កងទ័ពជើងទឹករបស់ប្រទេសបារំាង

ដោយវិគីភីឌា

កងទ័ពជើងទឹកប្រទេសបារំាង

ជាភាសាផ្លូវការ​ហៅថា កាប៉ាល់ម៉ារីនជាតិ ហើយជារឿយបានហៅថា ឡារ៉ូយ៉ាលី គឹជាដៃសមុទ្រនៃកំពង់ផែទាហ៊ានបារំាង។ វាមានកប៉ាល់ជាច្រើនដាក់ជាជួរ ដែលមកពីទូកសម្រាប់ល្បាត ដើម្បីណែនាំផ្លូវអ្នកប្រឌិតកាំជ្រូក នៅលើនាវាសម័យបុរាណ ហើយការធ្វើនាវាចំណតយន្តហោះនុយក្លេអែ និងកប៉ាលមុជទឹកដោយមាននុយក្លេអែ ចំនួន ១០។ចំពោះបាវចនានៃកងទ័ងជើងទឹកប្រទេសបារំាង គឺ ជាកិត្តិយស បេតុប្រទេស ក្លាហ៊ាន វិន័យ ពាក្យទំាងអស់នេះត្រូវបានដាក់នៅ លើនាវាគ្រប់ទាំអស់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

កងទ័ពជើងទឹកបារំាងត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងពេញចិត្ត ស្តេច។ ហេតុផលមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ច្បាស់លាស់ទេ ប្រភពខ្លះបានអោយដឹងថា វាគឺសម្រាប់ទំនាក់ទំនងទំនៀមទំលាប់ ទៅនឹងរាជាធិបតេយ្យបារំាង។ ខ្លះទៀតនិយាយាថា មុនពេលត្រួវបានអោយឈ្មោះថាប្រជាជាតិ កងទ័ពជើងទឹកបានមានឈ្មោះថា ​ស្តេច ឬហៅធម្មតា ពីព្រោះតែជាតំបន់ទីបញ្ជាការ នៅផ្លូវខ្លីមួយនៅក្នុងទីក្រុងបារីស។កងទ័ពជើងទឹកមិនចូលចិត្តចំបាំងជាមួយកងទ័ពជើង ទឹកនៅចក្រភពជើងទឹកទៀតទេ ដែលដូចទៅនឹងកងទ័ពជើងទឹកចក្រភពអង់គ្លេសទេ។

ពាក់កណ្តាលយុគសម័យ[កែប្រែ]

ប្រវិត្តសាស្ត្រនៃកងទ័ពជើងទឹកបារំាងត្រឡប់មកពាក់កណ្តាលយុគសម័យវិញ នៅពេលត្រូវបានចាញ់ចំបាំងរបស់ប្រទេសអង់គ្លេសនៅឯបាតល ហើយនិង ហ្គាសធិឡេន ដែលអង់គ្លេសជាអ្នកកាន់កាប់តំបន់បាតល នៃ ឡារ៉ូហ្យែល។

តំបន់កូលប៊ឺត[កែប្រែ]

កងទ័ពជើងទឹកមានសភាពរឹងបឹងនៃថាពលជាតិ អំឡុងពេលសតវត្សរ៏ទី ១៧ ជាមួយស្តេចហ្វីសបារំាងទី១៦។​ នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ស្តេច សាន់ កងទ័ពជើងទឹកបារំាងត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញវត្ថុ និង សម្ភារះ ការគ្រប់គ្រងនូវអ្វីផ្សេងៗ មុបពេលទទួលជ័យជំនះ ក្នុងសង្រ្គាម៩ឆ្នាំ ដើម្បីប្រឆាំង នឹងកងទ័ពជើងទឹកស្តេច​និងកងទ័ពជើងទឹករបស់ប្រទេសហុលឡង់។ មានការទស់ទែងគ្នាអំពីហិរញ្ញវត្ថុ ទោះបីជាយ៉ាងណា ក៏ដោយ បង្ខំអោយកងទ័ពត្រឡប់មកផែវិញ ហើយអង់គ្លេសនិងហុលឡង់បានផ្តើមគំនិតអនុញ្ញាត អោយមកវិញ។មុនពេលសង្រ្គាម៩ឆ្នាំនៅក្នុងសង្រ្គាមហុលឡង់ មានការរៀបចំជ័យជំនះយ៉ាងមឹងមាត់ លើការចូលរួម កងនាវារបស់ ប្រទេស អេស្បាញ និង ប្រទេសហុលឡង់ នៅឯកការប្រយុទ្ធគ្នានៅប៉ាឡឺម៉ូ។

សតវត្សរ៏ទី ១៨[កែប្រែ]

នៅសតវត្សរ៏ទី ១៨បានឆ្លុះបញ្ជាំងអោយឃើញថា កងទ័ពស្តេចចាប់ផ្តើមគ្របដណ្តប់ ដែលរៀបចំដាក់ទោស នូវចំនួនលេខឈ្នះសំខាន់ៗនៅក្នុងប្រទេសបារំាង។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កងទ័ពជើងទឹកប្រទេសបារំាងនូវតែបន្តទទួលជោគជ័យ ជំនះលើពិន្ទុផ្សេងៗទៀត។ដូចជាការឃោសនាបញ្ជុះបញ្ចូល ទ្វីបអង់តាក់តិច ដោយលោក ភ្យិចហ្វឹត ឌី ឡា ម៉ូតទី ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៧៦៦ លោក ប៊ូហ្វែនវីលី ជាជនជាតិបារំាងដំបូង ដែលបានធ្វើនាវាចរណ៏ជុំវិញទ្វីប។ អំឡុងពេលសង្រ្គាមទាមទារឯករាជ្យអាមេរិក កងទ័ពជើងទឹកបារំាងបានប្រើបញ្ជីយ៉ាងដាច់ខាតក្នុងការគាំទ្រ ផ្នែក ឬ ទំព័ររបស់អាមេរិក។ ភាពខិតខំប្រឹងប្រែងដ៏សម្បើបនេះ បារំាងស្ថិតនៅក្រោម ឧត្តមនាវី​ឯកហ្រាសស៊ី ហើយបានទទួលជ័យជំនះកងនាវារបស់ចក្រភពអង់គ្លេស នៅឯចម្បាំង ហ្ឆីសាពីគគី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១។ដូច្នោះ ការទទួលគ្រប់គ្រងផែនដី ហ្រែនកូ អាមេរិក កម្លាំងនឹងឈ្នះដែលកំពុងកើតមានឡើងនៅ ចម្បាំង យ៉កថោន។ ក្នុង ប្រទេស ឥណ្ឌា ឧត្តមនាវីឯក ស៊ូហ្វ្រេន ប្រឆាំងការឃោសនាបញ្ចុះបញ្ចូលប្រាក់ឈ្នូល នៅចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងរវាងឆ្នាំ(១៧៧០-១៧៨០) ឧត្តមនាវីឯករង លោក អ៊ីហ្វាត ហុងឈី ធើ្វការតស៊ូសម្រាប់បង្រាបប្រឆាំងដោយទទួលបានជោគជ័យ។ បដិវត្តិន៏បារំាង បានទម្លាក់ចោល នាយទាហានជាច្រើននាក់ នៃត្រកូលអភិជន ក្នុងំណោមពូកគេ ក៏ប៉ុន្តែកងទ័ពជើងទឹកបារាំង ពិការទាំងអស់។ការខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើអោយវាបង្កើននូវកម្លាំងដែលមានថាពលខ្លាំង ​ក្លាក្រោមការកាន់កាប់​ដោយលោក ណាំប៉ូលឡេអុង ទី១ ត្រូវបាន ប៉ាណ្ណូនា ឡិកាដោយលោក ឡាទូឈី ត្រេវីលី ដែលបានស្លាប់នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨០៤។ ហើយចម្បាំងនៃ សមុទ្រ ក្នុងឆ្នាំ ១៨០៥ ជាកន្លែងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសប៉ុន្តែកងនាវាអេស្បាញ ហ្រ្វាន់កូ និងបម្រុងសាបសូន្យ។ កងនាវាជើងទឹកចក្រភពអង់គ្លេសបានធានារ៉ាប់រង គ្រោះមហន្តរាយ ដែលគ្រប់គ្រងរហូតដល់ សង្រ្គាមលោកលើកទី ២។ ក្នុងឆ្នាំ ១៨១០ កងទ័ពជើងទឹកបារំាងបានទទួល ជោគជ័យយ៉ាងសំខាន់ដែលប្រឆាំងចក្រភពអង់គ្លេសអំឡុងពេល សង្រ្គាមណាប៉ូឡេអុងនីក គឺជាចម្បាំងកំពង់ផែដ៏ធំសម្បើ​ម សកម្មភាពកប៉ាលសង្រ្គាម នៅក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ណា ដោយឧត្តមនេវីឯក ឌុភឺយ៉ែរ។

មានកម្លាំងឡើងវិញនៅសតវត្សរ៏ទី ១៩[កែប្រែ]

អ្នកអន្តរាគមន៏និយមទាំងអស់[កែប្រែ]

តាមតែគេនិយាយ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៥២ ណាប៉ូលេអុងទី ៣ ប្រកាសភាពល្បីល្បាញថា" ចក្រភព មានន័យថា សន្តិភាព" ប៉ុន្តែយ៉ាងពិតប្រាកដនោះគាត់​ត្រូវបានកាន់កាប់យ៉ាងរឹងមឹងម៉ត់ចត់បំផុត ទៅតាមភាពខ្លាំងក្លានៃ នយោបាយបរទេសដើម្បីអោយ ​កិត្តិគុណ និង ថាមពលរបស់បារំាងអោយយូរអង្វែងទៅ។ អំឡុងពេឡ ដែលកងទ័ពជើងទឹកបារំាងត្រូវបានជាប់ទាក់ទងនៅក្នុង សកម្មភាពពហុភាពជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។

ហ្វូងកោះ (ខែកក្កដា រាជាធិបតេយ្យ)[កែប្រែ]

ឆ្នាំ ១៨៤២ កងទ័ពជើងទឹកបារំាងបានជិះកាប៉ាល់ទៅកោះ តាហ៊ីទី ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ឧត្តមនេវីឯក អាបែល អ៊ូតប៊ឺត​ឌូពឺទីត ធូអាស ។ បារំាងមានសកម្មភាពនៅទីនោះហើយបន្តការតាំងនូវដោយទូរទៅ រហូតដល់ សតវត្សរ៏ទី ១៩ ដែលក្មួយប្រុសរបស់គាត់ ឈ្មោះថា អាបែល នីកូឡាស ប៊ឺហ្គាសី ឌូពឺទីត ធូអាស បានធ្វើដំណើរដោយសន្តិភាពនៅកោះបណ្តុះភ្នំភ្លើង​ ម៉ារហហ្យូអីសាស ឆ្នំា ១៨៨០។

បទឧក្រិដ្ឋនៅសង្រ្គាម[កែប្រែ]

ជំម្លោះរបស់ ណាប៉ូលឡេអុង ទី៣ ទៅ រុស៊ី​ជាបទឧក្រិដ្ឋមានឥទិ្ធពលក្នុងចក្រភព អូថូម៉ាន ដើម្បីអោយបារំាងទទួលជ័យជំនះក្នុងសង្រ្គាមឧក្រិដ្ឋ ខែ មិនា ១៨៥៤ ដល់ ខែ មិនា ១៨៥៦។ អំឡុងពេលសង្រ្គាម នេះ ណាប៉ូលឡេអុងបានបង្កើតនូវចំណងមេត្រីភាពនឹងគា្នជាមួយ ចក្រភពអង់គ្លេសដោយជោគជ័យ ដែលបានបន្ត ហើយបន្ទាប់មកសង្រ្គាមត្រូវបានបញ្ជាប់។

ណាប៉ូលឡេអុងទី ៣ តាំងលំនៅ ជាលើកដំបូងនៃអាណានិគមបារំាងគ្របដណ្តប់លើ ទី្វប ឥណ្ឌូចិន។ គាត់បានយល់ព្រម ទៅនឹងការធ្វើយុទ្ធការប្រដាប់អាវុធ ក្នុឆ្នាំ ១៨៥៨ ដើម្បីដាក់ទោសទៅដល់ប្រទេសវៀត ណាមដែលពួកគេធ្វើបាប គណះសេបកកម្មការតូលិកសាសនានិកបារំាង ហើយនឹង បង្ខំអោយតុលាការព្រមទទួលបារំាងមានវត្តមានក្នុងប្រទេសនោះ។ កត្តាដែលសំខាន់ក្នុងការវិនិច្ឆ័យរបស់គាត់គឺបានជឿជាក់ ថាបារំាងប្រថុយការក្លាយជា អាត្រាកម្រិតទីពីរ ​ ​ដែលអាចពង្រីកឥទិ្ធពលរបស់វាបាន ក្នុងអាស៊ីខាងលិច។ផងដែរនោះ គេខ្លះបាននិយាយថា បារំាង មានបេសកម្មស៊ីវិល បានកំពង់រាលដាល។ យថាហេតុនេះ ចូលលុកលុយ ពេញគ្រប់ទីកន្លែង ឆ្នាំ ១៨៦១ ។ ដោយឆ្នាំ ១៨៦២ សង្រ្គមកើតពាសពេញ និង វៀតណាមព្រមអោយខេត្តចំនួនបី នៅភាគខាងត្បូង ត្រូវបានបារំាងហៅថា តំបន់ចិនកូស៊ីន បានបើកកំពង់ផែចំនួន បីសម្រាប់ធ្វើជំនូញទៅប្រទេសបារំាង។ ដំណើរឆ្លងកាត់មិនយកតំម្លៃទេ នៃកាប៉ាល់សង្រ្គាមបារំាងទៅប្រទេសកម្ពុជា (១៨៦៧) មានសេរីភាពការផ្សាយសាសនារបស់បារំាង និង ផ្តល់សំណងដ៏ធំបារំាងតម្លៃ នៃសង្រា្គម។

សង្រ្គាមអភៀនលើកទី ២[កែប្រែ]

ក្នុងប្រទេសចិន បារំាងបានចូលរួមក្នុងសង្រ្គាមអាភៀនលើកទី ២ ដែលយល់ស្របនិង ចក្រភពអង់គ្លេស ហើយឆ្នាំ ១៨៦០ ទាហានរបស់បារំាងចូលក្នុងទីក្រុង ប៉េជីង។ ចិនត្រូវបានបង្ខំអោយយល់ព្រម ធ្វើពាណិជ្ជកម្ម សិទ្ធិដាច់មុខ។ អនុញ្ញាត អោយនាវាចរណ៏ធ្វើដំណើរលើទន្លេ យ៉ាងហ្សី ដែលផ្តល់សិទ្ធិដល់ជនស៊ីវិលទាំងស្រុងហើយមានសេរីភាពខាងសាសនាគ្រឹស្ត និង ផ្តល់ចំណងមិត្តភាពរវាងចក្រភព អង់គ្លេស និង បារំាង។នេះគឺជាការចូលរួមក្នុងធ្វើអន្តរាគមន៏ ប្រទេសវៀតណាមតាំងនៅវិការដ្ឋានឆ្ងាយជាងឥទិ្ធពលប្រ​ ទេសបារំាងក្នុងការដឹកនាំប្រទេសចិន នៃឥទ្ធិពលគ្រប់ទីកន្លែងនៃភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។

ប្រទេសមិចស៊ិកូ[កែប្រែ]

កងទ័ពជើងទឹកប្រទេសបារំាង បានបិទផ្លូវគមនាគមន៏ ពលអគ្គិសនីលំនាំ បានជោគជ័យក្នុងប្រទេសមិចស៊ិកូ ក្នុងសង្រ្គាម ម្សៅជាតិពុល ឆ្នាំ ១៨៣៨។វាគឺមានការជាប់ទាក់ទងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងធ្វើអន្តរាគមន៏ប្រទេស បារំាងក្នុងប្រទេសមិចស៊ិកូ(មករា ១៨៦២ ដល់ មិនា ១៨៦៧) ។ ស្តេចណាលេឡុង ទី៣ បានដោះសារ ការបដិសេធទៅសាធារណះរដ្ឋមិចស៊ិកូ ដើម្បីសងទៅបំណុលបរទេស គម្រោង ការបង្កើតឥទិ្ធពល ក្នុងភាគខាងជើងប្រទេសអាមេរិក ដោយការបង្កើតនោះ បារំាងបានប្រគល់រាជាធិបតេយ្យ ទៅដល់មិចស៊ិកូ គម្រោងនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយជនជាតិមិចស៊ិកូ សម្រាប់ប្រឆាំងនឹងការផ្លាស់ប្តូរពីភាពក្រៀមក្រំ ដើម្បីប្រឆាំងពួកបព្វជិតសាធារណរដ្ឋមិស៊ិកូ។

ប្រទេសកូរ៉េ[កែប្រែ]

ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ កងទ័ពជើងទឹករបស់បារំាង ខំប្រឹងប្រែង ដើម្បីអាណានិគមជនកូរ៉េ អំឡុងពេល យុទ្ធទនាការបារំាងប្រឆាំងកូរ៉េ។ ផងដែរនោះកងទ័ពបារំាង មានវត្តមានយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រទេសជប៉ុន ជាមួយ ទាហានអាកាសនៃក្រុមប្រយុទ្ធ​ក្នុងឆាំ្ន ១៨៦៣។រវាងឆ្នាំ​ ១៨៦៧ ដល់ ១៨៦៨ ការមានវត្តមាន ក្នុងប្រទេសជប៉ុនត្រូវបានរក្សាទុក ជុំវិញសកម្មភាពបេសកកម្មក្រុមទាហានបារំាងទៅ ប្រទេសជប៉ុន និងបន្ទាប់ពី សង្រ្គាមស៊ីវិលប៊ូហ្សីន ។

សង្រ្គាម ស៊ីណូ បារំាង[កែប្រែ]

គម្រោងនៃកងទ័ពជើងទឹកប្រទេសបារំាងមានថាមពល បានមកដល់ចំណុចកំពូលភាគខាងលិចដ៏ឆ្ងាយ ក្នុង ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៏ទី ៨០។ ក្រុមកងទ័ពជើងទឹកពិសេស បានបែងចែកចេញជាពីក្រុម ក្រោម ការគ្រប់គ្រងនៃ ឧត្តមនាវីឯក អាម៉េឌេយ៉េ ឃូបប៊ឺ បានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាម ស៊ីណូ បារំាង (សីហា ១៨៨៤ ​ទៅ មេសា ១៨៨៥) បានឃើញថា សកម្មភាពសំខាន់ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមឆ្នេរសមុទ្រ ចិន ដ៏យូរ និង​ ក្នុងសមុទ្រជុំវិញ តៃវ៉ាន់(ហូរម៉ូសា) ។