Jump to content

ភាសាទីបេ

ពីវិគីភីឌា
ភាសាទីបេ
ក្រុមទីបេ
ព្រះពុទ្ធសាសនាកណ្តាល
ក្រុមជនជាតិជនជាតិទីបេ និងជនជាតិដែលនិយាយភាសាទីបេដទៃទៀត
របាយភូមិសាស្ត្រចិន (តំបន់ស្វយ័តទីបេ, ឈីងហៃ, Sichuan, កាន់ស៊ូ, យូណាន); ឥណ្ឌា (ឡាដាខ, ស៊ិកគិម, ឧត្តរាខណ្ឌ, ហិមាចលប្រទេស, អរុណាចលប្រទេស, អាសាម); ប៉ាគីស្ថាន (ហ្គីលហ្គីត-បាល់ទីស្ថាន); នេប៉ាល់; ប៊ូតាន; មីយ៉ាន់ម៉ា (រដ្ឋកាឈិន)
អ្នកនិយាយ[១]
ចំនាត់ថ្នាក់ភាសាចិន-ទីបេ
ទម្រង់ដើម
បំនែងចែករង
ការបែងចែកតំបន់វប្បធម៌ទីបេ

ភាសាទីបេ គឺជាផ្នែកមួយនៃភាសាទីបេ-ភូមា ដែលស្ថិតនៅក្នុងអម្បូរភាសាចិន-ទីបេ។ ដោយ​ចុះ​មក​ពី​ភាសា​ទីបេ​បុរាណ មាន​ភាសា​ទីបេ​ចំនួន ៥០ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់ ដែល​បែក​ចេញ​ជា​គ្រាមភាសា​ជាង ២០០ ដែល​អាច​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ជា​ក្រុម​ជា​ប្រាំបី​គ្រាមភាសា​បន្តបន្ទាប់​គ្នា។[២] ភាសាទីបេទាំងនេះត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងតំបន់ខ្លះនៃប្រទេសចិន ប៉ាគីស្ថាន នេប៉ាល់ ប៊ូតាន ឥណ្ឌា និងមីយ៉ាន់ម៉ា។[៣] ភាសាទីបេប្រពៃណីគឺជាភាសាអក្សរសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ជាពិសេសសម្រាប់ការប្រើប្រាស់របស់វានៅក្នុងគម្ពីរ និងអក្សរសិល្ប៍ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ។

ភាសាទីបេត្រូវបាននិយាយដោយមនុស្សប្រហែល ៦ លាននាក់ ដែលមិនមែនទាំងអស់សុទ្ធតែជា ជនជាតិទីបេ ទេ។ [១] ជាមួយនឹងការរីករាលដាលនៃព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេទូទាំងពិភពលោក ភាសាទីបេក៏បានរីករាលដាលទៅកាន់ពិភពលោកខាងលិចផងដែរ ហើយអាចរកបាននៅក្នុង ការបោះពុម្ពផ្សាយ និងសម្ភារៈព្រះធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាច្រើន ខណៈដែលសិស្សលោកខាងលិចក៏រៀនភាសានេះសម្រាប់ការបកប្រែអត្ថបទទីបេផងដែរ។ ក្រៅពីទីក្រុងឡាសា ភាសាទីបេ ត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិទីបេនិរទេសខ្លួនប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ ដែលបានផ្លាស់ទីលំនៅពីទីបេទៅកាន់ ប្រទេសឥណ្ឌា នេប៉ាល់ និងប្រទេសដទៃទៀត។ ទីបេក៏ត្រូវបាននិយាយដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅ ទីបេ ដែលរស់នៅជិតជនជាតិទីបេអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅតែរក្សាបាននូវភាសា និងវប្បធម៌ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។

ទោះបីជាជនជាតិឈៀងនៃខាម ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដោយ ប្រទេសចិន ថាជាជនជាតិ ទីបេ ក៏ដោយ ភាសាឈៀង មិនមែនជាភាសាទីបេទេ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញបង្កើតបានជាសាខាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេនៃ អម្បូរភាសាទីបេ-ភូមា ។

ភាសាទីបេបុរាណ មិនមែនជាភាសាដែលមានសូរទេ ប៉ុន្តែភាសាជាច្រើនប្រភេទដូចជា ភាសាទីបេកណ្តាល និង ភាសាខាំ បានបង្កើតកម្រិតសំនៀង។ អាំដូ និង ឡាដាឃី-បាល់ទី គ្មាន​សម្លេង​អ្វី​ទាំងអស់។ រូបសាស្ត្រ ​ទីបេ​ជាទូទៅ​អាច​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ថា​ជា ​ការស្អិតរមួត ​។

ឯកសារយោង

[កែប្រែ]
  1. 1 2 Trans-Himalayan Linguistics: Historical and Descriptive Linguistics of the Himalayan Area. 2014. pp. 103–129. ល.ស.ប.អ. 978-3-11-031074-0. (preprint)
  2. ↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Tournadre2014".
  3. ↑ Tournadre & Suzuki 2023.