ដូម អូហ្វើរ រ៉ុក
| Dome of the Rock | |
|---|---|
Qubbat aṣ-Ṣakhra قبّة الصخرة | |
-Temple_Mount-Dome_of_the_Rock_(SE_exposure).jpg) | |
| សាសនា | |
| សាសនា | ឥស្លាម |
| Location | |
| ទីតាំង | យេរ៉ូសាឡឹម |
| រដ្ឋបាល | ក្រសួង Awqaf (ហ្ស៊កដានី) |
| Architecture | |
| ប្រភេទ | ទីសក្ការៈបូជា |
| រចនាប័ទ្ម | អ៊ូម៉ៃយ៉ាដ (ជាមួយពេលក្រោយ ការតុបតែងអូតូម៉ង់) |
| កាលបរិច្ឆេទបង្កើតឡើង | រ. ៦៨៤–៦៩២ |
Dome of the Rock គឺជាទីសក្ការៈបូជា ឥស្លាម រាងអដ្ឋកោណ ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃបរិវេណវិហារអ៊ីស្លាម អាល់អាកសា នៅលើ ភ្នំប្រាសាទ ក្នុង ទីក្រុងចាស់នៃក្រុងយេរូសាឡឹម ។ វាគឺជាស្នាដៃ ស្ថាបត្យកម្មឥស្លាម ចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក ដែលនៅសេសសល់ ហើយក៏ជារចនាសម្ព័ន្ធសាសនាដែលមានភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុវិទ្យាដំបូងបំផុត ដែលត្រូវបានសាងសង់ដោយអ្នកគ្រប់គ្រងមូស្លីម និងមាន សិលាចារឹក ដំបូងបំផុតដែលប្រកាសអំពីសាសនាឥស្លាម និង ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ ។ [១] [២]
ការសាងសង់ដំបូងរបស់វាត្រូវបានអនុវត្តដោយ Umayyad Caliphate តាមបញ្ជារបស់ Abd al-Malik ក្នុងអំឡុងពេល Fitna ទីពីរ ក្នុងឆ្នាំ ៦៩១-៦៩២ គ.ស. ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាត្រូវបានដាក់នៅលើកំពូលនៃទីតាំងនៃ ប្រាសាទជ្វីហ្វទីពីរ (សាងសង់ក្នុង c. ៥១៦ មុនគ.ស ដើម្បីជំនួស ព្រះវិហារសាឡូម៉ូន ដែលត្រូវបានបំផ្លាញ និងត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញដោយ ហេរ៉ូឌដ៏អស្ចារ្យ (ហេរ៉ូឌដ៏មហិមា ) ដែលត្រូវបាន បំផ្លាញដោយពួករ៉ូមនៅឆ្នាំ ៧០ គ.ស ។ ដំបូលដើមបានដួលរលំនៅឆ្នាំ ១០១៥ ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១០២២-១០២៣។
ស្ថាបត្យកម្ម និងផ្ទាំងគំនូរ mosaic របស់វាត្រូវបានយកលំនាំតាម ព្រះវិហារ និងវិមាន ប៊ីសង់ទីន នៅក្បែរនោះ។ [៣] រូបរាងខាងក្រៅរបស់វាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុង សម័យអូតូម៉ង់ដើម នៅពេលដែលក្បឿងដែលមានពណ៌ភ្លឺច្បាស់ ភាគច្រើនជា ក្បឿងរចនាប័ទ្ម Iznik ពណ៌ខៀវ និងស ត្រូវបានអនុវត្តទៅផ្នែកខាងក្រៅ [៤] [៥] និងម្តងទៀតនៅក្នុងសម័យទំនើប ជាពិសេសជាមួយនឹងការបន្ថែមដំបូលស្រោបដោយមាស ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩-៦១ និងម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣។ ផែនការអដ្ឋកោណនៃរចនាសម្ព័ន្ធនេះអាចត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយព្រះវិហារសម័យ ប៊ីសង់ទីន នៃអាសនៈម៉ារី (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Kathisma ជា ភាសាក្រិច និង al-Qadismu ជាភាសាអារ៉ាប់) ដែលត្រូវបានសាងសង់រវាងឆ្នាំ ៤៥១ និង ៤៥៨ នៅលើផ្លូវរវាង ក្រុងយេរូសាឡឹម និង ក្រុងបេថ្លេហិម ។ [៣]
ថ្មគ្រឹះ (ឬថ្មដ៏ថ្លៃថ្នូ) ដែលប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុង សាសនាអាប្រាហាំ ក្នុងនាមជាកន្លែងដែល ព្រះ បានបង្កើតពិភពលោក ក៏ដូចជាមនុស្សដំបូងគឺ អ័ដាម ។ វាក៏ត្រូវបានគេជឿថាជាកន្លែងដែល អ័ប្រាហាំ បានព្យាយាម បូជាកូនប្រុសរបស់គាត់ និងជាកន្លែងដែល វត្តមានដ៏ទេវភាពរបស់ព្រះ ត្រូវបានបង្ហាញច្រើនជាងកន្លែងផ្សេងទៀត ដែល ជនជាតិយូដា ងាកទៅរកក្នុងអំឡុងពេលអធិស្ឋាន។ សារៈសំខាន់ដ៏អស្ចារ្យរបស់ទីតាំងនេះសម្រាប់ អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម បានមកពីប្រពៃណីដែលភ្ជាប់វាទៅនឹង ការបង្កើតពិភពលោក និងជំនឿដែលថា ដំណើរពេលយប់ របស់ មហាម៉ាត់ បានចាប់ផ្តើមពី ថ្ម នៅចំកណ្តាលនៃរចនាសម្ព័ន្ធ។ [៦] [៧]
ដោយត្រូវបាន អង្គការយូណេស្កូ កំណត់ជា តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក វាត្រូវបានគេហៅថា "ទីសម្គាល់ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់ក្រុងយេរូសាឡឹម" រួមជាមួយនឹងសំណង់ទីក្រុងចាស់ពីរដែលនៅក្បែរនោះ៖ ជញ្ជាំងខាងលិច និង "រង្វង់រាងមូលរាងដូចផ្នូរ" នៅក្នុង ព្រះវិហារនៃផ្នូរបរិសុទ្ធ ។ [៨] សិលាចារឹកអ៊ីស្លាមរបស់វាបានបង្ហាញថាជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ ដោយក្រោយមកវាបានក្លាយជាលក្ខណៈទូទៅនៅក្នុងសំណង់អ៊ីស្លាម ហើយស្ទើរតែតែងតែនិយាយអំពីលោក មហាំមេដ។ [១] ដូមអហ្វើររ៉ុកនៅតែជា "វិមានដ៏ពិសេសនៃ វប្បធម៌អ៊ីស្លាម ស្ទើរតែគ្រប់ទិដ្ឋភាព" រួមទាំងជា "ស្នាដៃសិល្បៈ និងជាឯកសារវប្បធម៌ និងសាសនា" នេះបើយោងតាមអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ Oleg Grabar ។ [៩]
ស្ថាបត្យកម្ម
[កែប្រែ]រចនាសម្ព័ន្ធ
[កែប្រែ]
ផែនការមូលដ្ឋានរបស់ Dome of the Rock គឺមាន រាងអដ្ឋកោណ ។ វាត្រូវបានគ្របដណ្ដប់នៅចំកណ្តាលដោយ Dome ប្រហែល ២០ម៉ែត្រ ដែលមានអង្កត់ផ្ចិត ដែលត្រូវបានម៉ោនលើ ស្គរ រាងជារង្វង់ខ្ពស់មួយ ដែលឈរលើជើងទ្រចំនួន ១៦ ( សសរចំនួន ៤ និង សសរចំនួន ១២)។ [១១] ព័ទ្ធជុំវិញរង្វង់នេះគឺជាទីលានរាងអដ្ឋកោណ ដែលមានសសរ និងសសរចំនួន ២៤។ ជួររង្វង់ខាងក្នុងនៃជើងទ្រស្គរ និង ទីលាន រាងអដ្ឋកោណបង្កើតជា ផ្លូវដើរ ខាងក្នុងដែលព័ទ្ធជុំវិញថ្មពិសិដ្ឋ។ ជញ្ជាំងខាងក្រៅក៏មានរាងអដ្ឋកោណផងដែរ។ ពួកវានីមួយៗមានទំហំប្រហែល ៦០ម៉ែត្រ ទទឹង និង ៣៦ម៉ែត្រ ខ្ពស់។ [១១] រាងអដ្ឋកោនខាងក្នុង និងខាងក្រៅបង្កើតជាកន្លែងដើរខាងក្រៅទីពីរ ព័ទ្ធជុំវិញកន្លែងខាងក្នុង។ ទាំងស្គរមូល និងជញ្ជាំងខាងក្រៅមានបង្អួចជាច្រើន។ [១១]
- ↑ ១,០ ១,១ Johns 2003.
- ↑ The Rise of Islamic Calligraphy. 2010. p. 60. ល.ស.ប.អ. 978-0-86356-673-8. https://books.google.com/books?id=xpxEAQAAIAAJ. "The answer to this question begins with the oldest surviving Islamic monument : the Dome of the Rock"
- ↑ ៣,០ ៣,១ Avner, Rina (2010). "The Dome of the Rock in light of the development of concentric martyria in Jerusalem". Muqarnas. 27: An Annual on the Visual Cultures of the Islamic World. Leiden: Brill. pp. 31–50 [43–44]. ល.ស.ប.អ. 978-900418511-1. https://archnet.org/system/publications/contents/9484/original/DTP101967.pdf?1396907242។ បានយកមក 24 March 2017. Archived 25 March 2017[Date mismatch] at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន.
- ↑ Hillenbrand 2000.
- ↑ Blair, Sheila S.0 (1995). The Art and Architecture of Islam 1250-1800. Yale University Press. pp. 220. ល.ស.ប.អ. 978-0-300-06465-0. https://books.google.com/books?id=-mhIgewDtNkC&pg=PA220.
- ↑ M. Anwarul Islam and Zaid F. Al-hamad (2007). "The Dome of the Rock: Origin of its octagonal plan". Palestine Exploration Quarterly 139 (2): 109–128. ISSN 0031-0328. DOI:10.1179/003103207x194145.
- ↑ Rabbat, Nasser (1989). "The Meaning of the Umayyad Dome of the Rock". Muqarnas 6: 12–21 [13–14]. DOI:10.2307/1602276. Retrieved on 20 March 2021.
- ↑ "UNESCO World Heritage". Archived from the original on 4 August 2017. Retrieved 26 December 2019.
- ↑ Grabar 1986.
- ↑ "Drawings of Islamic Buildings: Dome of the Rock, Jerusalem". Victoria and Albert Museum. Archived from the original on 9 March 2009.
Until 1833 the Dome of the Rock had not been measured or drawn; according to Victor von Hagen, 'no architect had ever sketched its architecture, no antiquarian had traced its interior design...' On 13 November in that year, however, Frederick Catherwood dressed up as an Egyptian officer and accompanied by an Egyptian servant 'of great courage and assurance', entered the buildings of the mosque with his drawing materials... 'During six weeks, I continued to investigate every part of the mosque and its precincts.' Thus, Catherwood made the first complete survey of the Dome of the Rock, and paved the way for many other artists in subsequent years, such as William Harvey, Ernest Richmond and Carl Friedrich Heinrich Werner.
- ↑ ១១,០ ១១,១ ១១,២ Dome of the Rock.