សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦

"សង្គ្រាមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់" បញ្ជូនបន្តមកទីនេះ។ ចំពោះជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥ សូមមើល សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ។

សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦
ផ្នែកនៃវិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)
មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖ ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦ យន្តហោះចម្បាំង Super Hornet ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ អេប្រាហាម លីនខឹន, ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦ ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦ សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុងឃើម៉ាន់ឆាហ៍, ៣ មីនា ២០២៦ ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅមីណាបក្រោយរងគ្រាប់មីស៊ីល, ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦ មីស៊ីលតូម៉ាហក (Tomahawk) ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក, ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦
កាលបរិច្ឆេទ ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន ទីតាំង អាស៊ីខាងលិច មហាសមុទ្រឥណ្ឌា លទ្ធផល កំពុងសកម្ម
ភាគីសង្គ្រាម
សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម	អ៊ីរ៉ង់ ហេស្បុលឡា ហ៊ូទី ចលនាអាម៉ាល់ កងកម្លាំងប្រជាកំណែន ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់
ភាគីដទៃ៖ កាតា គុយវ៉ែត តួកគី បារ៉ែន លីបង់ សហរាជាណាចក្រ ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា អាក្រូទីរី និងដេកេលី ស៊ីរី ហ្សកដានី អ៊ីរ៉ាក់ តំបន់ឃឺឌីស្ថាន អាស៊ែបៃសង់ អូម៉ង់	ភាគីដទៃ៖ លីបង់ អ៊ីរ៉ាក់ ក្រុមឥស្លាម ហាម៉ាស់ ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន
មេបញ្ជាការ និង មេដឹកនាំ
ដូណាល់ ត្រាំ ភីត ហេកសិត ដាន​ ខេន ប្រាដ ឃូពើរ ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ អ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍ អីយ៉ាល់ ហ្សាមៀរ	អាលី ហាមេនៃ X មោជតាបា ហាមេនៃ អាលី ឡារីយ៉ានី X ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់ អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី † អាហ្ស៊ីស ណាស៊ាហ្សាដេហ៍ † អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី † អាប់ឌុលម៉ាលីគ អាល់ហ៊ូទី ណាអ៊ីម កាស្ស៊ែម
សហេតុភាព និង ការខាងបង់
ផ្អែកតាម ស.រ.អ. សហរដ្ឋអាមេរិក៖ ទាហាន ១៧ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត បុគ្គលិកយោធា ៥៤៨ នាក់បានរងរបួស ផ្អែកតាមអ៊ីស្រាអែល អ៊ីស្រាអែល៖ ទាហាន ៤០ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ប្រជាជនស៊ីវិល ៣០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត របួស ៩,២៤០ នាក់ (រួមមានបុគ្គលិកយោធា ១,៤៦១ នាក់) ផ្អែកតាមអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត៖ ប្រជាជនស៊ីវិល ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៣ នាក់បានរងរបួស ផ្អែកតាមអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម៖ ទាហាន ២ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៤៦ នាក់បានរងរបួស	ផ្អែកតាមអ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ង់៖ ៣,៤៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ២៦,៥០០​ នាក់បានទទួលរងរបួស ផ្អែកតាមប្រភពក្នុងស្រុក ហេស្បុលឡា៖ យុទ្ធជន ១,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ចលនាអាម៉ាល់៖ វេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ហាម៉ាស់៖ សមាជិក ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត កងកម្លាំងប្រជាកំណែន៖ យុទ្ធជន ៨០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង​ ២៧០ នាក់បានរងរបួស ផ្អែកតាមសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់៖ ៣,៦៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រួមមាន បុគ្គលិកយោធា ១,២២១ នាក់, ប្រជាជនស៊ីវិល ១,៧០១ នាក់, និង ៧១៤ នាក់ទៀតមិនបញ្ជាក់) ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល អ៊ីរ៉ង់៖ បុគ្គលិកយោធា ៦,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត បុគ្គលិកយោធា ~១៥,០០០ នាក់បានរងរបួស ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិក ១៩០+ គ្រឿងបានកម្ទេច នាវាចម្បាំង ១៥៥ គ្រឿងបានកម្ទេច ឬខូចខាត ហេស្បុលឡា៖ យុទ្ធជន ២,៥០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
លីបង់៖ មនុស្ស ៣,៦១៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១១,០៧២ នាក់បានរងរបួស អ៊ីរ៉ាក់៖ ទាហាន ២៦ នាក់និងប្រជាជនស៊ីវិល ២៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្ស ១៨០ នាក់បានរងរបួស ប៉ាឡេស្ទីន៖ មនុស្ស ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់បានរងរបួស អូម៉ង់៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៨ នាក់បានរងរបួស គុយវ៉ែត៖ ទាហាន ៤ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ទាហាន ៧៨ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១០៤ នាក់បានរងរបួស កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិបណ្ដោះអាសន្ននៅលីបង់៖ ៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៣ នាក់បានរងរបួស បារ៉ែន៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤២ នាក់បានរងរបួស បារាំង៖ ទាហាន ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៧ នាក់បានរងរបួស ស៊ីរី៖ ១​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត កាតា៖ ២០ នាក់បានរងរបួស ហ្សកដានី៖ ១៩ នាក់បានរងរបួស អាស៊ែបៃសង់៖ ៤ នាក់បានរងរបួស

ចាប់ពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានចូលដៃគ្នាប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើទីតាំងយោធានិងរដ្ឋាភិបាល ហើយថែមទាំងធ្វើឃាតមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់ទៀតផង រួមមានមេដឹកនាំកំពូលអាលី ហាមេនៃជាដើម។ ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងស្របគ្នានឹងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជាប់ចរចាទាក់ទងនឹងកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបាញ់ប្រហារមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ថែមទាំងបានប្រើកម្លាំងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ផងដែរ ដែលបង្កជាការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។

នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនអស់រាប់ពាន់នាក់នៅក្នុងយុទ្ធនាការបង្ក្រាបលើហ្វូងមហាជនបាតុកម្មតវ៉ាប្រឆាំងដ៏ធំបំផុតដែលមិនធ្លាប់ក្នុងប្រទេសចាប់តាំងពីបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់កាលពីឆ្នាំ១៩៧៩ មក។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពរបស់អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានឆ្លើយតបដោយបញ្ជាឱ្យចល័តប្រមូលកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដែលត្រូវជាការចល័តទ័ពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះចាប់តាំងពីការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់កាលឆ្នាំ២០០៣ មក។ នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ការវាយប្រហាររួមតាមអាកាសដោយអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតដល់មូលដ្ឋានយោធា អគាររដ្ឋាភិបាល​ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងទីតំបន់បេតិកភណ្ឌជាច្រើនកន្លែង ហើយបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ផងដែរ។ ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលផ្លោង និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ជាច្រើនគ្រឿងចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងរួមមាន ប្រទេសកាតា គុយវ៉ែត បារ៉ែន ហ្សកដានី អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អូម៉ង់ និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។ អ៊ីរ៉ង់ និង​ក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន​ក៏បាន​បើក​ការបាញ់ប្រហារ​លើ​តំបន់​ឃឺឌីស្ថាន​ក្នុងប្រទេស​អ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ជម្លោះរវាងក្រុមហេស្បុលឡា និងអ៊ីស្រាអែលបានវិវត្តកើតទៅជាសង្គ្រាមលីបង់មួយទៀត។

រដ្ឋបាលត្រាំបានផ្តល់សេចក្ដីពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាជុំវិញមូលហេតុនៃការផ្តើមសង្គ្រាមនេះឡើង ដោយក្នុងនោះរួមមាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហាររំពឹងមុន កម្ទេចធនធានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ រារាំងអ៊ីរ៉ង់កុំឱ្យកសាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ រឹបអូសធនធានប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ ឬផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់។ ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិបានថ្លែងថា ខណៈដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលរងខូចខាតកាលពីសង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ២០២៥ នោះមែន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគឺគ្មានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ពីដំណើរការនៃកម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។ អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោកអាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស និងប្រទេសដែលមិនពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន បានថ្កោលទោសសកម្មភាពវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល ខណៈក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិវិញបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។ អ្នករិះគន់សង្គ្រាម រួមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានសម្ដៅលើការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអំពើខុសច្បាប់ក្រោមច្បាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាទង្វើចក្រពត្តិនិយម និង​ជាការរំលោភ​លើ​អធិបតេយ្យភាព​របស់​អ៊ីរ៉ង់​ក្រោម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ។

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាមនេះរួមមាន ការរំខានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីផ្សារប្រេងសកល ក៏ដូចជាការរំខានដល់ឧស្សាហកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ ជីជីវជាតិ អាកាសចរណ៍ និងទេសចរណ៍ ព្រមទាំងបម្រែបម្រួលនៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។ ការដឹកជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័នត្រូវបានរំខានដោយការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ដោយអ៊ីរ៉ង់ ហើយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់ទៅលើបណ្ដារោងចក្រថាមពលនៅក្នុងតំបន់។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ការចំណាយលើសង្គ្រាមរបស់យោធាអាមេរិកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ៤០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ហើយមន្ទីរបញ្ចកោណបានស្នើតម្រូវការ ២០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកបន្ថែមទៀត គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ហើយគិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ការចំណាយលើប្រទេសអារ៉ាប់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនជាង ១២០ ពាន់លានដុល្លារ។ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានវាយតម្លៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយមានតម្លៃយ៉ាងតិចស្មើ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ហើយអាចបន្តឡើងរហូតដល់ ១ ទ្រីលានដុល្លារគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែមេសា។

អ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានយល់ព្រមលើបទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ដែលបានសម្របសម្រួលដោយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា បទឈប់បាញ់នៃសង្គ្រាមនេះបានឈានចូលដល់ភាពតានតឹង នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ លុះត្រាតែអ៊ីស្រាអែលបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់គេនៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ បន្ទាប់ពីកិច្ចចរចាក្រុងឥស្លាម៉ាបាដបានបរាជ័យ លោកត្រាំបានប្រកាសបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា តទៅ ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបិទផ្លូវទឹកពីរផ្នែក ដោយកម្លាំងជើងទឹកអាមេរិកបានកំពុងបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ ហើយអ៊ីរ៉ង់កំពុងបិទឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសពីការចុះអនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម និងការបើកចរាចរណ៍ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា លោកត្រាំបានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនេះនៅឯវិមានវែសៃ បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំកំពូលជី៧ ហើយប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់វិញបានចុះលើវាពីចម្ងាយនៅទីក្រុងតេហេរ៉ង់។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា យោធាសហរដ្ឋអាមេរិកបានលុបចោលការបិទផ្លូវចេញចូលទៅក្នុងកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់។

ផ្ទៃរឿង

ព័ត៌មាន​បន្ថែម: វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)

ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល

ព័ត៌មាន​បន្ថែម: ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់ and ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល

ដោយសារតែគោលនយោបាយជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងកាតក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោកម៉ូហាម៉ាដ ម៉ូសាដឌេក ដូចនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអង់គ្លេសក៏បានផ្តួចផ្ដើមគាំទ្ររដ្ឋប្រហារទម្លាក់រូបលោកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ហើយអំណាចត្រូវបានបង្វែរទៅម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា​ ប៉ាហ្លាវី ដែលត្រូវជាព្រះរាជាពែរ្សនាពេលនោះ។ ដោយឃើញព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្លួនអត់ឱនលំទោនបំពេញផលប្រយោជន៍ឱ្យលោកខាងលិចដូច្នេះ ក៏ដូចជាត្រូវរស់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការរបស់ព្រះអង្គទៀតនោះ មហាជនអ៊ីរ៉ង់ក៏បានរើបម្រះបះបោរបន្ទុះចេញជាបដិវត្តន៍នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ដោយផ្ដួលរំលំរបបប៉ាហ្លាវី ហើយជំនួសមកវិញដោយរបបសាធារណរដ្ឋឥស្លាម។ ជាលទ្ធផល អ៊ីរ៉ង់បានកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលចោល បង្កើតបានជាវិបត្តិការទូតដែលបានអូសបន្លាយពេលជាងមួយឆ្នាំ។

ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីរ៉ាក់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសគាំទ្រអ៊ីរ៉ាក់ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ នាវាចម្បាំងអាមេរិកមួយគ្រឿងត្រូវទទួលរងការខូចខាតដោយសារមីនក្រោមសមុទ្ររបស់អ៊ីរ៉ង់។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រតិកម្មវិញដោយធ្វើការវាយប្រហារលើកងនាវារបស់អ៊ីរ៉ង់។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់ទម្លាក់នូវយន្តហោះស៊ីវិលអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រឿងដោយអចេតនា។ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើទីប្រជុំជនរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់ក៏បានប្ដេជ្ញាចាប់ផ្តើមកម្មវិធីផលិតមីស៊ីលបាលីស្ទិក។

ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានចាប់ផ្តើមប្រឡូកចូលក្នុងជម្លោះតំណាងនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅក្នុងនោះ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមហេស្បុលឡានៅប្រទេសលីបង់ប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង និងក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមកងជីវពលដែលជាគូបដិបក្ខនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ដោយគួបផ្សំជាមួយក្រុមហ៊ូទីនៅយេម៉ែន និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដទៃទៀតនៅស៊ីរីនិងប៉ាឡេស្ទីន អ៊ីរ៉ង់បានបង្កើតប្រព័ន្ធសម្ព័ន្ធមិត្តដែលប្តេជ្ញាប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលរបស់អាមេរិក អ៊ីស្រាអែល អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនៅក្នុងតំបន់។

នៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ ដំណើរពង្រីកកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរដោយសម្ងាត់របស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានទម្លាយចេញជាសាធារណៈ។ ចូលមកដល់ឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិទីបំផុតបានចេញប្រតិកម្មដោយប្រកាសអនុវត្តទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសទណ្ឌកម្មផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។ តាំងពីពេលនោះមក សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានខិតខំអនុវត្តយុទ្ធនាការសង្គ្រាមកិច្ចសាយប័រក្នុងគោលដៅបង្អាកប្រតិបត្តិការរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលវិញបានធ្វើឃាតក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរកំពូលៗរបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើននាក់។ ជម្លោះ​នេះ​បានវិវត្តទៅមួយដំណាក់កាលទៀតនៅក្នុង​ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ នៅពេល​ដែល​ប្រធានាធិបតីត្រាំបាន​បញ្ជាឱ្យមានការធ្វើឃាត​លើលោកកាស៊ឹម សូលីម៉ានី ដែលត្រូវជាមេបញ្ជាការនៃ​កងកម្លាំងឃូដស៍។

កំណើននៃភាពតានតឹងបានហក់ឡើងមួយកម្រិតទៀតបន្ទាប់ពីការវាយលុកថ្ងៃទី៧ ខែតុលា មកលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលនាំឱ្យផ្ទុះសង្គ្រាមហ្កាហ្សាឡើង។ អ៊ីស្រាអែលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបក្សពួកប្រដាប់អាវុធជាច្រើនក្រុមនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមានអ៊ីរ៉ង់គាំទ្រនៅពីក្រោយ ដោយនៅក្នុងនោះរួមមាន ហាម៉ាស់ ហេស្បុលឡា និងហ៊ូទី។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានផ្ដើមប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ ដោយបើកការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធានិងនុយក្លេអ៊ែរក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់វាយប្រហារតបតវិញ។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានវាយប្រហារលើមូលដ្ឋាននុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃដែរ មុនពេលវាត្រូវបានបញ្ចប់ដោយបទឈប់បាញ់។

បញ្ហានុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល

អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេជឿយ៉ាងទូលំទូលាយថាមានប្រដាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដោយមានស្តុកក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរចន្លោះពី ៩០ ទៅ ៤០០ គ្រាប់។ ម្យ៉ាងទៀត អ៊ីស្រាអែលក៏ជាប្រទេសដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរតែមួយគត់ផងដែរ ដែលមិនទទួលស្គាល់ថាខ្លួនមានកម្មសិទ្ធិអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវន្តមួយចំនួនបានអះអាងថា អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាហេតុផលដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់អភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់របស់ខ្លួន ដោយបានបង្កឱ្យមានតុល្យភាពនៃការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរ ឬការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងតំបន់។ ដោយ​លើកហេតុផលពីហានិភ័យផ្នែក​សន្តិសុខ អ៊ីស្រាអែលបាន​បដិសេធ​មិនទទួលយកការអំពាវនាវពីសហគមន៍​អន្តរជាតិ​ឱ្យខ្លួនចុះ​ចូលរួម​ក្នុង​សន្ធិសញ្ញា​ស្តីពី​ការមិនរីកសាយភាយ​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឬ​ចូលរួម​ក្នុងកិច្ចចរចា​អំពី​តំបន់​គ្មាន​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ាឡើយ។

ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាម

អត្ថបទដើម: ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦

នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោកប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូបានបញ្ចុះបញ្ចូលត្រាំដោយជោគជ័យក្នុងការចូលអន្តរាគមន៍យោធាប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់។

អរិភាព

អត្ថបទដើម: ខ្សែកាលនៃសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦

សប្តាហ៍ដំបូង (២៨ កុម្ភៈ – ៦ មីនា)

២៨ កុម្ភៈ៖​ ត្រាំកំពុងថ្លែងដំណឹងទៅកាន់ប្រជាជាតិរបស់លោកអំពីដំណើរការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក។

នៅម៉ោង ៣:៣៨ រសៀល (ម៉ោងនៅអាមេរិក ឬត្រូវនឹងម៉ោង ១១:០៨ យប់នៅអ៊ីរ៉ង់) នៃថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានចេញបញ្ជាឱ្យចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការអេផិកហ្យូរី (Epic Fury)។ គ្រាប់មីស៊ីល ដ្រូនអាមេរិក និងយន្តហោះចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលជាច្រើនគ្រឿង បានផ្តើមការវាយប្រហារមកលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាវេលាម៉ោងប្រមាណ ៩:៤៥ ព្រឹក ម៉ោងនៅអ៊ីរ៉ង់ (ឬម៉ោង ១:១៥ រំលងអធ្រាត្រ ម៉ោងនៅអាមេរិក)។ វេលាផ្ដើមការវាយប្រហារនេះបានកើតឡើងនៅដំណាលស្របនឹងពេលកំពុងតែមានកិច្ចចរចាជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ ប្រតិបត្តិការនេះដែរត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលប្រសិទ្ធនាមថា ប្រតិបត្តិការតោគ្រហឹម។ កងទ័ពអាកាសអ៊ីស្រាអែលបានថ្លែងថា កម្លាំងខ្លួនបានបើកវាយប្រហារលើគោលដៅយោធាចំនួន ៥០០ កន្លែងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយនេះត្រូវជាសមយុទ្ធប្រយុទ្ធដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លួន ខណៈកងនាវាអ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងនូវការវាយប្រហារទាំងនេះផងដែរ។ ក្រោយមក អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ជាក់ថា ដំណើរវាយប្រហារដំបូងរបស់ខ្លួនបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកជាង ១,២០០ គ្រាប់នៅក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង។ មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយថា ការវាយប្រហាររាប់សិបលើករបស់អាមេរិកត្រូវបានអនុវត្តដោយយន្តហោះចម្បាំងដែលចេញពីមូលដ្ឋានយោធានៅជុំវិញតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងពីនាវាដឹកយន្តហោះមួយ ឬច្រើនគ្រឿង។

យោងតាមសារព័ត៌មាន Iran International ដែលដកស្រង់សម្តីរបស់ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាននិស្សិតអ៊ីរ៉ង់ បុគ្គលិកដែលបម្រើការក្នុងកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួនផងដែរ ត្រូវបានសម្លាប់ ឬត្រូវរងរបួស ខណៈដែលមូលដ្ឋានយោធាជាច្រើនកន្លែងបានរងការវាយប្រហារ។ ទាំងត្រាំ​ និងប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូបានព្រមានអំពីហានិភ័យដែលអាចកើតមានពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ចូលរួមជាធ្លុងដើម្បីផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់គេ។

បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារដោយអាវុធ អ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងការវាយប្រហារតាមបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតផងដែរទៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួន រួមជាមួយនឹងសារដែលអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ងើបឡើងរើបម្រះប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលខ្លួន។ ការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិតនោះថែមទាំងបានផ្ដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ស្ទើរតែទាំងស្រុងទៀតផង ដោយវាបានអូសបន្លាយជាង ៦០ ម៉ោង បង្កជាការរំខានដល់ទំនាក់ទំនងរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋ និងសេវាកម្មសាធារណៈផ្សេងៗ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃផ្ទុះសង្គ្រាមនេះមក អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់បានរឹតបន្តឹងការចូលប្រើប្រាស់បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតរបស់ប្រជាជនខ្លួន ដោយអនុញ្ញាតការប្រើប្រាស់ចំពោះតែអ្នកដែលរដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ប៉ុណ្ណោះ។

មូលដ្ឋាននិងឋបនស្ថានយោធាអាមេរិកធំៗនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា រួមមានមូលដ្ឋានដែលបើកការវាយប្រហារទៅលើអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ

កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណោះដោយការបាញ់គ្រាប់មីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។ ​​អ៊ីរ៉ង់បានដាក់រហស្សនាមប្រតិបត្តិការយោធាវាយតបតរបស់ខ្លួនថា ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានសម្ដៅលើសង្គ្រាមនេះថា "សង្គ្រាមរ៉ាម៉ាដាន" ក៏ព្រោះតែដំណើរវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកើតឡើងនៅកំឡុងខែរ៉ាម៉ាដាន។

គោលដៅវាយតបតរបស់អ៊ីរ៉ង់ជាចម្បងសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ពិសេសចំពោះទីក្រុងតែលអាវីហ្វនិងហៃហ្វា និងបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនទៀតនៅក្នុងតំបន់ជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ គោលដៅសំខាន់ៗដែលអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហាររួមមាន រាជធានីម៉ាណាណារបស់ប្រទេសបារ៉ែន អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិគុយវ៉ែត រាជធានីអាប៊ូដាប៊ីរបស់អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងរាជធានីរីយ៉ាដនិងខេត្តខាងកើតរបស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតជាដើម។ល។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីរ៉ង់ក៏បានវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាផងដែរ។

នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនតបតវិញទៅលើប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីស្រាអែល ហ្សកដានី គុយវ៉ែត កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។ នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ប្រទេសកាតាបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ ស៊ូ-២៤ របស់អ៊ីរ៉ង់ចំនួនពីរគ្រឿង ដែលនាំឱ្យកាតាក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលបានបាញ់យន្តហោះអ៊ីរ៉ង់ទម្លាក់ដោយជោគជ័យនៅក្នុងជម្លោះនេះ។ នៅថ្ងៃដដែរ​ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍ ខណៈយន្តហោះចម្បាំង F-15E ចំនួនបីគ្រឿងរបស់អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយការភាន់ច្រឡំដោយគ្នាឯង។ ដំណាលគ្នានោះ ក្រុមហេស្បុលឡាបានចាប់ផ្តើមបាញ់រ៉ុក្កែត និងគ្រាប់មីស៊ីលទៅលើអ៊ីស្រាអែល ដោយអះអាងថាវាជា "សកម្មភាពការពារខ្លួន" បន្ទាប់ពីរងការវាយប្រហារពីអ៊ីស្រាអែលអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំនៅលីបង់ថ្វីបើបទឈប់បាញ់កាលឆ្នាំ២០២៤ កំពុងចូលជាធរមានក្ដី។

២ មីនា៖ ឃ្លីបវីដេអូខ្លីៗអំពីការវាយប្រហារដោយបញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក

នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល លោកអ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍បានអនុញ្ញាតបើកការឈ្លានពានចូលក្នុងប្រទេសលីបង់។​ ក្រៅពីនេះ មន្ត្រីអាមេរិកបានថ្លែងថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានបំផ្លាញកងនាវារបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើន ពិសេសនៅក្នុងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ ក៏ដូចជាមូលដ្ឋានជើងទឹកសំខាន់ៗផងដែរ។

ចូលមកថ្ងៃទី៤ ខែមីនា អាមេរិកបានប្រកាសថានឹងបន្ថែមការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់កាន់តែខ្លាំងជាងមុន ហើយនៅក្នុងថ្ងៃដដែរនេះ អ៊ីស្រាអែលបានវាយចំទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់កងកម្លាំងបាស៊ីគ​ ខណៈលោកមោជតាបា ហាមេនៃបានរួចផុតពីការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល។ មីស៊ីលបាលីស្ទិកមួយគ្រាប់ដែលបាញ់ចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរួមរបស់ណាតូ ខណៈវាបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី ខណៈតួកគីបានព្រមានថាខ្លួនមានសិទ្ធិការពារអធិបតេយ្យភាពខ្លួន រីឯអង្គការណាតូវិញបានថ្លែងពីការប្តេជ្ញាចូលរួមការពារប្រទេសតួកគីដែលជាសមាជិក។

៤ មីនា៖ វីដេអូបង្ហាញពីការបាញ់ពន្លិចនាវាអ៊ីរ៉ង់ ដេណា ពីនាវាមុជទឹកអាមេរិក ឆារលត្ត

នាវាចម្បាំង​មួយគ្រឿង​របស់​កងទ័ពជើងទឹក​អ៊ីរ៉ង់​ឈ្មោះ ដេណា ត្រូវបានបាញ់ពន្លិច​នៅក្នុង​មហាសមុទ្រឥណ្ឌា​ដោយ​នាវាមុជទឹកឈ្មោះឆារលត្តរបស់អាមេរិក ក្នុងចម្ងាយ​ប្រមាណ ៧៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងត្បូង​ទីក្រុងកាល្លេ ប្រទេស​ស្រីលង្កា បន្ទាប់ពីនាវាមួយ​នេះ​បានកំពុង​វិលត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់​វិញ​ក្រោយបានចូលរួម​សមយុទ្ធ​កងនាវា​អន្តរជាតិនៅទីក្រុងវិសាខបណមនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ យោងតាមកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ នាវិកអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ១០៤ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ និង ៣២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍លិចនាវានេះ។

សប្តាហ៍ទីពីរ (៧–១៣ មីនា)

សាកសពទាហានអាមេរិកចំនួនប្រាំពីរនាក់កំពុងត្រូវបញ្ជូនទៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ, ៧ មីនា ២០២៦

នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូននាវាដឹកយន្តហោះទីបីរបស់ខ្លួនមកមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅថ្ងៃដដែរ ប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកប៉េហ្សេស្សខ្ចន់បានប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មានថា អ៊ីរ៉ង់នឹងឈប់វាយប្រហារប្រទេសជិតខាងចាប់ពីថ្ងៃនោះតទៅទៀត ប៉ុន្តែលុះត្រាតែការវាយប្រហារមកលើអ៊ីរ៉ង់លែងមានប្រភពចេញពីទឹកដីរបស់ប្រទេសជិតខាងទាំងនោះ។ យ៉ាងណាមិញ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌូបៃក្រោយមកបានរងការវាយប្រហារដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់អ៊ីរ៉ង់។

នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា កូនប្រុសទីពីររបស់លោកហាមេនៃគឺលោកមោជតាបាត្រូវបានតែងតាំងជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ឃ្លាំងស្តុកប្រេងឥន្ធនៈនៅក្បែររដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារ ខណៈភ្លើងឆេះពីការវាយប្រហារនេះបានបង្កបង្កើតជាផ្សែងពពកខ្មៅក្រាស់គ្របដណ្ដប់ស្ទើរពេញទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងថែមទាំងបណ្ដាលឱ្យកើតមានភ្លៀងអាស៊ីតពុលខ្មៅធ្លាក់នៅតំបន់ជុំវិញនោះផងដែរ។ នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសពីមរណភាពរបស់សមាជិកយោធាអាមេរិកទីប្រាំពីរក្រោយត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់។

យោងទៅតាមសមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់ សាលារៀនសរុបចំនួន ៦៥ និងមណ្ឌលសុខភាពចំនួន ៣២ (ដូចជាមន្ទីរពេទ្យ និងឱសថស្ថាន) ត្រូវបានរងការវាយប្រហារចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើង ហើយទីតាំងស៊ីវិលជាង ១០,០០០ កន្លែងត្រូវរងការខូចខាត។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា អង្គការណាតូបានបញ្ជាក់ពីករណីស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិកទីពីរមកលើដែនអាកាសប្រទេសតួកគី ខណៈតួកគីបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-16 ចំនួនប្រាំមួយគ្រឿង និងប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសទៅស៊ីបខាងជើងក្នុងគោលបំណងការពារសន្តិសុខ។

ដំណើរដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍បានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមចាប់ផ្ដើមមក។

ការគាំងប្រព័ន្ធផ្កាយរណបនាវាចរណ៍សកលដែលមិនមានប្រភពដើមច្បាស់លាស់បានបង្កជាការរំខានដល់នាវាចរណ៍នៅក្បែរច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ហើយបង្កឱ្យកើតមានករណីគ្រោះថ្នាក់ជាច្រើនដល់នាវាដឹកប្រេងនៅក្នុងតំបន់។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា មេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបាននិយាយថា អ៊ីរ៉ង់កំពុងប្រើប្រាស់បាញ់តែគ្រាប់មីស៊ីលខ្លួនដែលមានទម្ងន់ចាប់ពី ១០០០ គីឡូក្រាមឡើងទៅប៉ុណ្ណោះ។ ឧត្តមនាវីឯកអាមេរិក លោកប្រាដ ឃូពើរបានរាយការណ៍ថា អត្រាបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិករបស់អ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៩០% បើប្រៀបនឹងថ្ងៃដំបូងៗនៃសង្គ្រាម ហើយអត្រាបាញ់បង្ហោះដ្រូនរបស់ពួកគេបានធ្លាក់ចុះ ៨៣%។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា អង្គការយូនីសេហ្វបានរាយការណ៍ថា កុមារជាង ១,១០០ នាក់បានទទួលរងរបួស ឬត្រូវបាត់បង់ជីវិត (២០០ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅអ៊ីរ៉ង់, ៩១ នាក់នៅលីបង់, ៤ នាក់នៅអ៊ីស្រាអែល និង ១ នាក់នៅគុយវ៉ែត) ខណៈកុមាររាប់រយពាន់នាក់ត្រូវបង្ខំផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅ រីឯរាប់លាននាក់ទៀតមិនអាចចូលរៀនបានដោយភ្លើងសង្គ្រាមកំពុងបានឆាបឆេះ។

រូបភាពផ្កាយរណបដែលបង្ហាញពីផ្សែងខ្មៅហុយឡើងចេញពីកំពង់ផែសាឡាឡោះក្នុងប្រទេសអូម៉ង់នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ក្រោយរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់

នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ដើម្បីជួយដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចប្រេង សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកបម្រាមរឹតបន្តឹងលើការទិញប្រេងពីរុស្ស៊ីជាបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តម្លៃប្រេងមិនបានផ្លាស់ប្ដូរអ្វីច្រើននោះទេ។ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់រលកមីស៊ីល និងដ្រូនជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើប្រទេសនៃតំបន់ឈូងសមុទ្រ ដែលជាហេតុនាំឱ្យតម្លៃប្រេងកើនឡើងកាន់តែខ្ពស់។ ប្រទេសបារ៉ែនបានរាយការណ៍អំពីការវាយប្រហារលើទីតាំងស្តុកទុកប្រេងរបស់ខ្លួន។ អាជ្ញាធរគុយវ៉ែតវិញបានរាយការណ៍បញ្ជាក់ថា គ្រឿងឧបករណ៍ការពារមីស៊ីលនិងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិរបស់ខ្លួនត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់ ខណៈសូរសំឡេងផ្ទុះគ្រាប់ត្រូវបានឮរំពងនៅជាយទីក្រុងឌូបៃ ហើយទីប្រជុំជនស្ទើរទាំងអស់ក្នុងប្រទេសហ្សកដានីបានបន្លឺស៊ីរ៉ែនព្រមានពីការវាយប្រហារដោយអ៊ីរ៉ង់។ ជាលើកទីបីនៅក្នុងសង្គ្រាម មីស៊ីលបាលីស្ទិកប៉ុន្មានគ្រាប់ទៀតបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី មុនពេលត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារ ដោយសំឡេងផ្ទុះពីវាអាចត្រូវបានស្ដាប់ឮបានដោយប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុងអាដាណា។

សប្តាហ៍ទីបី (១៤–២០ មីនា)

កោះខាកនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ភ្លើងដែលបាញ់ចេញពីបំពង់នៅក្នុងរូបភាពនេះគឺជាលទ្ធផលនៃដំណើរការធម្មតានៃការចម្រាញ់ប្រេងប៉ុណ្ណោះ

គិតត្រឹមសប្តាហ៍ទីបី អ្នកជំនាញវិភាគមិនសូវជាបានរកឃើញពីភស្តុតាងអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីការផ្តាច់ខ្លួន ឬការរត់ចោលជួរនៅក្នុងកងយោធាអ៊ីរ៉ង់នោះទេ ខណៈដែលការផ្តាច់ខ្លួនផ្នែកយោធានេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីបង្កើតជាចលនាប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំមួយមកលើកោះខាក ដែលត្រូវជាមជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់មួយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយ ៩០ ភាគរយនៃប្រេងអ៊ីរ៉ង់គឺត្រូវនាំចេញតាមរយៈកោះមួយនេះ។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ តម្លៃប្រេងបានកើនឡើងជាង ៤០ ភាគរយចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមមក។

មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រាប់បានធ្លាក់លើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងហៃហ្វានៅឆកហៃហ្វា, ១៩ មីនា ២០២៦

នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា ទាំងប្រទេសចិន និងបណ្ដាប្រទេសសមាជិកណាតូនៅអឺរ៉ុបដែលស្និទនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក បានរួមគ្នាបដិសេធការអំពាវនាវរបស់ត្រាំក្នុងការផ្តល់ជំនួយគាំទ្រផ្នែកយោធា ដើម្បីដាក់សម្ពាធបង្ខំអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។ ជាលទ្ធផល ត្រាំបានស្តីបន្ទោសសម្ព័ន្ធមិត្តណាតូ ដោយហៅការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេថាជា "កំហុសដ៏ល្ងង់ខ្លៅមួយ"។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ត្រាំបានសរសេរលើបណ្ដាញសង្គមថា លោកបានដកការសុំជំនួយពីណាតូវិញហើយ និងក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិកផងដែរដូចជា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងអូស្ត្រាលីជាដើម ដោយស្ថិតនៅក្រោមហេតុផលថាពួកគេបានបដិសេធមិនចូលរួមការវាយប្រហាររួមជាមួយអាមេរិកប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងលិខិតសរសេរដដែរនោះ ត្រាំបានបញ្ជាក់ទៀតថា សហរដ្ឋអាមេរិកគឺ "[មិនត្រូវការ] ជំនួយពីនរណា" នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះឡើយ។

នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ប៉ុន្មានរូប រួមមានលោកអាលី ឡារីយ៉ានី និងប្រធានកងកម្លាំងបាស៊ីគ លោកហ្កូឡាំរ៉េហ្សា សូលីម៉ានីត្រូវបាត់បង់ជីវិតក្រោយរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីអ៊ីស្រាអែល។ ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ដែលបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរនាក់នៅទីក្រុងរ៉ាម៉ាត់ហ្កាន់។ ក្នុងថ្ងៃដដែរនេះផងដែរ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការឈ្លានពានដីគោកចូលទៅក្នុងទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់។

នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា សង្គ្រាមនេះបានវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរបន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើតំបន់ឧស្ម័នធម្មជាតិផារស៍ខាងត្បូងនៅក្នុងឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងព្រមទាំងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងក្បែរៗនោះរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយមានការសម្របសម្រួលពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានវាយរោងចក្រផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិរាវដ៏ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានទីតាំងនៅក្នុងប្រទេសកាតា។ ត្រាំបានអះអាងថា រូបលោកមិនបានដឹងអ្វីអំពីការវាយប្រហារនៅផារស៍ខាងត្បូងទេ ហើយលោកបានសន្យាថានឹងលែងមានការវាយប្រហារដោយអ៊ីស្រាអែលណាទៀតទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ឡើយ និងថែមទាំងបានគំរាមកំហែងអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបញ្ឈប់ការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលរបស់កាតាទៀត។ នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់រដ្ឋមន្ត្រីចារកម្មអ៊ីរ៉ង់ លោកអ៊ីស្មាអែល ខាធីប តាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាសទាំងយប់។

វីដេអូដែលបញ្ចេញដោយទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានតាស្នីមនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលបង្ហាញពីការវាយប្រហារដោយសង្ស័យពីអ៊ីរ៉ង់លើយន្តហោះចម្បាំង F-៣៥ របស់អាមេរិក ដោយនេះបានចាត់ទុកជាករណីដំបូងនៃយន្តហោះចម្បាំងបំបាំងកាយដែលត្រូវរងការខូចខាតនៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ។

នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-៣៥ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមួយគ្រឿងបានធ្វើការចុះចតជាបន្ទាន់ ក្រោយសង្ស័យថាត្រូវរងគ្រាប់ទង្គិចដែលបាញ់ដោយកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់។ ដំណាលគ្នានេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងនាវានិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅឯច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកដំណើរការផ្លូវដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិឡើងវិញ។

សប្តាហ៍ទីបួន (២១–២៧ មីនា)

ព័ត៌មាន​បន្ថែម: យុទ្ធនាការច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦

នៅថ្ងៃទី២១ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍ ដោយប្រើគ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋាន។ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះដោយហៅវាថាជា "ការរំលោភបំពានច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងច្បាស់ជាក់ស្ដែង" ខណៈដែលទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិបានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់ផ្នែកយោធា "ដើម្បីជៀសវាងហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ"។ ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារទីក្រុងឌីម៉ូណានៃភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល ដោយបង្ករបួសដល់មនុស្សយ៉ាងតិច ៧៨ នាក់។

ដោយដកស្រង់សម្តីមន្ត្រីអាមេរិកដែលមិនបញ្ចេញឈ្មោះ សារព័ត៌មាន CNN និង The Wall Street Journal បានរាយការណ៍ថា អ៊ីរ៉ង់បានព្យាយាមវាយប្រហារមូលដ្ឋានយោធារួមសហរដ្ឋអាមេរិក–ចក្រភពអង់គ្លេស ពោលគឺមូលដ្ឋានឌីអេហ្គោ​ ហ្គាស៊ីយ៉ានៅលើប្រជុំកោះឆាហ្គោសក្នុងដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីមីស៊ីលមួយគ្រាប់បានបែកផ្ទុះក្នុងកំឡុងពេលហោះហើរ និងមួយទៀតត្រូវចាប់ស្ទាក់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស SM-៣ ដែលមានប្រភពចេញពីនាវាចម្បាំងអាមេរិក។ អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធពីការបាញ់មីស៊ីលសម្ដៅទៅមូលដ្ឋានឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ខណៈគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ណាមួយដែលបញ្ជាក់ថាមានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅជិតឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ឬមានការហោះស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់នោះឡើយ។ ក្រៅពីនេះ ក្រុមចលនាហ៊ូទីនៃប្រទេសយេម៉ែនបានព្រមានថា ខ្លួននឹងចូលដៃនៅក្នុងសង្គ្រាមជួយគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើមានការបន្តវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើអ៊ីរ៉ង់។

កងទាហានអ៊ីស្រាអែលនៅក្បែរព្រំដែនប្រទេសលីបង់, ២១ មីនា ២០២៦

ត្រាំបានចេញឱសានវាទមួយដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមថាអាមេរិកនឹងវាយប្រហាររោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ លុះត្រាតែសាមីខ្លួនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេដច្រានចោលឱសានវាទនោះ ដោយគំរាមវិញថា ខ្លួនឹងបិទច្រកហ័រមូហ្ស៍ "ទាំងស្រុង" និងបើកការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅទូទាំងតំបន់ដូចជារោងចក្រផលិតថាមពលនិងរោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃជាដើម។ ចូល ២៤ ម៉ោងនៃឱសានវាទនោះ ត្រាំបានប្រកាសថារូបលោកបានពន្យារពេលវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ទៅដល់រយៈពេលប្រាំថ្ងៃ ហើយបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ដើម្បីរកផ្លូវបញ្ចប់សង្គ្រាម។ អ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធពីអត្ថិភាពនៃកាចរចានោះ ដោយបានហៅត្រាំថាជាប្រធានាធិបតី "បោកប្រាស់" ហើយថែមទាំងបានបដិសេធមិនទទួលផែនការសន្តិភាព ១៥ ចំណុចរបស់អាមេរិកទៀតផង។ អ៊ីរ៉ង់បានអះអាងថាដើម្បីឱ្យការចរចាអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន លុះត្រាតែមានការរាប់បញ្ចូលជម្លោះលីបង់ចូលជាលក្ខខណ្ឌមួយនៅក្នុងសំណើបទឈប់បាញ់។

នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់លោកអាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី ដែលជាមេបញ្ជាការទ័ពជើងទឹកកំពូលម្នាក់របស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយចោទថាលោកនេះហើយគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដោយចម្បងចំពោះការបិទខ្ទប់ច្រកសមុទ្រហ័រហូម្ស៍។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គ្រាប់មីស៊ីលនិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅបំបុកមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់របស់អាមេរិក បង្កឱ្យទាហានអាមេរិកយ៉ាងតិច​ ១៥ នាក់រងរបួស និងនាំឱ្យមានការខូចខាតដល់យន្តហោះប្រភេទអ៊ី-៣ សិនទ្រីមួយគ្រឿង។ អ្នកវិភាគយោធា លោកសេឌ្រីក លៃតុនបានចាត់ទុកការវាយប្រហារនេះថាជា "ការវាយប្រហារដ៏ធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់សមត្ថភាពស៊ើបការណ៍ឃ្លាំមើលតាមអាកាសរបស់ [សហរដ្ឋអាមេរិក]"។ ចំណែកឯអ៊ីរ៉ង់វិញគឺមិនបានបង្ហាញពីសញ្ញាដកថយការត្រួតត្រាលើច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញនោះឡើយ។

សប្តាហ៍ទីប្រាំ (២៨ មីនា – ៣ មេសា)

ក្រុមហ៊ូទីបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ដោយបាញ់ស្រោបមីស៊ីលបាលីស្ទិកជាច្រើនគ្រាប់ចូលប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ ចលនាហ៊ូទីនេះបាននិយាយថាខ្លួនឹងបន្តបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិកសម្ដៅចូលទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយនឹងមិនឈប់ឡើយលុះត្រាតែអរិភាពនៅគ្រប់ជួរប្រយុទ្ធបានបញ្ឈប់។ ជាប្រតិកម្ម រដ្ឋាភិបាលយេម៉ែន ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ បានថ្កោលទោស ​​"សកម្មភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ដែលប៉ុនប៉ងអូសទាញយេម៉ែន" ឱ្យចូលក្នុងជម្លោះ "តាមរយៈសម្ព័ន្ធក្រុមភេរវកររបស់ខ្លួន"។ នៅថ្ងៃដដែរ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ២,៥០០ នាក់មកពីអង្គភាពបេសកកម្មម៉ារីនទី៣១ បានធ្វើដំណើរចូលមកដល់មជ្ឈិមបូព៌ា ដោយពួកគេត្រូវបានបម្រុងទុកជាកម្លាំងចលករជួយជំរុញកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូស្ស៍ឡើងវិញ។

នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតនិងបំផ្លិចបំផ្លាញទីលំនៅដ្ឋាននិងអគារស៊ីវិលជាច្រើន ដោយក្នុងនោះរួមមាន សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ។ អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញដោយការគំរាមវាយប្រហារលើមហាវិទ្យាល័យអ៊ីស្រាអែល និងអាមេរិកនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ត្រាំបានថ្លែងពីបំណង "វាយយករ៉ែប្រេងនៅអ៊ីរ៉ង់" ដូចជា មជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងនៅកោះខាក ដោយអះអាងថា វាគឺអាចដណ្ដើមបាន "យ៉ាងងាយស្រួល" ហើយបញ្ជាក់ទៀតថា អាមេរិកអាចបន្តកាន់កាប់វាមួយរយៈធំប្រសិនបើធ្វើមែន។

នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ត្រាំបានសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គមថា ប្រសិនបើគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងនិងការបើកច្រកហ័រមូហ្ស៍ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះទេ នុះអាមេរិកនឹងវាយបំផ្លាញរោងចក្រថាមពល អណ្តូងប្រេង កោះខាក និងអាចគ្រប់រោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃរបស់អ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ ប្រទេសតួកគីនិងសម្ព័ន្ធណាតូបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលលើកទីបួន ដែលបានតម្រង់ចូលក្នុងទឹកដីប្រទេសតួកគី ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធការបាញ់មីស៊ីលនោះដោយអះអាងថាមានការបន្លំអត្តសញ្ញាណ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារចំនួនពីរលើកទៅលើស្ពានប៊ី ១ នៅរវាងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងទីក្រុងការ៉ាជ ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ពានដ៏ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា បង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៩៥ នាក់ ខណៈស្ពាននោះត្រូវបាក់រលំមួយផ្នែក។ ជាបន្ទាប់ ត្រាំបានអួតអាងចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារនោះ ដែលអ្នកជំនាញបានវាយតម្លៃថាអាចជាប់ជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។

នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំង F-១៥E របស់អាមេរិកមួយគ្រឿង ដោយវាបានធ្លាក់ទៅក្នុងខេត្តកុះហ្គីលូយេហ៍ និងបូយែរ-អះម៉ាដនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអាមេរិកបានផ្ដើមបេសកកម្មស្វែងរក និងជួយសង្គ្រោះអ្នកបើកយន្តហោះចម្បាំងនោះ ដោយបានសង្គ្រោះពួកគេដោយជោគជ័យក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ សាកលវិទ្យាល័យឆាហ៊ីដ បាហេស្ថីនៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ត្រូវរងវាយប្រហារពីអាកាស ដែលនាំឱ្យចំនួនសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ដែលរងការវាយប្រហារសរុបកើនដល់ជាង ៣០ នេះបើយោងតាមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់។

សប្តាហ៍ទីប្រាំមួយ (៤–៧ មេសា)

សារសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គម Truth Social របស់ត្រាំនៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ដែលបានគំរាមថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងត្រូវវិនាសបាត់នៅយប់នេះ ហើយនឹងគ្មានថ្ងៃអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញបានទៀតឡើយ"។

នៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា មានករណីផ្ទុះជាច្រើនដងនៅអគារបម្រុងនៃរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរប៊ូឈែហរ៍ ក៏ដូចជាតំបន់ប្រេងគីមីពិសេសម៉ះឆាហរ៍ក្នុងទីក្រុងម៉ះឆាហរ៍ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅម៉ះឆាហរ៍ បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួនប្រាំនាក់ និងបង្ករបួសបន្ថែមដល់មនុស្ស ១៧០ នាក់ផ្សេងទៀត។ ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៦ ខែមេសា កងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានប្រកាសថា ប្រធានអង្គការចារកម្មរបស់ខ្លួនគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមីបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។

នៅថ្ងៃដដែរ​ មនុស្សយ៉ាងតិច ៣៤ នាក់ រួមទាំងកុមារ ៦ នាក់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រួមមានការវាយប្រហារលើសាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាឆារីហ្វ និងតំបន់លំនៅដ្ឋានប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនទៀតផង។ អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ និងជាអ្នកនយោបាយកំណែទម្រង់និយម លោកម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វ និងត្រូវជាអតីតនិស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យនោះ បានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានក្នុងការវាយប្រហារនោះថាជា "និមិត្តរូបនៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។

វីដេអូខ្លីបង្ហាញពីសមាជិក​សហគមន៍​ជ្វីហ្វ​នៃទីក្រុង​តេហេរ៉ង់​កំពុង​ដើរប្រមើលទីតាំងវិហារ​សាសនា​រ៉ាហ្វី នីយ៉ា ក្រោងត្រូវ​រងការបំផ្លិច​បំផ្លាញ។

នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា វិហារសាសនាយូដារ៉ាហ្វីនីយ៉ានៅកណ្តាលទីក្រុងតេហេរ៉ង់ បានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរដោយការវាយប្រហារតាមអាកាស។ អ៊ីស្រាអែលបាននិយាយថា អគារសាសនានេះត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារតែត្រូវប៉ះទង្គិចនឹងការវាយប្រហារដែលសម្ដៅលើទីតាំងផ្សេងក្បែរនោះប៉ុណ្ណោះ ហើយវាមិនដែលជាគោលដៅវាយប្រហារតាមអាកាសផ្ទាល់របស់ខ្លួនឡើយ។ សារសរសេររបស់ត្រាំនៅលើបណ្ដាញសង្គមដែលថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងវិនាសនៅយប់នេះ ហើយមិនអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញទៀត" នោះបានបង្កការព្រួយបារម្ភជាអន្តរជាតិ ដោយមានគេសង្ស័យថាត្រាំប៉ងចង់ប្រើគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ។ អគ្គលេខាធិការនៃអង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិបានមានប្រសាសន៍ថា សាររបស់ត្រាំ "អាចជាការគំរាមប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍"។ យ៉ាងណាមិញ សេតវិមានបានចេញបដិសេធអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។

បទឈប់បាញ់ (៨ មេសា – ១៨ មិថុនា)

Main articles: បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ and កិច្ចពិភាក្សាសន្ទនាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ

នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា នាវេលាម៉ោង ៦:៣២ ល្ងាចនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ម៉ោង ១:៣២ ព្រឹកនៅអ៊ីស្រាអែល និងម៉ោង ២:០២ ព្រឹកនៅអ៊ីរ៉ង់) លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសនៅលើបណ្ដាញសង្គមរបស់លោកថា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដោយផ្អែកលើសំណើ ១០ ចំណុច ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថានគឺលោកស្ហេបាហ៍ ស្ហារីហ្វ និងលោកសេនាប្រមុខអាស៊ីម មូនារ។ សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមគ្នាលើបទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ដែលក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អ៊ីរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ។

បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ត្រូវបានប្រកាស រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងនៅលើកោះឡាវ៉ាន និងរោងចក្រនាំចេញប្រេងឆៅនៅកោះស៊ីរីរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានរងការវាយប្រហារ ដោយគ្មានភាគីណាមួយចេញមុខមកទទួលខុសត្រូវ។ ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបន្តបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនចូលទៅក្នុងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់នៅជុំវិញឈូងសមុទ្រ។ ក្រោយមកទើបគេបានបង្ហាញថាការវាយប្រហារលើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់នោះគឺបានធ្វើឡើងជាសម្ងាត់ដោយអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។ លក្ខខណ្ឌដាក់បញ្ចូលលីបង់ទៅក្នុងឈប់បាញ់ត្រូវជួបនឹងការខ្វែងគំនិតគ្នា ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំមួយមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានកើតមកលើប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចទីតាំងឈរជើងក្រុមហេស្បុលឡា។ មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៣៥៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជាង ១,២០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសជាលទ្ធផល។

ទិដ្ឋភាពអគារមួយកន្លែងនៅបៃរូត ប្រទេសលីបង់ ក្រោយត្រូវអ៊ីស្រាអែលវាយប្រហារ, ៨ មេសា ២០២៦

នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ត្រាំបាននិយាយថា កងកម្លាំងអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម "បោសសម្អាត" ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍។ កាសែត Wall Street Journal បានរាយការណ៍ថា នាវាចម្បាំងពិឃាតជាច្រើនគ្រឿងរបស់អាមេរិកបានចូលទៅក្នុងច្រកសមុទ្រនេះជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះមក។ រីឯរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់វិញត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានគំរាមវាយប្រហារនាវាចម្បាំងទាំងនោះ ដោយចោទអាមេរិកថាកំពុងរំលោភបទឈប់បាញ់។ នៅក្នុងថ្ងៃដដែរនោះ កិច្ចចរចារវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដែលជាកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់បំផុតរវាងប្រទេសទាំងពីរចាប់តាំងពីបដិវត្តន៍ឥស្លាមនៃឆ្នាំ១៩៧៩ មក បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលមានរយៈពេល ២១ ម៉ោង ប៉ុន្តែគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីត្រូវបានសម្រេចឡើយ។

ការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិក

ត្រាំបានប្រកាសថា កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកនឹងចាប់ផ្តើមបិទផ្លូវហាមឃាត់ "នាវាទាំងអស់ដែលព្យាយាមចូល ឬចាកចេញពីច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍" ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា តទៅ។ យ៉ាងណា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាក់ក្រោយថា ការបិទផ្លូវមួយនេះនឹងត្រូវអនុវត្តតែលើនាវាដែលធ្វើដំណើរទៅ ឬមកពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះ។ កងឆ្មាំជើងទឹកបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានថ្លែងសេចក្ដីថា នាវាយោធាណាមួយដែលចូលមកជិតច្រកសមុទ្រនឹងត្រូវចាត់ទុកថាជាការរំលោភលើបទឈប់បាញ់ ហើយនឹងត្រូវប្រឈមនឹង "ការឆ្លើយតបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ" ពីអ៊ីរ៉ង់។

នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកឧត្តមសេនីយ៍ដាន​ ខេនបានប្រកាសថា នាវាដឹកប្រេងចំនួន ១៣ គ្រឿង ដែលបានធ្វើដំណើរចូលនិងចេញពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកស្ទាក់ចាប់ ហើយនាវាទាំងអស់បានគោរពតាមបញ្ជារបស់នាវាអាមេរិកនិងបានប្ដូរគោលដៅរបស់គេ។ នៅថ្ងៃដដែរ លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសថា អ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់បានយល់ព្រមលើបទឈប់បាញ់រយៈពេល ១០ថ្ងៃ។ ជាលទ្ធផលនៃបទឈប់បាញ់នៅលីបង់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា បានប្រកាសអនុញ្ញាតឱ្យមានចរាចរណ៍នាវាពាណិជ្ជកម្មនៅច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញក្នុងកំឡុងបទឈប់បាញ់។ ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបាននិយាយថា ការបិទផ្លូវនាវាដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងនៅតែបន្ត ខណអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសឆ្លើយតបវិញថា ខ្លួននឹងរឹតបន្តឹងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។

នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពោលគឺប៉ុន្មានម៉ោងមុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវផុតកំណត់ ត្រាំបានសម្រេចចិត្តបន្តពន្យាបទឈប់បាញ់ ដោយលើកឡើងថាលោកបានធ្វើដូច្នេះទៅតាមការស្នើសុំរបស់ប៉ាគីស្ថាន ដើម្បីទុកពេលវេលាឱ្យអ៊ីរ៉ង់រៀបចំបញ្ជូនសំណើរបស់ពួកគេ។ ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនិងអូម៉ង់បាននិយាយថា ពួកគេបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិក មីស៊ីលល្បឿនមធ្យម និងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបាននិយាយទៀតថា អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់បង្ហោះដ្រូនមកវាយប្រហាររោងចក្រកែច្នៃប្រេងមួយកន្លែងនៅទីក្រុងហ្វូចៃរ៉ា ដោយបង្កជាអគ្គីភ័យឆាបឆេះ និងបណ្តាលឱ្យពលករឋឥណ្ឌាបីនាក់ទទួលរងរបួស។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបានចេញមកនិយាយបន្ថែមទៀតថា ខ្លួនបានត្រូវរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនបន្ថែមពីអ៊ីរ៉ង់ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃជាប់ៗគ្នា ខណៈអ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធដោយថាខ្លួនមិនបានវាយប្រហារទៅលើអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនោះទេនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃថ្មីៗកន្លងមក។

នៅថ្ងៃទី៨ ខែមិថុនា ជាប្រតិកម្មនឹងសកម្មភាពបន្តឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅលីបង់ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទីកជាច្រើនគ្រាប់ចូលអ៊ីស្រាអែលដោយចាត់ទុកវាជាការព្រមាន ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានឆ្លើយតបវិញភ្លាមៗដោយបាញ់ប្រហារតបវិញចូលទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដោយការផ្ដោះប្ដូរបាញ់មីស៊ីលមួយនេះបានធ្វើឱ្យបទឈប់បាញ់កាន់តែស្ដួចស្តើងជាងមុន។

នៅថ្ងៃ១៣ ខែមិថុនា ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានប្រកាសថា អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដនឹងត្រូវចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃបន្ទាប់។ ការត្រៀមចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនេះគឺជាលទ្ធផលនៃការចរចាគ្នាអស់ជិតបីខែកន្លងមករវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដោយមានការចូលរួមសម្របសម្រួលពីប៉ាគីស្ថាន កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងតួកគី។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា អ៊ីរ៉ង់បាននិយាយថា យោងតាមសេចក្តីព្រាងកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនោះ ទីក្រុងតេហេរ៉ង់នឹងយល់ព្រមមិនផលិតឬក្ដោបក្ដាប់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរនោះទេ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកក៏យល់ព្រមអនុញ្ញាតឱ្យទីក្រុងតេហេរ៉ង់ពង្រាវ ឬកម្ទេចសារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមកម្រិតខ្ពស់របស់ខ្លួនទាំងប៉ុន្មានផងដែរ។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ លោកត្រាំនិងអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសថា ពួកគេបានសម្រេចឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម និងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញហើយ។ លោកត្រាំក៏បាននិយាយដែរថា លោកបានបើកភ្លើងខៀវអនុញ្ញាតឱ្យត្រៀមបើកផ្លូវទឹកចេញចូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ឡើងវិញ។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងត្រូវចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា នៅក្នុងប្រទេសស្វីស។

នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា អនុប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកជេឌី វ៉ែនស៍បានប្រកាសថា អនុស្សរណៈនោះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយប្រើប្រព័ន្ធឌីជីថលរួចហើយកាលថ្ងៃម្សិល។ មកដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ត្រាំនិងប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់លោកម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់បានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម ដោយត្រាំបានចុះហត្ថលេខាក្នុងកំឡុងពេលទទួលទានអាហារពេលល្ងាចជាមួយលោកប្រធានាធិបតីបារាំង​អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុងនៅឯវិមានវែសៃ ក្រោយពីចប់កិច្ចប្រជុំកំពូលជី៧។

នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានបញ្ជាក់ថា ការចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់បិទបញ្ចប់សង្គ្រាមនោះ មានន័យថា ទីក្រុងតេហេរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ "ភ្លាមៗ" ហើយការបិទផ្លូវចេញចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិកក៏នឹងបញ្ចប់ "ភ្លាមៗ" ដែរ។ នៅថ្ងៃដដែរ បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានប្រកាសបើកផ្លូវចេញចូលទៅកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់វិញ។

សហេតុភាព

អត្ថបទដើម: សហេតុភាពសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់

អ៊ីរ៉ង់

សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកម្ចាត់មេបញ្ជាការនិងមេដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើនរូបនៅថ្ងៃដំបូងនៃសង្គ្រាម តាមរយៈការបន្លំឱ្យអ៊ីរ៉ង់ជឿថាមិនការវាយប្រហារកើតឡើងភ្លាមៗពីសត្រូវរបស់គេ។ ដោយហេតុនេះ ក្រុមមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូបបាននៅបន្តជួបប្រជុំជាមួយនឹងគ្នាដោយផ្ទាល់ ខណៈទីកន្លែងនៃកិច្ចប្រជុំទាំងនោះបានក្លាយជាគោលដៅវាយប្រហារក្ដៅៗរបស់អាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។

រូបលោកអាលី ហាមេនៃ ដែលបានថតនៅថ្ងៃទី១២​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ពោលគឺ ១៦ ថ្ងៃមុនឃាតកម្មលើរូបលោក។

នៅថ្ងៃទ២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ លោកអាលី ហាមេនៃ ដែលជាមេដឹកនាំកំពូលនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលធ្វើឃាតតាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាស ហើយដល់ថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទើបប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសពីមរណភាពរបស់លោក។ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានហ្វារស៍ ដែលគ្រប់គ្រងដោយកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម បានប្រកាសបន្ថែមថា កូនស្រី កូនប្រុសប្រសារ ចៅ និងកូនស្រីប្រសាររបស់លោកហាមេនៃក៏បានបាត់បង់ជីវិតផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសកាន់ទុក្ខរយៈពេល ៤០ ថ្ងៃ។

មន្ត្រី និងយោធា

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ អាហ្ស៊ីស ណាសៀហ្សាដេហ៍

បញ្ជាការ ឆ.ប.ឥ.អ. ម៉ូហាំម៉ាដ ប៉ាក់ពួរ

លេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិ អាលី ស្យាមខានី

ប្រមុខការិយាល័យយោធានៃមេដឹកនាំកំពូល ម៉ូហាំម៉ាដ​ ស្យីរ៉ាហ្ស៊ី

ប្រធានអគ្គសេនាធិការកម្លាំងប្រដាប់ អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី

លេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូល អាលី ឡារីយ៉ានី

ប្រធានកងកម្លាំងយោធាប្រតិព័ន្ធបាស៊ីគ ហ្កូឡាំរ៉េហ្សា សូលីម៉ានី

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងចារកិច្ច អ៊ីស្មាអែល ខាធីប

មេបញ្ជាការឆ្មាំជើងទឹក ប.ឥ.អ. អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី

មរណភាពមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ដំបូងៗគេគឺរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីរ៉ង់ លោកអាហ្ស៊ីស​ ណាសៀហ្សាដេហ៍ និងរួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងចារកិច្ចចំនួនបួនរូបទៀត។ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បន្ថែមទៀតដូចជា លោកសាឡាហ៍ អាសាឌី ប្រធានចារកម្មនៃបញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រោះបន្ទាន់អ៊ីរ៉ង់ លោកម៉ូហាំម៉ាដ ស្យីរ៉ាហ្ស៊ី ប្រធានការិយាល័យយោធារបស់មេដឹកនាំកំពូល លោកអាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី ប្រធានអគ្គសេនាធិការយោធាអ៊ីរ៉ង់ និងរួមទាំងមន្ត្រីប្រមាណ ៤០ នាក់ទៀតសុទ្ធតែត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតក្រោមការវាយប្រហារតាមអាកាស បើយោងតាមបណ្ដាប្រភពការសម្ងាត់និងយោធា។

នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលបានប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហាននិងមេបញ្ជាការអ៊ីរ៉ង់ចន្លោះពី ៣,០០០ ទៅ ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់។ រំលងមកដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើឃាតលោកអាលី ឡារីយ៉ានី ដែលជាលេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់។ មេបញ្ជាការនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ម៉ូហាំម៉ាដ ប៉ាក់ពួរ និងលេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិ លោកអាលី ស្យាំខានីត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅចុងខែមីនានោះ។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ទូរទស្សន៍សារព័ត៌មាន Iran International បានរាយការណ៍ថា កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់យ៉ាងហោចចំនួន ៤,៧០០ នាក់ត្រូវស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។

នៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ប្រធានចារកម្មនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមីត្រូវបានធ្វើឃាតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែមេសា សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់ (HRANA) ដែលជាអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលមានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់ខាងភាគីអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងសង្គ្រាមថាមានចំនួន ៣,៦៣៦ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានជនស៊ីវិលចំនួន ១,៧០១ នាក់ បុគ្គលិកយោធាចំនួន ១,២២១ នាក់ និង ៧១៤ នាក់ទៀតនៅមិនទាន់កំណត់អត្តសញ្ញាណ ឬហេតុផលស្លាប់ច្បាស់លាស់។ យោងទៅតាមអង្គការដដែរនេះ "សាមីខ្លួនជឿថា ចំនួនអ្នកស្លាប់ និងរបួសខាងយោធាជាក់ស្ដែងគឺខ្ពស់ជាងតួលេខនៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួន" ដោយសារការបញ្ជាក់នៃចំនួនតួលេខក្នុងរបាយការណ៍នោះគឺអាស្រ័យទៅលើទិន្នន័យរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់។ ណាមួយ ចំនួនដែលរដ្ឋាភិបាលបានបញ្ចេញនោះភាគច្រើនគ្របដណ្ដប់តែលើបុគ្គលិកយោធាដែលបានពលីនៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជនប៉ុណ្ណោះ។

ប្រជាជនស៊ីវិល

ក្រុមអ្នកជួយសង្គ្រោះ និងជនស៊ីវិលកំពុងជីកកកាយគំនរបាក់បែកនៃសាលាបឋមសិក្សាកុមារីនៅមីណាប ក្រោយត្រូវវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក

យោងតាមអ៊ីរ៉ង់ នៅថ្ងៃដំបូងនៃសង្គ្រាម សាលាបឋមសិក្សាកុមារីមួយកន្លែងក្នុងទីក្រុងមីណាប ត្រូវរងការវាយប្រហារដោយអាមេរិក។ សាលារៀនមួយនេះដែរមានទីតាំងនៅជិតបរិវេណយោធាអ៊ីរ៉ង់មួយកន្លែង ហើយក៏ធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃបរិវេណយោធានោះផងដែរ។ ខណៈពេលដែលចំនួនអ្នកស្លាប់មិនត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយឯករាជ្យ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ថា មនុស្សជាង ១៧៥ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាកុមារ ត្រូវស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈដែលមនុស្ស ៩៥ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។ ការស៊ើបអង្កេតដោយយោធាអាមេរិកបានរកឃើញជាបឋមថា ការវាយប្រហារចំសាលារៀននេះគឺកើតឡើងចេញពីលំយោងលើទិន្នន័យចាស់ហួសសម័យ។

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលរងការខូចខាតនៅតេហេរ៉ង់ក្រោយរងការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦

នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា សមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់បាននិយាយថា ប្រជាជនស៊ីវិលជាង ៦០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ខណៈ HRANA បានរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់ជនស៊ីវិលរហូតដល់ទៅ ១,០៩៧ នាក់។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា អឌ្ឍចន្ទក្រហមបានរាយការណ៍បន្ថែមទៀតថា "អង្គភាព" ស៊ីវិលជាង ៦,៦៦៨ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល ដោយក្នុងនោះរួមមានទីលំនៅដ្ឋានចំនួន ៥,៥៣៥ កន្លែង អង្គភាពពាណិជ្ជកម្មចំនួន ១,០៤១ កន្លែង មជ្ឈមណ្ឌលវេជ្ជសាស្ត្រចំនួន ១៤ ទីតាំង សាលារៀនចំនួន ៦៥ កន្លែង និងមជ្ឈមណ្ឌលជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយអឌ្ឍចន្ទក្រហមចំនួន ១៣ កន្លែង។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា HRANA បានប៉ាន់ប្រមាណថាជនរងគ្រោះពីសង្គ្រាមយ៉ាងហោចណាស់ ១៥% មានអាយុស្ថិតនៅក្រោម ១៨ ឆ្នាំ។ គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ថាសង្គ្រាមបានបង្កការខូចខាតដល់ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងតិច ១២០ កន្លែង។

សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល

ការវិភាគលើរូបភាពផ្កាយរណបដោយកាសែត The Washington Post បានបង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធ ឬឧបករណ៍យោធាជាតួលេខយ៉ាងហោចណាស់ ២២៨ នៅតាមមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងឈូងសមុទ្រពែរ្សដែលត្រូវបានរងការខូចខាត ដោយតួលេខនេះគឺច្រើនជាងអ្វីដែលរដ្ឋបាលត្រាំធ្លាប់បានអះអាង។

នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទាហានអាមេរិកចំនួន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងចំណោមអ្នករងរបួសជាង ៣០ នាក់ដោយការវាយប្រហារពីដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅក្បែរជំរុំយោធាអារីហ្វយ៉ានក្នុងកំពង់ផែស៊ូអាយបា ប្រទេសគុយវ៉ែត។ នៅថ្ងៃទី៤ ខែមីនា កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិកម្នាក់ឋានៈពលបាលឯក បានស្លាប់នៅប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ក្នុងឧប្បត្តិហេតុដែលមិនជាប់ទាក់ទងនឹងអរិភាពដែលកំពុងកើតមាននៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានរាយការណ៍ថា ទាហាននៃកងឆ្មាំជាតិម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងកំឡុងពេលមានអាសន្នបញ្ហាសុខភាព។ ទាហានអាមេរិកម្នាក់ទៀតនៃកងពលតូចអវកាសទីមួយ ដែលបានរងរបួសនៅក្នុងការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់នៅប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតក្នុងថ្ងៃទី១ ខែមីនា បានស្លាប់ដោយសាររបួសនៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា។ ទាហានអាកាសអាមេរិកចំនួនប្រាំមួយនាក់បានស្លាប់នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា នៅពេលដែលយន្តហោះចាក់សាំងលើអាកាសប្រភេទ ខេស៊ី-១៣៥ របស់ពួកគេបានធ្លាក់នៅភាគខាងលិចប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់។ បញ្ជាការកណ្តាលបាននិយាយថា ការធ្លាក់យន្តហោះមួយគ្រឿងនេះគឺមិនមែនជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពវាយប្រហារអរិភាពណាទេ ប៉ុន្តែបានកើតឡើងក្នុងកំឡុងឧប្បត្តិហេតុដែលពាក់ព័ន្ធនឹងយន្តហោះអាមេរិកមួយគ្រឿងទៀត។ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា យោធាអាមេរិកបានប្រកាសជាសាធារណៈថា ទាហានអាមេរិកប្រមាណ ១៤០ នាក់បានទទួលរងរបួស។

ម៉ាហ្កេន ដាវីដ​ អាដុំបានរាយការណ៍ថា ការវាយប្រហារដំបូងៗរបស់អ៊ីរ៉ង់បានបណ្តាលឱ្យមនុស្ស ៨៩ នាក់រងរបួស ដោយក្នុងនោះមានមនុស្សបីនាក់បានរងរបួសដោយផ្ទាល់នឹងការវាយប្រហារនោះ រីឯប៉ុន្មាននាក់ទៀតបានរងរបួសដោយប្រយោល ហើយភាគច្រើនជាប្រជាជនស៊ីវិល។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ការបាញ់មីស៊ីលចូលទីក្រុងតែលអាវីហ្វដោយអ៊ីរ៉ង់បានសម្លាប់ស្ត្រីម្នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ២២ នាក់ផ្សេងទៀត ដោយក្នុងនោះមានម្នាក់បានរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា វិហារសាសនាមួយ និងអគារលំនៅដ្ឋានមួយក្នុងទីក្រុងប៊ីតឆេម៉ែសត្រូវបានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ធ្លាក់ពីលើ ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល ៩ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៤៩ នាក់ផ្សេងទៀត។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា កម្មករពីរនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតនៅទីក្រុងយ៉េហ៊ូដ នៅខាងក្រៅទីក្រុងតែលអាវីហ្វ បន្ទាប់ពីពួកគេបានប៉ះនឹងគ្រាប់តូចៗពីមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ដែលបំពាក់ដោយក្បាលគ្រាប់បែកចង្កោម។

នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា គ្រាប់បែកចង្កោមមួយគ្រាប់ពីក្បាលមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់មួយបានហោះមកបំបុកចូលអគារអាផាតមិនមួយកន្លែងនៅទីក្រុងរ៉ាម៉ាត់ហ្កាំន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សពីរនាក់។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយពីកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារនេះថាជា "ការសងសឹកឱ្យលោកអាលី ឡារីយ៉ានីនិងសហការីលោក" ដែលត្រូវបានសម្លាប់កាលពីមួយថ្ងៃមុនដោយអ៊ីស្រាអែល។ យោងតាមសារព័ត៌មាន ​​CNN ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោមគឺជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ។ លោក N.R. Jenzen-Jones មកពី Armament Research Services បាននិយាយថា គ្រាប់ប្រភេទនេះកំពុងត្រូវបានប្រើប្រាស់ "ជាចម្បងដើម្បីបង្កភាពភ័យខ្លាចដល់ប្រជាជនស៊ីវិល"។

ប្រទេសដទៃ

នៅប្រទេសលីបង់ មនុស្សជាង ២,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងជាង ៤,០០០ នាក់ទៀតបានរងរបួសក្រោមការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយអាជ្ញាធររដ្ឋលីបង់បានរាយការណ៍ថា មនុស្សជាងមួយលាននាក់ ដែលស្មើនឹង ១/៦ នៃចំនួនប្រជាជនសរុប បានបង្ខំផ្លាស់ទីលំនៅ។ នៅក្នុងសង្គ្រាម កងកម្លាំងបណ្តោះអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិនៅលីបង់ចំនួន ៦ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និង ១១ នាក់ទៀតបានរងរបួស។

នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់វិញ សមាជិកពីររូបនៃកងកម្លាំងប្រជាកំណែន ដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបាត់បង់ជីវិត និងបីនាក់ទៀតបានរងរបួស នៅក្នុងការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ ខណៈរបាយការណ៍ក្រោយៗបានអះអាងថាមានអ្នកស្លាប់ចំនួនបីនាក់។

សារជូនដំណឹងបន្ទាន់ដែលបានផ្ញើទៅកាន់ប្រជាជននៃអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ភ្លាមៗក្រោយអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌូបៃត្រូវរងការវាយប្រហារនៅវេលាម៉ោងប្រហែល ១២:៣០ ព្រឹក, ២៨ កុម្ភៈ

ក្រៅពីអ៊ីស្រាអែល អ៊ីរ៉ង់បានបើកការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជាច្រើនទៀតដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើប្រទេសបារ៉ែនបានសម្លាប់មនុស្សបីនាក់ ការវាយប្រហារសម្ដៅលើប្រទេសគុយវ៉ែតវិញបានសម្លាប់ទាហានបួននាក់និងប្រជាជនស៊ីវិលបួននាក់ ការវាយប្រហារនៅអូម៉ង់បានសម្លាប់មនុស្សបីនាក់ ហើយនៅអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតមានពីរនាក់បានបាត់បង់ជីវិត។ ចំពោះអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមវិញ សាមីខ្លួនបានបាត់បង់ទាហានចំនួនពីរនាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិលចំនួនប្រាំមួយនាក់។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់រួមបានរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនអ៊ីរ៉ង់ច្រើនធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ បើប្រៀបទៅនឹងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ផ្សេងៗនៅក្នុងតំបន់ នេះក៏ព្រោះតែអារ៉ាប់រួមមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធបំផុតជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងចំណោមរដ្ឋអារ៉ាប់ទាំងអស់។​​ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមក៏ជាប្រទេសអារ៉ាប់តែមួយផងដែរ ដែលបានធ្វើការវាយប្រហារតបតលើអ៊ីរ៉ង់វិញជាសម្ងាត់ បន្ថែមពីលើយុទ្ធនាការអ៊ីស្រាអែល-អាមេរិក។

គ្រាប់មីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ង់ក៏បានហោះទៅនឹងប៉ះនឹងប្រទេសកាតា អាស៊ែបៃសង់ និងទឹកដីអាក្រូទីរី និងដេកេលីរបស់អង់គ្លេសក្នុងប្រទេសស៊ីបផងដែរ។

សហេតុភាពតាមសញ្ជាតិ

សហេតុភាពតាមសញ្ជាតិ

ប្រទេស	ចំនួនស្លាប់	ចំនួនរបួស
សរុប	៧,១៤៤–៩,៦៧៦+	៤៦,៩៦៥
អ៊ីរ៉ង់	៣,៤៦៨–៦,០០០+ ៣,៤៦៨ (អ៊ីរ៉ង់) ៣,៦៣៦ (HRANA) ៦,០០០+ (អាមេរិក/អ៊ីស្រាអែល)	​១៥,០០០-២៦,៥០០ ២៦,៥០០ (ក្រសួងសុខាភិបាលអ៊ីរ៉ង់) ១៥,០០០ (អាមេរិក/អ៊ីស្រាអែល)
លីបង់	៣,៤៣៣ (ក្រសួងសុខភាពសាធារណៈលីបង់) ១,០០០ (ហេស្បុលឡា) ១,៧០០ (កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល)	១០,៣៩៥ (ក្រសួងសុខាភិបាលលីបង់)
អ៊ីរ៉ាក់	១១៩+	៣៧០
អ៊ីស្រាអែល	៥៧	៨,៩៧០
សហរដ្ឋអាមេរិក	១៥	៥៤៣
វ៉េសប៊ែង	១៤	1១៥
អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម	១៣	២២៧
គុយវ៉ែត	១១	១៨២
ឥណ្ឌូណេស៊ី	៦	១
បារ៉ែន	៣	៤២
អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត	៣	២៩
អូម៉ង់	៣	១៧
បារាំង	៣	៩
ស៊ីរី	២	១
ហ្វីលីពីន	២	០
ស៊ែប៊ី	១	០
ហ្សកដានី	០	២៩
កាតា	០	២០
អាស៊ែបៃសង់	០	៤
អេស្ប៉ាញ	០	២

ផលប៉ះពាល់

អ៊ីរ៉ង់

សមាជិកទាំងបីនៃក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំបណ្ដោះអាសន្ន – លោកប្រធានាធិបតីម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់ លោកប្រធានតុលាការកំពូលហ្កូឡាំហូសេន ម៉ូសេនីអេជេអ៊ី និងអាយ៉ាតុល្លាអាលីរ៉េហ្សា អារ៉ាហ្វី

មរណភាពរបស់អាលី ហាមេនៃបានបើកផ្លូវជំរុញឱ្យមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំកំពូលថ្មី។ យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំបណ្តោះអាសន្ន ដែលបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា គឺត្រូវកាន់មុខងារដើរតួជាប្រមុខរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់រហូតដល់មេដឹកនាំកំពូលថ្មីត្រូវបានជ្រើសតាំង។ លោកមោជតាបា ហាមេនៃត្រូវបានជ្រើសតាំងនៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ក្នុងនាមជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីជំនួសឱ្យឪពុករបស់លោក។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា លោកហាមេនៃនៅកំពុងសម្ងំលាក់ខ្លួននៅឡើយ ខណៈមេដឹកនាំប្រទេសជាក់ស្តែងនៅគេមិនទាន់ប្រាកដប្រជានៅឡើយ។ បច្ចុប្បន្ន លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អះម៉ាដ វ៉ាហ៊ីឌី ដែលជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកកំពុងដឹកនាំប្រទេសដោយផ្ទាល់ ក៏ដូចជាអ្នកបញ្ជាប្រតិបត្តិការយោធាអ៊ីរ៉ង់ និងកំណត់គោលជំហរចរចារបស់អ៊ីរ៉ង់។

ផ្សែងហុយចេញពីតំបន់ស៊ីវិលនៅក្នុងរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ក្រោយត្រូវមីស៊ីលអ៊ីស្រាអែលធ្លាក់ចំ, ៣ មីនា ២០២៦

ក្រោយការផ្ដោះប្ដូរបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលទៅគ្នាទៅវិញទៅមក ទីក្រុងតេហេរ៉ង់ រដ្ឋធានីរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានក្លាយជាទីស្ងាត់ជ្រងំ ដោយមនុស្សជាច្រើនមិនហ៊ានចេញក្រៅទៅប្រកបរបររបស់ខ្លួន ខណៈគ្រប់សាលារៀនត្រូវបិទទ្វារ រីឯស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលនិងធនាគារបានកាត់បន្ថយសកម្មភាពរបស់ពួកគេ។ យោងទៅតាម NetBlocks បានឱ្យដឹងថា​ សកម្មភាពអ៊ីនធឺណិតនៅអ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៤% បើប្រៀបធៀបទៅរាល់ដង ក្រោយពីត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ដោយរដ្ឋាភិបាល។

នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ឃ្លីបវីដេអូបានបង្ហាញពីកងកម្លាំងប្រជាកំណែនអ៊ីរ៉ាក់ ត្រូវបានបញ្ជូនចូលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ យោងតាមកាសែត The Wall Street Journal ត្រាំធ្លាប់បានបើកចំហចំពោះការផ្ដល់ជំនួយគាំទ្រដល់កងជីវពលប្រដាប់អាវុធឃឺដនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលកំពុងមានជម្លោះជាមួយទីក្រុងតេហេរ៉ង់អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ហើយក៏ជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយក្នុងតំបន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែរ។ យ៉ាងណាមិញ លោកត្រាំក្រោយមកបាននិយាយវិញថា លោកគ្មានបំណងចង់បញ្ជូនជនជាតិឃឺដចូលប្រយុទ្ធក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច

សង្គ្រាមនេះបានបង្កបង្កើតជាផលវិបាកជាច្រើនដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកដូចជានាំឱ្យតម្លៃប្រេងនិងឧស្ម័នកើនឡើង ប៉ះពាល់វិស័យអាកាសចរណ៍និងទេសចរណ៍ ក៏ដូចជាបានរង្គោះរង្គើទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។

តារាងបង្ហាញពីកំណើននៃតម្លៃប្រេងសកលបង្កឡើងដោយព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកសំខាន់ៗដូចជា ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២២ និងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ក្នុងឆ្នាំ២០២៦

តម្លៃប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិបានកើនឡើងភ្លាមៗក្រោយពីអ៊ីរ៉ង់បានគំរាមវាយប្រហារលើនាវាដឹកប្រេងនិងកប៉ាល់ដទៃទៀត ហើយនិងការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរោងចក្រប្រេងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសផលិតប្រេងក្នុងតំបន់។ ២០% នៃការដឹកជញ្ជូនផលិតកម្មប្រេង និងឧស្ម័នសកលគឺជារឿយៗត្រូវឆ្លងកាត់តាមច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍។ ខណៈភ្លើងសង្គ្រាមនៅបន្តឆាបឆេះ តម្លៃប្រេងនិងឧស្ម័នបានធ្លាក់និងកើនទៅតាមស្ថានភាព ខណៈទីផ្សារបានព្យាយាមវាស់វែងតម្លៃទៅតាមលទ្ធភាពដែលជម្លោះអាចបញ្ចប់។ តម្លៃប្រេងនៅមុនសង្គ្រាមគឺស្ថិតនៅក្រោម ៧០ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល តែបើគិតមកត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែមីនាវិញ តម្លៃវាបានហក់ឡើងរហូតដល់ ១៣៩ ដុល្លារឯណោះ រីឯតម្លៃឧស្ម័នក៏បានស្ទុះឡើងខ្ពស់ដូចគ្នា។ មកដល់ចុងខែមីនា កង្វះផលិតផលប្រេងឥន្ធនៈនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍បានកំពុងកើនឡើង ខណៈដែលស្តុកបម្រុងកំពុងធ្លាក់ចុះ។

កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងក្រុមអ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗបានព្រមានថា សង្គ្រាមនេះកំពុងជំរុញឱ្យតម្លៃស្បៀងអាហារសកលកើនឡើង ហើយអាចក្នុងរយៈពេលយូរ។

អាកាសចរណ៍

យន្តហោះនៃក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍កាតា គុយវ៉ែត និងអេមីរ៉ាតកំពុងជាប់គាំងក្នុងអាកាសយានដ្ឋានមែនឈេស្ទ័រ, ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦

ដែនអាកាសរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហាមឃាត់រាល់ដំណើរហោះហើររបស់យន្តហោះស៊ីវិលក្នុងកំឡុងពេលជម្លោះ ខណៈដែលប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីស្រាអែល គុយវ៉ែត កាតា ស៊ីរី និងអារ៉ាប់រួមបានបិទដែនអាកាសរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួន។ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍មួយចំនួនវិញបានផ្អាកសេវាកម្មហោះហើរចូលតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាតែម្តង។

ការរំខានដល់ប្រព័ន្ធវិស័យផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈសកល ដែលបណ្តាលមកពីការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍នោះ ក៏បាននាំឱ្យតម្លៃប្រេងសាំងយន្តហោះហក់ឡើងថ្លៃផងដែរ ខណៈតម្លៃសំបុត្រយន្តហោះវិញបានកើនទៅតាមគ្នាទាំងសម្រាប់ជើងហោះហើរក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិ។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍បានប្រតិកម្មដោយតម្លើងថ្លៃសំបុត្រ និងកែសម្រួលកាលវិភាគហោះហើរមួយចំនួន ដើម្បីទប់ទល់នឹងថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈកើនឡើងខ្ពស់។

ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍

ចរាចរណ៍ដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ដែលជាចំណុចផ្លូវសមុទ្រដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មថាមពលពិភពលោក ត្រូវបានអ៊ីរ៉ង់ប្រើប្រាស់កម្លាំងបិទចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ មកម៉្លេះ ក្រោយពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានបើកសង្គ្រាមផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ និងបានធ្វើឃាតមេដឹកនាំកំពូលរបស់ខ្លួនគឺលោកអាលី ហាមេនៃ។ ដើម្បីជាការសងសឹក អ៊ីរ៉ង់បានបើកការវាយប្រហារដោយមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដារដ្ឋដទៃក្នុងតំបន់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ បានប្រកាសចេញនូវសារព្រមានហាមឃាត់រាល់ដំណើរឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រខាងលើ ហើយខ្លួនមានសិទ្ធិឡើងពិនិត្យ​ ឬវាយប្រហារនាវាពាណិជ្ជកម្មណាមិនស្ដាប់បង្គាប់ ហើយខ្លួនបានដាក់ពង្រាយមីនក្រោមសមុទ្រនៅក្នុងបរិវេណនៃច្រកសមុទ្រនោះផងដែរ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា ដល់ថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបិទច្រកនិងផ្លូវសមុទ្រចូលទៅអ៊ីរ៉ង់ក្នុងពេលដំណាលគ្នា។ នៅមុនពេលសង្គ្រាមអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់នេះផ្ទុះឡើង ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ត្រូវបានបើកចំហដោយសេរី ហើយប្រមាណ ២៥% នៃពាណិជ្ជកម្មប្រេងពិភពលោកតាមផ្លូវសមុទ្រនិង ២០% នៃឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ ពិភពលោកបានឆ្លងកាត់ចេញចូលតាមច្រកមួយនេះឯង។

ប្រតិកម្ម

ភាគីសង្គ្រាម

អ៊ីរ៉ង់

ក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់បានសន្យាថានឹងមានការឆ្លើយតបទៅវិញ ខណៈដែលកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានមមាញឹកវាយប្រហារមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូលបានថ្លែងសេចក្ដីថា អ៊ីរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារដោយ "ប្រតិបត្តិការផ្លូវអាកាសដ៏ឃោរឃៅមួយ" ក្រោមថ្វីដៃសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែល និងបានបន្ថែមទៀតថា "រឿងនេះបានកើតឡើងជាថ្មីទៀតហើយខណៈពេលកិច្ចចរចាកំពុងដំណើរការ ហើយសត្រូវយើងពួកគេដេកស្រមៃថា ប្រជាជាតិអ៊ីរ៉ង់ដ៏រឹងមាំមួយនេះនឹងចុះចូលយល់ព្រមទទួលសំណើរបស់ពួកគេតាមរយៈសកម្មភាពវាយគំរាមដ៏ថោកទាបបែបនេះ"។

នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់ លោកអ៊ីស្មាអែល បាហ្កាយីបានចោទប្រកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលពី "សកម្មភាពភេរវកម្ម" ជុំវិញការស្លាប់របស់ឥស្សរជនអ៊ីរ៉ង់កំពូលៗ ដោយហៅការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "សង្គ្រាមខុសច្បាប់"។ អ៊ីរ៉ង់​ផងដែរបាន​បដិសេធថាខ្លួនបានកំណត់គោលដៅវាយប្រហារ​លើប្រទេសអាស៊ែបៃសង់ តួកគី និង​អូម៉ង់ទេ ដោយចាត់ទុកវាជាការបោកបញ្ឆោតរបស់អ៊ីស្រាអែលទម្លាក់កំហុសមកអ៊ីរ៉ង់។

អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វបានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានមកលើសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ថាជា "និមិត្តសញ្ញានៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។ អនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោកកាសឹម ហ្ការីបាបាឌីបានថ្កោលទោសចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារម្តងហើយម្តងទៀតមកលើទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនិងវប្បធម៌នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ថាជា "ការវាយប្រហារលើផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណអរិយធម៌ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់"។

អ៊ីស្រាអែល

ស្ថានរំឭកគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធកងទ័ពអាមេរិកដោយប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅទីលានឌីហ្សានហ្កូហ្វក្នុងទីក្រុងតែលអាវីហ្វ បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារដោយដ្រូននៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា នៅឯប្រទេសគុយវ៉ែត។

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូបានមានប្រសាសន៍ថា គោលដៅនៃការវាយប្រហារនេះគឺដើម្បី "លុបបំបាត់ការគំរាមកំហែងអត្ថិភាពដែលបង្កដោយរបបភេរវកម្មនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់" និងបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា "សកម្មភាពរួមរបស់យើងនឹងបង្កើតលក្ខខណ្ឌថ្មីសម្រាប់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ដ៏អង់អាចក្លាហានក្នុងការក្ដោបក្ដាប់ជោគវាសនារបស់ពួកគេ​"។ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីផងដែរគឺជាបុគ្គលដំបូងបង្អស់ដែលបានរាយការណ៍ និងអបអរចំពោះឃាតកម្មមេដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ ដោយនិយាយថា "អស់រយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំកន្លែងមកហើយដែលរបបអាយ៉ាតុល្លាបានស្រែកបន់ឱ្យ 'អ៊ីស្រាអែលវិនាស' និង 'អាមេរិកវិនាស'។ វា​បាន​បង្ហូរ​ឈាមជនជាតិយើង ក៏ដូចជា​ជនជាតិ​អាមេរិក​ និងជនជាតិខ្លួនឯងអស់ជាច្រើន"។

ការសិក្សាស្ទង់មតិមួយនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយវិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យអ៊ីស្រាអែលបានរកឃើញថា សាធារណជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ៨២% គឺគាំទ្រប្រតិបត្តិការយោធានៅអ៊ីរ៉ង់ ដោយក្នុងនោះមាន ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល ៩៣% និងជនជាតិអ៊ីស្រាអែលអារ៉ាប់ ២៦%។

សហរដ្ឋអាមេរិក

ប្រធានាធិបតីត្រាំកំពុងអង្គុយចាំតាមដានដំណើរការនៃប្រតិបត្តិការអេផិកហ្យូរី (Epic Fury)

លោកប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំបាននិយាយថា ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទៅលើអ៊ីរ៉ង់នេះគឺធ្វើឡើងដើម្បី "ទប់ស្កាត់របបផ្តាច់ការដ៏អាក្រក់និងមូលវិវដ្តនិយមកុំឱ្យបន្តគំរាមកំហែងដល់អាមេរិកតទៀត" និងដើម្បីបំបាត់ "អច្ចាសន្ន" ពីអ៊ីរ៉ង់ ដោយពោលបន្ថែមទៀតថា "អស់រយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំមកនេះ របបអ៊ីរ៉ង់បានស្រែកឱ្យ "អាមេរិកវិនាស" ហើយបានធ្វើយុទ្ធនាការសម្លាប់បង្ហូរឈាមនិងសម្លាប់រង្គាលឥតឈប់ឈរ ដោយកំណត់គោលដៅសម្លាប់របស់ពួកគេមកលើសហរដ្ឋអាមេរិក កងទ័ពរបស់យើង និងប្រជាជនស្លូតត្រង់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន"។ លោក​បាន​បន្តលើកឡើងទៀតថា ការផ្លាស់ប្តូរ​របប​គឺជា​គោលដៅ​មួយរបស់អាមេរិក ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឱ្យប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់ចូលរួមសាមគ្គីគ្នា​ផ្តួលរំលំ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ពួកគេ។ នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានប្រើកម្លាំងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ និងបើកការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងសម្ព័ន្ធមិត្តអារ៉ាប់របស់អាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ លោកត្រាំបាននិយាយថា គ្មាននរណាម្នាក់បានប្រាប់គាត់ពីលទ្ធភាពនៃរឿងនេះទេ ហើយក៏ "គ្មាននរណាម្នាក់រំពឹងទុកមុនដែរ គឺយើងបានភ្ញាក់ផ្អើលដូចគ្នា"។ ប៉ុន្តែក្រោយមក គេបានបង្ហាញថា ប្រធានាធិបតីត្រាំគឺមិនមែនមិនដឹងសោះអំពីរឿងនេះទេ ពោលគឺមានអ្នកដែលបានប្រាប់លោកពីសក្ដានុភាពសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់។

នៅចុងខែមីនានិងដើមខែមេសា ត្រាំបានចេញឱសានវាទម្តងហើយម្តងទៀតដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលរបស់អ៊ីរ៉ង់ និងទម្លាក់គ្រាប់បែកឱ្យអ៊ីរ៉ង់ "រលាយទៅយុគសម័យថ្ម" វិញ ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ង់មិនយល់ព្រមទទួលកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា លោកប្រធានាធិបតីបានគំរាមទៀតថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងត្រូវវិនាសក្នុងយប់នេះ"។ បន្ទាប់ពីកិច្ចចរចាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដបានបរាជ័យ ត្រាំបាននិយាយថា លោកគឺ "ឈប់ខ្វល់" អំពីការចរចាអ្វីទៀតហើយ និងបានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកផ្ទាល់នឹងអនុវត្តការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា។

ប្រតិកម្មនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកគឺអវិជ្ជមានជារួម ប៉ុន្តែនៅលើឆាកនយោបាយថ្នាក់ជាតិវិញ គេឃើញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាជាពីរ ពោលសមាជិកភាគច្រើននៃបក្សសាធារណរដ្ឋបានគាំទ្របន្តសង្គ្រាម ខណៈសមាជិកបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងអ្នកនយោបាយឯករាជ្យភាគច្រើនបានប្រឆាំងនឹងវា។

អន្តរជាតិ

ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិបានកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ តាមការស្នើសុំរបស់សហព័ន្ធរុស្ស៊ីនៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា។ ប្រមុខអង្គការសុខភាពពិភពលោកបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះ ខណៈអគ្គលេខាធិការនៃអង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិបានសម្ដៅលើសកម្មភាពវាយប្រហារនោះថាអាចជាប់ជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។ យោងតាម​អគ្គរដ្ឋអាជ្ញា​ស្ថាបនិក​នៃ​តុលាការ​ព្រហ្មទណ្ឌ​អន្តរជាតិលោកល្វីស ម៉ូរ៉េណូ អូកាំប៉ូ សង្គ្រាម​នេះ​គឺ​អាច​ប្រៀបបានទៅ​នឹង​សង្គ្រាម​រុស្ស៊ី​នៅ​អ៊ុយក្រែន ដោយ​បន្ថែមទៀត​ថា ពិភពលោក​កំពុង​ផ្លាស់ប្តូរ​ពី "ប្រព័ន្ធ​ផ្អែកលើ​ច្បាប់" ទៅ​ជា "ការគ្រប់គ្រង​តាមមាត់​មនុស្ស" និង "មិនមែន​ជា​ពិភពលោក​ដែល​អាចស្ថិតស្ថេរបានយូរនោះទេ"។

ប្រធានគណៈកម្មការអឺរ៉ុប លោកស្រីអួរស៊ូឡា វ៉ន ឌែរ ឡេយ៉េន និងប្រធានក្រុមប្រឹក្សា លោកអាន់តូនីញ៉ូ កូស្តាបានសម្ដៅលើជម្លោះនេះថា "គួរឱ្យព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង" ហើយបានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់បំផុតរវាងភាគីទាំងសងខាង។ អ្នកនាំពាក្យអង្គការណាតូម្នាក់បាននិយាយថា ណាតូបានកំពុងនឹងតាមដានស្ថានការណ៍យ៉ាងដិតដល់ ខណៈដែលមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់បាននិយាយថា អង្គការណាតូបានបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់ខ្លួន។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចលេខ ២៨១៧ ដែលឧបត្ថម្ភដោយប្រទេសបារ៉ែន ដោយបានអំពាវនាវឱ្យអ៊ីរ៉ង់បញ្ឈប់ការវាយប្រហាររបស់ខ្លួនលើបណ្ដារដ្ឋឈូងសមុទ្រ និងថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ។ សេចក្តីសម្រេចនេះមិនបានរៀបរាប់អំពីការវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលទៅលើអ៊ីរ៉ង់និងលីបង់ទេ។

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

ជាភាសាអង់គ្លេស

• "What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation". CNN. 28 February 2026. https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk. 
• អានព័ត៌មានអំពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សានៅ RFI ខេមរភាសា
• U.S. and Israeli Strikes on Iran, C-SPAN
• Tracking of traffic in the Strait of Hormuz