ន័រវែស

ពីវិគីភីឌា
(ត្រូវបានបញ្ជូនបន្តពី នរវេ)
Jump to navigation Jump to search
ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស
Flag of Norway.svg
ទង់ជាតិ
Coat of arms of Norway.svg
Emblem
ធានី
និង ទីក្រុងធំបំផុត
Oslo
59°56′N 10°41′E / 59.933°N 10.683°E / 59.933; 10.683
ភាសាផ្លូវការ
Official minority languages
Writing systemLatin
ក្រុមជនជាតិ

Indigenous status:

Minority status:[៤]

Unitary parliamentary constitutional monarchy
▪ Monarch
Harald V
Erna Solberg
Tone W. Trøen
Toril Marie Øie
នីតិបញ្ញត្តិStorting
History
872
▪ Old Kingdom of Norway (Peak extent)
1263
1397
1524
25 February 1814
17 May 1814
4 November 1814
7 June 1905
ក្រឡាផ្ទៃ
▪ ផ្ទៃសរុប
 គ.ម2 [៧]  (67tha)
▪ ផ្ទៃទឹក (%)
5.7b
ប្រជាជន
▪ ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ 2020)
increase 5,367,580[៨] (118th)
13.9 នាក់/គ.ម2   (213th)
GDP (PPP)ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ 2018)
▪ សរុប
$397 billion[៩] (46th)
▪ ក្នុងម្នាក់
$74,065[៩] (4th)
GDP (ចារឹក)ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ 2018)
▪ សរុប
$443 billion[៩] (22nd)
▪ ក្នុងម្នាក់
$82,711[៩] (3rd)
ជីនី (2017)negative increase 26.1[១០]
ទាប · 1st
HDI (2017)increase 0.953[១១]
ខ្ពស់ណាស់ · 1st
រូបិយវត្ថុNorwegian krone (NOK)
ល្វែងម៉ោងUTC+1 (CET)
▪ រដូវក្តៅ (DST)
UTC+2 (CEST)
ទម្រង់កាលបរិច្ឆេទdd.mm.yyyy
ទិសចរាចរណ៍ស្ដាំ
ក្រមហៅទូរស័ព្ទ+47
ដែនកម្រិតកំពូល.noc
  1. Does include Svalbard and Jan Mayen. (With the territories, it is the 67st largest country at 385,207 square kilometers)
  2. This percentage is for the mainland, Svalbard, and Jan Mayen. This percentage counts glaciers as "land". It's calculated as 19,940.14/(365,246.17+19,940.14).[ត្រូវការអំណះអំណាង]
  3. Two more TLDs have been assigned, but are not used: .sj for Svalbard and Jan Mayen; .bv for Bouvet Island.


ន័រវែស មានឈ្មោះពេញថាព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស គឺជាប្រទេសមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុប[១២]

ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដី 385207 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជន 5 312 300 នាក់គិតត្រឹមខែសីហា ២០១៨។[១៣]ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងកើតយ៉ាងវែងជាប់ជាមួយប្រទេសស៊ុយអែត។ ប្រទេសន័រវេសមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសហ្វាំងឡង់និងរុស្ស៊ីនៅប៉ែកឦខាងកើតហើយច្រកសមុទ្រ Skagerrak ស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងដោយដាណឺម៉ាកនៅម្ខាងទៀត។ ន័រវែសមានឆ្នេរធំទូលាយមួយដែលជាប់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើងនិងសមុទ្របារ៉ុស។

Harald V គឺជាមហាក្សត្របច្ចុប្បន្នរបស់ប្រទេសនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

វត្តមានមនុស្សដំបូងលើទឹកដីនេះគឺ Ahrensburg ក្នុងសហវត្សទី១១ ទៅទី១០ មុនគ.ស។ របសកគំហើញសម្ភារដែលគេរកឃើញគឺ ឧបការណ៍អំពីថ្មដែលមានអាយុកាលពី ៩៥០០ ទៅ ៦០០០ មុនគ.ស។ [១៤]

នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសនេះ មានមនុស្សមកតាំងលំនៅតាំងពី ៥០០០ឆ្នាំមុនគ.ស។ ពីតម្រុយទាំងនេះ គេដឹងថាមនុស្សទាំងនេះជាអ្នកប្រមាញ់ និងអ្នកនេសាទ។ ឧបករណ៍ទាំងដែលគេប្រើមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាហើយភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើដោយដុំថ្មផ្សេងៗគ្នា។ រយៈពេលក្រោយៗត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងប៉ិនប្រសប់ឡើងៗ។


សតវត្សទី 14 ត្រូវបានត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាប្រទេសន័រវែសមានសន្តិភាពនិងការរីកចម្រើនផ្នែកពាណិជ្ជកម្មជាពិសេសជាមួយអង់គ្លេស ទោះបីជាអាឡឺម៉ង់មានឥទ្ធិពលខ្លាំងឡើងនៅចុងសតវត្សនេះ។ ពេញមួយសតវត្សនេះ ព្រះមហាក្សត្របានបង្កើតន័រវេសជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយ ជាមួយរដ្ឋបាលកណ្តាលនិងរដ្ឋបាលតំណាងក្នុងតំបន់។[១៥]


សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២[កែប្រែ]

Scenes from the Norwegian Campaign in 1940
Bombing of Kristiansund. The German invasion resulted in 24 towns being bombed in the spring of 1940.

នៅសង្រ្គាមលោកលើកទីមួយ ន័រវែសជាគោលការណ៍អព្យាក្រឹត្យ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយន័រវែសត្រូវបានដាក់សម្ពាធដោយចក្រភពអង់គ្លេសឱ្យប្រគល់ផ្នែកដ៏ធំនៃកងនាវាធំ ៗ របស់ខ្លួនទៅកាន់ចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងអត្រាទាបក៏ដូចជាចូលរួមទប់ស្កាត់ពាណិជ្ជកម្មប្រឆាំងនឹងអាល្លឺម៉ង់[១៦]

ន័រវ៉េក៏បានប្រកាសអព្យាក្រឹត្យភាពរបស់ខ្លួនក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរដែរប៉ុន្តែបើទោះបីជានេះក៍ដោយ វាត្រូវបានលុកលុយដោយកងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃទី 9 ខែមេសាឆ្នាំ 1940 ។ ទោះបីជាន័រវែសមិនបានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលរបស់អាល្លឺម៉ង់ក៍ដោយ កម្លាំងយោធានិងកងទ័ពជើងទឹកបានតស៊ូបានរយៈពេលពីរខែ។ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធន័រវេសនៅភាគខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអាឡឺម៉ង់នៅក្នុងសមរភូមិ Narvik រហូតដល់ពួកគេត្រូវបង្ខំឱ្យចុះចាញ់នៅថ្ងៃទី 10 ខែមិថុនាបន្ទាប់ពីការបាត់បង់ការគាំទ្ររបស់អង់គ្លេស និងបានបង្វែរទៅប្រទេសបារាំងកំឡុងការលុកលុយរបស់អាឡឺម៉ង់លើបារាំង។

ជនជាតិន័រវែសនិងប្រជាជនន័រវែសជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ 1940 ក្រុមតូចមួយបានចាកចេញពីប្រទេសន័រវេសបន្ទាប់ពីចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រុមនេះរួមមាននាវាចំនួន 13 គ្រឿងយន្ដហោះ 5 គ្រឿងនិងបុរស 500 នាក់មកពីកងទ័ពជើងទឹកជាតិន័រវែស។

ភូមិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

A satellite image of continental Norway in winter

ប្រទេសនេះស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុប និងជាភាគខាងជើងបង្អស់នៃតំបន់Scandinavia។[១៧]

អាកាសធាតុ[កែប្រែ]

Sandefjord is a resort town which has Norway's highest number of annual cloud-free days.
Langeby Beach, 1966.

តំបន់ភាគខាងត្បូងនិងភាគខាងលិចនៃប្រទេសន័រវេស ដែលបានទទួលឥទ្ថីពលយ៉ាងពេញទំហឹងពីព្យុះត្រូពិចអាត្លង់ទិចដែលមានភ្លៀងធ្លាក់កាន់តែច្រើនហើយមានរដូវត្រជាក់ជាងតំបន់ភាគខាងកើតនិងឆ្ងាយនៅភាគខាងជើង។ តំបន់នៅភាគខាងកើតនៃឆ្នេរសមុទ្រស្ថិតនៅក្នុងស្រមោលភ្លៀងហើយមានភ្លៀងធ្លាក់ទាបនិងមានព្រិលធ្លាក់ទាបជាងភាគខាងលិច។ តំបន់ទំនាបនៅជុំវិញក្រុងអូស្លូមានរដូវក្តៅដែលមានសីតុណ្ហភាពក្តៅបំផុតនិងមានពន្លឺព្រះអាទិត្យប៉ុន្តែអាកាសធាតុត្រជាក់និងព្រិលនៅរដូវរងា។[១៨][១៩]

បរិយាកាសតំបន់ឆ្នេររបស់ន័រវែសគឺស្រាលបន្តិចបើប្រៀបធៀបទៅនឹងតំបន់ដែលស្រដៀងគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកដោយចរន្តទឹករបស់ឈូងសមុទ្រឈូងសមុទ្រឆ្លងកាត់ដោយផ្ទាល់នៅឯតំបន់ភាគខាងជើងនៃឆ្នេរសមុទ្រអាត្លង់ទិចដែលបន្តបោកបក់តំបន់នេះក្នុងរដូវរងារ។[២០][២១]

ជីវចម្រុះ[កែប្រែ]

The Arctic fox has its habitat in high elevation ranges on the mainland as well as on Svalbard.
Muskox in the low alpine tundra at Dovrefjell National Park.

ជីវចម្រុះក្នុងប្រទេសនេះមាន សត្វល្អិតចំនួន ១៦០០០ ប្រភេទ ដង្កូវចំនួន ២០០០០ ប្រភេទ បក្សីចំនួន ៤៥០ ប្រភេទ ថនិកសត្វចំនួន ៩០ ប្រភេទ ត្រីទឹកសាបចំនួន ៤៥ ប្រភេទ ត្រីទឹកប្រៃចំនួន ១០០០ ប្រភេទ ។ល។ [២៧] About 40,000 of these species have been described by science. The red list of 2010 encompasses 4,599 species.[២៨]

បរិស្ថាន[កែប្រែ]

ទេសភាពគួរឱ្យទាក់ទាញនិងអស្ចារ្យត្រូវបានគេរកឃើញទូទាំងប្រទេសន័រវែស។[២៩]ឆ្នេរភាគខាងលិចនៃភាគខាងត្បូងប្រទេសន័រវេសនិងឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងប្រទេសណ័រវេសបង្ហាញនូវទស្សនីយភាពឆ្នេរសមុទ្រដ៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៍បំផុតនៅលើពិភពលោក។ National Geographic Society បានចុំបញ្ជី Norwegian fjords ជាកន្លែងដែលទាក់ទាញបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោក។[៣០] ប្រទេសនេះក៏ជាលំនៅឋាននៃបាតុភូតធម្មជាតិនៃព្រះអាទិត្យកណ្តាលយប់ (ក្នុងរដូវក្ដៅ) ក៏ដូចជា Aurora ដែលគេហៅថាពន្លឺខាងជើង។[៣១]

នយោបាយ និងរដ្ឋាភិបាល[កែប្រែ]

ប្រទេសន័រវេសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាធិបតេយ្យដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនបំផុតនិងនៅលើពិភពលោក។[៣២][៣៣][៣៤]


យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញន័រវែសដែលត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី 17 ខែឧសភាឆ្នាំ 1814[៣៥] ន័រវែសគឺជារដ្ឋមួយរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយប្រព័ន្ធសភា នៃរដ្ឋាភិបាលដែលព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសន័រវេស គឺជា ប្រមុខរដ្ឋ ហើយនាយករដ្ឋមន្ដ្រីន័រវេសគឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។ អំណាចត្រូវបានញែកចេញពីស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងតុលាការនៃរដ្ឋាភិបាល ដូចដែលបានកំណត់ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលជាឯកសារច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេស។

តំណែងរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីដែលជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសន័រវែសត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់សមាជិកសភាដែលអាចទទួលបាននូវទំនុកចិត្តនៃសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភាដែលជាមេដឹកនាំបច្ចុប្បន្ននៃគណបក្សនយោបាយធំបំផុតឬកាន់តែមានប្រសិទ្ធិភាពតាមរយៈគណបក្សចម្រុះ។ ជាទូទៅគណបក្សតែមួយមិនមានអំណាចនយោបាយគ្រប់គ្រាន់ក្នុងចំនួនអាសនៈដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដោយខ្លួនឯង។ ន័រវែសជាញឹកញាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលភាគតិច។


នាយករដ្ឋមន្ត្រីតែងតាំងគណៈរដ្ឋមន្ដ្រីដែលត្រូវបានរើសចេញពីសមាជិកគណបក្សនយោបាយ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានរៀបចំរដ្ឋាភិបាលប្រតិបត្តិនិងអនុវត្តអំណាចរបស់ខ្លួនតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។[៣៦]



បំនែងចែករដ្ឋបាល[កែប្រែ]

រដ្ឋបាលរបស់ន័រវែសមាន[៣៧]

County 2020
# County (fylke) 2020 Administrative center
3 Oslo Oslo
11 Rogaland Stavanger
15 Møre og Romsdal Molde
18 Nordland Bodø
30 Viken Oslo, Drammen, Sarpsborg
34 Innlandet Hamar, Lillehammer
38 Vestfold og Telemark Skien, Tønsberg
42 Agder Kristiansand, Arendal
46 Vestland Bergen, Leikanger
50 tlo Trøndelag Steinkjer
54 Troms og Finnmark Tromsø, Vadsø



County (fylke) 2017 Administrative centre Most populous municipality Geographical region
Østfold våpen.svg Østfold Sarpsborg Fredrikstad Eastern Norway
Akershus våpen.svg Akershus Oslo Bærum Eastern Norway
Oslo komm.svg Oslo City of Oslo Oslo Eastern Norway
Hedmark våpen.svg Hedmark Hamar Ringsaker Eastern Norway
Oppland våpen.svg Oppland Lillehammer Gjøvik Eastern Norway
Buskerud våpen.svg Buskerud Drammen Drammen Eastern Norway
Vestfold våpen.svg Vestfold Tønsberg Sandefjord Eastern Norway
Telemark våpen.svg Telemark Skien Skien Eastern Norway
Aust-Agder våpen.svg Aust-Agder Arendal Arendal Southern Norway
Vest-Agder våpen.svg Vest-Agder Kristiansand Kristiansand Southern Norway
Rogaland våpen.svg Rogaland Stavanger Stavanger Western Norway
Hordaland våpen.svg Hordaland Bergen Bergen Western Norway
Sogn og Fjordane våpen.svg Sogn og Fjordane Hermansverk Førde Western Norway
Møre og Romsdal våpen.svg Møre og Romsdal Molde Ålesund Western Norway
Coats of arms of None.svg Trøndelag Steinkjer Trondheim Trøndelag
Nordland våpen.svg Nordland Bodø Bodø Northern Norway
Troms våpen.svg Troms Tromsø Tromsø Northern Norway
Finnmark våpen.svg Finnmark Vadsø Alta Northern Norway

ទំនាក់ទំនងការបរទេស[កែប្រែ]

ន័រវែសមានស្ថានទូតនៅក្នុងប្រទេសចំនួន ៨២ ។[៣៨] ប្រទេសចំនួន 60 កំពុងមានស្ថានទូតនៅន័រវែស។ ស្ថានទូតទាំងអស់នោះស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងអូស្លូ។

ន័រវែសគឺជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការណាតូ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប និងសមាគមពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុប (EFTA) ។[៣៩]

សេដ្ឋកិច្ច[កែប្រែ]

GDP and GDP growth


រដ្ឋមានមុខតំណែងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិធំ ៗ នៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗដូចជាវិស័យប្រេងឧស្ម័ន (Statoil), ផលិតកម្មថាមពលវារីអគ្គិសនី (Statkraft), ផលិតកម្មអាលុយមីញ៉ូម (Norsk Hydro), ធនាគារន័រវែសធំជាងគេ (DNB) និងអ្នកផ្តល់សេវាទូរគមនាគមន៍ (Telenor) ។តាមរយៈក្រុមហ៊ុនធំ ៗ នេះរដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងតម្លៃភាគហ៊ុនប្រមាណ 30% នៅផ្សារហ៊ុនអូស្លូ។ នៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនមិនចុះបញ្ជីត្រូវ បានបញ្ចូលរដ្ឋមានភាគហ៊ុនកាន់តែខ្ពស់នៅក្នុងកម្មសិទ្ធិ (ដែលភាគច្រើនមកពីកម្មសិទ្ធអាជ្ញាប័ណ្ណប្រេងដោយផ្ទាល់) ។ ប្រទេសន័រវែសគឺជាប្រទេសដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់មួយហើយមានកងនាវាធំបំផុតលំដាប់ទី 6 នៅលើពិភពលោកដែលមាននាវាដឹកទំនិញពាណិជ្ជកម្មចំនួន 1412 គ្រឿង។


ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិរួមមានប្រេងឥន្ធនៈ វារីអគ្គីសនី ត្រី និងរ៉ែ។ ការបម្រុងទុកប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិធំៗ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅទសវត្សឆ្នាំ 1960 ដែលនាំឱ្យមានការរីកចម្រើននៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។[៤០]

ន័រវ៉េគឺជាប្រទេសដំបូងគេដែលបានហាមឃាត់ការកាប់បំផ្លាញដើមឈើដើម្បីបង្ការកុំឱ្យបាត់បង់ព្រៃទឹកភ្លៀង។ ប្រទេសនេះបានប្រកាសពីចេតនារបស់ខ្លួននៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាកាសធាតុរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ 2014 រួមជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស និងអាល្លឺម៉ង់។[៤១]


ការដឹកជញ្ជូន[កែប្រែ]

Årumkrysset on European route E6 in Årum, Fredrikstad.


ដោយសារតែដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាប ឆ្នេរខ្សាច់វែងនៃប្រទេសន័រវែស ការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈរបស់ប្រទេសនេះមិនសូវអភិវឌ្ឍន៍ជាងនៅបណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបជាពិសេសនៅក្រៅទីក្រុងធំៗ។ ប្រទេសនេះមានប្រពៃណីដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកទឹកយូរអង្វែង ប៉ុន្តែក្រសួងដឹកជញ្ជូននិងទូរគមនាគមន៍នៅន័រវែសកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះបានអនុវត្តការដឹកជញ្ជូនផ្លូវដែកនិងផ្លូវអាកាសតាមរយៈក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធជាច្រើនដើម្បីអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ប្រទេស។[៤២] ក្រៅពីនេះ គេកំពុងពិភាក្សាគ្នាពីការសាងសង់ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកល្បឿនលឿនរវាងទីក្រុងធំៗ។[៤៣][៤៤]

ច្រកទ្វារសំខាន់ទៅកាន់ប្រទេសន័រវែសតាមអាកាសគឺអាកាសយានដ្ឋានអូស្លូ Gardermoen។[៤៥]

ភាសា[កែប្រែ]

The map shows the division of the Norwegian dialects within the main groups.

ន័រវេនិងស៉្យីគឺជាភាសាផ្លូវការពីររបស់ន័រវែស។[៤៦][៤៧][៤៨]

នៅសតវត្សទី 19 និងទី 20 ភាសាន័រវែសបានទទួលរងនូវវិវាទនយោបាយនិងវប្បធម៌ខ្លាំង។ នេះបាននាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍន័រវែសនៅក្នុងសតវត្សទី 19 និងការបង្កើតនូវស្តង់ដារអក្ខរាវិរុទ្ធជំនួសនៅសតវត្សទី 20 ។


ភាសាបរទេសចម្បងដែលបានបង្រៀននៅក្នុងសាលារៀននៅន័រវែសគឺជាភាសាអង់គ្លេសដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាអន្តរជាតិតាំងពីសម័យក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ។ ភាគច្រើននៃប្រជាជនមានភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុងភាសាអង់គ្លេសជាពិសេសអ្នកដែលកើតក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ។ ភាសាអាឡឺម៉ង់ បារាំង និងអេស្ប៉ាញក៏ត្រូវបានគេបង្រៀនជាទូទៅជាភាសាទីពីរឬជាញឹកញាប់ភាសាទីបី។ ភាសារុស្ស៊ី ជប៉ុន អ៊ីតាលី ឡាតាំង ហើយពេលខ្លះ ចិនកុកងឺ ត្រូវបានគេផ្តល់ជូននៅតាមសាលារៀនមួយចំនួនដែលភាគច្រើននៅតាមទីក្រុង។ ជាប្រពៃណី ភាសាអង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ និងបារាំងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាបរទេសសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសន័រវេស។ ឧទាហរណ៍ភាសាទាំងនេះត្រូវបានគេប្រើនៅលើលិខិតឆ្លងដែនន័រវេសរហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ហើយនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យមានសិទិ្ធទូទៅក្នុងការប្រើប្រាស់ភាសាទាំងនេះនៅពេលដាក់ពាក្យសុំរបស់ពួកគេ។

ប្រជាជន[កែប្រែ]

ប្រវត្តិនៃចំនួនប្រជាជន
ឆ្នាំ ចំនួនប្រជាជន
1500 ១៤០០០០
1665 ៤៤០០០០ 214.3%
1735 ៦១៦១០៩ 40.0%
1801 ៨៨៣៦០៣ 43.4%
1855 ១៤៩០០៤៧ 68.6%
1900 ២២៤០០៣២ 50.3%
1950 ៣២៧៨៥៤៦ 46.4%
2000 ៤៤៧៨៤៩៧ 36.6%
2010 ៤៨៥៨១៩៩ 8.5%
2013 ៥០៩៦៣០០ 4.9%
2060
(projected)
៧០៣២៦៨៧ 38.0%
Source: Statistics Norway.[៤៩][៥០]


ប្រជាជនន័រវេសមានចំនួន 5,096,300 នាក់នៅខែតុលាឆ្នាំ 2013 ។ ចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី 20 ន័រវែសបានទាក់ទាញជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីភាគខាងត្បូងនិងកណ្តាលអឺរ៉ុប មជ្ឈឹមបូពា៌ អាហ្វ្រិក អាស៊ីនិងតំបន់ឆ្ងាយជាងនេះទៀតក៏មាន។


អន្តោប្រវេសន៍[កែប្រែ]

Minneapolis–Saint Paul has the largest concentration of ethnic Norwegians outside Norway, at 470,000.


ជាពិសេសនៅសតវត្សរ៍ទី 19 នៅពេលដែលស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមានការលំបាកនៅន័រវែសមនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅសហរដ្ឋអាមេរិកនិងកាណាដាដែលពួកគេអាចធ្វើការនិងទិញដីនៅតំបន់ព្រំដែន។ មនុស្សជាច្រើនបានទៅភាគខាងលិចមហាសមុទ្រភាគខាងលិចនិងប៉ាស៊ីហ្វិកភាគពាយព្យ។នៅក្នុងឆ្នាំ 2006 យោងទៅតាមការិយាល័យជំរឿនស្ថិតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមនុស្សជិត 4,7 លាននាក់បានកំណត់ថាជា ន័រវែសអាមេរិច[៥១]ដែលមានចំនួនច្រើនជាងចំនួនជនជាតិន័រវែសនៅក្នុងន័រវែសដោយខ្លួនឯង។[៥២]នៅក្នុងជំរឿនប្រជាជនកាណាដាឆ្នាំ 2011 ពលរដ្ឋកាណាដាចំនួន 452.705 នាក់ត្រូវបានកំណត់ថាមានពូជពង្សន័រវែស។[៥៣]



Largest immigrant groups (1st and 2nd generation):[៥៤]
National background Population
ប៉ូឡូញ 97,196
លីទុយអានី 37,638
ស៊ុយអែត 36,315
សូម៉ាលី 28,696
អាល្លឺម៉ង់ 24,601
អ៊ីរ៉ាក់ 22,493
ស៊ីរី 20,823
ហ្វីលីពីន 20,537
ប៉ាគីស្ថាន 19,973
អេរីទ្រា 19,957

នៅឆ្នាំ 2012 សហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍ (ដែលរួមបញ្ចូលជនអន្តោប្រវេសន៍និងកូនក្មេងដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសន័រវែសនៃឪពុកម្តាយអន្តោប្រវេសន៍) បានកើនឡើងចំនួន 55,300 ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ អន្តោប្រវេសន៍សុទ្ធមកពីបរទេសបានកើនឡើងដល់ 47.300 នាក់ (300 នាក់ខ្ពស់ជាងឆ្នាំ 2011) ខណៈដែលអន្តោប្រវេសន៍មានចំនួន 72% នៃកំណើនប្រជាជនរបស់ន័រវែស។[៥៥]17% នៃកុមារដែលទើបនឹងកើតបានកើតមកពីឪពុកម្តាយជាជនអន្តោប្រវេសន៍។ កូនកើតពីឪពុកម្តាយជាជណជាតិ ប៉ាគីស្ថាន សូម៉ាលីនិងវៀតណាម គឺជាក្រុមធំបំផុតនៃជនជាតិន័រវែសទាំងអស់ដែលកើតមកឪពុកម្តាយអន្តោប្រវេសន៍។[៥៦]

សុខាភិបាល[កែប្រែ]

ន័រវែសទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខ 1 តាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (HDI) សម្រាប់ឆ្នាំ 2013 ។.[៥៧] ផ្ទុយមកវិញ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 ភាពក្រីក្រនិងជំងឺឆ្លងបានគ្របដណ្តប់នៅន័រវែសរួមជាមួយទុរ្ភិក្សនិងរោគរាតត្បាត។ តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ 1900 ការរីកចម្រើនផ្នែកសុខភាពសាធារណៈបានកើតមានឡើងដោយសារការអភិវឌ្ឍន៍លើវិស័យជាច្រើនដូចជាស្ថានភាពសង្គមនិងជីវភាព ការរីករាលដាលផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រការបង្កើតប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពនិងការយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ។ ការចាក់ថ្នាំបង្ការនិងការកើនឡើងនូវឱកាសព្យាបាលជាមួយថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចនាំឱ្យមានការរីកចម្រើនយ៉ាងធំធេងក្នុងចំណោមប្រជាជនន័រវែស។ ការលើកកម្ពស់អនាម័យខ្លួនប្រាណនិងអាហារូបត្ថម្ភល្អប្រសើរជាងមុនគឺជាកត្តាដែលបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យសុខភាពប្រសើរឡើង។

ការអប់រំ[កែប្រែ]


ឧត្តមសិក្សានៅន័រវែសត្រូវបានផ្តល់ដោយសាកលវិទ្យាល័យចំនួន៧ មហាវិទ្យាល័យឯកទេសចំនួន៥ មហាវិទ្យាល័យចំនួន២៥ និងមហាវិទ្យាល័យឯកជនជាច្រើនទៀត។[៥៨]

ការអប់រំសាធារណៈគឺមិនគិតថ្លៃ ដោយមិនគិតពីសញ្ជាតិ។[៥៩] ឆ្នាំសិក្សាមានពីរឆមាស, ចាប់ពីខែសីហាដល់ខែធ្នូនិងពីខែមករាដល់ខែមិថុនា។ ការទទួលខុសត្រូវចុងក្រោយសម្រាប់ការអប់រំគឺស្ថិតនៅក្រសួងអប់រំនិងស្រាវជ្រាវន័រវែស។


វប្បធម៌[កែប្រែ]

Traditional Norwegian farmer's costumes, known as folkedrakt, and modern costumes inspired by those costumes, known as bunad, are widely used on special occasions.


វប្បធម៌កសិកម្មន័រវែសនៅតែបន្តដើរតួនាទីក្នុងវប្បធម៌ន័រវែសហសម័យ។[៦០]


ភាពយន្ត[កែប្រែ]

ភាពយន្តន័រវេបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 មកឧស្សាហកម្មខ្សែភាពយន្តបានរីកចម្រើនដោយផលិតបានរហូតដល់ 20 ខ្សែភាពយន្តជារៀងរាល់ឆ្នាំ។[៦១]

ការស្រាវជ្រាវ[កែប្រែ]

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជនជាតិន័រវេសដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិរួមមានអ្នកគណិតវិទូ Sophos Lie និង Atle Selberg គីមីវិទូ Lars Onsager រូបវិទូ Ivar Giaever អ្នកគីមីវិទ្យា សេស Hassel, Peter Waage និង Cato Maximilian Guldberg។


កីឡា[កែប្រែ]

Skier Marit Bjørgen from Norway is the most successful Winter Olympian of all time, with 15 medals

កីឡាគឺជាផ្នែកសំខាន់នៃវប្បធម៌ន័រវេហើយកីឡាដែលពេញនិយមរួមមានកីឡាបាល់ទាត់ កីឡាបាល់បោះ ជិះស្គីលើទឹកកក...។


ទេសចរណ៍[កែប្រែ]

នៅឆ្នាំ 2008 ន័រវែសជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៧ នៅក្នុង របាយការណ៍នៃការប្រកួតប្រជែងទេសចរណ៍និងទេសចរណ៍ នៃវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ។[៦២] វិស័យទេសចរណ៍នៅន័រវែសបានរួមចំណែកដល់ 4.2% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបដូចដែលបានរាយការណ៍នៅក្នុងឆ្នាំ 2016 ។[៦៣] មានមនុស្សម្នាក់ក្នុង 15 នាក់នៅទូទាំងប្រទេសធ្វើការនៅក្នុងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍។ ភ្ញៀវទេសចរជាងពាក់កណ្តាលនៃភ្ញៀវទេសចរសរុបបានមកលេងនៅចន្លោះខែឧសភានិងខែសីហា។

References[កែប្រែ]

  1. "Språk i Norge – Store norske leksikon"
  2. "Minoritetsspråk" Språkrådet
  3. kirkedepartementet, Fornyings-, administrasjons- og (16 June 2006) "Samer" Regjeringen.no
  4. inkluderingsdepartementet, Arbeids- og (16 June 2006) "Nasjonale minoriteter" Regjeringen.no
  5. regjeringen.no (5 July 2011) "The Re-establishing of a Norwegian State" Government.no
  6. "Arealstatistics for Norway 2020" (ន័រវែស) Kartverket, mapping directory for Norway 2019-12-20 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 2020-03-08CS1 maint: Date and year (link)
  7. "Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density" (PDF) United Nations Statistics Division 2012 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 4 September 2017 unstats.un.org
  8. "Population, 2020-01-01" (ន័រវែស) Statistics Norway 2020-02-27 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 2020-03-08
  9. ៩,០ ៩,១ ៩,២ ៩,៣ "Norway" International Monetary Fund
  10. "Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey" ec.europa.eu Eurostat ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 March 2019
  11. "2017 Human Development Report" United Nations Development Programme 2017 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 14 September 2018
  12. National Research Council (U.S.). Polar Research Board (1986) Antarctic treaty system: an assessment Science of the Total Environment 61 National Academies Press pp. 260–261 Bibcode:1987ScTEn..61..260B doi:10.1016/0048-9697(87)90375-5 ISBN 978-0-309-03640-5 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 24 July 2011
  13. "Population" Statistics Norway 22 August 2018 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 17 November 2018
  14. Passarino, G; Cavalleri, G. L.; Lin, A. A.; Cavalli-Sforza, L. L.; Børresen-Dale, A. L.; Underhill, P. A. (2002) "Different genetic components in the Norwegian population revealed by the analysis of mtDNA and Y chromosome polymorphisms" European Journal of Human Genetics 10 (9): 521–529 doi:10.1038/sj.ejhg.5200834 PMID 12173029
  15. Stenersen: 41
  16. Larsen, p. 510.
  17. Thuesen, Nils Petter; Thorsnæs, Geir; Røvik, Sissel (2018-05-14), "Norge" (ជាno), Store norske leksikon, http://snl.no/Norge, បានយកមក 2018-07-05 
  18. Met.no "Climate in Norway(English)" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ20 មីនា 2017
  19. Books Google (2012-12-06) Selected climatic data for a global set of standard stations for vegetation ISBN 9789400980402
  20. "Climate mythology: The Gulf Stream, European climate and Abrupt Change"
  21. NRK (21 August 2016) "Norske steder blant de tørreste i Europa (Places in Norway among the driest in Europe)" NRK ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 26 August 2016
  22. ២២,០ ២២,១ "Normaler for Brønnøy" met.no បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ16 July 2012 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 November 2011
  23. "World Weather Information Service – Bergen" World Meteorological Organization ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 27 October 2013
  24. "BERGEN – FLORIDA Climate Normals: Temperature 2005–2014, all other data 1961–1990." National Oceanic and Atmospheric Administration ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 16 March 2014
  25. "Google Domains Hosted Site" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ1 វិច្ឆិកា 2016
  26. "Norwegian Met. Institute" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ19 វិច្ឆិកា 2016
  27. "NOU 2004" Regjeringen.no បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ11 May 2008 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 30 May 2010
  28. Norwegian Red List 2010. Artsdatabanken.no
  29. "25 Reasons Norway Is The Greatest Place On Earth". The Huffington Post. 7 January 2014.
  30. Hamashige, Hope "Best, Worst World Heritage Sites Ranked" National Geographic News ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 25 October 2009
  31. Planet, Lonely (2 August 2010) "Norway: come for the sun, stay for the light show – Lonely Planet" Lonely Planet (អង់គ្លេស) ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 11 April 2017
  32. Wong, Curtis M. (14 December 2010). World's Top Democratic Governments: Economist Intelligence Unit's Democracy Index 2010 (PHOTOS). The Huffington Post. Retrieved 27 August 2013.
  33. Sida/Så arbetar vi/EIU_Democracy_Index_Dec2011.pdf Democracy index 2011[តំណភ្ជាប់ខូច]ទំព័រគំរូ:Cbignore. Economist Intelligence Unit Retrieved 27 August 2013.
  34. Davidson, Kavitha A. (21 March 2013). Democracy Index 2013: Global Democracy At A Standstill, The Economist Intelligence Unit's Annual Report Shows. The Huffington Post. Retrieved 27 August 2013.
  35. "The Constitution – Complete text" The Storting's Information Corner 2011 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ29 August 2011 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 September 2011
  36. "The Government" Norway.org 10 June 2009 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ3 September 2010
  37. Frå 1. januar 2020 er det 356 kommunar og 11 fylke i Noreg.
  38. "List of Norwegian embassies at the website of the Norwegian ministry of foreign affairs" 6 February 2008 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ6 February 2008 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 12 October 2013
  39. "Refleksjoner fra Brussel – Hospitering ved Sørlandets Europakontor – Vest-Agder Fylkeskommune" Intportal.vaf.no 4 January 2010 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ6 June 2013
  40. "Norway," U.S. Department of State
  41. "Norway becomes first country to ban deforestation"
  42. Norwegian Ministry of Transport and Communication, 2003: 3
  43. "Majority in Favor of High-Speed Trains" Theforeigner.no បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ24 កក្កដា 2011 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 23 កក្កដា 2011
  44. Skjeggestad, Sveinung Berg Bentzrød Helene (7 March 2011) "De aller fleste sier ja takk til lyntog" Aftenposten (ន័រវែស បុកម៉ាល់) ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 23 February 2019
  45. Scandinavian Airlines System "Rutekart" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ28 June 2012 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 15 July 2008
  46. https://snl.no/språk_i_Norge
  47. Norges grunnlov, § 108 (Constitution of Norway, article 108, mention the Sámi language specifically)
  48. kirkedepartementet, Kultur- og (27 June 2008) "St.meld. nr. 35 (2007–2008)"
  49. "Tabell 0 Hele landet. Folkemengde 1. januar og endringer i året. 1951" (Norwegian) Statistics Norway ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 27 January 2007CS1 maint: Unrecognized language (link)
  50. "Population 1 January. Registered 2010. Projected 2011–2060 in fourteen variants. 1 000" Statistics Norway បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ16 October 2011 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 27 January 2010
  51. Bureau, U.S. Census "American FactFinder – Results" factfinder.census.gov
  52. Bureau, U.S. Census "American FactFinder – Results" factfinder.census.gov
  53. Statistics Canada (2013-05-08) "2011 National Household Survey: Data tables" ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 11 February 2014
  54. "Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2017" Statistics Norway 2 March 2017 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 June 2017 See Table 3 "Population by immigrant category and country background", sum of columns "Immigrants" and "Norwegian-born to immigrant parents".
  55. "Population and quarterly changes, Q4 2012" Statistics Norway 21 February 2013 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 24 March 2013
  56. "Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2012" Statistics Norway 26 April 2012 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 24 March 2013
  57. United Nations (November 2012) Human Development Report 2013 United Nations Development Programme (UNDP). ISBN 978-92-1-126340-4
  58. "Norway – Implementation of the elements of the Bologna Process" (PDF) បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើម (PDF)នៅ6 February 2004 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 30 May 2010
  59. "Tuition fees" Studyinnorway.no 27 August 2008 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ19 July 2011 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 23 July 2011
  60. "Norway's Culture", Encarta Webcitation.org បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ31 October 2009 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 15 February 2014
  61. "A brief history of Norwegian film". Norway Official Website. Retrieved 8 February 2010.
  62. "World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability" World Economic Forum 2008 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ7 មីនា 2008 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 6 មីនា 2008
  63. "Key Figures for Norwegian travel and tourism" (PDF) Innovation Norway 2016 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 3 April 2018 |first1= missing |last1= (ជំនួយ)

Bibliography[កែប្រែ]

  • Larsen, Karen (1948) A History of Norway Princeton, New Jersey: Princeton University Press

External links[កែប្រែ]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg មគ្គុទេសន៍ការធ្វើដំណើរន័រវែសពី វិគីធ្វើដំណើរ ទំព័រគំរូ:Wikinews ទំព័រគំរូ:NIE Poster