ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ
រជ្ជកាល១៩០៤-១៩២៧
រាជ្យមុនព្រះបាទនរោត្តម
រាជ្យបន្តព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស
សាសនាព្រះពុទ្ធសាសនា និងរាជធានីចតុមុខ

ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ (ឆ្នាំ១៩០៤-ឆ្នាំ១៩២៧)[កែប្រែ]

នាថ្ងៃទី០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩០៤ នៅវេលាម៉ោង០៣ និង២០នាទីល្ងាចក្រុមប្រឹក្សារាជបល្លង្ក ដែលមានគណៈរដ្ឋមន្ត្រី និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ព្រមទាំងបុព្វជិត និងព្រមទាំងគ្រហស្តបានបើកសម័យប្រជុំនៃក្រោមអធិបតីភាពលោករេ៉ស៊ីដង់ស៊ូបេ៉រីយ័រ ជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រថ្មីទៅតាមប្រពៃណីខ្មែរ។ ដោយហេតុថា ព្រះបាទនរោត្តម ពុំសូវស្និទ្ធស្នាលជាមួយបារាំង ព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គពុំត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យស្នងរាជ្យសម្បត្តិពីព្រះរាជបិតាទេ។ នៅពេលនោះ ក្រុមប្រឹក្សារាជបាល្លង្ក ក្រោមអធិបតីលោករ៉េសុីដង់ប៉េរីយ៉របានជ្រើសរើសមហាឧបរាជ ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ ត្រូវជាព្រះអនុជរបស់ព្រះបាទនរោត្តមឱ្យឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិវិញ។ បើតាមលោក Paul COliard ព្រះបាទសុីសុវត្ថិជាបុគ្គល ដែលគួរឱ្យស្រឡាញ់ជាទីបំផុត ជាមនុស្សដែលមានចិត្តទូលាយ និងចិត្តមេតា្តជាទីបំផុតក្នុងចំណោមខ្មែរទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គបានខិតខំទាំងកម្លាំងព្រះទ័យ និងកម្លាំងព្រះកាយ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានសន្តិភាព និងធ្វើឱ្យប្រជារាស្រ្តបានសម្បូរសប្បាយ។ លុះបានឡើងសោយរាជសម្បត្តិភ្លាម ព្រះអង្គទ្រងបានប្រកាសឱ្យប្រើនូវព្រះរាជបញ្ញត្តិ នៅថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩០៤ ដែលបានបញ្ចាឱ្យលុបចោលនូវការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើរាងកាយរបស់ជនមានទោស និងលើជនជនដែលត្រូវជាប់ចោទ។ នៅឆ្នាំក្រោយព្រះអង្គបានបញ្ញត្តិឱ្យលុបចោលកំណាន់ខេត្ត និងបញ្ញត្តិថាអំណើះតទៅកិច្ចរដ្ខបាលនៃព្រះរាជណាចក្រកម្ពុជាត្រូវសិក្សា និងពិនិត្យដោយលោកអគ្គមហាសេនា (រដ្ឋមន្ត្រីទី១)រួចទៅយកទៅជួនលោករ៉េសុីដង់ស៊ូប៉េរីយ័រ ពិនិត្យទៀត(រាជបញ្ញត្តិថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩០៤)។ ព្រះបាទសុីសុវត្តិ ទ្រង់បានសោយទីវង្គតនៅថ្ងៃទី០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩២៧ ក្នុងជន្មាយុ ៨៧វស្សា[១]

រដ្ឋបាលទូទៅ[កែប្រែ]

គួរគម្បីជ្រាបថា នៅមុននេះទឹកដីប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូលត្រូវបានបែងចែកជាមណ្ឌលរដ្ឋបាលធំៗចំនួនប្រាំតាមរដ្ឋមន្ត្រីទាំងប្រាំ ដែលគ្រប់គ្រងមណ្ឌលធំៗនីមួយៗ ហើយដែលមានមុខងារកំណាន់ខេត្ត។ ចាប់ពីពេលនោះទៅ ពួកចាហ្វាយខេត្តមិនឡើងទៅរដ្ឋមន្រ្តីំណាមួយទៀតទេ តែស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតពិន្យផ្ទាល់របស់រដ្ឋបាលអាណាព្យាបាលបារាំង។ នៅឆ្នាំដដែលនោះតាមរាជបញ្ញត្តិថ្ងៃទី០៣ ខែកក្កដា ព្រះបាទសុីសុវត្ថិបានបញ្ចាពីមុខងាររបស់រដ្ឋមន្រ្តីទាំងប្រាំមានដូចតទៅ[២]។៖

  • ឧកញ៉ាអគ្គមហាសេនា៖ មានមុខងារជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ និងធម្មការ និងជាអធិបតីនៃគណៈរដ្ឋមន្រ្តី។
  • ឧកញ៉ាយមរាជ៖ មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងយុត្តិធម៌។
  • ឧកញ៉ាវាំង៖ មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុក់ការងារក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ខាងហិរញ្ញវត្ថុ និងវិចត្រសិល្បៈ។
  • ឧកញ៉ាក្រឡាហោម៖ មានមុខងារជារដ្ឋមន្ត្រីទ័ពជើងទឹក ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ក្រសួងឧស្សាហកម្ម និងកសិកម្ម។
  • ឧកញ៉ាចក្រី៖ មានមុខងារជារដ្ឋមន្ត្រីខាងសង្រ្គាម សាធារណៈការ និងការសិក្សាសាធារណៈ។

ចំពោះទឹកដីដែលបាត់បង់ទៅក្នុងដៃប្រទេសសៀមនោះ គេដឹងថាឆ្នាំ១៩០៤ ប៉ុន្មានខែក្រោយពីព្រះបាទសុីសុវត្ថិឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ ប្រទេសសៀមបានបង្វិលទៅឱ្យបារាំង ហើយដែលបារាំងបានប្រគល់ព្រះអង្គវិញនូវខេត្តត្រាច កោះកុង ម្លូព្រៃ និងទន្លេរពៅ។ នៅពេលជាមួយគ្នានោះខេត្តស្ទឹងត្រែង និងស្រុកសៀមប៉ាងគឺត្រូវបានដកហូតពីប្រទេសលាវ ហើយប្រគល់ឱ្យព្រះរាជាខ្មែរវិញ។ តាមសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩០៧ រដ្ឋាភិបាលសៀមបានប្រគល់ឱ្យបារាំងនូវខេត្តបាត់ដំបង ខេត្តសៀមរាប និងសុីសុផុន តែបារាំងត្រូវឱ្យជាថ្នូរទៅវិញនូវដែនដីដាន់សៃ និងត្រាច។ ខេត្តទាំងបីខាងលើបារាំងបានប្រគល់មកឱ្យខ្មែរវិញ។

វិស័យអប់រំ[កែប្រែ]

សម្រាប់មធ្យមសិក្សា ក្នុងសម័យនេះមានអនុវិទ្យាល័យសុីសុវត្ថិតែមួយគត់នៅរាជធានីភ្នំពេញ ដែលត្រូវបានបង្កើតតាំងពីឆ្នាំ១៩០៤ ម្លេះ។ ក្នុងវិស័យអប់រំ និងវប្បធម៌នេះ គេបានដឹងថាតាមរាជបញ្ញាតថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៥ ព្រះបាទសុីសុវត្ថិបានបង្កើតគណៈកម្មការមួយ ដែលមាននាទីរៀបចំវចនានុក្រមខ្មែរ ជាលើកដំបូង រួចនៅឆ្នាំ១៩២១ ព្រះអង្គបានកសាងសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ និងរាជបណ្ណាល័យ។ ម៉្យាងទៀតនៅក្នុរាជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គដដែលឆ្នាំ១៩១៨ លោក Georges Groslier បានបង្កើតសារមន្ទីរមួននៅរាជធានីភ្នំពេញ ដើម្បីប្រមែប្រមូលនូវស្នាដៃខ្មែរ ដែលជាវត្ថុបុរាណយកថែរក្សាឱ្យបានគង់វង្សតទៅ។

វិស័យតុលាការ[កែប្រែ]

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩១២ ព្រះរាជាព្រះអង្គបានប្រកាសឱ្យប្រើនូវក្រមព្រហ្មទណ្ឌថ្មី។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ក្រុមស៊ើបអង្កេតបទឧក្រិដ្ឋ និងឆ្នាំ១៩២២ ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ក្រមនីតិវិធីបទបវេណីក៏ត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើជាបន្តបន្ទាប់គ្នា។ ក្រោមមកទៀតាជបញ្ញត្តិថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩២២ បានបង្កើតឱ្យមានសាលាលហុ សាលាដំបូង សាលាឧទ្ធរណ៍ សាលាឧក្រិដ្ឋ និងសាលាវិនិច្ឆ័យ។ ប៉ុន្តែសាលាទាំងនោះ ឬវិស័យតុលាការទាំងមូលត្រូវស្ថិតក្រោមអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋការអាណាព្យាបាលបារាំង។

វិស័យសេដ្ឋកិច្ច[កែប្រែ]

ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច គេបានដឹងថានៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសុីសុវត្ថិ ចម្ការកៅស៊ូត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូង នៅត្រង់តំបន់ជប់ ក្នុងឆ្នាំ១៩២១។ ដោយការសាកល្បងនេះទទួលបានជោគជ័យ ពួកអាណានិគមន៍និយមបារាំងបានបង្កើតចម្ការកៅស៊ូធំៗ ផ្សេងទៀតនៅត្រង់តំបន់ដីក្រហមក្នុងខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តក្រចេះ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣១ ទំហំផ្ទៃដីដាំកៅស៊ូឡើងហួសពី២៥០០០ហិចតា។

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ឆ្នាំ១៩៧៣ ត្រឹង ងា ទំព័រទី១៥៣
  2. សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ឆ្នាំ១៩៧៣ ត្រឹង ងា ទំព័រទី១៥៤