វត្តព្រះកែវមរកត

ពីវិគីភីឌា
(ត្រូវបានបញ្ជូនបន្តពី ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត)
Jump to navigation Jump to search
វត្តព្រះកែវមរកត
Silverpagoda.jpg
ទិដ្ឋភាពនៃសំណង់ផ្ដុំគ្នានៃវត្តព្រះកែវមរកត
វត្តព្រះកែវមរកត is located in កម្ពុជា
វត្តព្រះកែវមរកត
ទីតាំងនៅខាងក្នុងភ្នំពេញ

11°33′N 104°55′E / 11.550°N 104.917°E / 11.550; 104.917

ពត៌មាន
និកាយ ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ
បង្កើត ស.វ ទី១៩
ស្ថាបនិក ព្រះបាទនរោត្តម
ប្រទេស កម្ពុជា

Dharma Wheel.svg ក្លោងទ្វារ:ពុទ្ធសាសនា

ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត
ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត

វត្តព្រះកែវមរកតត្រូវបានកសាងឡើង​តាំងពីឆ្នាំ១៨៩២ដល់ឆ្នាំ១៩០២ តាមលំនាំ​ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ហើយត្រូវបានរុះរើ​សាងសង់​ជា​ថ្មី​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦២។ វត្ត​នេះ​ពី​ដើម​មាន​ឈ្មោះ​ហៅថា វត្តឧបោសថរតនារាម ដោយ​មក​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ទ្រង់យក​ទីកន្លែងនេះ​កាន់​ឧបោសថសីល​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ ក្រៅពីនេះ​ក៏មាន​ព្រះវត្តមានព្រះរាជ វង្សានិវង្ស និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីក៏​បានប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យ​​ផ្សេងៗ​​តាម​ទំនៀមទំលាប់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​​នៅទីនេះដែរ។

ប្រវត្តិ[កែប្រែ]

នៅក្នុងវត្តនេះពុំមានព្រះសង្ឍគង់នៅទេ។ ព្រះបាទសម្តេច​ព្រះនរោត្តម សីហនុ គង់នៅទៅនោះ ក្នុង​ពេល​ព្រះអង្គសាងព្រះផ្នួស​រយៈពេល​មួយព្រះវស្សា (ថ្ងៃទី១៤កើត ខែទុតិយសាធ ឆ្នាំកុរ នព្វស័ក ព.ស២៤៩០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៣១ ខែកក្តដា ឆ្នាំ១៩៤៧)។ដោយសារតែក្នុងព្រះវិហារមានតំកល់រូបបដិមាព្រះកែវមរកត ហេតុដូច្នេះ​​ហើយ​​បាន​ជា​​មាន​ពាក្យសាមញ្ញហៅថា ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត ពោលគឺឥតមានវត្ត ក្នុងពាក្យនោះទេ។ នៅ​ពេល​ណា​ដែល​ព្រះរាជាទ្រង់ប្រារព្វព្រះរាជពិធីតាមព្រះពុទ្ធសាសនាគឺត្រូវនិមន្តព្រះសង្ឍគង់ពីវត្តដទៃទៀតក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដូចជានៅវត្តឧណ្ណាលោម វត្តបទុមវត្តី ជាដើម។ ព្រះវិហារនេះត្រូវបានគេហៅថាព្រះវិហារព្រះកែវមរកត​​​​​ដោយសាមានរូបបដិមាមួយអង្គធ្វើអំពីត្បូងមានតម្លៃដែលច្នៃចេញពីត្បូងមរកតដែលតម្កល់ទុកក្នុងព្រះវិហារនេះ។ព្រះវិហារនេះត្រូវបានអ្នកទេសចរបរទេសហៅថាវត្តប្រាក់ ដោយសារតែកំរាលឥដ្ឋធ្វើអំពីប្រាក់។កម្រាលឥដ្ឋទាំងមូលក្រាលដោយប្រាក់ដែលមានចំនួន៥៣២៩ផ្ទាំង ដែលក្នុងមួយផ្ទាំងមានទម្ងន់ ១.១២៥ គីឡូក្រាម។ វត្ថុសិល្បៈដែលដាក់តាំងដែលនៅក្នុងព្រះវិហារនេះមានចំនួន ១៦៥០ ដែលភាគច្រើនជាពុទ្ធបដិមាធ្វើពីមាសប្រាក់សំរឹទ្ធនិងមានតុបតែងដោយត្បូងមានតម្លៃដូចជាពេជ្រ ត្បូងទទឹម ត្បូងកណ្តៀងនិងត្បូងមានតម្លៃដទៃទៀត រីឯភាពល្បីល្បាញមួយទៀតគឺរូបបដិមាព្រះសិរិអារ្យមេត្រីដែលធ្វើពីមាសទម្ងន់៩០គីឡូមាស និងបញ្ចុះនូវគ្រាប់ពេជ្រចំនួន ៩៥៨៤ គ្រាប់ដែលមួយគ្រាប់ដែលធំជាងគេមានទំហំ ២៥ការ៉ាត់។

ទីតាំង[កែប្រែ]

វត្តនេះស្ថិតនៅខាងត្បូងនៃផ្ទៃព្រះបរមរាជវាំង ដែលហ៊ុំព័ទ្ធទៅដោយថែវរាងខ្ពស់ស្រឡះ។ នៅតាមបណ្តោយថែវនេះ គែធ្លាប់បានប្រើប្រាស់​ជា​ថ្នាក់រៀនភាសាបាលី សំរាប់​ព្រះសង្ឍ​ដែល​គង់​នៅ​តាមវត្តក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ និង​តាមបណ្តា​ខេត្ត​មួយចំនួន មុនពេលបង្កើតសាលាបាលីនៅភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី១៦ខែធ្នូឆ្នាំ១៩៣០។

ប្រវត្តិព្រះកែវមរកត[កែប្រែ]

Emerald Buddha​ 46 BC Legend​

រូបបដិមា ព្រះកែវមរកត មានដំណាលនៃការឆ្លាក់ដោយ ព្រះពិស្ណុការណ៍ ឬ ព្រះដាម៉ា (Dhama) ក្នុងរវាង ស.វទី២ នៅនគរបាលីបុត្តា​ (Pataliputra)[១] បច្ចុប្បន្នគឺជាទីក្រុង ប៉ាតណា (Patna)[២] នាប្រទេសឥណ្ឌា ក្នុងរាជស្ដេច មាលានដា (Milinda King) ៤៥៧ ឆ្នាំក្រោយមកប្រទេសឥណ្ឌាមានសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកើតឡើង អ្នកសាសនាម្នាក់ឈ្មោះ នាកាសេន (Nagasena)[៣] បានស្នើយកបដិមា ព្រះកែវមរកត មករក្សាទុកក្នុងប្រទេស ស្រីលង្កា ។ រាប់រយឆ្នាំក្រោយមក ស្ដេចភូមា ព្រះនាម អនុរត្ត៍ (Anoratha)[៤] នៃអាណាចក្រផាហ្គាន បានប្រារព្ធពិធី ពុទ្ធសាសនា និង បានបញ្ជូនសំពៅក្រុមព្រះសង្ឃ ២ក្រុម មកសុំចម្លងប្រែ ព្រះត្រៃបិដក និង ទទួលយក រូបបដិមា ព្រះពុទ្ធ ព្រះកែវមរកត មកផងដែរ ។ ពេលត្រឡប់មកវិញក្រុមសំពៅនោះបានជួបខ្យល់ព្យុះនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា សំពៅដែលមានផ្ទុករតនៈសម្បត្តិព្រះកែវមរកត និងព្រះគម្ពីរព្រះត្រៃបិតក បានរសាត់អណ្ដែតមកដល់កោះឬស្សីកែវនៃ អាណាចក្រខ្មែរ ក្នុងរាជព្រះបាទ បុទុមសូរីយ៉ាវង្ស ឬ ព្រះបាទ សូរយ្យវរ្ម័នទី១ (Suryavarman I) នៃការបើទំព៌រ ចុល្លសករាជ ចន្លោះឆ្នាំ ៦៣៩-៦៥៦ ត្រូវនិងគ្រឹស្ត ស.រាជ ១០១០-១០៥០ នៃការកាន់ព្រះពុទ្ឌសាសនា មហាយាន។[១] ជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមកកម្ពុជា បានប្រារព្ធពិធីស្រង់ព្រះ ត្រូវនិងថ្ងៃទី៣ នៃថ្ងៃ មហាសង្ក្រាន្តខ្មែរ នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ភាពល្បីល្បាញនេះត្រូវបានស្ដេចភូមាព្រះនាម អនុរត្ត៍ (Anoratha) ស្នើសុំយក ព្រះត្រៃបិដក និង បដិមាព្រះកែវមរកត ត្រឡប់ទៅវិញត្រូវនិង ចុល្លសករាជឆ្នាំ ៧០១ ត្រូវនិង គ.សរាជ ១០៦០ ត្រូវនិងរាជព្រះបាទ ឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ (Udayadityavarman II) [១]:138[២] តែទ្រង់មិនបានប្រគល់ឲ្យនោះទេ ហូតដល់ជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមក កងទ័ពសៀមបានលើកទ័ពដុតបំផ្លាញ រាជធានីអង្គរលើកទី២ ១៣៥៧ ត្រូវនិងរាជព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៩ (Jayavarman IX) ហើយបានប្រមូលយករតនៈសម្បត្តិ ព្រះកែវមរកតនេះទៅកាន់ប្រទេសសៀម ក្នុងក្រុង "រតនបូរីស្រីអយុធ្យា"ក្នុងរាជសម័យណាចក្រអយុធ្យា ហើយបន្តប្រវត្តិជាមួយឡាវ ក្នុងព្រះវិហារ ហោព្រះកែវ (Haw Phra Kaew) ។ និងចុងក្រោយត្រូវស្ដេចភូមាព្រះនាម "សុីព្យុសុីន" វាយដុតបំផ្លាញ ក្រុងអាយុធ្យា ក្នុងឆ្នាំ ១៧៦៧ (នៃគ.ស រាជ) ហើយ ព្រះកែវមរកត ក៏បាត់ដំណឹងសូន្យឈឹងនៅរវាង សវត្សទី១៨ មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ ហើយជាចុងក្រោយស្ដេចសៀមព្រះនាម "រាមាទី១" នៃ "អាណាចក្ររតនកូសុីន" បានបញ្ជាឲគេធ្វើ ព្រះកែវមរកត មួយទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៤ (នៃគ.ស រាជ) រួចយកទៅដាក់នៅក្នុងរាជវាំងនា "ក្រុងទេពមហានគរ" ដែលក្លាយឈ្មោះជា "ក្រុងបាំងកក" បច្ចុប្បន្ន រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ នេះ ។

  • ព្រះកែវមរកត មានបញ្ចុះនូវព្រះអដ្ឋិធាតុ ព្រះពុទ្ធទី១ ព្រះកោនាគមនោ ពោធិសាត់ (Gautama Buddha) ប្រាំពីរក្នុងនោះផង
  • ក្នុងព្រះកេស (ក្បាល)
  • ក្នុងព្រហត្ថឆ្វេងស្ដាំ (ទ្រូង)
  • ក្នុងបាតព្រះហស្ថឆ្វេងស្ដាំ (ដៃ)
  • ក្នុងព្រះជង្គង់ឆ្វេងស្ដាំ (ជង្គង់)

ព្រះត្រៃបិដក[កែប្រែ]

ព្រះត្រៃបិតក ជាគម្ពីរ ឬ ជាឃ្លាំង ឬ កញ្ជើរសម្រាប់ផ្ទុក នូវពុទ្ធវច្ចនៈដែលមានសរុប ៨៥០០០ ធម្មកន្ធ គឺជា មូលដ្ឋានទ្រឹស្ដី ទ្រទ្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ព្រះត្រៃបិដកត្រូវចែកចេញជា៣គម្ពីរសំខាន់ៗ មានដូចជា ៖ ក. វិន័យបិតក ៖ (មាន ២១០០០ធម្មកន្ធ ត្រូវ ៥គម្ពីរ ហើយចែកជា ១៣ភាគ) ជាគម្ពីរដែលស្ដីអំពីច្បាប់ ក្រិត្យក្រម ដែលព្រះពុទ្ធបានបញ្ញត្តិហាមប្រាមនិងទ្រង់អនុញ្ញាតិ្ត ទុកជាគោលប្រព្រឹត្តិប្រតិបត្តិនៃបព្វជិតនិងគ្រហស្ថ ។ ខ. សុត្តន្តបិតក ៖ (មាន ២១០០០ធម្មកន្ធ ត្រូវ ៥គម្ពីរ ហើយចែកជា ៦៤ភាគ) ជាកម្រងនៃពុទ្ធិ ផ្នែកព្រះសូត្រ ដែលនិយាយអំពីអំពើល្អ និងអាក្រក់ ការធ្វើបុណ្យទានជាដើម ។ គ. អភិធម្មបិតក ៖ (មាន ៤២០០០ធម្មកន្ធ ត្រូវ ៧គម្ពីរ ហើយចែកជា ៣៣ភាគ) ជាកម្រងទស្សនៈពុទ្ធិដែល និយាយអំពី បរមត្ថវិជ្ជាប្រកបដោយអត្ថ បួនយ៉ាងគឺ ចិត្ត ចេតសិក រូប និព្វាន ។

ចំណាំ[កែប្រែ]

ដោយភាគច្រើនពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនបែរជាលើកយកប្រវត្តិព្រះកែវមរកតមកទាំងខុស ចម្លងពីជនបរទេសសៀម ឬ បរទេសផ្សេងៗ ។ ឬ បញ្ចូលពាក្យពេជន៍បន្ថែមដោយខ្លួនឯងដោយខ្វះការស្រាវជ្រាវ ។

រូបគំនូរលើជញ្ជាំងថែវនៃព្រះវិហារ[កែប្រែ]

នៅលើជញ្ជាំងថែវមានរូបគំនូរបុរាណដែលនិទានពិរឿងរាមកេរ្តិ៍ ពីដើមដល់ចប់។ គំនូរនេះត្រូវបានគូរឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៣-១៩០៤ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឧកញ្ញា ទេពនិមិត្ត ឆ្លាក់​រួម​ជាមួយ​វិចិត្រករ​ខ្មែរ​ចំនួន៤០នាក់។ គំនូរនេះចាប់ផ្តើមរឿងពីថែវខាងកើតផ្នែកខាងត្បូងទៅ ព័ទ្ធមួយជុំថែវទាំងមូលដែលមានប្រវែង៦៤២ម៉ែត្រ និងកំពស់៣ម៉ែត្រ។ ដូចនេះមានន័យថា គេ​មើល​ថែវ​គំនូរនេះ​តាមរង្វង់ប្រទក្សិណ។ គំនូរបុរាណនៅជុំវិញថែវ រឿងរាមកេរ្តិ៍បានបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ប្លែកដែលពុំមែនផ្តិតយក ឬក៏​ចំលង​ទាំងស្រុង​ពីរឿងរាមាយណៈ​របស់​ឥណ្ឌា​ឡើយ​ពីព្រោះ​ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ដំណើររឿងមានអន្លើខ្លះហាក់បីដូចជាស្ថិតក្នុងភាពអាថ៌កំបាំង ទាល់តែមើលឱ្យឆ្ងាយតៗទៅមុខ ទើប​ដឹង​ដំណើរ​ប្រវត្តិ​រឿងខាងក្រោមវិញ។ ឬ​មួយ​ទាល់តែ​ដឹង​រឿង​បែប​រាមាយណៈខ្លះ ទើបឆាប់យល់។ ខ្លឹមសាររឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ ត្រូវបានគេបកស្រាយឈុតខ្លះជាល្ខោនខោល​​ស្បែកធំ ឬធ្វើជារូបចំលាក់ផ្សេងៗ និង​ប្រើ​ជាការទស្សន៏ទាយ​របស់ហោរា​មើល​ជោជតារាសី។ បច្ចុប្បន្ននេះគំនូរទាំងនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និង​រលុប​បាត់​បន្តិចម្តងៗ​ដោយ​សារ​ធាតុអាកាស និងមេរោគស៊ីថ្ម ព្រមទាំងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយមនុស្ស។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៥ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញ លើកគំរោងការការពារ និងជួសជុលរូបគំនូរ តែការជួសជុលរូបគំនូរនោះដំណើរការបានតែ ៥ឆ្នាំប៉ណ្ណោះ ក្រោយ​មក​ក៏​ត្រូវ​បានបញ្ចប់ ដោយ​មកពីថវិកាសំរាប់ចំណាយលើគំរោងនេះផុតកំណត់។​ ដោយមានព្រះរាជបណ្តាំពីព្រះករុណាព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ក្នុងឆ្នាំ២០១៥គេបានលើកគម្រោងជួសជុលគំនូរទាំងនេះម្តងទៀតដោយមានការសហការដេាយក្រុមជាងមកពីបរទេស និងជាងខ្មែរជាច្រើនរូបទៀត។ តទៅគេសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថាកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយនឹងបានឃើញគំនូរដ៏ល្អវិសាសវិសាលនេះឡើងវិញ។

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  • ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ដោយ ត្រឹង ងា ទំព័រ ១៣៦
  • តាមរយៈ​សិលាចារឹក​ប្រទេស​បារាំង Harmattan ១៩៩៧, ២៩០ ទំព័រ​...
  • មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរ ដោយ ស្រី សារឿនទំព័រ ៣០​ដល់៦៣
  • ប្រវត្តិទស្សនៈ សាសនា សីលធម៌ នយោបាយ ២០០៥​ ដោយ ឥន្ទ ​ឳមសាម៉េង​ទំព័រ ៦៤
  • Jeldres, Julio A., 2003, The Royal House Of Cambodia, Monument Books, Phnom Penh
  • The Age of Angkor by Pich Keo, Page 36
  • From France Mr.F.G Faraut 1910 https://arxiv.org/pdf/1709.09620.pdf
  • សាស្ត្រស្លឹករឹត វត្តកោកកាក ខេត្តកណ្ដាល
  • សាស្ត្រស្លឹករឹត វត្តទឹកវិក ខេត្តកណ្ដាល
  • មហាបុរសខ្មែរ ដែនដីព្រះឥន្ទរាជា ដោយលោក អេងសុត 1969

តំនភ្ជាប់[កែប្រែ]

[[Category:វត្តអារាម

  1. ១,០ ១,១ Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
  2. Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson,