ជ័យវរ្ម័នទី៥

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search

ជ័យវរ្ម័នទី៥

Le Bouddha couché du Temple Baphuon...jpg
Jayavarman V Les temples d'Angkor La Statue du Bouddha couché au temple de Baphûon.
រជ្ជកាល ៩៦៨-១០០១ (ចក្រភពខ្មែរ)
គ្រងរាជ ​ ៩៦៨
ព្រះនាមពេញ ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ
មរណៈនាម បរមវីរៈលោក [១]
ក្សត្រមុន រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២
រាជបន្ត ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១
សន្តិវង្ស កៅណ្ឌិន្យ (អំបូរខ្មែរជ្វា)
ប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា
ចូលទីវង្គត់ ១០០១ (ជន្មាយុ)

មិនមានកំណត់ត្រា

ជំនឿសាសនា ហិណ្ឌូសាសនា លទ្ធិ

ព្រះសិវៈ និយម និង ពុទ្ធសាសនាមហាយាន

ជ័យវរ្ម័នទី៥ (អង់គ្លេស: Jeyvaraman V) (សំស្ក្រឹត: Jayavarman V) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-១០០១) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩៦៨-១០០១) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ៩៦៨ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "វ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេងអញ ឝ្រីជយវម៌្មទេវ" ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ" ​មិនមានកំណត់ត្រារៀបអភិសេករបស់ព្រះអង្គឡើយ តាមពង្សសាវតា គេដឹងត្រឹមថា ព្រះអង្គជាបុត្រាព្រះបាទ "រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២" ហើយព្រះអង្គក៏ជាស្ដេចសឹកសង្គ្រាមដ៏ខ្លាំងពូកែផងដែរ ។[២]

ការកសាងរាជវាំងថ្មី[កែប្រែ]

New Royal Palace of Jayavarman V between Baphoun, Phimeanakas temples 10th century.

ក្នុងរាជព្រះបាទ "ជ័យវរ្ម័នទី៥" ព្រះអង្គ​បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ ប្រាសាទភិមានអាកាស ដែលជាទីចាប់ផ្ដើមរបស់ព្រះអង្គក្នុងការកសាងរាជវាំងថ្មី ដើម្បីពង្រីកឥទ្ធិពលអំណាចរបស់ព្រះអង្គក្នុងការគ្រប់គ្រងព្រះនគរ ចំណែករាជដំណាក់របស់ អង្គព្រះមហាក្សត្រ សុទ្ធតែ​ស្រោបទៅដោយមាស ដែលបង្ហាញពីកិត្យានុភាព និងភាពថ្លៃថ្នូរខ្ពង់ខ្ពស់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គ រាជវាំងថ្មីរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថា "ជ័យឥន្ទ្រនាគគិរី" (អង់គ្លេស: Jayendranagarī) ដែលមានន័យថា រាជវាំងភ្នំនាគរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ហើយព្រះអង្គក៏ស្ថាបនារាជធានីបន្ថែមផងដែរ ។​[៣] [៤]

ការីកចម្រើនផ្នែកសិល្បៈរបាំ[កែប្រែ]

ល្ខោនខោល (Lakhon Khol Mask Dance)

Cambodian Mask Dance C.20th Century Image 1928 by Jules Gervais-Courtellemont - National Geographic Society US Corbis Image.

ក្នុងរាជព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៥ ការរីកចម្រើនផ្នែកសិល្បៈរបាំ ដែលប្រែសម្រួលចេញពីសិល្បៈ​របាំ ល្ខោនណាំងស្បែក ឬ ល្ខោនស្បែកធំ មកជាទម្រង់សិល្បៈមុខខ្មុក នៃការសម្ដែងសាច់រឿងដោយពាក់របាំងមុខរាំក្នុងទម្រង់ជាតួអង្គផ្សេងៗ ដែលត្រូវបានគេសម្គាល់ឈ្មោះរបាំនេះថា "ល្ខោនខោល" យោងតាមរយៈសិលាចរឹក តំបន់ស្ទឹងស្រែង ខេត្តសៀមរាប ​K.566 គ.សករាជ ៩៧៩ បានពណ៌នាថា៖ ​អង្គម្ចាស់​ម្នាក់​​នាម "វ្រៈកម្រៈតេងឥសានសិវៈ" លោកគឺ ជា​ប្រធាន​ក្រុម​នាដ​ខោល ដែលត្រូវនាំយកមនុស្សមួយក្រុមពី "ខេត្រវ្យាធៈបុរៈ" ឱ្យទៅបម្រើនារាជវាំង "ជ័យឥន្ទ្រនាគគិរី" នាផ្ទះនាដខោល ។[៥]

ទំនាក់ទំនង ពុទ្ធសាសនា​មហាយាន[កែប្រែ]

Jayavarman V Buddha Mahayana

Les temples d'Angkor Baphuon.- Statue du Bouddha couché Siem Reap, Built by Jayavarman V.

ក្នុងរាជព្រះបាទ ​"ជ័យវរ្ម័នទី៥" ការហូរចូលនៃទំនាក់ទំនង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានធ្វើឱ្យព្រះអង្គទទួលយកសាសនាព្រះពុទ្ធមកបន្ថែមទៀត ដោយព្រះអង្គបានសាងសង់ប្រាសាទមួយបូជាចំពោះពុទ្ធសាសនា ប្រាសាទនោះគឺ ប្រាសាទបាពួន[៦] នៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ តែងមានជម្លោះរវាងអ្នក ព្រហ្មញ្ញ សាសនា និង អ្នកពុទ្ធសាសនា ជារឿយៗ ដូចនេះហើយទើបប្រាសាទបាពួន មិនត្រូវបានសាងសង់បញ្ចប់ឡើយ យ៉ាងណាវិញ ព្រះអង្គនៅតែមានទំនោរច្រើនទៅលើព្រះពុទ្ធសាសនា តែព្រះអង្គក៏មិនបានបោះបង់និងការគោរពប្រតិបត្តិទៅលើព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ ។[៧]

ស្ថាប័ត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង[កែប្រែ]

Ta Keo temple 10th century built by Jayavarman V, origin name Hemasringagiri.

មើលផងដែរ[កែប្រែ]

តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ[កែប្រែ]

ជ័យវរ្ម័នទី៥
(គ.ស ០០០-១០០១)
មុនដោយ
រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២
ចក្រភពខ្មែរ
៩៦៨–១០០១
តដោយ
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. Bijan Raj Chatterjee (1964) Indian Cultural Influence in Cambodia, Publisher: University of Calcutta, Original from the University of Michigan p.288
  2. Manomohan Ghosh (1968) A History of Cambodia: From the Earliest Times to the End of the French Protectorate, Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304
  3. Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche scientifique (France) (1932) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique, Original from the University of California
  4. Helen Ibbitson Jessup, Sāramandīr Jāti Kambujā (2006) Chefs d'œuvre du Musée national du Cambodge , Publisher: Contributor Friends of Khmer Culture p.112 ISBN: 9995083604
  5. Dr. Vong Sotheara (2003) Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period, Publisher: Royal University of Phnom Penh p.216 ISBN: 9789996328244
  6. Deane H. Dickason (1937) Wondrous Angkor , Publisher: Kelly & Walsh, Original from the University of Michigan p.147
  7. Sākalvidyālăy Bhūmin Bhnaṃ Beñ (14-16 November 2006) Proceedings: 9th Socio-Cultural Research Congress on Cambodia, Publisher: Royal University of Phnom Penh, Original from University of California, Berkeley p.1058 ISBN: 9995084740
  8. George B. Walker (1955) Angkor Empire, Publisher: Signet Press, Original from the University of Michigan p.132
  9. Charles Higham (2004) The Civilization of Angkor, Publisher: University of California Press p.192 ISBN: 0520242181