ព្រះរាជនីជឺស៊ី

ព្រះរាជនី ជឺស៊ី
ព្រះរាជិនី សៀវឈីនសៀន
ជឺស៊ី រ. ១៩០៤
ព្រះរាជនីនៃរាជវង្សឈីង
អាណត្តិ	២៣ សីហា ១៨៦១ – ១៥ វិច្ឆិកា ១៩០៨
អង្គមុន	ព្រះរាជិនី ខាងស៊ី
អង្គក្រោយ	ព្រះរាជនី ឡុងយូ
ព្រះមហេសីនៃរាជវង្សឈិង
អាណត្តិ	២៥ កុម្ភៈ ១៨៧៥ – ១៥ វិច្ឆិកា ១៩០៨
ប្រសូត	(1835-11-29)29 វិច្ឆិកា 1835 ប៉េកាំង,ចិន
សុគត	15 វិច្ឆិកា 1908(1908-11-15) (អាយុ 72 ឆ្នាំ) ជុងណានហៃ, ប៉េកាំង, ចិន
ព្រះសុសាន	បូជនីយដ្ឋានផ្នូរឌីង, ស៊ុនហ្វា
រាជពន្ធភាព	អធិរាជសៀនហ្វឹន (m. 1852 – 1861) «Did not recognize date. Try slightly modifying the date in the first parameter.–Did not recognize date. Try slightly modifying the date in the first parameter.»"Marriage: អធិរាជសៀនហ្វឹន to ព្រះរាជនីជឺស៊ី" Location:ទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrProp (linkback://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9E%93%E1%9E%B8%E1%9E%87%E1%9E%BA%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8)
រាជបច្ឆាញាតិ	អធិរាជតុងជឺ ព្រះនាង រុងស៊ូ (កូនធម៌)
នាមរាជវង្ស ព្រះរាជនី ជឺស៊ី (慈禧太后) បច្ឆាមរណនាម Empress Xiàoqīn Cíxǐ Duānyòu Kāngyí Zhāoyù Zhuāngchéng Shòugōng Qīnxiàn Chóngxī Pèitiān Xīngshèng Xiǎn ចិន: {{{1}}} ទំព័រគំរូ:Langx
វង្ស	យ៉េហឺ ណារ៉ា (ដោយកើត) អៃស៊ីន គ្យូរ៉ូ (ដោយរៀបការ)
បិតា	ហួយចឹង
មាតា	លោកស្រី ហ្វូខា
សាសនា	សាសនាវិញ្ញាណនិយមម៉ាន់ជូ, ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេទំព័រគំរូ:Sfnb
ព្រះរាជនីជឺស៊ី ឈ្មោះចិន ចិន 慈禧太后 Transcriptions Standard Mandarin Hanyu Pinyin Cíxǐ tàihòu Bopomofo ㄘˊ ㄒㄧˇ ㄊㄞˋ ㄏㄡˋ Wade–Giles Tz'ŭ2-hsi3 t'ai4-hou4 IPA [t͡sʰɨ̌.ɕɨ̀ tʰâɪ̯.xôʊ̯] Yue: Cantonese Yale Romanization Chihéi taaihauh IPA ទំព័រគំរូ:IPAc-yue Jyutping Ci3-hei2 taai3-hau6 Southern Min Hokkien POJ Chû-hi thài-hiō Manchu name Manchu script ᠵᡳᠯᠠᠨ ᡥᡡᡨᡠᡵᡳ ᡥᡡᠸᠠᠩ ᡨᠠᡳᡥᡝᠣ

ព្រះរាជនីជឺស៊ី ឬ ស៊ីស៊ី (ថ្ងៃទី ២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៨៣៥ – ថ្ងៃទី ១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩០៨) គឺជាស្ត្រីអភិជនម៉ាន់ជូ នៃត្រកូលយ៉េហឺ ណារ៉ា ដែលបានគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលចុងរាជវង្សឈិងជាប្រចាំ ក្នុងនាមជា រាជនីមេម៉ាយ និងជារាជានុសិទ្ធិ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៦១ រហូតដល់សោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១៩០៨។

ត្រូវបានជ្រើសរើសជាមហេសីរបស់អធិរាជសៀនហ្វឹង ក្នុងវ័យជំទង់ ហើយនាងបានប្រសូតបុត្រមួយអង្គឈ្មោះ ចៃឈុន ក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៦។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់អធិរាជសៀនហ្វឹង ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦១ បុត្រាអាយុប្រាំឆ្នាំរបស់ព្រះអង្គបានក្លាយជា អធិរាជតុងជឺ ហើយ ជឺស៊ី បានឡើងកាន់តំណែងជាសហមហេសីរួមជាមួយរាជជីស៊ីអាន ដែលជាស្ត្រីមេម៉ាយរបស់ អធិរាជសៀនហ្វឹង។ ជឺស៊ី បានបណ្តេញក្រុមអ្នករាជានុសិទ្ធិដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយអធិរាជមុន ហើយបានឡើងកាន់តំណែងរាជានុសិទ្ធិរួមជាមួយ ស៊ីអាន។ បន្ទាប់មក ជឺស៊ី បានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងលើរាជវង្ស នៅពេលដែលនាងបានតែងតាំងក្មួយប្រុសរបស់នាងជា អធិរាជក្វាងស៊ូ នៅពេលដែលអធិរាជតុងជឺ សោយទិវង្គតក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៥។ ស៊ីអាន បានបន្តធ្វើជាសហមហេសីជាមួយ ជឺស៊ី រហូតដល់នាងសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១៨៨១។

ជឺស៊ី បានមើលការខុសត្រូវការស្ដារឡើងវិញតុងជឺ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ នាងបានបដិសេធស្ថាប័ននយោបាយលោកខាងលិច ប៉ុន្តែបានគាំទ្រទំនើបកម្មបច្ចេកវិទ្យា និងយោធា។ នៅឆ្នាំ ១៨៩៨ នាងបានបង្ក្រាបកំណែទម្រង់រយថ្ងៃ ដែលផ្តួចផ្តើមដោយ អធិរាជក្វាងស៊ូ ហើយបានដាក់គាត់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះសម្រាប់រយៈពេលដែលនៅសល់នៃជីវិតរបស់គាត់ ដែលទំនងជានៅទីបំផុតត្រូវបានសម្លាប់ដោយការពុលអាសេនិច។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃ បដិវត្តន៍គុននិយម ជឺស៊ី ដំបូងឡើយបានគាំទ្រអ្នកគុននិយម និងបានប្រកាសសង្គ្រាមលើមហាអំណាចបរទេស ដែលជាការសម្រេចចិត្តដែលនាំឱ្យមានការកាន់កាប់ទីក្រុងប៉េកាំងដោយសម្ព័ន្ធមិត្តប្រាំបីប្រទេស និងការភៀសខ្លួនរបស់នាងទៅកាន់ ស៊ីអាន ។ បន្ទាប់ពី ពិធីសារគុននិយម ដ៏អាម៉ាស់បានរុញច្រានរាជវង្សឈីង ឱ្យឈានទៅរកនៃការដួលរលំ នាងបានផ្តួចផ្តើមកំណែទម្រង់ដែលមានគោលបំណងបង្កើតរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ជឺស៊ី បានស្លាប់នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩០៨ ពីរថ្ងៃបន្ទាប់ពីអធិរាជក្វាងស៊ូ ដោយបន្សល់ទុកអំណាចនៅក្នុងដៃរបស់រាជានុសិទ្ធិអភិរក្សនិយមក្នុងចំណោមសង្គមដែលមានការបែកបាក់យ៉ាងខ្លាំង និងមិនស្ថិតស្ថេរ។

កេរ្តិ៍មរតករបស់ ជឺស៊ី នៅតែមានការជជែកវែកញែក។ តាមប្រពៃណី ដែលត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជាអ្នកប្រតិកម្មដ៏ឃោរឃៅម្នាក់ នាងត្រូវបានវាយតម្លៃឡើងវិញដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តកែប្រែ ដែលអះអាងថា នាងត្រូវបានគេធ្វើជាជនរងគ្រោះចំពោះបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធដែលហួសពីការគ្រប់គ្រងរបស់នាង។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះបានសរសើរនាងចំពោះការបន្តកំណែទម្រង់ជាក់ស្តែង ផ្ទុយពីលទ្ធិនយោបាយជ្រុលនិយមរបស់អធិរាជក្វាងស៊ូ ការរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយក្រោមសម្ពាធចក្រពត្តិនិយមខ្លាំង និងការគាំទ្រស្ថាប័នដូចជា កងទ័ពប៉ីយ៉ាង និង សាកលវិទ្យាល័យប៉េកាំង ។