ទេវាវង្ស វរោប្រការ

ទេវ័នឧទ័យវង្ស
ព្រះអង្គម្ចាស់ទេវវង្សវរោប្រការ
រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស
ធ្វើការ	១២ កក្កដា ១៨៨៥ – ២៨ កក្កដា ១៩២៣
អង្គមុន	ទូម ប៊ុនណាក់
អង្គក្រោយ	ត្រាយដូស ប្រាបាន
ប្រសូត	១៨៥៨|១១|២៧ បាងកក, សៀម
សុគត	ស្លាប់|១៩២៣|៦|២៨| បាងកក, សៀម
រាជពន្ធភាព	Yai Sucharitakul Lamai Xuto Muean Pun Op Amatyakul Phuk Chandrasen Chan
រាជបច្ឆាញាតិ	កូន៤៨នាក់
វង្ស	គ្រួសារទេវកុល (វង្សចក្រី)
បិតា	មង្គុត (រាមាទី៥)
មាតា	ពៀមសុចរិចកុល

ទេវ័នឧទ័យវង្ស , ព្រះអង្គម្ចាស់ ទេវវង្សវរោប្រការ ( สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ  ; ២៧ វិច្ឆិកា ១៨៥៨ – ២៨ មិថុនា ១៩២៣) គឺជាព្រះអង្គម្ចាស់ និងជាអ្នកការទូតសៀមក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទរាមាទី៥ និង រាមាទី៦ ។

ប្រសូត​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះបាទ ​មង្គុត និង​ព្រះនាង​មហេសី ពៀម មាន​ព្រះ​នាម​ថា ព្រះអង្គម្ចាស់ ទេវ័ន ឧទ័យវង្ស ( เทวัน อุทัยวงศ์; ) ទ្រង់មានព្រះមាតាបិតាដូចគ្នានឹងមហេសីទាំងបីអង្គរបស់ព្រះបាទចុឡាឡុងកន គឺមហេសី សុណន្ទៈ កុមារីរតនៈ មហេសីសាវង្សវឌ្ឍនៈ និងមហេសី សោវភា ភង្គសី។ ព្រះអង្គម្ចាស់ ទេវាវង្ស វរ៉ូប្រាការ គឺជាបុត្រទី៤២ ក្នុងចំណោមបុត្រ ៨២អង្គ របស់ព្រះបាទមង្កុដ។

លោកគឺជាស្ថាបនិកនៃរាជវង្សទេវកុល (ราชกุลเทวกุล) ហើយក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់ការដាក់ឈ្មោះខែ ប្រតិទិនសុរិយគតិ តាម សញ្ញារាសីចក្រ ។

ជីវិត

ព្រះអង្គម្ចាស់ ទេវវង្ស វរោប្រាការ ប្រសូតនៅព្រះបរមរាជវាំង ទីក្រុងបាងកក នៅថ្ងៃទី ២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៨៥៨ ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទ មង្កុដ រាមាទី៤ នៃព្រះរាជាណាចក្រសៀម និងព្រះមហេសី បិយមវតី (ភៀម សុចារិគុល)។ ព្រះអង្គជាបុត្រទីពីរ និងជាបុត្រទីពីរក្នុងចំណោមបុត្រសរុប ៦អង្គ ដែលមាន...

1. ព្រះអង្គម្ចាស់ អ៊ុណាកាន អានន្ទ នរជយា
2. ព្រះអង្គម្ចាស់ ទេវវង្ស ឧទ័យវង្ស (ក្រោយមក ព្រះអង្គម្ចាស់ ទេវវង្ស វរោប្រាការ)
3. ព្រះនាងសុនធកុមារីរតន ( ម៉ារីរតនា)
4. ព្រះនាង សាវិន វឌ្ឍនា (ព្រះអង្គម្ចាស់ ក្សត្រិយានី សាវិនឌីរ៉ា ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយានី )
5. ព្រះនាង Saovabha Bongsi (ក្រោយមកព្រះមហាក្សត្រី Sri Bajarindra ព្រះមហាក្សត្រីមាតា )
6. ព្រះអង្គម្ចាស់ Svasti Sobhana (ក្រោយមក ព្រះអង្គម្ចាស់ Svastivatana Visishta) ។

កាលនៅក្មេង ព្រះអង្គបានសិក្សាអក្សរសាស្ត្រថៃទាំងពីរ រួចក៏បួសជាឥសី ហើយក្រោយមកបានសិក្សាភាសាអង់គ្លេសនៅព្រះបរមរាជវាំង។ ដំបូងឡើយ ព្រះអង្គបានធ្វើការនៅក្នុងរាជវាំងរបស់ព្រះបាទ ជូឡាឡុងកន រាមាទី៥ នៃប្រទេសសៀម ជាមន្ត្រីនៅក្នុងការិយាល័យសវនកម្មរាជវង្ស ក្នុងព្រះជន្ម ១៧ ព្រះវស្សា។ ព្រះអង្គត្រូវបានតម្លើងឋានៈជាលេខាធិការឯកជនរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងកិច្ចការបរទេស បន្ទាប់មកជាលេខាធិការសំខាន់របស់ព្រះមហាក្សត្រ និងជានាយកអគ្គលេខាធិការ។ លើសពីនេះ ព្រះអង្គត្រូវបានប្រទានងារជាអភិជននៃព្រះមឿងទេវវង្ស ក្នុងឆ្នាំ១៨៨១។

ក្នុងព្រះជន្ម ២៧ ព្រះវស្សា នៅពេលដែលចៅពញាផានុវង្ស មហាកោសល ថូបឌី (ទុំ ប៊ុនណាក) បានលាលែងពីតំណែង ព្រះអង្គត្រូវបានតម្លើងឋានៈជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស ដែលក្នុងតួនាទីនេះ ព្រះអង្គបានចាប់ផ្តើមបង្កើតវិធីសាស្រ្ត និងគោលនយោបាយការទូតទំនើបៗ។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ដោយអ្នកការទូត និងមន្ត្រីបរទេសថាជា "ព្រះអង្គម្ចាស់ទេវាន់ នៃប្រទេសសៀម"។

ក្នុងនាមជាប្រតិភូរបស់ព្រះមហាក្សត្រសៀមក្នុង ព្រះរាជពិធីបុណ្យមាសរបស់ព្រះមហាក្សត្រីយានីវិចតូរីយ៉ា ព្រះអង្គបានយាងទៅបំពេញទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសជាច្រើន និងបានសង្កេតមើលគំរូ និងវិធីសាស្រ្តរដ្ឋបាលរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។ ជាលទ្ធផល តុលាការរាជវង្សសៀមបានវិវត្តចាប់តាំងពីពេលនោះមក ដោយសារប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលរាជវង្សទំនើបត្រូវបានកំណត់ជាមួយនឹងក្រសួងផ្លូវការចំនួន ១២ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩២។ ក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងនយោបាយ ព្រះអង្គបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើនក្នុងអំឡុងពេលនោះ រួមទាំងសន្ធិសញ្ញាទាំងអស់ជាមួយប្រទេសជាច្រើន និងជម្លោះឥណ្ឌូចិន-សៀមរបស់បារាំង ក៏ដូចជាបញ្ហាក្នុងស្រុក និងបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងតុលាការរាជវង្ស។

ព្រះអង្គបានសុំការអនុញ្ញាតពីព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីតាំងការិយាល័យអចិន្ត្រៃយ៍របស់ក្រសួងនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះអង្គ និងស្ថានទូតអចិន្ត្រៃយ៍នៅបរទេស ដំបូងឡើយនៅទីក្រុងឡុងដ៍ បន្ទាប់មកទីក្រុងប៉ារីស និងច្រើនទៀត។ ក្រោយមក ព្រះអង្គត្រូវបានប្រទានងារជា កុលហ្លួងទេវវង្ស វរោប្រាការ ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៦។ ព្រះបាទរាមាទី៥ បានហៅព្រះអង្គម្ចាស់ទេវវង្សថាជា «ដៃស្តាំ» របស់ព្រះអង្គ។

ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ វជិរាវុធ រាមាទី៦ នៃប្រទេសសៀម ដែលជាបុត្ររបស់ប្អូនស្រីរបស់ព្រះអង្គ គឺម្ចាស់ ក្សត្រីយ៍ស្រីភជរិន្ទ្រា ព្រះមាតា ព្រះអង្គត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យធ្វើជាប្រមុខរដ្ឋបាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ( នាយករដ្ឋមន្ត្រី ) ហើយត្រូវបានទទួលងារជាក្រុមព្រះទេវវង្សវរោប្រការ ក្នុងឆ្នាំ ១៩១១។ ព្រះអង្គក៏ត្រូវបានចាត់តាំងតំណែងជាច្រើននៅក្នុងរាជវាំងរបស់ព្រះបាទរាមាទី៦ ដូចជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីជាដើម។

ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ១៩១៦ ទ្រង់គឺជាព្រះអង្គម្ចាស់មួយអង្គក្នុងចំណោមព្រះអង្គម្ចាស់សៀមមួយចំនួនតូចដែលមិនបានប្រសូតពីព្រះមហាក្សត្រីយានី ប៉ុន្តែបានប្រទានងារជា សម្ដេចក្រុមពញាទេវវង្សវរោប្រការ ដែលក្នុងនោះឋានៈ សម្ដេចក្រុមព្រះគឺជាឋានៈខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ព្រះអង្គម្ចាស់ដែលធ្វើការនៅក្នុងរាជវាំងសៀម ហើយជាធម្មតាត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់តែចៅហ្វា (កូនដែលប្រសូតពីព្រះមហាក្សត្រីយានី) ឬព្រះអង្គម្ចាស់សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជប៉ុណ្ណោះ។

ក្នុងព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សា ព្រះអង្គម្ចាស់ ទេវវង្ស បានសោយទិវង្គតដោយសារ ជំងឺ sepsis ពីជំងឺខ្ទុះ (carbuncle) ដែលស្មុគស្មាញដោយជំងឺទឹកនោមផ្អែមរបស់ព្រះអង្គ នៅព្រះបរមរាជវាំងទេវវេស្សម ដែលជាព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះអង្គ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩២៣។ ពិធីបុណ្យសពរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះអង្គ ហើយពិធីបូជាព្រះសព ក្រោមអធិបតីភាពរបស់ព្រះបាទរាមាទី ៦ ដែលបានកាន់ទុក្ខព្រះអង្គដោយសម្លៀកបំពាក់ពណ៌សប្រពៃណី ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅឯ Sanam Luang ។

វិទ្យាស្ថានកិច្ចការបរទេស

វិទ្យាស្ថានកិច្ចការបរទេស Devawongse Varopakarn (DVIFA) ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមអតីតរដ្ឋមន្ត្រី Devawongse Varoparak ហើយត្រូវបានត្រួតពិនិត្យដោយ ក្រសួងការបរទេស ។