លីយ៉ុង

លីយ៉ុង គឺជាក្រុងមួយនៅប្រទេសបារាំង ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេរ៉ូន និង ទន្លេសោន នៅភាគពាយ័ព្យនៃជួរភ្នំអាល់បារាំង ចម្ងាយ ៣៩១ គីឡូម៉ែត្រ ភាគអាគ្នេយ៍នៃប៉ារីស ចម្ងាយ ២៧៨ គីឡូម៉ែត្រ ភាគខាងជើងនៃក្រុងម៉ាសែល និង ១១៣ គីឡូម៉ែត្រ ភាគនិរតីនៃក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស។ ដោយគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៤៧.៨៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៥១៩ ១២៧ នាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៣) ដែលធ្វើឱ្យវាមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីបី បន្ទាប់ពីក្រុងម៉ាសែល និង ប៉ារីស ។ លីយ៉ុង ត្រូវបានបែងចែកជា ៩ខណ្ឌ ។

ទិដ្ឋភាពទីក្រុងលីយ៉ុង

ក្រុងនេះមានឥទ្ធិពលខ្លាំងសម្រាប់ជាតិ និងអឺរ៉ុប។ សារៈសំខាន់របស់វានៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ ធនាគារ ហិរញ្ញវត្ថុ ពាណិជ្ជកម្ម បច្ចេកវិទ្យា ឱសថ សិល្បៈ និងការកម្សាន្ត ធ្វើឱ្យវាស្ថិតក្នុងចំណោម ទីក្រុងឈានមុខគេរបស់ពិភពលោក ។ ស្រុកលីយ៉ុងបុរាណ,ភ្នំហ្វូយ៉េ,តំបន់ដីជ្រោយ និងជម្រាលភ្នំក្រូក-រូស ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ លីយ៉ុងធ្លាប់ជាតំបន់សំខាន់មួយសម្រាប់ការផលិត និងត្បាញសូត្រ។ លីយ៉ុងបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រភាពយន្ត ចាប់តាំងពីលោក អូហ្គូស្ត និង ល្វីស លុយមីយែរ បានបង្កើតម៉ាស៊ីនថតភាពយន្តនៅទីនោះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

អាណានិគមយោធារ៉ូម៉ាំងមួយដែលមានឈ្មោះថា លូកឌុនុម ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះក្នុងឆ្នាំ ៤៣ មុនគ.ស ហើយក្រោយមកវាបានក្លាយជារាជធានីនៃហ្គោល។ លីយ៉ុង បានឈានដល់កម្រិតកំពូលនៃការអភិវឌ្ឍបែបបុរាណនៅក្នុងសតវត្សទី ២ នៃគ.ស ក្នុងអំឡុងពេលដែលសាសនាគ្រឹស្តត្រូវបានផ្សាយចូលមក។ នៅឆ្នាំ ១៧៧ សហគមន៍គ្រឹស្តសាសនាត្រូវបានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយអធិរាជរ៉ូម៉ាំង ម៉ាកុស អូរ៉េលីយូស ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៧ លូស៊ីយូស សិបទីមីយូស សេវេរូស បានបំផ្លាញក្រុងលីយ៉ុង។ នៅឆ្នាំ ១០៣២ ទីក្រុងលីយ៉ុងត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ ប៉ុន្តែអំណាចពិតប្រាកដស្ថិតនៅជាមួយអាចារ្យនៃទីក្រុង ដែលឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេបានបណ្តាលឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសាសនាសំខាន់ៗត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីនោះក្នុងឆ្នាំ ១២៤៥ និងម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ ១២៧៤។ ទីក្រុងលីយ៉ុងត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្របារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៣១២។ យុគសម័យក្រុមហ៊ុនវឌ្ឍនភាព (The Renaissance) វិបុលភាពសេដ្ឋកិច្ច និងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងភាពវៃឆ្លាតផ្នែកបញ្ញា។ ការ​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៤៦៤ នៃ​ពិព័រណ៍​ពាណិជ្ជកម្ម រួម​ជាមួយ​នឹង​ការ​មក​ដល់​នៃ​ធនាគារិក​ពាណិជ្ជករ​អ៊ីតាលី​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​នេះ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​លីយ៉ុង​ឆាប់រីក​ចម្រើនរហ័ស។ នៅ​សតវត្សរ៍​ទី ១៧ ទីនេះបាន​ក្លាយ​ជា​រាជធានី​ផលិត​សូត្រ​របស់​អឺរ៉ុប។ ការ​បោះពុម្ព​ត្រូវ​បាន​ណែនាំ​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ ១៤៧៣ ហើយ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​លីយ៉ុង​បាន​ក្លាយ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​បោះពុម្ព​ដ៏​សកម្ម​បំផុត​មួយ​នៅ​អឺរ៉ុប។ បដិវត្តន៍បារាំងបាននាំមកនូវគ្រាដ៏លំបាក។ ការដួលរលំនៃទីផ្សារក្នុងស្រុក និងការបិទទីផ្សារបរទេសបាននាំមកនូវការធ្លាក់ចុះនៃឧស្សាហកម្មសូត្រ ហើយនៅឆ្នាំ ១៧៩៣ ក្រុងនេះត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋបក្សម៉ុងតាញ៉ា។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ វិបុលភាពបានវិលត្រឡប់មកវិញ ដែលនាំមកនូវការពង្រីកឧស្សាហកម្មយ៉ាងច្រើន។ ការអភិវឌ្ឍទីក្រុងបានចាប់ផ្តើមតែនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ បន្ទាប់ពីរយៈពេលនៃការជាប់គាំង និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចរវាងឆ្នាំ ១៩២០ និងចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។