ជនជាតិបៃ
白族 | |
|---|---|
 | |
| ចំនួនប្រជាជនសរុប | |
| ២,០៩១,៥៤៣ (as of 2020)[១] | |
| តំបន់ដែលមានចំនួនប្រជាជនសំខាន់ៗ | |
| ចិន, ភាគច្រើននៅក្នុង យ៉ូណាន (ដាលី តំបន់), គួយស៊ូ (ប៊ីជា តំបន់) និង ហុណាន (សាងស៊ី តំបន់) | |
| ភាសា | |
| ភាសាបៃ, ភាសាចិន | |
| សាសនា | |
| ពុទ្ធសាសនា, សាសនាបេនស៊ូ, សាសនាតៅ, សាសនាគ្រិស្ត, ភាពមិនជឿសាសនា, ឥស្លាម និងផហសេងទៀត | |
| ក្រុមជនជាតិដែលពាក់ព័ន្ធ | |
| ហាន, ហួយ, និងផ្សេងទៀត ជនជាតិចិន-ទីបេ |
បៃ ឬ ប៉ៃ ( 白族 ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិច អាស៊ីបូព៌ា ដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុង ខេត្តស្វយ័តដាលីបៃ នៃ ខេត្តយ៉ូណាន តំបន់ ប៊ីជា នៃ ខេត្ត គួយចូវ និងតំបន់ សាងស៊ី នៃ ខេត្ត ហុណាន ។ បៃ ជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិភាគតិច ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយ ប្រទេសចិន [២] ដែលមានប្រជាជនចំនួន ២,០៩១,៥៤៣ ( គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២០ )។ [១]
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
[កែប្រែ]
ដើមកំណើតនៃជនជាតិ បៃ ត្រូវបានគេជជែកគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសតវត្សកន្លងមកនេះ ទោះបីជាការជជែកដេញដោលទាំងនោះផ្តោតសំខាន់ទៅលើក្រុមមនុស្សដែលត្រូវបានបង្រួបបង្រួមក៏ដោយ។ យោងតាមកំណាយបុរាណវត្ថុនៅជុំវិញបឹង Erhai ប្រជាជន បៃ ប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅតំបន់ជុំវិញបឹង។ កន្លែងដំបូងបំផុតរបស់មនុស្សដែលត្រូវបានរកឃើញនៅដើមសតវត្សទី ២០ ត្រូវបានគេហៅថាសារីរិកធាតុ Paleolithic Malong នៃ Mt. Cangshan (苍山马龙遗址) ចុះកាលបរិច្ឆេទប្រហែល ៤០០០ BP ។ គេហទំព័រចុងរួមមាន Haimenkou នៃ Jianchuan (剑川海门口, ៣០០០ BP), Baiyangcun នៃ Binchuan (宾川白羊村, ៣៥០០ BP) និង Dabona of Xiangyun (祥云大波那, ២០០០)។
បៃ ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអត្ថបទ រាជវង្សថាង ថាជា ' បូ (ឬ បៃ)' ។ ដោយសន្មតថាការចម្លងរបស់បូគឺត្រឹមត្រូវ ការលើកឡើងដំបូងបំផុតនៃ បៃ គឺនៅសតវត្សទី ៣ មុនគ.ស. នៅក្នុងអត្ថបទមួយដែលមានឈ្មោះថា Lüshi Chunqiu ( Spring and Autumn Annals of Master Lü Buwei) ។ ពួកគេត្រូវបានលើកឡើងម្តងទៀតនៅក្នុង កំណត់ត្រារបស់ Sima Qian របស់ Grand Historian នៅសតវត្សទីមួយមុនគ.ស.។ [៣]
កុលសម្ព័ន្ធ បៃ គឺជាកុលសម្ព័ន្ធមួយដែលបានជួយបង្កើត ណានចាវ (៦៤៩-៩០២) ។ នៅឆ្នាំ ៩៣៧ ព្រះរាជាណាចក្រ ដាលី ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ដួនស៊ីពីង ដែលជាបុរស បៃ ដែលគ្រួសាររបស់គាត់បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងនគរ ណានចាវ បានតស៊ូមតិសម្រាប់ "ការសង្គ្រោះនៃ Corvée" ( ចិន: 宽徭役 ) និងបានចូលរួមជាមួយកុលសម្ព័ន្ធចំនួន ៣៧ នៅភាគខាងកើត យូណាន ដើម្បីជំរុញឱ្យមានការបះបោរ។ ព្រះរាជាណាចក្រ ដាលី បានបន្តអស់រយៈពេលប្រហែល ៣០០ ឆ្នាំ (៩៣៧-១២៥៣) ដែលជួយសម្រួលដល់ការបង្កើតភាពស្អិតរមួតផ្ទៃក្នុងរបស់ បៃ ដែលផ្តោតលើ បឹង Erhai ។ [៤]
នៅឆ្នាំ ១២៥៣ ម៉ុងហ្គោលដែលដឹកនាំដោយ កូបៃខាន់ បានដណ្តើមយកអាណាចក្រ ដាលី ។ [៥] រាជវង្ស យ័ន បានបង្កើត ខេត្ត យ៉ូណាន បង្កើតស្រុករដ្ឋបាលនៅក្នុងតំបន់ Erhai និងរក្សាគ្រួសារ ដួន ដែលជាអតីតអ្នកគ្រប់គ្រងក្រុងដាលី ដើម្បីត្រួតពិនិត្យតំបន់។ [៦]
នៅឆ្នាំ ១៣៨១ កងទ័ព រាជវង្ស មីង បានកម្ចាត់កងកម្លាំង យួន ទម្លាក់អតីតអ្នកគ្រប់គ្រងដាលី បង្កើតខេត្តដាលី ហើយក្រោយមកទាហានហាន និងជនចំណាកស្រុកបានចូលទៅក្នុងតំបន់ដាលី ដើម្បីដាំដុះដី។ [៧]
សាសនា
[កែប្រែ]ទម្លាប់របស់ប្រជាជន ក្នុងតំបន់ដាលី ប្រហាក់ប្រហែលនឹងវប្បធម៌ ចិនហាន ធម្មតា។ ពួកគេត្រូវបានប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដោយព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនាតាវ និងលទ្ធិខុងជឺ។
ពុទ្ធសាសនា
[កែប្រែ]ប្រជាជនបៃភាគច្រើនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទម្រង់នៃព្រះពុទ្ធសាសនាដែលគេស្គាល់ថា Azhaliism ។ [៣] [៨] [៩]
តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ រាជាណាចក្រដាលី គឺជាប្រជាជាតិពុទ្ធសាសនាដំបូងគេនៅយូណាន ដោយមិនរាប់បញ្ចូល ប្រជាជនទីបេ នៅភាគពាយ័ព្យយូណាន។ [១០] ព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបាននាំយកមកប្រជាជន នៅដើមសតវត្សទី ៨ ។ ជនជាតិបៃ ធ្លាប់អនុវត្ត ព្រះពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។ [១១] បន្ទាប់ពី ការបះបោរបីត្រកូល របស់ Wu Sangui វាត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងដាច់អហង្ការដោយ រាជវង្សឈីង ។ ក្រោយមក ជំនឿព្រះពុទ្ធសាសនារបស់ប្រជាជន បៃ ត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំដោយ ពុទ្ធសាសនាហិណ្ឌូ ចិន។ [១២] លើសពីនេះ ប្រជាជនបៃ បង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការចម្លងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។ ទីតាំងសំខាន់ៗដូចជា វត្តស្វែងរករាប់ពាន់នៅ ប្រាសាទ Chongsheng ប្រាសាទ Fengyi North Tangtian Fazang វត្តទាំងបី នៃប្រាសាទ Chongsheng និង ប្រាសាទ Fotu បានទទួលនូវអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើន រួមទាំង ពេជ្រសូត្រ ផ្កាឈូកសូត្រ និងព្រះសូត្រ Prajñāpāramitā Sūtras ធំៗ ។ [១៣]
បេនស៊ូ
[កែប្រែ]ទោះបីជាប្រជាជន បៃ ភាគច្រើនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវ Azhaliism ដែលជាទម្រង់នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលតាមដានប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់វាត្រឡប់ទៅ នគរ ណានចាវ ក៏ដោយ [៣] [៨] [៩] ពួកគេក៏អនុវត្តសាសនាដើមហៅថា បេនស៊ូ ផងដែរ: ការថ្វាយបង្គំព្រះ ngel zex (本主; ) ព្រះក្នុងស្រុក និងបុព្វបុរស។ [១៤] Ngel zex អាចជាវីរបុរសណាមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ—ព្រះអង្គម្ចាស់នៃរបប ណានចាវ វីរបុរសនៃរឿងព្រេងនិទាន ឬសូម្បីតែខ្លា (ឧទាហរណ៍ ឡាវជុន ជីងឌី ចិន: 老君景帝 ជាខ្លា)។ [១៥]
គ្រិស្តសាសនា
[កែប្រែ]George Clarke ដែលបានមកដល់ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨១ គឺជាបេសកជនប្រូតេស្តង់ដំបូងគេទៅកាន់ប្រជាជន បៃ ។ [១៦] បុគ្គល បៃ ពីរបីនាក់ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំនឿគ្រីស្ទាន។ នៅឡើយ ព្រះវិហារគ្រិស្តសាសនាមាននៅដាលី។ [១៧]
ឥស្លាម
[កែប្រែ]មានភូមិមួយចំនួននៅក្នុងខេត្តយូណាន ដែលអ្នកស្រុកកាន់សាសនា ឥស្លាម ប៉ុន្តែនិយាយភាសា បៃ ជាភាសាដំបូងរបស់ពួកគេ។ មនុស្សទាំងនេះត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការដោយអាជ្ញាធរចិនថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ ជនជាតិ ហួយ ហើយហៅខ្លួនឯងថា បៃហួយ ("បៃ-និយាយម៉ូស្លីម")។ [១៨] ជាធម្មតាពួកគេនិយាយថាបុព្វបុរសរបស់ពួកគេគឺជា ជនជាតិ ហួយ ដែលបានចូលមកយូណានជាអ្នកដើរតាមកងទ័ពម៉ុងហ្គោលីក្នុងសតវត្សទី ១៤ ។ [១៩]
- ↑ ១,០ ១,១ China's Provinces and Populations: A Chronological and Geographical Survey. 2022. p. 41. ល.ស.ប.អ. 978-3-031-09165-0. https://books.google.com/books?id=CoidEAAAQBAJ&pg=PA41.
- ↑ Solis, Jacqueline. "LibGuides: Chinese Ethnic Groups: Overview Statistics". guides.lib.unc.edu (in អង់គ្លេស). Retrieved 2024-05-08.
- ↑ ៣,០ ៣,១ ៣,២ Skutsch, Carl, រៀ. (2005). Encyclopedia of the World's Minorities. New York: Routledge. pp. 175–176. ល.ស.ប.អ. 1-57958-468-3. Cite error: Invalid
<ref>tag; name ":0" defined multiple times with different content - ↑ (ជាzh) 段姓史话. 中华姓氏文化丛书系列: 中华姓氏史话丛书. 江西人民出版社. 2002. p. 1624. ល.ស.ប.អ. 978-7-210-02582-5. https://books.google.com/books?id=PwEH4qSUPdEC។ បានយកមក 2024-10-29.
- ↑ 《大理白族自治州概况》 编写组 (1986) (ជាzh). 大理白族自治州概况. 中国少数民族自治地方概况丛书. 云南民族出版社. p. 33. https://books.google.com/books?id=SCA3AQAAIAAJ។ បានយកមក 2024-10-29.
- ↑ (ជាzh) 云南民族关系的历史与经验. 西南边疆历史与现状综合研究项目: 研究系列. Social Sciences Literature Press. 2014. p. 188. ល.ស.ប.អ. 978-7-5097-5247-0. https://books.google.com/books?id=zpiFEAAAQBAJ&pg=PA188។ បានយកមក 2024-10-29.
- ↑ (ជាzh) "祖荫"博弈与意义建构：大理白族"不招不嫁"婚姻的人类学研究. 云南大学西南边疆少数民族研究中心文库. 社会发展与社会治理系列. Social Sciences Literature Press·区域发展出版中心. 2019. p. 20. ល.ស.ប.អ. 978-7-5201-3984-7. https://books.google.com/books?id=d_BXEAAAQBAJ&pg=PA20។ បានយកមក 2024-10-29.
- ↑ ៨,០ ៨,១ "Ethnic Groups – china.org.cn". China.org.cn. Retrieved 17 August 2018. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "Ethnic Groups – china.org.cn" defined multiple times with different content - ↑ ៩,០ ៩,១ "Ethnic Groups – china.org.cn". China.org.cn. Retrieved 17 August 2018. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "china.org.cn" defined multiple times with different content - ↑ (ជាzh) 白传密教研究. 2020. p. 16-PA15. ល.ស.ប.អ. 978-7-5203-7515-3. https://books.google.com/books?id=mGJgEAAAQBAJ&pg=RA16-PA15.
- ↑ (ជាzh) 白族哲学思想史论集. 1992. p. 53. ល.ស.ប.អ. 978-7-105-01569-6. https://books.google.com/books?id=Kc0yAAAAMAAJ.
- ↑ (ជាzh) 大理白族史探索. 1990. p. 136. ល.ស.ប.អ. 978-7-222-00591-4. https://books.google.com/books?id=40XTAAAAMAAJ.
- ↑ (ជាzh) 白族研究百年. 2008. p. 238. ល.ស.ប.អ. 978-7-105-09217-8. https://books.google.com/books?id=Ct02AQAAIAAJ.
- ↑ (ជាzh) 白族文化硏究. 2004. p. 376. https://books.google.com/books?id=-s1AAAAAMAAJ.
- ↑ (ជាzh) 白族本主文化. 1994. p. 221. ល.ស.ប.អ. 978-7-222-01524-1. https://books.google.com/books?id=30hNAAAAMAAJ.
- ↑ Hattaway, Paul (2004). Peoples of the Buddhist world : a Christian prayer diary. GMI (Global Mapping International). p. 7. ល.ស.ប.អ. 1903689422. ម.ប.គ.ល. 83780996.
- ↑ 《白族简史》编写组 (1988) (ជាzh). 白族简史. 云南人民出版社. p. 249. https://books.google.com/books?id=HZ8LAQAAMAAJ.
- ↑ (ជាzh) 中国边缘穆斯林族群的人类学考察. 宁夏人民出版社. 2006. p. 1-PT317. ល.ស.ប.អ. 978-7-227-03242-7. https://books.google.com/books?id=j9aWDwAAQBAJ&pg=RA1-PT317។ បានយកមក 2024-10-29.
- ↑ Muslim Chinese: Ethnic Nationalism in the People's Republic. Harvard Univ Asia Center. 1996. p. 33. ល.ស.ប.អ. 0-674-59497-5. https://books.google.com/books?id=_hJ9aht6nZQC. (1st edition appeared in 1991)