពេលស្មើ 1 នោះអាំងតេក្រាលដែលមានដែនកំនត់កំនត់ ជាimproper integral ប៉ុន្តែវានៅតែអាចកំនត់បាន។
[កែប្រែ] ស៊េរីអានន្ត
Leonhard Euler បានរកឃើញស៊េរីដែលមានភាពប្រសើរជាច្រើនបន្ថែមទៀតសំរាប់អាកតង់សង់ដូចខាងក្រោម៖
(សំគាល់៖ តួក្នុងផលបូកចំពោះ n= 0 គឺផលគុណទទេ ដែលស្មើ 1)
វាអាចសំដែងដោយ៖
[កែប្រែ] ប្រភាគបន្តបន្ទាប់ចំពោះអាកតង់សង់
ចំពោះភាពឆ្លាស់នៃស៊េរីស្វ័យគុណសំពោះអាកតង់សង់គឺវាមានលក្ខណៈជាប្រភាគបន្តបន្ទាប់។
វាពិតនីក្នុងបំណែកប្លង់កុំផ្លិច។ មានពីរបំណែកពី −i ដល់ចំនុចដែលមានតំលៃអានន្ត។ និងមួយបំណែកទៀតពី i ដល់ចំនុចត្រង់អានន្ត។ វាដំណើរការឥតខ្ចោះនៅចន្លោះពី −១ ដល់ ១ ។
[កែប្រែ] អាំងតេក្រាលមិនកំនត់នៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
ចំពោះតំលៃពិត និងតំលៃកុំផ្លិចនៃ x
ចំពោះតំលៃពិតនៃ x≥1៖
ទាំងអស់នេះអាចទាញបានដោយប្រើអាំងតេក្រាលដោយផ្នែក និងដេរីវេធម្មតា បង្ហាញដូចខាងលើe.
[កែប្រែ] សំរាយបញ្ជាក់ឧទាហរណ៍
ដោយប្រើ
តាង
គេបាន
ដោយជំនួស
។ នោះ
និង
ជំនួសត្រឡប់វិញ x គេបាន
[កែប្រែ] វិធីសាស្រ្តចំបងក្នុងការគណនាអាំងតេក្រាលត្រីកោណមាត្រច្រាស់
- ដើម្បីគណនាអាំងតេក្រាលនៃអាកស៊ីនុស សូមប្រើ៖
- ដើម្បីគណនាអាំងតេក្រាលនៃអាកកូស៊ីនុស សូមប្រើ៖
- ដើម្បីគណនាអាំងតេក្រាលនៃអាកតង់សង់ចំពោះ x ក្បែរសូន្យ សូមប្រើវិធីសាស្រ្តគណនាអាកតង់សង់នៃប្រភាគបន្តបន្ទាប់ខាងលើ។ ដើម្បីគណនាអាកតងសង់ចំពោះតំលៃ x ផ្សេងៗទៀត សូមប្រើ៖
- ដើម្បីគណនាអាកកូតង់សង់ សូមប្រើ៖
- ដើម្បីគណនាអាកសេកង់ សូមប្រើ៖
- ដើម្បីគណនាអាកកូសេកង់ សូមប្រើ៖
[កែប្រែ] ទំរង់លោការីត
អនុគមន៍ទាំងនេះអាចសំដែងជាទំរង់លោការីតដោយប្រើ លោការីតកុំផ្លិច។ នេះជាការពន្លាតដែនកំនត់របស់អនុគមន៍ទាំងនេះទៅក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។
សំរាយបញ្ជាក់នៃទំនាក់ទំនងទាំងនេះ គឺធ្វើតាមរយៈពន្លាតវាក្នុងទំរង់អិចស្ប៉ូណង់ស្យែលនៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ។
[កែប្រែ] សំរាយបញ្ជាក់ឧទាហរណ៍
(និយមន័យអិចស្ប៉ូណង់ស្យែលនៃស៊ីនុស)
តាង
គេបាន
(ដំណោះស្រាយចំពោះk)
(យកផ្នែកខាងវិជ្ជមាន)
Q.E.D.
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
[កែប្រែ] រូបមន្តអាកតង់សង់បន្ថែម
[កែប្រែ] សំរាយបញ្ជាក់
ចាប់ផ្តើមពី
និងតាង
[កែប្រែ] បំរើបំរាស់ក្នុងការអនុវត្តន៍
អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រមានសារៈសំខាន់នៅពេលគេចង់រករង្វាស់មុំដែលនៅសល់ពីរផ្សេងទៀតនៃត្រីកោណកែង ដែលគេស្គាល់រួចជាស្រេចនូវរង្វាស់ប្រវែងនៃត្រីកោណកែងនេះ។ ដោយប្រើអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
សំគាល់៖ opposite = ជ្រុងឈម, hypotenuse = អ៊ីប៉ូតេនុស និង adjacent = ជ្រុងជាប់
ជាញឹកញាប់ អ៊ីប៉ូតេនុសជារង្វាស់ជ្រុងដែលគេមិនប្រាប់ និងចាំបាច់ត្រូវរកមុនពេលប្រើប្រាស់អាក់ស៊ីនុស ឬ អាកកូស៊ីនុស។ អ្នកអាចគណនាមុំនៃត្រីកោណដោយមិនចាំបាច់ដឹងប្រវែងអ៊ីប៉ូតេនុសក៏បាន។



















































