សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦
| សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ផ្នែកនៃវិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន) | |||||||
 មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖
| |||||||
| |||||||
| ភាគីសង្គ្រាម | |||||||
| មេបញ្ជាការ និង មេដឹកនាំ | |||||||
| សហេតុភាព និង ការខាងបង់ | |||||||
|
| ||||||
លីបង់៖ មនុស្ស ៣,៦១៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១១,០៧២ នាក់បានរងរបួស[២០] | |||||||
ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានចូលដៃគ្នាប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើទីតាំងយោធានិងរដ្ឋាភិបាល ហើយថែមទាំងធ្វើឃាតមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់ទៀតផង រួមមានមេដឹកនាំកំពូលអាលី ហាមេនៃជាដើម។ ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងស្របគ្នានឹងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជាប់ចរចាទាក់ទងនឹងកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបាញ់ប្រហារមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ថែមទាំងបានប្រើកម្លាំងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ផងដែរ ដែលបង្កជាការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។
បន្ទាប់ពីវិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ាបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងអ៊ីស្រាអែលបានបាញ់មីស៊ីលប្រហារគ្នាទៅវិញទៅមកនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ហើយម្តងទៀតនៅក្នុងសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយលើកទីពីរនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចេញមុខវាយប្រហារលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់បានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនរាប់ពាន់នាក់ក្នុងយុទ្ធនាការបង្ក្រាបលើហ្វូងពួកបាតុករតវ៉ាប្រឆាំងដ៏ធំបំផុតដែលមិនធ្លាប់មាននៅអ៊ីរ៉ង់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩ មកម៉្លេះ។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពសម្លាប់បាតុករដោយកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់នេះ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានឆ្លើយតបដោយព្រមាននឹងប្រើកម្លាំងយោធា ហើយបន្ទាប់មក លោកក៏បានដាក់បញ្ជាឱ្យយោធាអាមេរិកចល័តប្រមូលកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដែលត្រូវជាការចល័តទ័ពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះចាប់តាំងពីការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់កាលឆ្នាំ២០០៣ មក។[៤៩]
ការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតដល់មូលដ្ឋានយោធា អគាររដ្ឋាភិបាល សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងទីតំបន់បេតិកភណ្ឌជាច្រើនកន្លែង ហើយបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ផងដែរ។[៥០] ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ជាច្រើនគ្រឿងចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងរួមមាន ប្រទេសកាតា គុយវ៉ែត បារ៉ែន ហ្សកដានី អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អូម៉ង់ និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។[៥១] អ៊ីរ៉ង់ និងក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនក៏បានបើកការបាញ់ប្រហារលើតំបន់ឃឺឌីស្ថានក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ ដ្រូន ឬគ្រាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញហោះសម្ដៅទៅក្នុងប្រទេសអាស៊ែបៃសង់ តួកគី និងមូលដ្ឋានយោធាអាក្រូទីរីរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសនៅប្រទេសស៊ីបទៀតផង។[៥២][៥៣] នៅដំណាលគ្នានេះ ជម្លោះរវាងក្រុមហេស្បុលឡា និងអ៊ីស្រាអែលបានវិវត្តកើតទៅជាសង្គ្រាមលីបង់ ដោយបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល និងសមាជិកពួកសកម្មប្រយុទ្ធជាង ២,០០០ នាក់។[៥៤]
រដ្ឋបាលត្រាំបានផ្តល់សេចក្ដីពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាជុំវិញមូលហេតុនៃការផ្តើមសង្គ្រាមនេះឡើង ដោយក្នុងនោះរួមមាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហាររំពឹងមុន កម្ទេចធនធានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ រារាំងអ៊ីរ៉ង់កុំឱ្យកសាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ រឹបអូសធនធានប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ ឬផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់។ ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិបានថ្លែងថា ខណៈដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលរងខូចខាតកាលពីសង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ២០២៥ នោះមែន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគឺគ្មានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ពីដំណើរការនៃកម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។[៥៥] អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោកអាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស និងប្រទេសដែលមិនពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន បានថ្កោលទោសសកម្មភាពវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល ខណៈក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិវិញបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។[៥៦] អ្នករិះគន់សង្គ្រាម រួមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានសម្ដៅលើការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអំពើខុសច្បាប់ក្រោមច្បាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាទង្វើចក្រពត្តិនិយម[៥៧] និងជាការរំលោភលើអធិបតេយ្យភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។[៥៨]
ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាមនេះរួមមាន ការរំខានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីផ្សារប្រេងសកល ក៏ដូចជាការរំខានដល់ឧស្សាហកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ ជីជីវជាតិ អាកាសចរណ៍ និងទេសចរណ៍ ព្រមទាំងបម្រែបម្រួលនៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។ ការដឹកជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័នត្រូវបានរំខានដោយការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ដោយអ៊ីរ៉ង់ ហើយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់ទៅលើបណ្ដារោងចក្រថាមពលនៅក្នុងតំបន់។[៥៩] នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ការចំណាយលើសង្គ្រាមរបស់យោធាអាមេរិកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ១៨ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក[៦០] ហើយមន្ទីរបញ្ចកោណបានស្នើតម្រូវការ ២០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកបន្ថែមទៀត។[៦១] គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ការចំណាយលើប្រទេសអារ៉ាប់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនជាង ១២០ ពាន់លានដុល្លារ។[៦២] រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានវាយតម្លៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយមានតម្លៃយ៉ាងតិចស្មើ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ហើយអាចបន្តឡើងរហូតដល់ ១ ទ្រីលានដុល្លារគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែមេសា។[៦៣]
លោកត្រាំបានអះអាងថាខ្លួនបានទទួលជ័យជម្នះជាច្រើនលើកច្រើនសារ ហើយបានអះអាងបន្ថែមថា អ៊ីរ៉ង់គឺ "គ្មានសល់អ្វីនៅក្នុងជួរយោធាទៀតទេ"។[៦៤] អ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានយល់ព្រមលើបទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ដែលបានសម្របសម្រួលដោយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា[៦៥] ខណៈបទឈប់បាញ់នៅលីបង់វិញបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា។ បទឈប់បាញ់នៃសង្គ្រាមនេះបានឈានចូលដល់ភាពតានតឹង នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ លុះត្រាតែអ៊ីស្រាអែលបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់គេនៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ បន្ទាប់ពីកិច្ចចរចាក្រុងឥស្លាម៉ាបាដបានបរាជ័យ លោកត្រាំបាននិយាយថា ខ្លួនលោកលែងខ្វល់ពីការចរចាអ្វីទៀតហើយ រួចលោកក៏បានប្រកាសបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសាតទៅ[៦៦] ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបិទផ្លូវទឹកពីរផ្នែក ដោយកម្លាំងជើងទឹកអាមេរិកបានកំពុងបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ ហើយអ៊ីរ៉ង់កំពុងបិទឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបានបន្តពន្យារបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានកំណត់រយៈពេល ប៉ុន្តែការបាញ់ប្រហារគ្នាតាមផ្លូវអាកាសនៅតែបន្តកើតឡើងដដែរ។
ផ្ទៃរឿង
[កែប្រែ]ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល
[កែប្រែ]ដោយសារតែគោលនយោបាយជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងកាតក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោកម៉ូហាម៉ាដ ម៉ូសាដឌេក ដូចនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអង់គ្លេសក៏បានផ្តួចផ្ដើមគាំទ្ររដ្ឋប្រហារទម្លាក់រូបលោកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ហើយអំណាចត្រូវបានបង្វែរទៅម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា ប៉ាហ្លាវី ដែលត្រូវជាព្រះរាជាពែរ្សនាពេលនោះ។ ដោយឃើញព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្លួនអត់ឱនលំទោនបំពេញផលប្រយោជន៍ឱ្យលោកខាងលិចដូច្នេះ ក៏ដូចជាត្រូវរស់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការរបស់ព្រះអង្គទៀតនោះ មហាជនអ៊ីរ៉ង់ក៏បានរើបម្រះបះបោរបន្ទុះចេញជាបដិវត្តន៍នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ដោយផ្ដួលរំលំរបបប៉ាហ្លាវី ហើយជំនួសមកវិញដោយរបបសាធារណរដ្ឋឥស្លាម។[៦៧] ជាលទ្ធផល អ៊ីរ៉ង់បានកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលចោល បង្កើតបានជាវិបត្តិការទូតដែលបានអូសបន្លាយពេលជាងមួយឆ្នាំ។[៦៨]
ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីរ៉ាក់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសគាំទ្រអ៊ីរ៉ាក់ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ នាវាចម្បាំងអាមេរិកមួយគ្រឿងត្រូវទទួលរងការខូចខាតដោយសារមីនក្រោមសមុទ្ររបស់អ៊ីរ៉ង់។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រតិកម្មវិញដោយធ្វើការវាយប្រហារលើកងនាវារបស់អ៊ីរ៉ង់។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់ទម្លាក់នូវយន្តហោះស៊ីវិលអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រឿងដោយអចេតនា។[៦៩] ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើទីប្រជុំជនរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់ក៏បានប្ដេជ្ញាចាប់ផ្តើមកម្មវិធីផលិតមីស៊ីលបាលីស្ទិក។[៧០]
ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានចាប់ផ្តើមប្រឡូកចូលក្នុងជម្លោះតំណាងនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅក្នុងនោះ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមហេស្បុលឡានៅប្រទេសលីបង់ប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង និងក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមកងជីវពលដែលជាគូបដិបក្ខនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ដោយគួបផ្សំជាមួយក្រុមហ៊ូទីនៅយេម៉ែន និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដទៃទៀតនៅស៊ីរីនិងប៉ាឡេស្ទីន អ៊ីរ៉ង់បានបង្កើតប្រព័ន្ធសម្ព័ន្ធមិត្តដែលប្តេជ្ញាប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលរបស់អាមេរិក អ៊ីស្រាអែល អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនៅក្នុងតំបន់។
នៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ ដំណើរពង្រីកកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរដោយសម្ងាត់របស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានទម្លាយចេញជាសាធារណៈ។ ចូលមកដល់ឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិទីបំផុតបានចេញប្រតិកម្មដោយប្រកាសអនុវត្តទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសទណ្ឌកម្មផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។ តាំងពីពេលនោះមក សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានខិតខំអនុវត្តយុទ្ធនាការសង្គ្រាមកិច្ចសាយប័រក្នុងគោលដៅបង្អាកប្រតិបត្តិការរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលវិញបានធ្វើឃាតក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរកំពូលៗរបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើននាក់។[៦៩][៧១] ជម្លោះនេះបានវិវត្តទៅមួយដំណាក់កាលទៀតនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២០ នៅពេលដែលប្រធានាធិបតីត្រាំបានបញ្ជាឱ្យមានការធ្វើឃាតលើលោកកាស៊ឹម សូលីម៉ានី ដែលត្រូវជាមេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងឃូដស៍។[៦៨][៧០]
កំណើននៃភាពតានតឹងបានហក់ឡើងមួយកម្រិតទៀតបន្ទាប់ពីការវាយលុកថ្ងៃទី៧ ខែតុលា មកលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលនាំឱ្យផ្ទុះសង្គ្រាមហ្កាហ្សាឡើង។ អ៊ីស្រាអែលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបក្សពួកប្រដាប់អាវុធជាច្រើនក្រុមនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមានអ៊ីរ៉ង់គាំទ្រនៅពីក្រោយ ដោយនៅក្នុងនោះរួមមាន ហាម៉ាស់ ហេស្បុលឡា និងហ៊ូទី។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានផ្ដើមប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ ដោយបើកការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធានិងនុយក្លេអ៊ែរក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់វាយប្រហារតបតវិញ។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានវាយប្រហារលើមូលដ្ឋាននុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃដែរ មុនពេលវាត្រូវបានបញ្ចប់ដោយបទឈប់បាញ់។[៧២]
បញ្ហានុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល
[កែប្រែ]អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេជឿយ៉ាងទូលំទូលាយថាមានប្រដាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដោយមានស្តុកក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរចន្លោះពី ៩០ ទៅ ៤០០ គ្រាប់។[៧៤] ម្យ៉ាងទៀត អ៊ីស្រាអែលក៏ជាប្រទេសដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរតែមួយគត់ផងដែរ ដែលមិនទទួលស្គាល់ថាខ្លួនមានកម្មសិទ្ធិអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។[៧៥] អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវន្តមួយចំនួនបានអះអាងថា អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាហេតុផលដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់អភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់របស់ខ្លួន ដោយបានបង្កឱ្យមានតុល្យភាពនៃការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរ ឬការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងតំបន់។[៧៦] ដោយលើកហេតុផលពីហានិភ័យផ្នែកសន្តិសុខ អ៊ីស្រាអែលបានបដិសេធមិនទទួលយកការអំពាវនាវពីសហគមន៍អន្តរជាតិឱ្យខ្លួនចុះចូលរួមក្នុងសន្ធិសញ្ញាស្តីពីការមិនរីកសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឬចូលរួមក្នុងកិច្ចចរចាអំពីតំបន់គ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅមជ្ឈិមបូព៌ាឡើយ។[៧៧]
ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាម
[កែប្រែ].jpg)
អរិភាព
[កែប្រែ]សប្តាហ៍ដំបូង (២៨ កុម្ភៈ – ៦ មីនា)
[កែប្រែ]នៅម៉ោង ៣:៣៨ រសៀល (ម៉ោងនៅអាមេរិក ឬត្រូវនឹងម៉ោង ១១:០៨ យប់នៅអ៊ីរ៉ង់) នៃថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានចេញបញ្ជាឱ្យចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការអេផិកហ្យូរី (Epic Fury)។[៧៨] គ្រាប់មីស៊ីល ដ្រូនអាមេរិក និងយន្តហោះចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលជាច្រើនគ្រឿង បានផ្តើមការវាយប្រហារមកលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាវេលាម៉ោងប្រមាណ ៩:៤៥ ព្រឹក ម៉ោងនៅអ៊ីរ៉ង់ (ឬម៉ោង ១:១៥ រំលងអធ្រាត្រ ម៉ោងនៅអាមេរិក)។[៧៩] វេលាផ្ដើមការវាយប្រហារនេះបានកើតឡើងនៅដំណាលស្របនឹងពេលកំពុងតែមានកិច្ចចរចាជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។[៨០] ប្រតិបត្តិការនេះដែរត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលប្រសិទ្ធនាមថា ប្រតិបត្តិការតោគ្រហឹម។[ស ៨][៨១] កងទ័ពអាកាសអ៊ីស្រាអែលបានថ្លែងថា កម្លាំងខ្លួនបានបើកវាយប្រហារលើគោលដៅយោធាចំនួន ៥០០ កន្លែងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយនេះត្រូវជាសមយុទ្ធប្រយុទ្ធដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លួន[៨២] ខណៈកងនាវាអ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងនូវការវាយប្រហារទាំងនេះផងដែរ។[៨៣] ក្រោយមក អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ជាក់ថា ដំណើរវាយប្រហារដំបូងរបស់ខ្លួនបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកជាង ១,២០០ គ្រាប់នៅក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង។[៨៤] មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយថា ការវាយប្រហាររាប់សិបលើករបស់អាមេរិកត្រូវបានអនុវត្តដោយយន្តហោះចម្បាំងដែលចេញពីមូលដ្ឋានយោធានៅជុំវិញតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងពីនាវាដឹកយន្តហោះមួយ ឬច្រើនគ្រឿង។[៨៥]
យោងតាមសារព័ត៌មាន Iran International ដែលដកស្រង់សម្តីរបស់ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាននិស្សិតអ៊ីរ៉ង់ បុគ្គលិកដែលបម្រើការក្នុងកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួនផងដែរ[៨៦] ត្រូវបានសម្លាប់ ឬត្រូវរងរបួស ខណៈដែលមូលដ្ឋានយោធាជាច្រើនកន្លែងបានរងការវាយប្រហារ។[៨៧] ទាំងត្រាំ និងប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូបានព្រមានអំពីហានិភ័យដែលអាចកើតមានពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ចូលរួមជាធ្លុងដើម្បីផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់គេ។[៨៨]
បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារដោយអាវុធ អ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងការវាយប្រហារតាមបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតផងដែរទៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួន រួមជាមួយនឹងសារដែលអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ងើបឡើងរើបម្រះប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលខ្លួន។[៨៩] ការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិតនោះថែមទាំងបានផ្ដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ស្ទើរតែទាំងស្រុងទៀតផង ដោយវាបានអូសបន្លាយជាង ៦០ ម៉ោង បង្កជាការរំខានដល់ទំនាក់ទំនងរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋ និងសេវាកម្មសាធារណៈផ្សេងៗ។[៩០][៨៩] ចាប់តាំងពីថ្ងៃផ្ទុះសង្គ្រាមនេះមក អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់បានរឹតបន្តឹងការចូលប្រើប្រាស់បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតរបស់ប្រជាជនខ្លួន ដោយអនុញ្ញាតការប្រើប្រាស់ចំពោះតែអ្នកដែលរដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ប៉ុណ្ណោះ។[៩១]
កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណោះដោយការបាញ់គ្រាប់មីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។ អ៊ីរ៉ង់បានដាក់រហស្សនាមប្រតិបត្តិការយោធាវាយតបតរបស់ខ្លួនថា ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន។[ស ៩][ស ១០] ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានសម្ដៅលើសង្គ្រាមនេះថា "សង្គ្រាមរ៉ាម៉ាដាន" ក៏ព្រោះតែដំណើរវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកើតឡើងនៅកំឡុងខែរ៉ាម៉ាដាន។[៩២]
គោលដៅវាយតបតរបស់អ៊ីរ៉ង់ជាចម្បងសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ពិសេសចំពោះទីក្រុងតែលអាវីហ្វនិងហៃហ្វា[៩៣] និងបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនទៀតនៅក្នុងតំបន់ជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ គោលដៅសំខាន់ៗដែលអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហាររួមមាន រាជធានីម៉ាណាណារបស់ប្រទេសបារ៉ែន[៩៤] អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិគុយវ៉ែត រាជធានីអាប៊ូដាប៊ីរបស់អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម[៩៥] និងរាជធានីរីយ៉ាដនិងខេត្តខាងកើតរបស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតជាដើម។ល។[៩៦] មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីរ៉ង់ក៏បានវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាផងដែរ។[៩៧]
នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើអ៊ីរ៉ង់[៩៨] ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនតបតវិញទៅលើប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីស្រាអែល ហ្សកដានី គុយវ៉ែត កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។[៩៩] នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ប្រទេសកាតាបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ ស៊ូ-២៤ របស់អ៊ីរ៉ង់ចំនួនពីរគ្រឿង ដែលនាំឱ្យកាតាក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលបានបាញ់យន្តហោះអ៊ីរ៉ង់ទម្លាក់ដោយជោគជ័យនៅក្នុងជម្លោះនេះ។[១០០] នៅថ្ងៃដដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍ ខណៈយន្តហោះចម្បាំង F-15E ចំនួនបីគ្រឿងរបស់អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយការភាន់ច្រឡំដោយគ្នាឯង។[១០១] ដំណាលគ្នានោះ ក្រុមហេស្បុលឡាបានចាប់ផ្តើមបាញ់រ៉ុក្កែត និងគ្រាប់មីស៊ីលទៅលើអ៊ីស្រាអែល ដោយអះអាងថាវាជា "សកម្មភាពការពារខ្លួន" បន្ទាប់ពីរងការវាយប្រហារពីអ៊ីស្រាអែលអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំនៅលីបង់ថ្វីបើបទឈប់បាញ់កាលឆ្នាំ២០២៤ កំពុងចូលជាធរមានក្ដី។[១០២]
នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល លោកអ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍បានអនុញ្ញាតបើកការឈ្លានពានចូលក្នុងប្រទេសលីបង់។[១០៣] ក្រៅពីនេះ មន្ត្រីអាមេរិកបានថ្លែងថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានបំផ្លាញកងនាវារបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើន ពិសេសនៅក្នុងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ ក៏ដូចជាមូលដ្ឋានជើងទឹកសំខាន់ៗផងដែរ។[១០៤]
ចូលមកថ្ងៃទី៤ ខែមីនា អាមេរិកបានប្រកាសថានឹងបន្ថែមការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់កាន់តែខ្លាំងជាងមុន ហើយនៅក្នុងថ្ងៃដដែរនេះ អ៊ីស្រាអែលបានវាយចំទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់កងកម្លាំងបាស៊ីគ ខណៈលោកមោជតាបា ហាមេនៃបានរួចផុតពីការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល។[១០៥] មីស៊ីលបាលីស្ទិកមួយគ្រាប់ដែលបាញ់ចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរួមរបស់ណាតូ ខណៈវាបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី ខណៈតួកគីបានព្រមានថាខ្លួនមានសិទ្ធិការពារអធិបតេយ្យភាពខ្លួន រីឯអង្គការណាតូវិញបានថ្លែងពីការប្តេជ្ញាចូលរួមការពារប្រទេសតួកគីដែលជាសមាជិក។[១០៦]
នាវាចម្បាំងមួយគ្រឿងរបស់កងទ័ពជើងទឹកអ៊ីរ៉ង់ឈ្មោះ ដេណា ត្រូវបានបាញ់ពន្លិចនៅក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌាដោយនាវាមុជទឹកឈ្មោះឆារលត្តរបស់អាមេរិក ក្នុងចម្ងាយប្រមាណ ៧៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងត្បូងទីក្រុងកាល្លេ ប្រទេសស្រីលង្កា បន្ទាប់ពីនាវាមួយនេះបានកំពុងវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញក្រោយបានចូលរួមសមយុទ្ធកងនាវាអន្តរជាតិនៅទីក្រុងវិសាខបណមនៃប្រទេសឥណ្ឌា។[១០៧] យោងតាមកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ នាវិកអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ១០៤ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ និង ៣២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍លិចនាវានេះ។[១០៨]
សប្តាហ៍ទីពីរ (៧–១៣ មីនា)
[កែប្រែ]
នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូននាវាដឹកយន្តហោះទីបីរបស់ខ្លួនមកមជ្ឈិមបូព៌ា។[១០៩] នៅថ្ងៃដដែរ ប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកប៉េហ្សេស្សខ្ចន់បានប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មានថា អ៊ីរ៉ង់នឹងឈប់វាយប្រហារប្រទេសជិតខាងចាប់ពីថ្ងៃនោះតទៅទៀត ប៉ុន្តែលុះត្រាតែការវាយប្រហារមកលើអ៊ីរ៉ង់លែងមានប្រភពចេញពីទឹកដីរបស់ប្រទេសជិតខាងទាំងនោះ។[១១០] យ៉ាងណាមិញ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌូបៃក្រោយមកបានរងការវាយប្រហារដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់អ៊ីរ៉ង់។[១១១]
នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា កូនប្រុសទីពីររបស់លោកហាមេនៃគឺលោកមោជតាបាត្រូវបានតែងតាំងជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។[១១២] ឃ្លាំងស្តុកប្រេងឥន្ធនៈនៅក្បែររដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារ ខណៈភ្លើងឆេះពីការវាយប្រហារនេះបានបង្កបង្កើតជាផ្សែងពពកខ្មៅក្រាស់គ្របដណ្ដប់ស្ទើរពេញទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងថែមទាំងបណ្ដាលឱ្យកើតមានភ្លៀងអាស៊ីតពុលខ្មៅធ្លាក់នៅតំបន់ជុំវិញនោះផងដែរ។[១១៣] នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសពីមរណភាពរបស់សមាជិកយោធាអាមេរិកទីប្រាំពីរក្រោយត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់។[១១៤]
យោងទៅតាមសមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់ សាលារៀនសរុបចំនួន ៦៥ និងមណ្ឌលសុខភាពចំនួន ៣២ (ដូចជាមន្ទីរពេទ្យ និងឱសថស្ថាន) ត្រូវបានរងការវាយប្រហារចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើង ហើយទីតាំងស៊ីវិលជាង ១០,០០០ កន្លែងត្រូវរងការខូចខាត។[១១៥] នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា អង្គការណាតូបានបញ្ជាក់ពីករណីស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិកទីពីរមកលើដែនអាកាសប្រទេសតួកគី[១១៦] ខណៈតួកគីបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-16 ចំនួនប្រាំមួយគ្រឿង និងប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសទៅស៊ីបខាងជើងក្នុងគោលបំណងការពារសន្តិសុខ។[១១៧]
ការគាំងប្រព័ន្ធផ្កាយរណបនាវាចរណ៍សកលដែលមិនមានប្រភពដើមច្បាស់លាស់បានបង្កជាការរំខានដល់នាវាចរណ៍នៅក្បែរច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ហើយបង្កឱ្យកើតមានករណីគ្រោះថ្នាក់ជាច្រើនដល់នាវាដឹកប្រេងនៅក្នុងតំបន់។[១១៩] នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា មេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបាននិយាយថា អ៊ីរ៉ង់កំពុងប្រើប្រាស់បាញ់តែគ្រាប់មីស៊ីលខ្លួនដែលមានទម្ងន់ចាប់ពី ១០០០ គីឡូក្រាមឡើងទៅប៉ុណ្ណោះ។[១២០] ឧត្តមនាវីឯកអាមេរិក លោកប្រាដ ឃូពើរបានរាយការណ៍ថា អត្រាបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិករបស់អ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៩០% បើប្រៀបនឹងថ្ងៃដំបូងៗនៃសង្គ្រាម ហើយអត្រាបាញ់បង្ហោះដ្រូនរបស់ពួកគេបានធ្លាក់ចុះ ៨៣%។[១២១] នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា អង្គការយូនីសេហ្វបានរាយការណ៍ថា កុមារជាង ១,១០០ នាក់បានទទួលរងរបួស ឬត្រូវបាត់បង់ជីវិត (២០០ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅអ៊ីរ៉ង់, ៩១ នាក់នៅលីបង់, ៤ នាក់នៅអ៊ីស្រាអែល និង ១ នាក់នៅគុយវ៉ែត) ខណៈកុមាររាប់រយពាន់នាក់ត្រូវបង្ខំផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅ រីឯរាប់លាននាក់ទៀតមិនអាចចូលរៀនបានដោយភ្លើងសង្គ្រាមកំពុងបានឆាបឆេះ។[១២២]
នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ដើម្បីជួយដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចប្រេង សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកបម្រាមរឹតបន្តឹងលើការទិញប្រេងពីរុស្ស៊ីជាបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តម្លៃប្រេងមិនបានផ្លាស់ប្ដូរអ្វីច្រើននោះទេ។[១២៣] អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់រលកមីស៊ីល និងដ្រូនជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើប្រទេសនៃតំបន់ឈូងសមុទ្រ ដែលជាហេតុនាំឱ្យតម្លៃប្រេងកើនឡើងកាន់តែខ្ពស់។ ប្រទេសបារ៉ែនបានរាយការណ៍អំពីការវាយប្រហារលើទីតាំងស្តុកទុកប្រេងរបស់ខ្លួន។ អាជ្ញាធរគុយវ៉ែតវិញបានរាយការណ៍បញ្ជាក់ថា គ្រឿងឧបករណ៍ការពារមីស៊ីលនិងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិរបស់ខ្លួនត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់ ខណៈសូរសំឡេងផ្ទុះគ្រាប់ត្រូវបានឮរំពងនៅជាយទីក្រុងឌូបៃ ហើយទីប្រជុំជនស្ទើរទាំងអស់ក្នុងប្រទេសហ្សកដានីបានបន្លឺស៊ីរ៉ែនព្រមានពីការវាយប្រហារដោយអ៊ីរ៉ង់។[១២៤] ជាលើកទីបីនៅក្នុងសង្គ្រាម មីស៊ីលបាលីស្ទិកប៉ុន្មានគ្រាប់ទៀតបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី មុនពេលត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារ ដោយសំឡេងផ្ទុះពីវាអាចត្រូវបានស្ដាប់ឮបានដោយប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុងអាដាណា។[១២៥]
សប្តាហ៍ទីបី (១៤–២០ មីនា)
[កែប្រែ]
គិតត្រឹមសប្តាហ៍ទីបី អ្នកជំនាញវិភាគមិនសូវជាបានរកឃើញពីភស្តុតាងអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីការផ្តាច់ខ្លួន ឬការរត់ចោលជួរនៅក្នុងកងយោធាអ៊ីរ៉ង់នោះទេ[១២៧] ខណៈដែលការផ្តាច់ខ្លួនផ្នែកយោធានេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីបង្កើតជាចលនាប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់។[១២៨] សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំមួយមកលើកោះខាក ដែលត្រូវជាមជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់មួយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយ ៩០ ភាគរយនៃប្រេងអ៊ីរ៉ង់គឺត្រូវនាំចេញតាមរយៈកោះមួយនេះ។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ តម្លៃប្រេងបានកើនឡើងជាង ៤០ ភាគរយចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមមក។[១២៩]
នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា ទាំងប្រទេសចិន និងបណ្ដាប្រទេសសមាជិកណាតូនៅអឺរ៉ុបដែលស្និទនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក បានរួមគ្នាបដិសេធការអំពាវនាវរបស់ត្រាំក្នុងការផ្តល់ជំនួយគាំទ្រផ្នែកយោធា ដើម្បីដាក់សម្ពាធបង្ខំអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។[១៣០] ជាលទ្ធផល ត្រាំបានស្តីបន្ទោសសម្ព័ន្ធមិត្តណាតូ ដោយហៅការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេថាជា "កំហុសដ៏ល្ងង់ខ្លៅមួយ"។[១៣១] នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ត្រាំបានសរសេរលើបណ្ដាញសង្គមថា លោកបានដកការសុំជំនួយពីណាតូវិញហើយ និងក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិកផងដែរដូចជា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងអូស្ត្រាលីជាដើម ដោយស្ថិតនៅក្រោមហេតុផលថាពួកគេបានបដិសេធមិនចូលរួមការវាយប្រហាររួមជាមួយអាមេរិកប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។[១៣២][១៣៣] នៅក្នុងលិខិតសរសេរដដែរនោះ ត្រាំបានបញ្ជាក់ទៀតថា សហរដ្ឋអាមេរិកគឺ "[មិនត្រូវការ] ជំនួយពីនរណា" នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះឡើយ។[១៣៤]
នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ប៉ុន្មានរូប រួមមានលោកអាលី ឡារីយ៉ានី និងប្រធានកងកម្លាំងបាស៊ីគ លោកហ្កូឡាំរ៉េហ្សា សូលីម៉ានីត្រូវបាត់បង់ជីវិតក្រោយរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីអ៊ីស្រាអែល។[១៣៥] ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ដែលបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរនាក់នៅទីក្រុងរ៉ាម៉ាត់ហ្កាន់។[១៣៦] ក្នុងថ្ងៃដដែរនេះផងដែរ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការឈ្លានពានដីគោកចូលទៅក្នុងទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់។[១៣៧]
នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា សង្គ្រាមនេះបានវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរបន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើតំបន់ឧស្ម័នធម្មជាតិផារស៍ខាងត្បូងនៅក្នុងឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងព្រមទាំងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងក្បែរៗនោះរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយមានការសម្របសម្រួលពីសហរដ្ឋអាមេរិក។[១៣៨] ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានវាយរោងចក្រផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិរាវដ៏ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានទីតាំងនៅក្នុងប្រទេសកាតា។ ត្រាំបានអះអាងថា រូបលោកមិនបានដឹងអ្វីអំពីការវាយប្រហារនៅផារស៍ខាងត្បូងទេ ហើយលោកបានសន្យាថានឹងលែងមានការវាយប្រហារដោយអ៊ីស្រាអែលណាទៀតទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ឡើយ និងថែមទាំងបានគំរាមកំហែងអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបញ្ឈប់ការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលរបស់កាតាទៀត។[១៣៩] នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់រដ្ឋមន្ត្រីចារកម្មអ៊ីរ៉ង់ លោកអ៊ីស្មាអែល ខាធីប តាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាសទាំងយប់។[១៤០]
នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-៣៥ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមួយគ្រឿងបានធ្វើការចុះចតជាបន្ទាន់ ក្រោយសង្ស័យថាត្រូវរងគ្រាប់ទង្គិចដែលបាញ់ដោយកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់។[១៤១] ដំណាលគ្នានេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងនាវានិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅឯច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកដំណើរការផ្លូវដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិឡើងវិញ។[១៤២]
សប្តាហ៍ទីបួន (២១–២៧ មីនា)
[កែប្រែ]នៅថ្ងៃទី២១ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍ ដោយប្រើគ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋាន។ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះដោយហៅវាថាជា "ការរំលោភបំពានច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងច្បាស់ជាក់ស្ដែង" ខណៈដែលទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិបានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់ផ្នែកយោធា "ដើម្បីជៀសវាងហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ"។[១៤៣] ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារទីក្រុងឌីម៉ូណានៃភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល ដោយបង្ករបួសដល់មនុស្សយ៉ាងតិច ៧៨ នាក់។[១៤៤]
ដោយដកស្រង់សម្តីមន្ត្រីអាមេរិកដែលមិនបញ្ចេញឈ្មោះ សារព័ត៌មាន CNN និង The Wall Street Journal បានរាយការណ៍ថា អ៊ីរ៉ង់បានព្យាយាមវាយប្រហារមូលដ្ឋានយោធារួមសហរដ្ឋអាមេរិក–ចក្រភពអង់គ្លេស ពោលគឺមូលដ្ឋានឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ានៅលើប្រជុំកោះឆាហ្គោសក្នុងដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីមីស៊ីលមួយគ្រាប់បានបែកផ្ទុះក្នុងកំឡុងពេលហោះហើរ និងមួយទៀតត្រូវចាប់ស្ទាក់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស SM-៣ ដែលមានប្រភពចេញពីនាវាចម្បាំងអាមេរិក។[១៤៥][១៤៦] អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធពីការបាញ់មីស៊ីលសម្ដៅទៅមូលដ្ឋានឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ខណៈគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ណាមួយដែលបញ្ជាក់ថាមានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅជិតឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ឬមានការហោះស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់នោះឡើយ។[១៤៧] ក្រៅពីនេះ ក្រុមចលនាហ៊ូទីនៃប្រទេសយេម៉ែនបានព្រមានថា ខ្លួននឹងចូលដៃនៅក្នុងសង្គ្រាមជួយគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើមានការបន្តវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើអ៊ីរ៉ង់។[១៤៨]
ត្រាំបានចេញឱសានវាទមួយដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមថាអាមេរិកនឹងវាយប្រហាររោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ លុះត្រាតែសាមីខ្លួនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេដច្រានចោលឱសានវាទនោះ ដោយគំរាមវិញថា ខ្លួនឹងបិទច្រកហ័រមូហ្ស៍ "ទាំងស្រុង" និងបើកការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅទូទាំងតំបន់ដូចជារោងចក្រផលិតថាមពលនិងរោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃជាដើម។[១៤៩] ចូល ២៤ ម៉ោងនៃឱសានវាទនោះ ត្រាំបានប្រកាសថារូបលោកបានពន្យារពេលវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ទៅដល់រយៈពេលប្រាំថ្ងៃ ហើយបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ដើម្បីរកផ្លូវបញ្ចប់សង្គ្រាម។[១៥០] អ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធពីអត្ថិភាពនៃកាចរចានោះ ដោយបានហៅត្រាំថាជាប្រធានាធិបតី "បោកប្រាស់"[១៥១] ហើយថែមទាំងបានបដិសេធមិនទទួលផែនការសន្តិភាព ១៥ ចំណុចរបស់អាមេរិកទៀតផង។ អ៊ីរ៉ង់បានអះអាងថាដើម្បីឱ្យការចរចាអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន លុះត្រាតែមានការរាប់បញ្ចូលជម្លោះលីបង់ចូលជាលក្ខខណ្ឌមួយនៅក្នុងសំណើបទឈប់បាញ់។[១៥២]
នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់លោកអាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី ដែលជាមេបញ្ជាការទ័ពជើងទឹកកំពូលម្នាក់របស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយចោទថាលោកនេះហើយគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដោយចម្បងចំពោះការបិទខ្ទប់ច្រកសមុទ្រហ័រហូម្ស៍។[១៥៣] នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គ្រាប់មីស៊ីលនិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅបំបុកមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់របស់អាមេរិក បង្កឱ្យទាហានអាមេរិកយ៉ាងតិច ១៥ នាក់រងរបួស និងនាំឱ្យមានការខូចខាតដល់យន្តហោះប្រភេទអ៊ី-៣ សិនទ្រីមួយគ្រឿង។[១៥៤] អ្នកវិភាគយោធា លោកសេឌ្រីក លៃតុនបានចាត់ទុកការវាយប្រហារនេះថាជា "ការវាយប្រហារដ៏ធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់សមត្ថភាពស៊ើបការណ៍ឃ្លាំមើលតាមអាកាសរបស់ [សហរដ្ឋអាមេរិក]"។[១៥៥] ចំណែកឯអ៊ីរ៉ង់វិញគឺមិនបានបង្ហាញពីសញ្ញាដកថយការត្រួតត្រាលើច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញនោះឡើយ។[១៥៦]
សប្តាហ៍ទីប្រាំ (២៨ មីនា – ៣ មេសា)
[កែប្រែ]ក្រុមហ៊ូទីបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ដោយបាញ់ស្រោបមីស៊ីលបាលីស្ទិកជាច្រើនគ្រាប់ចូលប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ ចលនាហ៊ូទីនេះបាននិយាយថាខ្លួនឹងបន្តបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិកសម្ដៅចូលទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយនឹងមិនឈប់ឡើយលុះត្រាតែអរិភាពនៅគ្រប់ជួរប្រយុទ្ធបានបញ្ឈប់។ ជាប្រតិកម្ម រដ្ឋាភិបាលយេម៉ែន ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ បានថ្កោលទោស "សកម្មភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ដែលប៉ុនប៉ងអូសទាញយេម៉ែន" ឱ្យចូលក្នុងជម្លោះ "តាមរយៈសម្ព័ន្ធក្រុមភេរវកររបស់ខ្លួន"។[១៥៧] នៅថ្ងៃដដែរ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ២,៥០០ នាក់មកពីអង្គភាពបេសកកម្មម៉ារីនទី៣១ បានធ្វើដំណើរចូលមកដល់មជ្ឈិមបូព៌ា ដោយពួកគេត្រូវបានបម្រុងទុកជាកម្លាំងចលករជួយជំរុញកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូស្ស៍ឡើងវិញ។[១៥៨]
នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតនិងបំផ្លិចបំផ្លាញទីលំនៅដ្ឋាននិងអគារស៊ីវិលជាច្រើន ដោយក្នុងនោះរួមមាន សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ។[១៥៩] អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញដោយការគំរាមវាយប្រហារលើមហាវិទ្យាល័យអ៊ីស្រាអែល និងអាមេរិកនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។[១៦០] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ត្រាំបានថ្លែងពីបំណង "វាយយករ៉ែប្រេងនៅអ៊ីរ៉ង់" ដូចជា មជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងនៅកោះខាក ដោយអះអាងថា វាគឺអាចដណ្ដើមបាន "យ៉ាងងាយស្រួល" ហើយបញ្ជាក់ទៀតថា អាមេរិកអាចបន្តកាន់កាប់វាមួយរយៈធំប្រសិនបើធ្វើមែន។[១៦១]
នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ត្រាំបានសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គមថា ប្រសិនបើគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងនិងការបើកច្រកហ័រមូហ្ស៍ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះទេ នុះអាមេរិកនឹងវាយបំផ្លាញរោងចក្រថាមពល អណ្តូងប្រេង កោះខាក និងអាចគ្រប់រោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃរបស់អ៊ីរ៉ង់។[១៦២] នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ ប្រទេសតួកគីនិងសម្ព័ន្ធណាតូបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលលើកទីបួន ដែលបានតម្រង់ចូលក្នុងទឹកដីប្រទេសតួកគី ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធការបាញ់មីស៊ីលនោះដោយអះអាងថាមានការបន្លំអត្តសញ្ញាណ។[១៦៣] នៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារចំនួនពីរលើកទៅលើស្ពានប៊ី ១ នៅរវាងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងទីក្រុងការ៉ាជ ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ពានដ៏ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា បង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៩៥ នាក់ ខណៈស្ពាននោះត្រូវបាក់រលំមួយផ្នែក។[១៦៤] ជាបន្ទាប់ ត្រាំបានអួតអាងចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារនោះ ដែលអ្នកជំនាញបានវាយតម្លៃថាអាចជាប់ជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។[១៦៥]
នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំង F-១៥E របស់អាមេរិកមួយគ្រឿង ដោយវាបានធ្លាក់ទៅក្នុងខេត្តកុះហ្គីលូយេហ៍ និងបូយែរ-អះម៉ាដនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអាមេរិកបានផ្ដើមបេសកកម្មស្វែងរក និងជួយសង្គ្រោះអ្នកបើកយន្តហោះចម្បាំងនោះ ដោយបានសង្គ្រោះពួកគេដោយជោគជ័យក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។[១៦៦] នៅថ្ងៃដដែរនោះ សាកលវិទ្យាល័យឆាហ៊ីដ បាហេស្ថីនៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ត្រូវរងវាយប្រហារពីអាកាស ដែលនាំឱ្យចំនួនសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ដែលរងការវាយប្រហារសរុបកើនដល់ជាង ៣០ នេះបើយោងតាមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់។[១៦៧]
សប្តាហ៍ទីប្រាំមួយ (៤–៧ មេសា)
[កែប្រែ]
នៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា មានករណីផ្ទុះជាច្រើនដងនៅអគារបម្រុងនៃរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរប៊ូឈែហរ៍ ក៏ដូចជាតំបន់ប្រេងគីមីពិសេសម៉ះឆាហរ៍ក្នុងទីក្រុងម៉ះឆាហរ៍ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។[១៦៨] ការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅម៉ះឆាហរ៍ បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួនប្រាំនាក់ និងបង្ករបួសបន្ថែមដល់មនុស្ស ១៧០ នាក់ផ្សេងទៀត។[១៦៩] ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៦ ខែមេសា កងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានប្រកាសថា ប្រធានអង្គការចារកម្មរបស់ខ្លួនគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមីបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។[១៧០]
នៅថ្ងៃដដែរ មនុស្សយ៉ាងតិច ៣៤ នាក់ រួមទាំងកុមារ ៦ នាក់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រួមមានការវាយប្រហារលើសាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាឆារីហ្វ និងតំបន់លំនៅដ្ឋានប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនទៀតផង។ អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ និងជាអ្នកនយោបាយកំណែទម្រង់និយម លោកម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វ និងត្រូវជាអតីតនិស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យនោះ បានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានក្នុងការវាយប្រហារនោះថាជា "និមិត្តរូបនៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។[១៧១]
នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា វិហារសាសនាយូដារ៉ាហ្វីនីយ៉ានៅកណ្តាលទីក្រុងតេហេរ៉ង់ បានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរដោយការវាយប្រហារតាមអាកាស។ អ៊ីស្រាអែលបាននិយាយថា អគារសាសនានេះត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារតែត្រូវប៉ះទង្គិចនឹងការវាយប្រហារដែលសម្ដៅលើទីតាំងផ្សេងក្បែរនោះប៉ុណ្ណោះ ហើយវាមិនដែលជាគោលដៅវាយប្រហារតាមអាកាសផ្ទាល់របស់ខ្លួនឡើយ។[១៧២] សារសរសេររបស់ត្រាំនៅលើបណ្ដាញសង្គមដែលថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងវិនាសនៅយប់នេះ ហើយមិនអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញទៀត" នោះបានបង្កការព្រួយបារម្ភជាអន្តរជាតិ ដោយមានគេសង្ស័យថាត្រាំប៉ងចង់ប្រើគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ។ អគ្គលេខាធិការនៃអង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិបានមានប្រសាសន៍ថា សាររបស់ត្រាំ "អាចជាការគំរាមប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍"។[១៧៣] យ៉ាងណាមិញ សេតវិមានបានចេញបដិសេធអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។[១៧៤]
បទឈប់បាញ់ (៨ មេសា – បច្ចុប្បន្ន)
[កែប្រែ]នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា នាវេលាម៉ោង ៦:៣២ ល្ងាចនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ម៉ោង ១:៣២ ព្រឹកនៅអ៊ីស្រាអែល និងម៉ោង ២:០២ ព្រឹកនៅអ៊ីរ៉ង់) លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសនៅលើបណ្ដាញសង្គមរបស់លោកថា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដោយផ្អែកលើសំណើ ១០ ចំណុច ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថានគឺលោកស្ហេបាហ៍ ស្ហារីហ្វ និងលោកសេនាប្រមុខអាស៊ីម មូនារ។[១៧៥] សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមគ្នាលើបទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ដែលក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អ៊ីរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ។[១៧៦]
បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ត្រូវបានប្រកាស រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងនៅលើកោះឡាវ៉ាន និងរោងចក្រនាំចេញប្រេងឆៅនៅកោះស៊ីរីរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានរងការវាយប្រហារ ដោយគ្មានភាគីណាមួយចេញមុខមកទទួលខុសត្រូវ។[១៧៧] ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបន្តបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនចូលទៅក្នុងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់នៅជុំវិញឈូងសមុទ្រ។[១៧៨] ក្រោយមកទើបគេបានបង្ហាញថាការវាយប្រហារលើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់នោះគឺបានធ្វើឡើងជាសម្ងាត់ដោយអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។[១៧៩] លក្ខខណ្ឌដាក់បញ្ចូលលីបង់ទៅក្នុងឈប់បាញ់ត្រូវជួបនឹងការខ្វែងគំនិតគ្នា[១៨០] ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំមួយមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានកើតមកលើប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចទីតាំងឈរជើងក្រុមហេស្បុលឡា។[១៨១] មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៣៥៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជាង ១,២០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសជាលទ្ធផល។[១៨២]
.jpg)
នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ត្រាំបាននិយាយថា កងកម្លាំងអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម "បោសសម្អាត" ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍។ កាសែត Wall Street Journal បានរាយការណ៍ថា នាវាចម្បាំងពិឃាតជាច្រើនគ្រឿងរបស់អាមេរិកបានចូលទៅក្នុងច្រកសមុទ្រនេះជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះមក។[១៨៣][១៨៤] រីឯរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់វិញត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានគំរាមវាយប្រហារនាវាចម្បាំងទាំងនោះ ដោយចោទអាមេរិកថាកំពុងរំលោភបទឈប់បាញ់។[១៨៥] នៅក្នុងថ្ងៃដដែរនោះ កិច្ចចរចារវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដែលជាកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់បំផុតរវាងប្រទេសទាំងពីរចាប់តាំងពីបដិវត្តន៍ឥស្លាមនៃឆ្នាំ១៩៧៩ មក បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលមានរយៈពេល ២១ ម៉ោង ប៉ុន្តែគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីត្រូវបានសម្រេចឡើយ។[១៨៦]
ការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិក
[កែប្រែ]ត្រាំបានប្រកាសថា កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកនឹងចាប់ផ្តើមបិទផ្លូវហាមឃាត់ "នាវាទាំងអស់ដែលព្យាយាមចូល ឬចាកចេញពីច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍" ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា តទៅ។ យ៉ាងណា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាក់ក្រោយថា ការបិទផ្លូវមួយនេះនឹងត្រូវអនុវត្តតែលើនាវាដែលធ្វើដំណើរទៅ ឬមកពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះ។[១៨៧] កងឆ្មាំជើងទឹកបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានថ្លែងសេចក្ដីថា នាវាយោធាណាមួយដែលចូលមកជិតច្រកសមុទ្រនឹងត្រូវចាត់ទុកថាជាការរំលោភលើបទឈប់បាញ់ ហើយនឹងត្រូវប្រឈមនឹង "ការឆ្លើយតបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ" ពីអ៊ីរ៉ង់។[១៨៨]
នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកឧត្តមសេនីយ៍ដាន ខេនបានប្រកាសថា នាវាដឹកប្រេងចំនួន ១៣ គ្រឿង ដែលបានធ្វើដំណើរចូលនិងចេញពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកស្ទាក់ចាប់ ហើយនាវាទាំងអស់បានគោរពតាមបញ្ជារបស់នាវាអាមេរិកនិងបានប្ដូរគោលដៅរបស់គេ។[១៨៩] នៅថ្ងៃដដែរ លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសថា អ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់បានយល់ព្រមលើបទឈប់បាញ់រយៈពេល ១០ថ្ងៃ។[១៩០] ជាលទ្ធផលនៃបទឈប់បាញ់នៅលីបង់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា បានប្រកាសអនុញ្ញាតឱ្យមានចរាចរណ៍នាវាពាណិជ្ជកម្មនៅច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញក្នុងកំឡុងបទឈប់បាញ់។[១៩១] ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបាននិយាយថា ការបិទផ្លូវនាវាដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងនៅតែបន្ត ខណអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសឆ្លើយតបវិញថា ខ្លួននឹងរឹតបន្តឹងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។[១៩២]
នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពោលគឺប៉ុន្មានម៉ោងមុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវផុតកំណត់ ត្រាំបានសម្រេចចិត្តបន្តពន្យាបទឈប់បាញ់ ដោយលើកឡើងថាលោកបានធ្វើដូច្នេះទៅតាមការស្នើសុំរបស់ប៉ាគីស្ថាន ដើម្បីទុកពេលវេលាឱ្យអ៊ីរ៉ង់រៀបចំបញ្ជូនសំណើរបស់ពួកគេ។[១៩៣] ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនិងអូម៉ង់បាននិយាយថា ពួកគេបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិក មីស៊ីលល្បឿនមធ្យម និងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់។[១៩៤] នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបាននិយាយទៀតថា អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់បង្ហោះដ្រូនមកវាយប្រហាររោងចក្រកែច្នៃប្រេងមួយកន្លែងនៅទីក្រុងហ្វូចៃរ៉ា ដោយបង្កជាអគ្គីភ័យឆាបឆេះ និងបណ្តាលឱ្យពលករឋឥណ្ឌាបីនាក់ទទួលរងរបួស។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបានចេញមកនិយាយបន្ថែមទៀតថា ខ្លួនបានត្រូវរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនបន្ថែមពីអ៊ីរ៉ង់ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃជាប់ៗគ្នា ខណៈអ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធដោយថាខ្លួនមិនបានវាយប្រហារទៅលើអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនោះទេនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃថ្មីៗកន្លងមក។[១៩៥]
នៅថ្ងៃទី៨ ខែមិថុនា ជាប្រតិកម្មនឹងសកម្មភាពបន្តឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅលីបង់ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទីកជាច្រើនគ្រាប់ចូលអ៊ីស្រាអែលដោយចាត់ទុកវាជាការព្រមាន ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានឆ្លើយតបវិញភ្លាមៗដោយបាញ់ប្រហារតបវិញចូលទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដោយការផ្ដោះប្ដូរបាញ់មីស៊ីលមួយនេះបានធ្វើឱ្យបទឈប់បាញ់កាន់តែស្ដួចស្តើងជាងមុន។[១៩៦]
សហេតុភាព
[កែប្រែ]អ៊ីរ៉ង់
[កែប្រែ]សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកម្ចាត់មេបញ្ជាការនិងមេដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើនរូបនៅថ្ងៃដំបូងនៃសង្គ្រាម តាមរយៈការបន្លំឱ្យអ៊ីរ៉ង់ជឿថាមិនការវាយប្រហារកើតឡើងភ្លាមៗពីសត្រូវរបស់គេ។ ដោយហេតុនេះ ក្រុមមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូបបាននៅបន្តជួបប្រជុំជាមួយនឹងគ្នាដោយផ្ទាល់ ខណៈទីកន្លែងនៃកិច្ចប្រជុំទាំងនោះបានក្លាយជាគោលដៅវាយប្រហារក្ដៅៗរបស់អាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។[១៩៧]
.jpg)
នៅថ្ងៃទ២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ លោកអាលី ហាមេនៃ ដែលជាមេដឹកនាំកំពូលនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលធ្វើឃាតតាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាស ហើយដល់ថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទើបប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសពីមរណភាពរបស់លោក។[១៩៨] ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានហ្វារស៍ ដែលគ្រប់គ្រងដោយកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម បានប្រកាសបន្ថែមថា កូនស្រី កូនប្រុសប្រសារ ចៅ និងកូនស្រីប្រសាររបស់លោកហាមេនៃក៏បានបាត់បង់ជីវិតផងដែរ។[១៩៩] រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសកាន់ទុក្ខរយៈពេល ៤០ ថ្ងៃ។[២០០]
មន្ត្រី និងយោធា
[កែប្រែ].jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
_2.jpg)
មរណភាពមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ដំបូងៗគេគឺរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីរ៉ង់ លោកអាហ្ស៊ីស ណាសៀហ្សាដេហ៍ និងរួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងចារកិច្ចចំនួនបួនរូបទៀត។[២០១] មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បន្ថែមទៀតដូចជា លោកសាឡាហ៍ អាសាឌី ប្រធានចារកម្មនៃបញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រោះបន្ទាន់អ៊ីរ៉ង់ លោកម៉ូហាំម៉ាដ ស្យីរ៉ាហ្ស៊ី ប្រធានការិយាល័យយោធារបស់មេដឹកនាំកំពូល[៨៧] លោកអាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី ប្រធានអគ្គសេនាធិការយោធាអ៊ីរ៉ង់ និងរួមទាំងមន្ត្រីប្រមាណ ៤០ នាក់ទៀតសុទ្ធតែត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតក្រោមការវាយប្រហារតាមអាកាស បើយោងតាមបណ្ដាប្រភពការសម្ងាត់និងយោធា។[២០២]
នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលបានប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហាននិងមេបញ្ជាការអ៊ីរ៉ង់ចន្លោះពី ៣,០០០ ទៅ ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់។[២០៣] រំលងមកដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើឃាតលោកអាលី ឡារីយ៉ានី ដែលជាលេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់។[១៣៥] មេបញ្ជាការនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ម៉ូហាំម៉ាដ ប៉ាក់ពួរ និងលេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិ លោកអាលី ស្យាំខានីត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅចុងខែមីនានោះ។[២០៤] នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ទូរទស្សន៍សារព័ត៌មាន Iran International បានរាយការណ៍ថា កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់យ៉ាងហោចចំនួន ៤,៧០០ នាក់ត្រូវស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។[២០៥]
នៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ប្រធានចារកម្មនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមីត្រូវបានធ្វើឃាតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។[១៧០] គិតត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែមេសា សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់ (HRANA) ដែលជាអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលមានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់ខាងភាគីអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងសង្គ្រាមថាមានចំនួន ៣,៦៣៦ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានជនស៊ីវិលចំនួន ១,៧០១ នាក់ បុគ្គលិកយោធាចំនួន ១,២២១ នាក់ និង ៧១៤ នាក់ទៀតនៅមិនទាន់កំណត់អត្តសញ្ញាណ ឬហេតុផលស្លាប់ច្បាស់លាស់។ យោងទៅតាមអង្គការដដែរនេះ "សាមីខ្លួនជឿថា ចំនួនអ្នកស្លាប់ និងរបួសខាងយោធាជាក់ស្ដែងគឺខ្ពស់ជាងតួលេខនៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួន" ដោយសារការបញ្ជាក់នៃចំនួនតួលេខក្នុងរបាយការណ៍នោះគឺអាស្រ័យទៅលើទិន្នន័យរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់។ ណាមួយ ចំនួនដែលរដ្ឋាភិបាលបានបញ្ចេញនោះភាគច្រើនគ្របដណ្ដប់តែលើបុគ្គលិកយោធាដែលបានពលីនៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជនប៉ុណ្ណោះ។[២០៦]
ប្រជាជនស៊ីវិល
[កែប្រែ].jpg)
យោងតាមអ៊ីរ៉ង់ នៅថ្ងៃដំបូងនៃសង្គ្រាម សាលាបឋមសិក្សាកុមារីមួយកន្លែងក្នុងទីក្រុងមីណាប ត្រូវរងការវាយប្រហារដោយអាមេរិក។[២០៧] សាលារៀនមួយនេះដែរមានទីតាំងនៅជិតបរិវេណយោធាអ៊ីរ៉ង់មួយកន្លែង ហើយក៏ធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃបរិវេណយោធានោះផងដែរ។[២០៨][២០៩] ខណៈពេលដែលចំនួនអ្នកស្លាប់មិនត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយឯករាជ្យ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ថា មនុស្សជាង ១៧៥ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាកុមារ ត្រូវស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈដែលមនុស្ស ៩៥ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។[២១០] ការស៊ើបអង្កេតដោយយោធាអាមេរិកបានរកឃើញជាបឋមថា ការវាយប្រហារចំសាលារៀននេះគឺកើតឡើងចេញពីលំយោងលើទិន្នន័យចាស់ហួសសម័យ។[២១១]
នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា សមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់បាននិយាយថា ប្រជាជនស៊ីវិលជាង ៦០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត[២១២] ខណៈ HRANA បានរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់ជនស៊ីវិលរហូតដល់ទៅ ១,០៩៧ នាក់។[២១៣] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា អឌ្ឍចន្ទក្រហមបានរាយការណ៍បន្ថែមទៀតថា "អង្គភាព" ស៊ីវិលជាង ៦,៦៦៨ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល ដោយក្នុងនោះរួមមានទីលំនៅដ្ឋានចំនួន ៥,៥៣៥ កន្លែង អង្គភាពពាណិជ្ជកម្មចំនួន ១,០៤១ កន្លែង មជ្ឈមណ្ឌលវេជ្ជសាស្ត្រចំនួន ១៤ ទីតាំង សាលារៀនចំនួន ៦៥ កន្លែង និងមជ្ឈមណ្ឌលជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយអឌ្ឍចន្ទក្រហមចំនួន ១៣ កន្លែង។[២១៤] គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា HRANA បានប៉ាន់ប្រមាណថាជនរងគ្រោះពីសង្គ្រាមយ៉ាងហោចណាស់ ១៥% មានអាយុស្ថិតនៅក្រោម ១៨ ឆ្នាំ។[២១៥] គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ថាសង្គ្រាមបានបង្កការខូចខាតដល់ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងតិច ១២០ កន្លែង។[២១៦]
សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល
[កែប្រែ]ការវិភាគលើរូបភាពផ្កាយរណបដោយកាសែត The Washington Post បានបង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធ ឬឧបករណ៍យោធាជាតួលេខយ៉ាងហោចណាស់ ២២៨ នៅតាមមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងឈូងសមុទ្រពែរ្សដែលត្រូវបានរងការខូចខាត ដោយតួលេខនេះគឺច្រើនជាងអ្វីដែលរដ្ឋបាលត្រាំធ្លាប់បានអះអាង។[២១៧]
នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទាហានអាមេរិកចំនួន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងចំណោមអ្នករងរបួសជាង ៣០ នាក់ដោយការវាយប្រហារពីដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅក្បែរជំរុំយោធាអារីហ្វយ៉ានក្នុងកំពង់ផែស៊ូអាយបា ប្រទេសគុយវ៉ែត។[២១៨] នៅថ្ងៃទី៤ ខែមីនា កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិកម្នាក់ឋានៈពលបាលឯក បានស្លាប់នៅប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ក្នុងឧប្បត្តិហេតុដែលមិនជាប់ទាក់ទងនឹងអរិភាពដែលកំពុងកើតមាននៅមជ្ឈិមបូព៌ា។[២១៩] នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានរាយការណ៍ថា ទាហាននៃកងឆ្មាំជាតិម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងកំឡុងពេលមានអាសន្នបញ្ហាសុខភាព។[២២០] ទាហានអាមេរិកម្នាក់ទៀតនៃកងពលតូចអវកាសទីមួយ ដែលបានរងរបួសនៅក្នុងការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់នៅប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតក្នុងថ្ងៃទី១ ខែមីនា បានស្លាប់ដោយសាររបួសនៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា។[២២១] ទាហានអាកាសអាមេរិកចំនួនប្រាំមួយនាក់បានស្លាប់នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា នៅពេលដែលយន្តហោះចាក់សាំងលើអាកាសប្រភេទ ខេស៊ី-១៣៥ របស់ពួកគេបានធ្លាក់នៅភាគខាងលិចប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់។ បញ្ជាការកណ្តាលបាននិយាយថា ការធ្លាក់យន្តហោះមួយគ្រឿងនេះគឺមិនមែនជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពវាយប្រហារអរិភាពណាទេ ប៉ុន្តែបានកើតឡើងក្នុងកំឡុងឧប្បត្តិហេតុដែលពាក់ព័ន្ធនឹងយន្តហោះអាមេរិកមួយគ្រឿងទៀត។ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា យោធាអាមេរិកបានប្រកាសជាសាធារណៈថា ទាហានអាមេរិកប្រមាណ ១៤០ នាក់បានទទួលរងរបួស។[២២២]
ម៉ាហ្កេន ដាវីដ អាដុំបានរាយការណ៍ថា ការវាយប្រហារដំបូងៗរបស់អ៊ីរ៉ង់បានបណ្តាលឱ្យមនុស្ស ៨៩ នាក់រងរបួស ដោយក្នុងនោះមានមនុស្សបីនាក់បានរងរបួសដោយផ្ទាល់នឹងការវាយប្រហារនោះ រីឯប៉ុន្មាននាក់ទៀតបានរងរបួសដោយប្រយោល ហើយភាគច្រើនជាប្រជាជនស៊ីវិល។[២២៣] នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ការបាញ់មីស៊ីលចូលទីក្រុងតែលអាវីហ្វដោយអ៊ីរ៉ង់បានសម្លាប់ស្ត្រីម្នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ២២ នាក់ផ្សេងទៀត ដោយក្នុងនោះមានម្នាក់បានរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ។[២២៤] នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា វិហារសាសនាមួយ និងអគារលំនៅដ្ឋានមួយក្នុងទីក្រុងប៊ីតឆេម៉ែសត្រូវបានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ធ្លាក់ពីលើ ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល ៩ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៤៩ នាក់ផ្សេងទៀត។[២២៥] នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា កម្មករពីរនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតនៅទីក្រុងយ៉េហ៊ូដ នៅខាងក្រៅទីក្រុងតែលអាវីហ្វ បន្ទាប់ពីពួកគេបានប៉ះនឹងគ្រាប់តូចៗពីមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ដែលបំពាក់ដោយក្បាលគ្រាប់បែកចង្កោម។[២២៦]
នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា គ្រាប់បែកចង្កោមមួយគ្រាប់ពីក្បាលមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់មួយបានហោះមកបំបុកចូលអគារអាផាតមិនមួយកន្លែងនៅទីក្រុងរ៉ាម៉ាត់ហ្កាំន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សពីរនាក់។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយពីកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារនេះថាជា "ការសងសឹកឱ្យលោកអាលី ឡារីយ៉ានីនិងសហការីលោក" ដែលត្រូវបានសម្លាប់កាលពីមួយថ្ងៃមុនដោយអ៊ីស្រាអែល។[២២៧] យោងតាមសារព័ត៌មាន CNN ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោមគឺជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ។ លោក N.R. Jenzen-Jones មកពី Armament Research Services បាននិយាយថា គ្រាប់ប្រភេទនេះកំពុងត្រូវបានប្រើប្រាស់ "ជាចម្បងដើម្បីបង្កភាពភ័យខ្លាចដល់ប្រជាជនស៊ីវិល"។[២២៨]
ប្រទេសដទៃ
[កែប្រែ]នៅប្រទេសលីបង់ មនុស្សជាង ២,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងជាង ៤,០០០ នាក់ទៀតបានរងរបួសក្រោមការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែល[២២៩] ហើយអាជ្ញាធររដ្ឋលីបង់បានរាយការណ៍ថា មនុស្សជាងមួយលាននាក់ ដែលស្មើនឹង ១/៦ នៃចំនួនប្រជាជនសរុប បានបង្ខំផ្លាស់ទីលំនៅ។[២៣០] នៅក្នុងសង្គ្រាម កងកម្លាំងបណ្តោះអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិនៅលីបង់ចំនួន ៦ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត[ស ៣] និង ១១ នាក់ទៀតបានរងរបួស។[ស ៤][៣៧]
នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់វិញ សមាជិកពីររូបនៃកងកម្លាំងប្រជាកំណែន ដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបាត់បង់ជីវិត និងបីនាក់ទៀតបានរងរបួស នៅក្នុងការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ ខណៈរបាយការណ៍ក្រោយៗបានអះអាងថាមានអ្នកស្លាប់ចំនួនបីនាក់។[២៣១]
ក្រៅពីអ៊ីស្រាអែល អ៊ីរ៉ង់បានបើកការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជាច្រើនទៀតដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើប្រទេសបារ៉ែនបានសម្លាប់មនុស្សបីនាក់[២៣២] ការវាយប្រហារសម្ដៅលើប្រទេសគុយវ៉ែតវិញបានសម្លាប់ទាហានបួននាក់និងប្រជាជនស៊ីវិលបួននាក់[២៣៣] ការវាយប្រហារនៅអូម៉ង់បានសម្លាប់មនុស្សបីនាក់[២៣៤] ហើយនៅអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតមានពីរនាក់បានបាត់បង់ជីវិត។[២៣៥] ចំពោះអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមវិញ សាមីខ្លួនបានបាត់បង់ទាហានចំនួនពីរនាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិលចំនួនប្រាំមួយនាក់។[២៣៦] ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់រួមបានរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនអ៊ីរ៉ង់ច្រើនធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ បើប្រៀបទៅនឹងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ផ្សេងៗនៅក្នុងតំបន់ នេះក៏ព្រោះតែអារ៉ាប់រួមមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធបំផុតជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងចំណោមរដ្ឋអារ៉ាប់ទាំងអស់។ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមក៏ជាប្រទេសអារ៉ាប់តែមួយផងដែរ ដែលបានធ្វើការវាយប្រហារតបតលើអ៊ីរ៉ង់វិញជាសម្ងាត់ បន្ថែមពីលើយុទ្ធនាការអ៊ីស្រាអែល-អាមេរិក។[២៣៧]
គ្រាប់មីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ង់ក៏បានហោះទៅនឹងប៉ះនឹងប្រទេសកាតា អាស៊ែបៃសង់[៤៨] និងទឹកដីអាក្រូទីរី និងដេកេលីរបស់អង់គ្លេសក្នុងប្រទេសស៊ីបផងដែរ។[៥៣]
សហេតុភាពតាមសញ្ជាតិ
[កែប្រែ]| ប្រទេស | ចំនួនស្លាប់ | ចំនួនរបួស |
|---|---|---|
| សរុប | ៧,១៤៤–៩,៦៧៦+ | ៤៦,៩៦៥ |
| អ៊ីរ៉ង់ | ៣,៤៦៨–៦,០០០+ ៣,៤៦៨ (អ៊ីរ៉ង់)[២៣៨] ៣,៦៣៦ (HRANA)[២០៦] ៦,០០០+ (អាមេរិក/អ៊ីស្រាអែល)[១៦] |
១៥,០០០-២៦,៥០០ ២៦,៥០០ (ក្រសួងសុខាភិបាលអ៊ីរ៉ង់)[២៣៩] ១៥,០០០ (អាមេរិក/អ៊ីស្រាអែល)[១៦] |
| លីបង់ | ៣,៤៣៣ (ក្រសួងសុខភាពសាធារណៈលីបង់)[២៤០][២៤១] ១,០០០ (ហេស្បុលឡា)[២៤២] ១,៧០០ (កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល)[២៤៣] |
១០,៣៩៥ (ក្រសួងសុខាភិបាលលីបង់)[២៤១][២៤២][២៤៣][២៤០] |
| អ៊ីរ៉ាក់ | ១១៩+[២៤៤] | ៣៧០[២៤៥] |
| អ៊ីស្រាអែល | ៥៧[២៤៦][២៤៧][២៤៨] | ៨,៩៧០[២៤៩] |
| សហរដ្ឋអាមេរិក | ១៥[២៥០] | ៥៤៣[២២២] |
| វ៉េសប៊ែង | ១៤[២៥១] | 1១៥[២៥១] |
| អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម | ១៣[២៥២] | ២២៧[២៥២] |
| គុយវ៉ែត | ១១[២៥៣] | ១៨២[២៥៣] |
| ឥណ្ឌូណេស៊ី | ៦[២៥៤] | ១[២៥៤] |
| បារ៉ែន | ៣[២៥៥] | ៤២[២៥៥] |
| អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត | ៣[២៥៦] | ២៩[២៥៦] |
| អូម៉ង់ | ៣[២៥៧] | ១៧[២៥៧] |
| បារាំង | ៣[៣៦] | ៩[៣៦] |
| ស៊ីរី | ២[២៥៨][២៥៩] | ១[២៥៩] |
| ហ្វីលីពីន | ២[២៦០] | ០[២៦០] |
| ស៊ែប៊ី | ១[២៦១] | ០[២៦១] |
| ហ្សកដានី | ០[២៥] | ២៩[២៥] |
| កាតា | ០[២៦២] | ២០[២៦២] |
| អាស៊ែបៃសង់ | ០[២៦៣] | ៤[២៦៣] |
| អេស្ប៉ាញ | ០[២៦៤] | ២[២៦៤] |
ផលប៉ះពាល់
[កែប្រែ]អ៊ីរ៉ង់
[កែប្រែ].jpg)
.jpg)
មរណភាពរបស់អាលី ហាមេនៃបានបើកផ្លូវជំរុញឱ្យមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំកំពូលថ្មី។ យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំបណ្តោះអាសន្ន ដែលបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា គឺត្រូវកាន់មុខងារដើរតួជាប្រមុខរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់រហូតដល់មេដឹកនាំកំពូលថ្មីត្រូវបានជ្រើសតាំង។[៩៨] លោកមោជតាបា ហាមេនៃត្រូវបានជ្រើសតាំងនៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ក្នុងនាមជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីជំនួសឱ្យឪពុករបស់លោក។[២៦៥] គិតត្រឹមថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា លោកហាមេនៃនៅកំពុងសម្ងំលាក់ខ្លួននៅឡើយ ខណៈមេដឹកនាំប្រទេសជាក់ស្តែងនៅគេមិនទាន់ប្រាកដប្រជានៅឡើយ។ បច្ចុប្បន្ន លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អះម៉ាដ វ៉ាហ៊ីឌី ដែលជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកកំពុងដឹកនាំប្រទេសដោយផ្ទាល់ ក៏ដូចជាអ្នកបញ្ជាប្រតិបត្តិការយោធាអ៊ីរ៉ង់ និងកំណត់គោលជំហរចរចារបស់អ៊ីរ៉ង់។[២៦៦][២៦៧]
ក្រោយការផ្ដោះប្ដូរបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលទៅគ្នាទៅវិញទៅមក ទីក្រុងតេហេរ៉ង់ រដ្ឋធានីរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានក្លាយជាទីស្ងាត់ជ្រងំ ដោយមនុស្សជាច្រើនមិនហ៊ានចេញក្រៅទៅប្រកបរបររបស់ខ្លួន[២៦៨] ខណៈគ្រប់សាលារៀនត្រូវបិទទ្វារ រីឯស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលនិងធនាគារបានកាត់បន្ថយសកម្មភាពរបស់ពួកគេ។[២៦៩] យោងទៅតាម NetBlocks បានឱ្យដឹងថា សកម្មភាពអ៊ីនធឺណិតនៅអ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៤% បើប្រៀបធៀបទៅរាល់ដង ក្រោយពីត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ដោយរដ្ឋាភិបាល។[២៧០]
នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ឃ្លីបវីដេអូបានបង្ហាញពីកងកម្លាំងប្រជាកំណែនអ៊ីរ៉ាក់ ត្រូវបានបញ្ជូនចូលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។[២៧១] យោងតាមកាសែត The Wall Street Journal ត្រាំធ្លាប់បានបើកចំហចំពោះការផ្ដល់ជំនួយគាំទ្រដល់កងជីវពលប្រដាប់អាវុធឃឺដនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលកំពុងមានជម្លោះជាមួយទីក្រុងតេហេរ៉ង់អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ហើយក៏ជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយក្នុងតំបន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែរ។[២៧២] យ៉ាងណាមិញ លោកត្រាំក្រោយមកបាននិយាយវិញថា លោកគ្មានបំណងចង់បញ្ជូនជនជាតិឃឺដចូលប្រយុទ្ធក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។[២៧៣]
សេដ្ឋកិច្ច
[កែប្រែ]សង្គ្រាមនេះបានបង្កបង្កើតជាផលវិបាកជាច្រើនដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកដូចជានាំឱ្យតម្លៃប្រេងនិងឧស្ម័នកើនឡើង ប៉ះពាល់វិស័យអាកាសចរណ៍និងទេសចរណ៍ ក៏ដូចជាបានរង្គោះរង្គើទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។[២៧៤]
តម្លៃប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិបានកើនឡើងភ្លាមៗក្រោយពីអ៊ីរ៉ង់បានគំរាមវាយប្រហារលើនាវាដឹកប្រេងនិងកប៉ាល់ដទៃទៀត ហើយនិងការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរោងចក្រប្រេងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសផលិតប្រេងក្នុងតំបន់។[២៧៦] ២០% នៃការដឹកជញ្ជូនផលិតកម្មប្រេង និងឧស្ម័នសកលគឺជារឿយៗត្រូវឆ្លងកាត់តាមច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍។[២៧៧] ខណៈភ្លើងសង្គ្រាមនៅបន្តឆាបឆេះ តម្លៃប្រេងនិងឧស្ម័នបានធ្លាក់និងកើនទៅតាមស្ថានភាព ខណៈទីផ្សារបានព្យាយាមវាស់វែងតម្លៃទៅតាមលទ្ធភាពដែលជម្លោះអាចបញ្ចប់។ តម្លៃប្រេងនៅមុនសង្គ្រាមគឺស្ថិតនៅក្រោម ៧០ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល[២៧៨] តែបើគិតមកត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែមីនាវិញ តម្លៃវាបានហក់ឡើងរហូតដល់ ១៣៩ ដុល្លារឯណោះ[២៧៩] រីឯតម្លៃឧស្ម័នក៏បានស្ទុះឡើងខ្ពស់ដូចគ្នា។[២៨០] មកដល់ចុងខែមីនា កង្វះផលិតផលប្រេងឥន្ធនៈនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍បានកំពុងកើនឡើង ខណៈដែលស្តុកបម្រុងកំពុងធ្លាក់ចុះ។[២៨១]
កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងក្រុមអ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗបានព្រមានថា សង្គ្រាមនេះកំពុងជំរុញឱ្យតម្លៃស្បៀងអាហារសកលកើនឡើង ហើយអាចក្នុងរយៈពេលយូរ។[២៨២]
អាកាសចរណ៍
[កែប្រែ]
ដែនអាកាសរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហាមឃាត់រាល់ដំណើរហោះហើររបស់យន្តហោះស៊ីវិលក្នុងកំឡុងពេលជម្លោះ[២៨៣] ខណៈដែលប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីស្រាអែល គុយវ៉ែត កាតា ស៊ីរី និងអារ៉ាប់រួមបានបិទដែនអាកាសរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួន។[២៨៤][២៨៥]ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍មួយចំនួនវិញបានផ្អាកសេវាកម្មហោះហើរចូលតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាតែម្តង។[២៨៦]
ការរំខានដល់ប្រព័ន្ធវិស័យផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈសកល ដែលបណ្តាលមកពីការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍នោះ ក៏បាននាំឱ្យតម្លៃប្រេងសាំងយន្តហោះហក់ឡើងថ្លៃផងដែរ ខណៈតម្លៃសំបុត្រយន្តហោះវិញបានកើនទៅតាមគ្នាទាំងសម្រាប់ជើងហោះហើរក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិ។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍បានប្រតិកម្មដោយតម្លើងថ្លៃសំបុត្រ និងកែសម្រួលកាលវិភាគហោះហើរមួយចំនួន ដើម្បីទប់ទល់នឹងថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈកើនឡើងខ្ពស់។[២៨៧][២៨៨]
ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍
[កែប្រែ]ចរាចរណ៍ដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ដែលជាចំណុចផ្លូវសមុទ្រដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មថាមពលពិភពលោក ត្រូវបានអ៊ីរ៉ង់ប្រើប្រាស់កម្លាំងបិទចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ មកម៉្លេះ ក្រោយពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានបើកសង្គ្រាមផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ និងបានធ្វើឃាតមេដឹកនាំកំពូលរបស់ខ្លួនគឺលោកអាលី ហាមេនៃ។ ដើម្បីជាការសងសឹក អ៊ីរ៉ង់បានបើកការវាយប្រហារដោយមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដារដ្ឋដទៃក្នុងតំបន់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ បានប្រកាសចេញនូវសារព្រមានហាមឃាត់រាល់ដំណើរឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រខាងលើ ហើយខ្លួនមានសិទ្ធិឡើងពិនិត្យ ឬវាយប្រហារនាវាពាណិជ្ជកម្មណាមិនស្ដាប់បង្គាប់ ហើយខ្លួនបានដាក់ពង្រាយមីនក្រោមសមុទ្រនៅក្នុងបរិវេណនៃច្រកសមុទ្រនោះផងដែរ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា ដល់ថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបិទច្រកនិងផ្លូវសមុទ្រចូលទៅអ៊ីរ៉ង់ក្នុងពេលដំណាលគ្នា។ នៅមុនពេលសង្គ្រាមអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់នេះផ្ទុះឡើង ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ត្រូវបានបើកចំហដោយសេរី ហើយប្រមាណ ២៥% នៃពាណិជ្ជកម្មប្រេងពិភពលោកតាមផ្លូវសមុទ្រនិង ២០% នៃឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ ពិភពលោកបានឆ្លងកាត់ចេញចូលតាមច្រកមួយនេះឯង។
ប្រតិកម្ម
[កែប្រែ]ភាគីសង្គ្រាម
[កែប្រែ]អ៊ីរ៉ង់
[កែប្រែ]ក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់បានសន្យាថានឹងមានការឆ្លើយតបទៅវិញ ខណៈដែលកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានមមាញឹកវាយប្រហារមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។[២៨៩] ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូលបានថ្លែងសេចក្ដីថា អ៊ីរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារដោយ "ប្រតិបត្តិការផ្លូវអាកាសដ៏ឃោរឃៅមួយ" ក្រោមថ្វីដៃសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែល និងបានបន្ថែមទៀតថា "រឿងនេះបានកើតឡើងជាថ្មីទៀតហើយខណៈពេលកិច្ចចរចាកំពុងដំណើរការ ហើយសត្រូវយើងពួកគេដេកស្រមៃថា ប្រជាជាតិអ៊ីរ៉ង់ដ៏រឹងមាំមួយនេះនឹងចុះចូលយល់ព្រមទទួលសំណើរបស់ពួកគេតាមរយៈសកម្មភាពវាយគំរាមដ៏ថោកទាបបែបនេះ"។[២៩០]
នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់ លោកអ៊ីស្មាអែល បាហ្កាយីបានចោទប្រកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលពី "សកម្មភាពភេរវកម្ម" ជុំវិញការស្លាប់របស់ឥស្សរជនអ៊ីរ៉ង់កំពូលៗ ដោយហៅការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "សង្គ្រាមខុសច្បាប់"។[២៩១] អ៊ីរ៉ង់ផងដែរបានបដិសេធថាខ្លួនបានកំណត់គោលដៅវាយប្រហារលើប្រទេសអាស៊ែបៃសង់ តួកគី និងអូម៉ង់ទេ ដោយចាត់ទុកវាជាការបោកបញ្ឆោតរបស់អ៊ីស្រាអែលទម្លាក់កំហុសមកអ៊ីរ៉ង់។[២៩២]
អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វបានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានមកលើសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ថាជា "និមិត្តសញ្ញានៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។[១៧១] អនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោកកាសឹម ហ្ការីបាបាឌីបានថ្កោលទោសចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារម្តងហើយម្តងទៀតមកលើទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនិងវប្បធម៌នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ថាជា "ការវាយប្រហារលើផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណអរិយធម៌ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់"។[២៩៣]
អ៊ីស្រាអែល
[កែប្រែ]
លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូបានមានប្រសាសន៍ថា គោលដៅនៃការវាយប្រហារនេះគឺដើម្បី "លុបបំបាត់ការគំរាមកំហែងអត្ថិភាពដែលបង្កដោយរបបភេរវកម្មនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់" និងបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា "សកម្មភាពរួមរបស់យើងនឹងបង្កើតលក្ខខណ្ឌថ្មីសម្រាប់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ដ៏អង់អាចក្លាហានក្នុងការក្ដោបក្ដាប់ជោគវាសនារបស់ពួកគេ"។[២៩៤] លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីផងដែរគឺជាបុគ្គលដំបូងបង្អស់ដែលបានរាយការណ៍ និងអបអរចំពោះឃាតកម្មមេដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ ដោយនិយាយថា "អស់រយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំកន្លែងមកហើយដែលរបបអាយ៉ាតុល្លាបានស្រែកបន់ឱ្យ 'អ៊ីស្រាអែលវិនាស' និង 'អាមេរិកវិនាស'។ វាបានបង្ហូរឈាមជនជាតិយើង ក៏ដូចជាជនជាតិអាមេរិក និងជនជាតិខ្លួនឯងអស់ជាច្រើន"។[២៩៥]
ការសិក្សាស្ទង់មតិមួយនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយវិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យអ៊ីស្រាអែលបានរកឃើញថា សាធារណជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ៨២% គឺគាំទ្រប្រតិបត្តិការយោធានៅអ៊ីរ៉ង់ ដោយក្នុងនោះមាន ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល ៩៣% និងជនជាតិអ៊ីស្រាអែលអារ៉ាប់ ២៦%។[២៩៦]
សហរដ្ឋអាមេរិក
[កែប្រែ]_(55121599389).jpg)
លោកប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំបាននិយាយថា ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទៅលើអ៊ីរ៉ង់នេះគឺធ្វើឡើងដើម្បី "ទប់ស្កាត់របបផ្តាច់ការដ៏អាក្រក់និងមូលវិវដ្តនិយមកុំឱ្យបន្តគំរាមកំហែងដល់អាមេរិកតទៀត" និងដើម្បីបំបាត់ "អច្ចាសន្ន" ពីអ៊ីរ៉ង់ ដោយពោលបន្ថែមទៀតថា "អស់រយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំមកនេះ របបអ៊ីរ៉ង់បានស្រែកឱ្យ "អាមេរិកវិនាស" ហើយបានធ្វើយុទ្ធនាការសម្លាប់បង្ហូរឈាមនិងសម្លាប់រង្គាលឥតឈប់ឈរ ដោយកំណត់គោលដៅសម្លាប់របស់ពួកគេមកលើសហរដ្ឋអាមេរិក កងទ័ពរបស់យើង និងប្រជាជនស្លូតត្រង់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន"។[២៩៧] លោកបានបន្តលើកឡើងទៀតថា ការផ្លាស់ប្តូររបបគឺជាគោលដៅមួយរបស់អាមេរិក ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ចូលរួមសាមគ្គីគ្នាផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេ។[២៩៨] នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានប្រើកម្លាំងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ និងបើកការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងសម្ព័ន្ធមិត្តអារ៉ាប់របស់អាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ លោកត្រាំបាននិយាយថា គ្មាននរណាម្នាក់បានប្រាប់គាត់ពីលទ្ធភាពនៃរឿងនេះទេ ហើយក៏ "គ្មាននរណាម្នាក់រំពឹងទុកមុនដែរ គឺយើងបានភ្ញាក់ផ្អើលដូចគ្នា"។ ប៉ុន្តែក្រោយមក គេបានបង្ហាញថា ប្រធានាធិបតីត្រាំគឺមិនមែនមិនដឹងសោះអំពីរឿងនេះទេ ពោលគឺមានអ្នកដែលបានប្រាប់លោកពីសក្ដានុភាពសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់។[២៩៩]
នៅចុងខែមីនានិងដើមខែមេសា ត្រាំបានចេញឱសានវាទម្តងហើយម្តងទៀតដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលរបស់អ៊ីរ៉ង់ និងទម្លាក់គ្រាប់បែកឱ្យអ៊ីរ៉ង់ "រលាយទៅយុគសម័យថ្ម" វិញ ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ង់មិនយល់ព្រមទទួលកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។[៣០០] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា លោកប្រធានាធិបតីបានគំរាមទៀតថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងត្រូវវិនាសក្នុងយប់នេះ"។[៣០១] បន្ទាប់ពីកិច្ចចរចាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដបានបរាជ័យ ត្រាំបាននិយាយថា លោកគឺ "ឈប់ខ្វល់" អំពីការចរចាអ្វីទៀតហើយ និងបានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកផ្ទាល់នឹងអនុវត្តការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា។[៦៦]
ប្រតិកម្មនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកគឺអវិជ្ជមានជារួម ប៉ុន្តែនៅលើឆាកនយោបាយថ្នាក់ជាតិវិញ គេឃើញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាជាពីរ ពោលសមាជិកភាគច្រើននៃបក្សសាធារណរដ្ឋបានគាំទ្របន្តសង្គ្រាម ខណៈសមាជិកបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងអ្នកនយោបាយឯករាជ្យភាគច្រើនបានប្រឆាំងនឹងវា។[៣០២]
អន្តរជាតិ
[កែប្រែ]ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិបានកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ តាមការស្នើសុំរបស់សហព័ន្ធរុស្ស៊ីនៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា។[១៤៣] ប្រមុខអង្គការសុខភាពពិភពលោកបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះ ខណៈអគ្គលេខាធិការនៃអង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិបានសម្ដៅលើសកម្មភាពវាយប្រហារនោះថាអាចជាប់ជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។[៣០៣] យោងតាមអគ្គរដ្ឋអាជ្ញាស្ថាបនិកនៃតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិលោកល្វីស ម៉ូរ៉េណូ អូកាំប៉ូ សង្គ្រាមនេះគឺអាចប្រៀបបានទៅនឹងសង្គ្រាមរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន ដោយបន្ថែមទៀតថា ពិភពលោកកំពុងផ្លាស់ប្តូរពី "ប្រព័ន្ធផ្អែកលើច្បាប់" ទៅជា "ការគ្រប់គ្រងតាមមាត់មនុស្ស" និង "មិនមែនជាពិភពលោកដែលអាចស្ថិតស្ថេរបានយូរនោះទេ"។[៣០៤]
ប្រធានគណៈកម្មការអឺរ៉ុប លោកស្រីអួរស៊ូឡា វ៉ន ឌែរ ឡេយ៉េន និងប្រធានក្រុមប្រឹក្សា លោកអាន់តូនីញ៉ូ កូស្តាបានសម្ដៅលើជម្លោះនេះថា "គួរឱ្យព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង" ហើយបានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់បំផុតរវាងភាគីទាំងសងខាង។[៣០៥] អ្នកនាំពាក្យអង្គការណាតូម្នាក់បាននិយាយថា ណាតូបានកំពុងនឹងតាមដានស្ថានការណ៍យ៉ាងដិតដល់ ខណៈដែលមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់បាននិយាយថា អង្គការណាតូបានបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់ខ្លួន។[៣០៦]
នៅថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចលេខ ២៨១៧ ដែលឧបត្ថម្ភដោយប្រទេសបារ៉ែន ដោយបានអំពាវនាវឱ្យអ៊ីរ៉ង់បញ្ឈប់ការវាយប្រហាររបស់ខ្លួនលើបណ្ដារដ្ឋឈូងសមុទ្រ និងថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ។ សេចក្តីសម្រេចនេះមិនបានរៀបរាប់អំពីការវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលទៅលើអ៊ីរ៉ង់និងលីបង់ទេ។[៣០៧]
កំណត់សម្គាល់
[កែប្រែ]- ↑ ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងសង្គ្រាមលីបង់រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។[៣]
- ↑ [២៧][២៨][២៩]
- 1 2 រួមមានជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីចំនួន ៤ នាក់ បារាំងចំនួន ២ នាក់ និងស៊ែប៊ីម្នាក់។[៣២]
- 1 2 រួមមានជនជាតិហ្កាណា ៤ នាក់,[៣៣] ឥណ្ឌូណេស៊ី ៤ នាក់,[៣៤][៣២]អេស្ប៉ាញ ២ នាក់ និងបារាំង ២ នាក់។[៣៥][៣៦]
- ↑ [៣៨][៣៩][៤០]
- ↑ [៤១][៤២]
- 1 2 មិនរាប់បញ្ចូលទាហានបារាំងពីរនាក់នៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសលីបង់ឡើយ។
- ↑ ភាសាហេប្រឺ៖ מִבְצַע שְׁאָגַת הָאֲרִי
- ↑ អ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់បានប្រកាសនិងអនុវត្តប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីមួយ ពីរ និងបីរួចទៅហើយ តែប្រតិបត្តិការទាំងបីគឺស្ថិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយតូចប៉ុណ្ណោះ។
- ↑ ភាសាពែរ្ស៖ عملیات وعده صادق ۴
ឯកសារយោង
[កែប្រែ]- ↑ "US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate". The Straits Times. Reuters. April 28, 2026. https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate.
- ↑ Fabian, Emanuel (28 March 2026). "Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel". The Times of Israel. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/.
- ↑ "Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah". Alma Research and Education Center. 5 April 2026. Retrieved 12 May 2026.
- ↑ "US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates". Al Jazeera English. 7 March 2026. Retrieved 12 May 2026.
- ↑ Sancha, Natalia (2026-03-27). "Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: 'Why did the Americans attack us?'". EL PAÍS English. Retrieved 2026-05-12.
- ↑ Seth J. Frantzman (March 4, 2026). "Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes". The Jerusalem Post. https://www.jpost.com/middle-east/article-888730.
- ↑ "Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed". Al Arabiya English. 2026-03-05. Archived from the original on 2026-03-08. Retrieved 2026-05-12.
- ↑ "Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes". L'Orient Today. 2 March 2026. Archived from the original on 11 April 2026. Retrieved 12 May 2026.
- ↑ Smith, Helena (2026-03-11). "Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms". The Guardian. ល.ត.ម.អ. 0261-3077. https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/mojtaba-khamenei-was-hurt-in-strike-that-killed-his-father-irans-cyprus-ambassador-confirms.
- ↑ Astih, Paula (17 April 2026). "Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000". Al-Sharq al-Awsat. NewsBank: Access World News Research Collection. https://infoweb-newsbank-com.srv-proxy1.library.tamu.edu/apps/news/document-view?p=AWNB&docref=news/1A7909E3F07F63D8.
- ↑ "NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana". MTV Lebanon. 13 March 2026. Retrieved 12 May 2026.
- ↑ "(ជាភាសាអារ៉ាប់) The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid". NNA. 28 March 2026. Retrieved 12 May 2026.
- ↑ Truzman, Joe (22 March 2026). "Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon".
- ↑ "Popular Mobilization Forces in Iraq: 80 Martyrs & over 270 injured in Israeli–U.S. aggression". https://saba.ye/en/news3682770.htm.
- ↑ "Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads". HRANA (en-hrana.org). 7 April 2026. Archived from the original on 9 April 2026. Retrieved 12 May 2026.
- 1 2 3 4 Bohbot, Amir (15 March 2026). "Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says". The Jerusalem Post. https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964.
- ↑ "(ជាភាសាហេប្រឺ)בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"". https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults.
- ↑ "Epic Fury strikes on Iran were fueled by 2 million energy drinks, about a million gallons of coffee, and nicotine, top general says".
- ↑ "IDF says ‘nearly a third’ of Hezbollah’s forces killed during years-long multi-front war". https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-nearly-a-third-of-hezbllahs-forces-killed-during-years-long-multi-front-war/.
- ↑ "Lebanon says death toll from Israeli war rises to 3,613, injuries reach 11,072". https://english.wafa.ps/Pages/Details/171302.
- ↑ Isseid, Imad; Lidman, Melanie (8 March 2026). "3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6". Associated Press. https://apnews.com/article/israel-palestinians-west-bank-settlers-violence-900ad24fd46e0ca5ae0de07c0328c960.
- ↑ "Israeli soldiers fire on family car in occupied West Bank, killing 4". NPR. 15 March 2026. https://www.npr.org/2026/03/15/g-s1-113834/israeli-soldiers-fire-on-family-car-in-occupied-west-bank-killing-4.
- ↑ Lee, David D. (19 March 2026). "Four Palestinian women killed during Iranian missile attack in West Bank". Al Jazeera English. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank.
- ↑ "3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia". Hindustan Times. 2 March 2026. https://www.hindustantimes.com/india-news/3-indians-killed-in-iranian-attacks-off-oman-20-injured-across-west-asia-101772473983914.html.
- 1 2 3 "US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker". Al Jazeera English. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker.
- ↑ "Salvage Tug Reported Attacked Near Straits of Hormuz with Crew Feared Dead". The Maritime Executive. Archived from the original on 2026-03-06. Retrieved 2026-06-11.
- ↑ "Fatalities in the UAE". Khaleej Times. 17 March 2026. https://www.khaleejtimes.com/uae/day-18-israel-us-iran-war-live-updates#blogCarde8acf01e-a59b-4710-bc38-6378ec82b68c.
- ↑ "UAE defense ministry says civilian contractor killed in Bahrain". Al Arabiya English. March 24, 2026.
- ↑ Naar, Ismaeel (March 26, 2026). "Two Killed in Abu Dhabi as Gulf States Face Fresh Attacks". NYTimes.com. Dubai, United Arab Emirates.
- ↑ "UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire". Khaleej Times. Archived from the original on April 9, 2026.
- ↑ "Three injured in drone attack at Fujairah oil zone". https://gulfnews.com/uae/three-injured-in-drone-attack-at-fujairah-oil-zone-1.500528878.
- 1 2 Ahmed, Munir; Gambrell, Jon; Keaten, Jamey (24 April 2026). "Trump dispatches Witkoff and Kushner to Pakistan for new talks with Iran's foreign minister". Associated Press. https://apnews.com/article/us-iran-war-hormuz-israel-pakistan-ceasefire-april-24-2026-313e19ff213738620abe31c96eb38368.
- ↑ Nunoo, Favour (9 March 2026). "Ghana calls on Commonwealth to condemn attack on its peacekeepers in Lebanon". BBC. https://www.bbc.com/news/articles/cwyg07vqdrdo.
- ↑ "UN condemns killing of two more peacekeepers in Lebanon". UN News. 30 March 2026. https://news.un.org/en/story/2026/03/1167222.
- ↑ Mroue, Bassem; Petrequin, Samuel (18 April 2026). "French soldier killed and 3 others wounded in an attack on peacekeepers in Lebanon, Macron says". Associated Press. https://apnews.com/article/lebanon-israel-france-peacekeepers-5856353ddea6c1654c38c8aadf803ed7.
- 1 2 3 "Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries". L'Orient Today. 22 April 2026. https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "lot22april" defined multiple times with different content. - 1 2 "(ជាភាសាអារ៉ាប់) UNIFIL: One of our soldiers was injured after our position near the town of Mays al-Jabal was targeted.". 14 March 2026. https://www.tayyar.org/news/Lebanon/711208/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%84%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%84.
- ↑ Stepansky, Joseph; Sabah, Zaid (2 March 2026). "US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers". Al Jazeera English. Retrieved 12 May 2026.
- ↑ "At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media". BBC News. 2026-03-09. Retrieved 2026-05-12.
- ↑ "Bahraini Ministry of Interior Says Four Injured from Falling Debris of Intercepted Iranian Drone". Qatar news agency. April 4, 2026.
- ↑ "Two killed, 12 injured after projectile fell on residential location in Saudi Arabia". Reuters. 8 March 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/two-killed-12-injured-after-projectile-fell-residential-location-saudi-arabia-2026-03-08/.
- ↑ "Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites". https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites.
- ↑ "Drone attack in Iraq's Erbil region kills 1, injures 7 French soldiers at military base". TRT World. 13 March 2026. https://www.trtworld.com/article/b846f9d0d45d.
- ↑ "Syria says Israeli tank fire kills man in country’s south". https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south.
- ↑ "Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack". The Peninsula Newspaper. QNA. 1 March 2026. Retrieved 12 May 2026.
- ↑ "Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area". https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559.
- ↑ "Army says Iran fired 119 missiles, drones in one week directly targeting Jordan". Roya TV. 7 March 2026. http://en.royanews.tv/news/68214.
- 1 2 "Azerbaijan says Iran fired two drones at its territory, injuring two people". Ynet. 5 March 2026. https://www.ynetnews.com/article/rjo00ualfbl.
- ↑ "US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress". Reuters. 26 February 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/.
- ↑ Brown, Paul; Sardarizadeh, Shayan; Murphy, Matt (6 March 2026). "Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes". BBC Verify. Retrieved 12 May 2026.
- ↑ Piper, Imogen; Kelly, Meg; Ley, Jarrett; Ducroquet, Simon (28 February 2026). "See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated". The Washington Post. ល.ត.ម.អ. 0190-8286. https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/.
- ↑ "Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school". The Times of Israel. 5 March 2026. https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/.
- 1 2 "Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says". BBC News. 2 March 2026. https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o.
- ↑ "Hezbollah claims responsibility for attack on Israel". Al Jazeera English. 2 March 2026. https://aje.news/wwomw4?update=4353584.
- ↑ "Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says". The Wall Street Journal. 2 March 2026. https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni.
- ↑ "How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran". BBC News. 28 February 2026. https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o.
- ↑ Martin, Peter; Martin, Eric (1 March 2026). "Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power". Bloomberg.
- ↑ Siddique, Haroon (2 March 2026). "What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran?". The Guardian. ល.ត.ម.អ. 0261-3077. https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk.
- ↑ Nevitt, Mark (15 March 2026). "Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire". Just Security. Retrieved 13 May 2026.
- ↑ "The war on Iran cost the US $12.7bn by day six. Here's how it's been spent – in charts". The Guardian. 19 March 2026. ល.ត.ម.អ. 0261-3077. https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2026/mar/19/us-iran-war-cost.
- ↑ "White House seeks $200bn in military funding in wake of Iran war". BBC News. 19 March 2026. https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y73gwk1qdo.
- ↑ "One month of war on Iran cost Arab countries up to $194bn: UNDP". Al Jazeera English. 31 March 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/31/one-month-of-war-in-middle-east-cost-arab-states-up-to-194bn-undp.
- ↑ "Iran Tries to Grasp Economic Devastation of War, and Find a Way Past It". The New York Times. 11 April 2026. https://www.nytimes.com/2026/04/11/world/middleeast/iran-economy-war.html.
- ↑ "Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz". CBS News. 9 March 2026. https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/.
- ↑ "U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire". The New York Times. 7 April 2026. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share.
- 1 2 "Trump says US will blockade strait of Hormuz after Iran peace talks fail". The Guardian. 12 April 2026. https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/trump-says-us-will-blockade-strait-of-hormuz-as-iran-peace-talks-fail.
- ↑ Hourcade, Bernard (March 2026). "What prospects for a new Iran?". Le Monde diplomatique. Retrieved 13 May 2026.
- 1 2 "From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War". News18. 28 February 2026. https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html.
- 1 2 MacFarquhar, Neil (15 March 2026). "A Timeline of the Tensions Between the Islamic Republic of Iran and the U.S.". The New York Times. https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/middleeast/united-states-iran-history.html.
- 1 2 Al-Marashi, Ibrahim (2 March 2026). "Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight". The Conversation. Retrieved 13 May 2026.
- ↑ Imbert, Louis; Golshiri, Ghazal; Mas, Liselotte. "How Israel tracked down and assassinated scientists involved in Iran's nuclear program". lemonde.fr. Le Monde. Retrieved 19 May 2026.
- ↑ "Iran's Conflict With Israel and the United States". Council on Foreign Relations.
- ↑
- (2014). "Israeli nuclear weapons, 2014". Bulletin of the Atomic Scientists 70: 97–115. DOI:10.1177/0096340214555409.
- Revesz, Rachael (16 September 2016). "Colin Powell leaked emails: Israel has '200 nukes all pointed at Iran', former US secretary of state says". The Independent. https://www.independent.co.uk/news/world/americas/colin-powell-leaked-emails-nuclear-weapons-israel-iran-obama-deal-a7311626.html.
- Brower, Kenneth S (February 1997). "A Propensity for Conflict: Potential Scenarios and Outcomes of War in the Middle East". Jane's Intelligence Review: 14–15.
- Cohen, Avner (1998). Israel and the Bomb. New York: Columbia University Press. p. 349. ល.ស.ប.អ. 978-0-231-10482-1. https://archive.org/details/israelbomb00cohe.
- ElBaradei, Mohamed (27 July 2004). "Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News". International Atomic Energy Agency. Retrieved 19 May 2026.
- "Status of World Nuclear Forces". Federation Of American Scientists.
- ↑ ចំនួនស្មាននៃទំហំស្តុកគ្រាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺមានប្រភពខុសៗគ្នា។ តួលេខនៅក្នុងអត្ថបទនេះគឺអាស្រ័យតាមប្រភពចំនួនស្មានដូចតទៅ៖ [៧៣]
- ↑ (2 January 2022)"Israeli nuclear weapons, 2021". Bulletin of the Atomic Scientists 78 (1): 38–50. ISSN 0096-3402. DOI:10.1080/00963402.2021.2014239.
- ↑ "An Israel-Iran Balance of Nuclear Deterrence: Seeds of Instability". INSS. July 2008. Retrieved 19 May 2026.
- ↑ "Israel rejects call to join anti-nuclear treaty". Reuters. 29 May 2010. https://www.reuters.com/article/world/israel-rejects-call-to-join-anti-nuclear-treaty-idUSTRE64S1ZN/.
- ↑ "Inside the plan to kill Ali Khamenei". Financial Times. 2 March 2026. https://www.ft.com/content/bf998c69-ab46-4fa3-aae4-8f18f7387836.
- ↑ Epstein, Jake (28 February 2026). "Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation". Business Insider. Retrieved 21 May 2026.
- ↑ "Iran's foreign minister says he's unsure why U.S. attacked during nuclear talks". NBC News. 1 March 2026. https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-attack-us-israel-regime-change-trump-netanyahu-araghchi-rcna261124.
- ↑ Munitz, Shmuel (6 March 2026). "From ancient Israel to modern Iran: the enduring symbolism of the lion". Ynet. https://www.ynetnews.com/culture/article/sk0ujovk11l.
- ↑ Fabian, Emanuel (28 February 2026). "IDF says 200 jets involved in Air Force's largest-ever attack sortie". The Times of Israel. ល.ត.ម.អ. 0040-7909. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-200-jets-involved-in-air-forces-largest-ever-attack-sortie/.
- ↑ "Satellite images show Iranian warship burning after US Israel strikes". Business Insider. 28 February 2026. https://www.businessinsider.com/satellite-images-show-iranian-warship-burning-after-us-israel-strikes-2026-2.
- ↑ "Israel claims to have dropped over 1,200 bombs on Iran in one day". Al Jazeera English. 28 February 2026. https://aje.news/p4rw7y?update=4349719.
- ↑ "Update from Eric Schmitt". The New York Times. 28 February 2026. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442.
- ↑ "Senior Revolutionary Guards commanders killed in US-Israel strikes – Reuters". Iran International. 28 February 2026. Retrieved 21 May 2026.
- 1 2 "Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation". Iran International. 28 February 2026. Retrieved 21 May 2026.
- ↑ "Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement.". CBS News. 28 February 2026. https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/.
- 1 2 Gal, Itai (28 February 2026). "Israel plunges Iran into darkness with largest cyberattack in history during attack against Iran". The Jerusalem Post. https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888271.
- ↑ "The digital front: Iran's internet down for second day amid reports of U.S.-Israel cyberattacks". CNBC. 2 March 2026. https://www.cnbc.com/2026/03/02/irans-internet-down-amid-reports-of-us-israel-cyberattacks.html.
- ↑ "Iran's 'chosen users' get 'privileged access' despite internet blackout for masses". The Register. 17 March 2026. https://www.theregister.com/2026/03/17/iran_internet_blackout/.
- ↑ "Iran to mark Eid Al-Fitr on Saturday: state TV". Arab News. Agence France-Presse. 20 March 2026. https://www.arabnews.com/node/2636982/middle-east.
- ↑ "(ជាភាសាពែរ្ស)جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ چرا واکنش تهران اینبار تنها چند ساعت طول کشید؟". BBC News Persian. 28 February 2026. https://www.bbc.com/persian/articles/ce94dk4yy2eo.
- ↑ Yee, Isaac; Rebane, Teele (28 February 2026). "Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain". CNN. https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u.
- ↑ "Explosions reported in Kuwait and UAE". Armenia News. 28 February 2026. https://news.am/eng/news/932924.html.
- ↑ "Update from Ismaeel Naar". The New York Times. 28 February 2026. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f.
- ↑ "Iran targets US military bases in the Middle East with retaliatory strikes". France 24. 28 February 2026. https://france24.com/en/middle-east/20260228-what-we-know-about-us-military-bases-mideast-gulf-targeted-iran-retaliatory-strikes.
- 1 2 "More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning". Reuters. 1 March 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/.
- ↑ Gambrell, Jon; Lidman, Melanie; Boak, Josh; Tucker, Eric (1 March 2026). "Iran fires missiles at Israel and Gulf states after US-Israeli strike kills Khamenei". Associated Press. https://apnews.com/article/iran-israel-us-03-01-2026-693bc30bbbc98660d81f4a13f65ca10f.
- ↑ Salem, Mostafa; Kent, Lauren (2 March 2026). "Qatar says it shot down two Iranian bomber aircraft". CNN. https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk?post-id=cmm9dkjpf00003b6ps4g5qwvo.
- ↑ Reals, Tucker (2 March 2026). "Live updates: U.S. military confirms 4 troops killed in Iran war; Kuwait downs 3 U.S. jets in 'friendly fire'". CBS News. https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/.
- ↑ "Hezbollah claims attack on Israel was 'defensive act' after year of Israeli strikes". The Times of Israel. Agence France-Presse. 2 March 2026. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hezbollah-claims-attack-on-israel-was-defensive-act-after-year-of-israeli-strikes/.
- ↑ McShane, Asher (3 March 2026). "Israel launches ground invasion of Lebanon and Trump warns 'hardest hits were yet to come'". LBC. https://www.lbc.co.uk/article/israel-launches-ground-invasion-of-lebanon-and-trump-issues-new-warning-5HjdTm8_2/.
- ↑ Ozberk, Tayfun (2 March 2026). "US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets". Naval News. Retrieved 22 May 2026.
- ↑ Hafezi, Parisa (4 March 2026). "Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say". Reuters. https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/.
- ↑ "Secretary General Mark Rutte condemns violation of Turkish airspace". NATO Official Website. 5 March 2026.
- ↑ Rana, Javaria (2 March 2026). "Sri Lanka responds to distress call from Iranian warship returning from Vizag Fleet Review". The New Indian Express. Retrieved 22 May 2026.
- ↑ Magee, Caolán; Kelliher, Fiona (8 March 2026). "'Projectile' kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue". Al Jazeera English. https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue.
- ↑ Khudiyev, Ilgar (7 March 2026). "US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East". Azerbaijani Press Agency. Retrieved 23 May 2026.
- ↑ "Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian". Al Jazeera English. 7 March 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian.
- ↑ "Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport". Euronews. 7 March 2026. Retrieved 23 May 2026.
- ↑ Treisman, Rachel (9 March 2026). "What to know about Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader". NPR. https://www.npr.org/2026/03/09/nx-s1-5742375/mojtaba-khamenei-iran-supreme-leader.
- ↑ Schneid, Rebecca; Serjoie, Kay Armin; Jamalpour, Fatemeh (8 March 2026). "'The Air is Unbreathable': Tehran Shrouded in Toxic Cloud After Israel Strikes Fuel Depots". Time. Retrieved 23 May 2026.
- ↑ "US troop dies from wounds sustained in Iran attack". Al Jazeera English. 8 March 2026. https://aje.news/64yl8m?update=4379695.
- ↑ "More on civilian sites attacked in Iran: Red Crescent". Al Jazeera English. 8 March 2026. https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue?update=4379534.
- ↑ "NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey". The Straits Times. 9 March 2026. ល.ត.ម.អ. 0585-3923. https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace.
- ↑ "(ជាភាសាតួកគី) MSB: 6 Türk F-16'sı KKTC'ye konuşlandırıldı". TRT Haber. 9 March 2026. https://www.trthaber.com/haber/gundem/msb-6-turk-f-16si-kktcye-konuslandirildi-937063.html.
- ↑ "Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships". PortWatch. មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ. 28 February 2026. Retrieved 23 May 2026.
- ↑ Baraniuk, Chris (10 March 2026). "GPS jamming: The invisible battle in the Middle East". BBC News. https://www.bbc.com/news/articles/c3ewwlx9e1xo.
- ↑ Srinivasan, Chandrashekar (10 March 2026). "With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran". NDTV. https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972.
- ↑ "Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM". ABC11 Raleigh-Durham. 9 March 2026. Retrieved 25 May 2026.
- ↑ Rowlands, Lyndal; Sabah, Zaid (12 March 2026). "Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked". Al Jazeera English. https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace.
- ↑ Cooper, Helene; Barnes, Julian E.; Ward, Euan; Torbati, Yeganeh; Reiss, Johnatan (12 March 2026). "Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says". The New York Times. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel.
- ↑ "Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar". Al Jazeera English. 13 March 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar.
- ↑ "Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base". The Independent. 13 March 2026. https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html.
- ↑
- Graham-Harrison, Emma (12 March 2026). "We attacked Iran with no clear plan for regime change, Israeli security sources say". The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2026/mar/12/israel-iran-us-attack-no-plan-for-regime-change-security-sources.
- "Iran war becomes contest of who can take most pain". The Pioneer. 12 March 2026. https://dailypioneer.com/news/iran-war-becomes-contest-of-who-can-take-most-pain. "So far, the Islamic Republic has been able to keep its leadership and military cohesive and in control"
- "Is the stability of the Iranian regime in danger?". Institute for National Security Studies. 12 March 2026.
However, it seems that at this stage, these strikes are not sufficient to undermine the internal cohesion among the security forces, their ability to function
- "US intelligence says Iran government is not at risk of collapse, say sources". Reuters. 11 March 2026. https://www.reuters.com/business/media-telecom/us-intelligence-says-iran-government-is-not-risk-collapse-say-sources-2026-03-11/. "The intelligence reporting underscores the cohesion of Iran's clerical leadership"
- Karlin, Mara (11 March 2026). "Can Iran's regime survive the war?". Brookings Institution.
- "A long road to the end: The death throes of Iran's regime could last for years". The Times of Israel. 10 March 2026. https://www.timesofisrael.com/a-long-road-to-the-end-the-death-throes-of-irans-regime-could-last-for-years/. "for now, there have been no significant defections from the army or other security forces"
- ↑ ដោយយោងតាមប្រភពជាច្រើនដូចជា៖ [១២៦]
- ↑ Jansen, Michael (២៨ ខែកុម្ភៈ ២០២៦), "Regime change in Iran unlikely without mass defections from military", The Irish Times, https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2026/02/28/regime-change-in-iran-unlikely-without-mass-defections-from-military/
- ↑ Broadwater, Luke; Schmitt, Eric; Cooper, Helene; Pérez-Peña, Richard (13 March 2026). "Iran War Live Updates: U.S. Military Attacks Kharg Island, Iran's Oil Export Hub, Trump Says". The New York Times. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/03/13/world/iran-war-trump-oil-israel.
- ↑ "Trump demands NATO and China police the Strait of Hormuz. So far they aren't joining". NPR. 16 March 2026. Retrieved 25 May 2026.
- ↑ "Trump says NATO's refusal to help on Iran is "very foolish mistake"". Reuters. 17 March 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/.
- ↑ "NATO countries don't want to get involved in Iran operation, Trump says". Reuters. 17 March 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/.
- ↑ "Donald J. Trump (@realDonaldTrump)". Truth Social. 17 March 2026. Retrieved 25 May 2026.
- ↑ "Trump: 'We do not need the help of anyone'". Sky News. 17 March 2026. https://news.sky.com/video/trump-we-do-not-need-the-help-of-anyone-13520909.
- 1 2 "Iran confirms security chief Larijani, Basij commander Soleimani killed". Al Jazeera English. 17 March 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-says-it-has-killed-ali-larijani-irans-top-security-official.
- ↑ "Elderly couple killed in Iranian revenge strike on Israel". The Daily Telegraph. 18 March 2026. https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/03/18/iran-war-latest-news-ali-larijani-death-tel-aviv-strikes/.
- ↑ Peled, Anat; Abdel-Baqui, Omar (16 March 2026). "Israel Invades Lebanon, Opening New Front Against Iran". Wall Street Journal. https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-invades-lebanon-opening-new-front-against-iran-f5e29555.
- ↑ Orr, Robert; Kelly, Maxine; Wells, Peter; Provan, Sarah; Cash, Kieran (18 March 2026). "Middle East war live: Oil jumps after Iran says energy industry attacked". Financial Times. https://www.ft.com/content/6112e127-3ee2-4fce-acfc-f7644e5c6c30?syn-25a6b1a6=1.
- ↑ Jones, Callum (19 March 2026). "Trump threatens to 'blow up' all of Iran's South Pars gasfield if Tehran strikes Qatar". The Guardian. ល.ត.ម.អ. 0261-3077. https://www.theguardian.com/world/2026/mar/19/iran-war-trump-south-pars-threat-if-tehran-strikes-qatar.
- ↑ "Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike". Iran International. 18 March 2026. Retrieved 26 May 2026.
- ↑ "US F-35 damaged by suspected Iranian fire makes emergency landing, sources say". CNN. 19 March 2026. https://edition.cnn.com/2026/03/19/politics/f-35-damage-iran-war.
- ↑ Cloud, David S.; Seligman, Lara; Gordon, Michael R. (20 March 2026). "U.S. War Planes and Helicopters Kick Off Battle to Reopen Hormuz". The Wall Street Journal. https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-war-planes-and-helicopters-kick-off-battle-to-reopen-hormuz-530cdb78.
- 1 2 {"Iran says US and Israel attacked Natanz nuclear facility". Al Jazeera English. 21 March 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/21/iran-says-us-and-israel-attacked-natanz-nuclear-facility.
- ↑ "Iran war: Missiles injure 160 in towns near Israeli nuclear site". BBC News. 21 March 2026. https://www.bbc.com/news/articles/c9qdvnv13qdo.
- ↑ "Iran targeted but did not hit Diego Garcia base with missiles, WSJ reports". Reuters. 20 March 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-targeted-did-not-hit-diego-garcia-base-with-missiles-wsj-reports-2026-03-21/.
- ↑ "Iran fires 2 ballistic missiles towards US, UK military bases in Diego Garcia". The Times of India. 21 March 2026. ល.ត.ម.អ. 0971-8257. https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/iran-fires-2-ballistic-missiles-towards-us-uk-military-bases-in-diego-garcia/articleshow/129711819.cms.
- ↑ Vine, David (25 March 2026). "Did Iran Attack Diego Garcia?". fpif.org. Foreign Policy in Focus. Retrieved 26 May 2026.
- ↑ Magdy, Samy (21 March 2026). "Houthi rebels say they will respond to any escalation against Iran". Associated Press. https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-21-2026#0000019d-1258-dbe1-abff-3bfb86300000.
- ↑ "Iran threatens to 'completely' close Strait of Hormuz and hit power plants after Trump's ultimatum". Associated Press. 22 March 2026. https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-22-2026-16cc60862529b873666ce4c1f6529d78.
- ↑ "Iran war: Trump claims US has held talks with Iran". dw.com. 23 March 2026. Retrieved 26 May 2026.
- ↑ "No talks are underway between Tehran and Washington, Iran says". Iran International. 23 March 2026. Retrieved 26 May 2026.
- ↑ Nakhoul, Samia; Bassam, Laila; Gebeily, Maya (25 March 2026). "Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say". Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/.
- ↑ "Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade". BBC News. 26 March 2026. https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no.
- ↑ "Yemen's Houthis claim responsibility for missile attack on Israel, their first since war started". Associated Press. 27 March 2026. https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-27-2026-195444c54cbb7545d0a77f8ffbc0e4c0.
- ↑ Lendon, Brad; Yee, Isaac; Bordeaux, Thomas (30 March 2026). "Destruction of vital US radar aircraft could hamper ability to spot Iran threats, analysts say". CNN. https://www.cnn.com/2026/03/30/middleeast/us-air-force-awacs-jet-destroyed-saudi-arabia-intl-hnk-ml.
- ↑ "Iran War Live Updates: Tehran Moves to Assert Its Control Over Strait of Hormuz". The New York Times. 27 March 2026. https://www.nytimes.com/live/2026/03/27/world/iran-war-trump-oil-israel.
- ↑ Dahir, Abdi Latif; Sampson, Eve (28 March 2026). "Yemen's Houthis Fire at Israel and Vow Further Attacks". The New York Times. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/2026/03/28/world/middleeast/yemen-houthis-attack-israel-war.html.
- ↑ "Update from Helene Cooper". The New York Times. 28 March 2026. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil/06cca092-ddd6-5d3a-a460-2e70367fefe2?smid=url-share.
- ↑ Baskar, Pranav; Hakim, Shirin (28 March 2026). "Airstrikes batter a university and residential zones in Tehran.". The New York Times. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil.
- ↑ "Update from Sanam Mahoozi". The New York Times. 29 March 2026. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/03/29/world/iran-war-trump-israel-oil/9b3c6f7c-33ca-5d8e-aab0-912c41dc5b1c?smid=url-share.
- ↑ "Donald Trump says US could 'take the oil in Iran'". Financial Times. 30 March 2026. https://www.ft.com/content/3bd9fb6c-2985-4d24-b86b-23b7884031f5?syn-25a6b1a6=1.
- ↑ Bohner, Athina; Berry, Alex; Oelofse, Louise (30 March 2026). "Trump again threatens to 'obliterate' Iranian power plants, oil wells and Kharg Island". Deutsche Welle. AP, AFP, dpa, Reuters, EFE. https://p.dw.com/p/5BNQw.
- ↑ Reports of Iranian Missile Launch Toward Turkey Are Completely Baseless, ៣១ ខែមីនា ២០២៦, https://wanaen.com/reports-of-iranian-missile-launch-toward-turkey-are-completely-baseless/, បានយកមក 26 May 2026
- ↑ "Trump announces destruction of Iran's tallest bridge". Al-Monito. Agence France Presse. 2 April 2026. Retrieved 27 May 2026.
- ↑ "Trump gloats on possible war crimes in Iran, but punishment distant". France 24. 2 April 2026. https://www.france24.com/en/live-news/20260402-trump-gloats-on-possible-war-crimes-in-iran-but-punishment-distant.
- ↑ Kim, Seung Min (5 April 2026). "A mountain hideout and aircraft under fire: US carries out daring rescue of service member in Iran". Associated Press. https://apnews.com/article/iran-us-pilot-military-rescue-fde473d07fb59e871a71cd2ad2ffe4fe.
- ↑ "Iranian Minister of Science: U.S.-Israeli strikes targeted 30 Universities since start of war". Hawar News. 4 April 2026. https://hawarnews.com/en/iranian-minister-of-science-us-israeli-strikes-targeted-30-universities-since-start-of-war.
- ↑ Jaffe, Greg; Schmitt, Eric; Cooper, Helene (4 April 2026). "U.S. Rescues Downed Air Force Officer Deep Inside Iran, Trump Says". The New York Times. https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news.
- ↑ "Update from Shirin Hakim". The New York Times. 4 April 2026. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news/f8c31573-78bc-5053-a5a0-99ce0bf46017?smid=url-share.
- 1 2 "IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say". Iran International. 6 April 2026. Retrieved 27 May 2026.
- 1 2 "Iran's top university, oil facility bombed as US, Israel intensify attacks". Al Jazeera English. 6 April 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/4/6/irans-top-university-bombed-as-us-israel-intensify-attacks-34-killed.
- ↑ Ben Ari, Lior; Eichner, Itamar (7 April 2026). "IDF confirms Tehran strike targeted Iranian commander, synagogue hit was 'collateral damage'". Ynet. https://www.ynetnews.com/jewish-world/article/sjouxfz211g.
- ↑ "Iran: President Trump's apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes". Amnesty International. 7 April 2026. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/.
- ↑ "Iran war latest: We'll destroy Iran — but we won't use nuclear weapons, US says". The Times. 7 April 2026. https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-war-latest-news-tehran-rejects-peace-deadline-trump-gz662zx0h.
- ↑ "Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks". NBC News. 7 April 2026. https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039.
- ↑ "What we know about the US and Iran's ceasefire deal". BBC News. 8 April 2026. https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o.
- ↑ "Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports". Reuters. 8 April 2026. https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/.
- ↑ "S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce". Al Jazeera English. 8 April 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire.
- ↑ Holliday, Shelby; Said, Summer (11 May 2026). "The U.A.E. Has Been Secretly Carrying Out Attacks on Iran". Wall Street Journal. ល.ត.ម.អ. 0099-9660. https://www.wsj.com/articles/the-u-a-e-has-been-secretly-carrying-out-attacks-on-iran-f1745a0d.
- ↑ "Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon'". Al Jazeera English. 8 April 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon.
- ↑ "Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks". Reuters. 8 April 2026. Retrieved 28 May 2026.
- ↑ "Israeli attacks across Lebanon kill at least 254 after Iran-US ceasefire". Al Jazeera English. 8 April 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/hundreds-of-casualties-across-lebanon-after-israel-says-it-hit-100-sites.
- ↑ "U.S. Warships Transit Hormuz as U.S.-Iran Meet Face-to-Face for Peace Talks". The Wall Street Journal. 11 April 2026. https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-latest-news-israel-us-lebanon-2026?mod=lc_navigation.
- ↑ Ravid, Barak (11 April 2026). "U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began". Axios.
- ↑ Ravid, Barak (11 April 2026). "U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began". Axios.
- ↑ "No Deal: U.S.-Iran peace talks in Islamabad collapse". NPR News. 12 April 2026. https://www.npr.org/2026/04/12/nx-s1-5782538/u-s-iran-peace-talks-islamabad-collapse.
- ↑ "Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal". The Washington Post. 12 April 2026. ល.ត.ម.អ. 0190-8286. https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/.
- ↑ "Update by Parin Behrooz". The New York Times. 12 April 2026. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan/d43e91d7-9511-5fb7-b3de-26e6da723f33?smid=url-share.
- ↑ "Secretary of War Pete Hegseth and Chairman of the Joint Chiefs of Staff Gen. Dan Caine Hold a Press Briefing". U.S. Department of Defense. 16 April 2026. Retrieved 29 May 2026.
- ↑ "Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire". Al Jazeera English. 16 April 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire.
- ↑ "Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire". Reuters. 17 April 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/.
- ↑ Loria, Michael; Cann, Christopher; Riquier, Andrea (17 April 2026). "Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump". USA Today. https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/.
- ↑ "Trump says the United States is extending its ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.". Al Jazeera English. 21 April 2026. https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain.
- ↑ "Strikes in U.A.E., Oman and at Sea Strain Iran Truce to the Breaking Point". The New York Times. 5 May 2026. https://www.nytimes.com/2026/05/04/world/middleeast/iran-trump-ships-hormuz-strait.html.
- ↑ "UAE air defences engage missiles, drones; Tehran denies attacking UAE". Internazionale. Reuters. 5 May 2026. Retrieved 29 May 2026.
- ↑ "IDF says it struck military targets in western and central Iran following missile attacks". The Times of Israel. 2026-06-08. ល.ត.ម.អ. 0040-7909. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-struck-military-targets-in-western-and-central-iran-following-missile-attacks/.
- ↑ Estrin, Daniel (11 March 2026). "Old-school tricks and AI tech are weapons in the Iran war". NPR. https://www.npr.org/2026/03/10/nx-s1-5741726/israel-iran-war-cyber-ai.
- ↑ "(ជាភាសាពែរ្ស)اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی"។ Press release។ 1 March 2026។ https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772។ បានយកមក 29 May 2026។
- ↑ Magdy, Sam (1 March 2026). "Khamenei family members killed in attacks, Fars news agency reports". Associated Press. https://apnews.com/live/live-updates-israel-iran-february-28-2026#0000019c-a724-d479-ad9e-f76cb5b90000.
- ↑ "Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says". BBC News. 1 March 2026. https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Add3db3f8-29d3-4420-a511-9b544b2ea1b0#post.
- ↑ "Four senior intelligence ministry officials killed in airstrikes on Iran". Iran International. Volant Media UK Ltd. 28 February 2026. Retrieved 31 May 2026.
- ↑ LaPorta, James (28 February 2026). "About 40 Iranian officials killed in strikes, sources say". CBS News. https://www.cbsnews.com/live-updates/israel-us-attack-iran-trump-says-major-combat-operations/.
- ↑ "Israeli military says 4,000–5,000 Iranian forces killed in strikes so far". Iran International. 13 March 2026. Retrieved 31 May 2026.
- ↑ "'Decimated'? The Iranian leaders killed in Israeli-US war". France 24. Agence France-Presse. 20 March 2026. https://www.france24.com/en/live-news/20260320-decimated-the-iranian-leaders-killed-in-israeli-us-war.
- ↑ "Over 4,700 security forces killed in US-Israeli strikes on Iran". Iran International. 31 March 2026. Retrieved 31 May 2026.
- 1 2 "Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads". HRANA. 7 April 2026. Retrieved 31 May 2026.
- ↑ "Over 50 killed in strike on girls' elementary school in Iran". Al Jazeera English. 28 February 2026. https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/2/28/over-50-killed-in-strike-on-girls-elementary-school-in-iran.
- ↑ Browne, Malachy; Livni, Ephrat; Mahoozi, Sanam (1 March 2026). "Strike on Girls' School Kills at Least 175, Iranian State Media Says". The New York Times. https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html.
- ↑ Angelovski, Ivan; Szeto, Eric; Bilhete, Britnei (4 March 2026). "Who bombed a girls' school in Iran? A visual investigation". CBC News. https://www.cbc.ca/news/world/iran-school-bombing-investigation-9.7114994.
- ↑ Copp, Tara; Mekhennet, Souad; Kelly, Meg; Horton, Alex; Geroge, Susannah (11 March 2026). "Iranian school was on U.S. target list, may have been mistaken as military site". The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/03/11/us-strike-iran-elementary-school-ai-target-list/.
- ↑ "United States was "likely" responsible for bombing of girls' school in Iran, per early U.S. assessment". CBS News. 8 March 2026. https://www.cbsnews.com/news/us-iran-war-bombing-girls-school-assessment/.
- ↑ "Iran death toll reaches 555 as US, Israel escalate attacks". Al Jazeera English. 2 March 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/iran-death-toll-reaches-555-as-us-israel-escalate-attacks.
- ↑ "The Fourth Day of the U.S.–Israel War on Iran: Strikes Continue in Western Regions of the Country". HRANA. 4 March 2026. https://www.en-hrana.org/the-fourth-day-of-the-u-s-israel-war-on-iran-strikes-continue-in-western-regions-of-the-country/.
- ↑ "US-Israeli strikes targeted at least 6,668 civilian units: Red Crescent". Al Jazeera English. 7 March 2026. https://aje.news/ozn6u2?update=4374430.
- ↑ "Day 23 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: More Than 15% of the Total Fatalities Are Children". Human Rights Activists News Agency. 22 March 2026.
- ↑ "Iran Says US, Israeli Strikes Damage 120 Museums, Historic Buildings". Asharq Al-Awsat. 27 March 2026. https://english.aawsat.com/node/5255868.
- ↑ Hill, Evan; Ley, Jarrett; Horton, Alex; Copp, Tara; Lamothe, Dan (6 May 2026). "Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show". The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/05/06/iran-us-bases-satellite-images/.
- ↑ Kelly, Meg; Horton, Alex; Ley, Jarrett (4 March 2026). "U.S. troops had little protection from drone strike that killed 6, imagery shows". The Washington Post. ល.ត.ម.អ. 0190-8286. https://www.msn.com/en-us/news/world/us-troops-had-little-protection-from-drone-strike-that-killed-six-imagery-shows/ar-AA1Xug33?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1.
- ↑ "A dignified transfer of the remains of U.S. Marine Corps Lance Corporal Kevin Melendez, in Dover". Reuters Connect. 4 March 2026. https://www.reutersconnect.com/item/a-dignified-transfer-of-the-remains-of-us-marine-corps-lance-corporal-kevin-melendez-in-dover/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX1JDMldYSkFaNVNORw?previouslyViewed=dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX1JDMldYSkFBMUJJSA&position=2.[តំណភ្ជាប់ខូច]
- ↑ Mitchell, Ellen (9 March 2026). "US military reviewing National Guard member's death in Kuwait in health-related incident". The Hill. https://thehill.com/policy/defense/5774793-nypd-officer-kuwait-incident.
- ↑ "Statement by Commander of United States Space Command on Loss of USASMDC Soldier in Support of Operation Epic Fury". United States Space Command. 9 March 2026.
- 1 2 Toropin, Konstantin; Finley, Ben; Tong-Hyung, Kim (13 March 2026). "All 6 crew members on a US refueling plane that crashed in Iraq are dead, US military says". Associated Press. https://apnews.com/article/us-iran-tanker-aircraft-crash-iraq-kc135-c337359a58be6280dc96fdbf1cb48a5b.
- ↑ Fabian, Emanuel (28 February 2026). "Medics treat 89 people during Iranian strikes, most lightly hurt running for shelter". The Times of Israel. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/medics-treat-89-people-during-iranian-strikes-most-lightly-hurt-running-for-shelter/.
- ↑ "Woman killed, 22 injured in direct strike in Tel Aviv after siren sounded late". Ynet. 28 February 2026. https://www.ynetnews.com/article/bj3sy0gt11l.
- ↑ Levine, Heidi; Soroka, Lior; Chason, Rachel (2 March 2026). "From the scene where nine people were killed in central Israel". The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/01/trump-iran-israel-khamenei-strikes-live-updates/#link-CEXNRF6AGRFYLF2OSFT4GSVMEA.
- ↑ Fabian, Emanuel (10 March 2026). "Second victim dies after Monday's Iranian cluster missile strike in central Israel". The Times of Israel. https://www.timesofisrael.com/second-victim-dies-after-mondays-iranian-cluster-missile-strike-in-central-israel/.
- ↑ "Iran launches 'revenge' missile attack on Israel after assassinations". Al Jazeera English. 18 March 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/18/iran-launches-revenge-missile-attack-on-israel-after-assassinations.
- ↑ Diamond, Jeremy; Mezzofiore, Gianluca; Saifi, Zeena (12 March 2026). "How Iran's use of cluster munitions is challenging Israel's air defenses". CNN. https://www.cnn.com/2026/03/12/middleeast/iran-cluster-munition-israel-defenses-intl-cmd.
- ↑ Abushamala, Rania (11 April 2026). "Death toll from Israeli attacks on Lebanon since March 2 exceeds 2,000". Anadolu Agency. https://www.aa.com.tr/en/world/death-toll-from-israeli-attacks-on-lebanon-since-march-2-exceeds-2-000/3902329.
- ↑ "Live updates: Iran's president says nation 'will not bow' to pressure from US and Israel". Associated Press. 8 March 2026. https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-08-2026.
- ↑ Solomon, Erika (28 February 2026). "U.S. Attacks Iran as Trump Calls for Overthrow of Government". The New York Times. https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/2f9b79e6-a28e-5d7b-b67c-5b95621d953b.
- ↑ Al Lawati, Abbas; Sharman, Laura (1 March 2026). "Passengers flee smoke-filled Dubai airport as Iran attacks major Gulf travel hubs". CNN. https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/dubai-airport-uae-iran-attacks-intl-hnk.
- ↑ "Drone Attack Causes Damage, Panic at Kuwait Airport". The Wall Street Journal. 28 February 2026. https://www.wsj.com/livecoverage/iran-strikes-2026/card/drone-attack-causes-damage-panic-at-kuwait-airport-GjmmBnex7j6G69nMUfSR.
- ↑ "Oman port and tanker hit as US-Israeli attacks on Iran widen regional war". Ahram Online. 1 March 2026. Retrieved 4 June 2026.
- ↑ Dwivedi, Vinay (3 March 2026). "Iran war live updates: U.S. embassy in Riyadh hit by drones, Trump promises response 'soon'". CNBC. https://www.cnbc.com/2026/03/03/us-iran-war-live-updates.html.
- ↑ "Day 18 of war: One dead as shrapnel falls in UAE; distance learning to continue for 2 weeks". Khaleej Times. 17 March 2026. Retrieved 4 June 2026.
- ↑ Wintour, Patrick (17 May 2026). "UAE's secret attack on Iran risks drawing Gulf states into the war". The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2026/may/12/uae-secret-attack-iran-risks-gulf-states-regional-conflict.
- ↑ "Over 1,000 apartments in Tel Aviv left uninhabitable by Iranian strikes". Al Jazeera English. 19 April 2026.
- ↑ "Iran's death toll reaches 2,076". Al Jazeera English. 29 March 2026.
- 1 2 "Lebanon death toll since March 2 reaches 3,433". Al Jazeera. 1 July 2026.
- 1 2 "Lebanon Raises Israel-Hezbollah War Death Toll to 2,454". Asharq Al-Awsat. 21 April 2026. https://english.aawsat.com/arab-world/5265042-lebanon-raises-israel-hezbollah-war-death-toll-2454.
- 1 2 Astih, Paula (17 April 2026). "Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000". Asharq Al-Awsa. https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000.
- 1 2 Horovitz, Michael; Levaton, Stav (16 April 2026). "Opposition, northern mayors decry imposed ceasefires as Lebanon truce declared". The Times of Israel. ល.ត.ម.អ. 0040-7909. https://www.timesofisrael.com/opposition-northern-mayors-decry-imposed-ceasefires-as-lebanon-truce-declared/.
- ↑ "US-Iran war: Thousands killed and billions spent as fragile ceasefire takes effect". The Independent. 2026-04-09. Retrieved 2026-04-24.
- ↑ "PMF reports 80 killed, 270 wounded since start of US-Iran war". https://shafaq.com/en/Security/PMF-reports-80-killed-270-wounded-since-start-of-US-Iran-war.
- ↑ "16 Israeli soldiers killed, 690 wounded since Feb. 28: Army". Middle East Monitor. 19 April 2026. https://www.middleeastmonitor.com/20260419-16-israeli-soldiers-killed-690-wounded-since-feb-28-army/.
- ↑ Fabian, Emanuel; Agencies (2026-04-26). "IDF soldier killed in south Lebanon drone attack as Israel, Hezbollah trade fire and blame". The Times of Israel. ល.ត.ម.អ. 0040-7909. https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-killed-in-south-lebanon-drone-attack-as-israel-hezbollah-trade-blame/.
- ↑ Fabian, Emanuel (2026-04-28). "Israeli Defense Ministry contractor killed in Hezbollah drone attack in southern Lebanon". The Times of Israel. ល.ត.ម.អ. 0040-7909. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-defense-ministry-contractor-killed-in-hezbollah-drone-attack-in-southern-lebanon/.
- ↑ "Israel reports nearly 700 soldiers wounded in Lebanon operations". Shafaq News. 19 April 2026. https://shafaq.com/en/Middle-East/Israel-reports-nearly-700-soldiers-wounded-in-Lebanon-operations.
- ↑ Berger, Ava (14 March 2026). "These are the casualties and cost of the war in Iran 2 weeks into the conflict". NPR. https://www.npr.org/2026/03/14/nx-s1-5746623/iran-war-cost-deaths.
- 1 2 "Death toll from missile strike on Hebron town rises to four". Wafa. https://english.wafa.ps/Pages/Details/168435.
- 1 2 "UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire". 8 April 2026. https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8.
- 1 2 "Six injured after debris from Iranian attack falls in northern Kuwait". Iran International. 6 April 2026. Retrieved 4 June 2026.
- 1 2 "Peacekeeper dies of wounds suffered in Lebanon last month, UNIFIL says". euronews. https://www.euronews.com/2026/04/24/indonesian-peacekeeper-dies-of-wounds-suffered-in-lebanon-last-month-unifil-says.
- 1 2 Sabah, Zaid (9 March 2026). "Iran's president, military and police pledge allegiance to Mojtaba Khamenei". Al Jazeera English. https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/9/iran-war-live-mojtaba-khamenei-named-supreme-leader-israel-bombs-tehran.
- 1 2 "Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites". Al Jazeera English. 9 April 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites.
- 1 2 "(ជាភាសាអារ៉ាប់) سقوط طائرتيْن مُسيرتين في ولاية صُحار". Oman News Agency. 13 March 2026.
- ↑ "Syria says Israeli tank fire kills man in country's south". Al Arabiya English. 4 April 2026.
- 1 2 "Syrian man killed, wife injured in Israeli attack on Lebanon's Tyre". Al Jazeera. 12 May 2026.
- 1 2 Cupin, Bea (7 April 2026). "Filipina dies in missile strike on Israel". RAPPLER. Retrieved 4 June 2026.
- 1 2 (2026-06-04)"Serbian UN peacekeeper killed in south Lebanon".
- 1 2 Ata, Huda; Pavithran, Lekshmy; Hilotin, Jay (8 April 2026). "Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area". Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema.
- 1 2 Sauer, Pjotr (5 March 2026). "Azerbaijan accuses Iran of 'terrorist' drone attack on airport that injured four people". The Guardian. ល.ត.ម.អ. 0261-3077. https://www.theguardian.com/world/2026/mar/05/azerbaijan-accuses-iran-drone-attack-airport-injured-people.
- 1 2 "Spain denounces attacks in Lebanon after UN peacekeepers injured". Al Jazeera. 4 June 2026.
- ↑ Tondo, Lorenzo (8 March 2026). "Ali Khamenei's son Mojtaba chosen as Iran's new supreme leader". The Guardian. ល.ត.ម.អ. 0261-3077. https://www.theguardian.com/world/2026/mar/08/ali-khameneis-son-mojtaba-chosen-as-irans-new-supreme-leader.
- ↑ "U.S. Think Tank: Ahmad Vahidi, Key Figure Behind Iran's Hardline Stance in Negotiations". IranWire. 21 May 2026. https://iranwire.com/en/news/152695-us-think-tank-ahmad-vahidi-key-figure-behind-irans-hardline-stance-in-negotiations/.
- ↑ "Associated Press: This hard-line Iranian general is a major player in talks with US over war". Institute for the Study of War. 21 May 2026. https://understandingwar.org/newsroom/associated-press-this-hard-line-iranian-general-is-a-major-player-in-talks-with-us-over-war/.
- ↑ "Bombardment unleashes terror in Tehran with no sign of protests". Reuters. 3 March 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/bombardment-unleashes-terror-tehran-with-no-sign-protests-2026-03-03.
- ↑ "Streets empty and shops close as US strikes confirm Iranian fears". France 24. 28 February 2026. https://www.france24.com/en/live-news/20260228-streets-empty-and-shops-close-as-us-strikes-confirm-iranian-fears.
- ↑ "NetBlocks (@netblocks@mastodon.social)". Mastodon. 28 February 2026.
- ↑ "Video: Iraq's Popular Mobilization Forces in Abadan". Iran International. 29 March 2026.
- ↑ "CIA working to arm Kurdish forces to spark uprising in Iran, sources say". CNN. 3 March 2026. https://www.cnn.com/2026/03/03/politics/cia-arming-kurds-iran.
- ↑ "Trump rules out sending Kurds into Iran". The Daily Telegraph. 7 March 2026. https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/03/07/iran-war-latest-news-tehran-israel-donald-trump-us-invasion/?msockid=27188584bb6c64923cfa9292ba0c6563.
- ↑ "Iran conflict poses new risk to US economic resilience". Reuters. 2 March 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-conflict-poses-new-risk-us-economic-resilience-2026-03-02.
- ↑ "Petroleum & Other Liquids / Data ▼ / Download series history". U.S. Energy Information Administration (EIA). Archived from the original on 5 June 2026.
- ↑ "Middle East crisis pushes up oil prices – and could drive inflation rises too". The Guardian. 2 March 2026. https://www.theguardian.com/business/2026/mar/02/middle-east-crisis-oil-prices-inflation-us-iran-interest-rates-growth.
- ↑ Buchanan, Naomi (11 March 2026). "There's a major inflation risk lurking for the economy as the Iran war drags on, and it's not oil". Business Insider. https://www.businessinsider.com/food-inflation-oil-prices-fertilizer-farmers-iran-war-shipping-hormuz-2026-3.
- ↑ "Brent Crude Oil Prices (1987-2026)". Macrotrends. Retrieved 6 June 2026.
- ↑ (2 January 2024)"The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework". Humanities and Social Sciences Communications 11 (1): 8. ISSN 2662-9992. DOI:10.1057/s41599-023-02526-9.
- ↑ Stapczynski, Stephen; Liao, Ruth; El Wardany, Salma (4 March 2026). "Qatar's Hard-Won Reputation as Safest Gas Supplier Lost in Days". Bloomberg News.
- ↑ Ewe, ByKoh; Drury, Flora (24 March 2026). "Everyday life in Asia is being upended by Iran war fuel crisis". BBC News. https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1450zj6n48o.
- ↑ "WFP warns rising food and fuel prices risk pushing global hunger higher as humanitarian needs grow". World Food Programme. 8 March 2026.
- ↑ "Iran's skies empty after strikes as regional states close airspace". Iran International. 28 February 2026. Retrieved 7 June 2026.
- ↑ Yosef, Eugenia (28 February 2026). "Israel closes airspace after strikes on Iran". CNN. https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5yjlf6000v3b6parlqyd31.
- ↑ Lehmann, Noam (28 February 2026). "Iraq shuttering airspace after US, Israel strike Iran". The Times of Israel. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iraq-shuttering-airspace-after-us-israel-strike-iran/.
- ↑ Maccioni, Frederico; Plucinska, Joanna (28 February 2026). "Travel in chaos as airlines cancel flights after US, Israel strikes on Iran". Reuters. https://www.reuters.com/world/europe/airlines-suspend-middle-east-flights-after-us-israel-strikes-iran-2026-02-28/.
- ↑ Iacurci, Greg (2 May 2026). "Airfare amid Iran war: Buy now or wait out the conflict? Experts weigh the risks". CNBC. Retrieved 7 June 2026.
- ↑ "Iran war, jet fuel concerns cloud airlines' summer holiday plans". Reuters. 29 April 2026.
- ↑ "Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says". Iran International. 28 February 2026. Archived from the original on 4 March 2026. Retrieved 8 June 2026.
- ↑ Marsi, Federica; Mohamed, Edna. "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran". Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran.
- ↑ Johnson, Paul (19 March 2026). "Iranian deputy foreign minister labels US 'terrorists' and issues warning to Australia". ABC News. https://www.abc.net.au/news/2026-03-19/iran-deputy-foreign-minister-esmaeil-baghaei-accuses-australia/106466122.
- ↑ "Khamenei Denies Iran Role in Turkey, Oman Attacks, Calls Them "False Flag" Operations". PA Turkey. 21 March 2026. Retrieved 10 June 2026.
- ↑ "Update from Sanam Mahoozi". The New York Times. 15 March 2026. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/live/2026/03/15/world/iran-war-trump-oil-israel/9ea71226-dc34-5ca7-b79e-bd630e37319b?smid=url-share.
- ↑ Estrin, Daniel (28 February 2026). "U.S. and Israel strike Iran in operation 'Epic Fury.' Trump calls for regime overthrow". NPR. https://www.npr.org/2026/02/28/nx-s1-5730158/israel-iran-strikes-trump-us.
- ↑ "World leaders react to Ayatollah Khamenei's death". Newsweek. 28 February 2026. Archived from the original on 2 March 2026. Retrieved 10 June 2026.
- ↑ Levaton, Stav (4 March 2026). "Poll: Most Jewish Israelis support Iran war, toppling regime; Arab backing far lower". The Times of Israel. https://www.timesofisrael.com/poll-most-jewish-israelis-support-iran-war-toppling-regime-arab-backing-far-lower/.
- ↑ Liptak, Kevin (28 February 2026). "Trump confirms in video message that military campaign in Iran has begun". CNN. https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm60a8dw00083b6r26l4utb8.
- ↑ Magid, Jacob (28 February 2026). "Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: ‘When we’re finished, take over your government’". The Times of Israel. ល.ត.ម.អ. 0040-7909. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/.
- ↑ "Trump was warned of likely Iranian retaliation on Gulf allies, sources say". Reuters. 17 March 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-was-warned-likely-iranian-retaliation-gulf-allies-sources-say-2026-03-17/.
- ↑ Gedeon, Joseph (4 April 2026). "Oil, strait of Hormuz and empty threats: a timeline of Trump's flip-flopping on the Iran war". The Guardian. https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions.
- ↑ "Trump says 'a whole civilization will die tonight' if Iran does not make a deal". Reuters. 7 April 2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-says-a-whole-civilization-will-die-tonight-if-iran-does-not-make-deal-2026-04-07/.
- ↑ de Guzman, Chad (26 March 2026). "How Americans Feel About the War With Iran, One Month In". time.com. Time Magazine. Retrieved 10 June 2026.
- ↑ "Trump issues expletive-laden threat to Iran demanding Strait of Hormuz be opened". BBC News.
- ↑ "Iran war shows norms of international conflicts have been upended". www.bbc.com. 24 March 2026. https://www.bbc.com/news/articles/c4gjv02g54ko.
- ↑ "World reacts to US, Israel attack on Iran, Tehran retaliation". Al Jazeera. 28 February 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/world-reacts-to-us-israel-attack-on-iran-tehran-retaliation.
- ↑ Bayer, Lily (28 February 2026). "NATO closely following developments in Iran, spokesperson says". Reuters. Retrieved 11 June 2026.
- ↑ Blackburn, Gavin (11 March 2026). "UN Security Council demands Iran halt attacks on Gulf states". Euronews. https://www.euronews.com/2026/03/11/israel-carries-out-strikes-in-lebanon-and-tehran-fires-at-gulf-states-as-iran-war-enters-d.
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
[កែប្រែ]| ស្វែងយល់បន្ថែមអំពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦លើ គម្រោងបងប្អូនរបស់វិគីភីឌា: | |
 | និយមន័យនិងបំណកប្រែពីវិគីនានុក្រម |
 | រូបភាពនិងមីឌាពី Wikimedia Commons |
 | ប្រភពរៀនសូត្រពីវិគីសាកលវិទ្យាល័យ |
 | រឿងរ៉ាវព័ត៌មានពីវិគីព័ត៌មាន |
 | សម្រង់ពាក្យសម្ដីពីវិគីសម្រង់ពាក្យ |
 | អត្ថបទប្រភពដើមពីវិគីប្រភព |
 | សៀវភៅពុម្ពពីវិគីសៀវភៅ |
ជាភាសាអង់គ្លេស
- "What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation". CNN. 28 February 2026. https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk.
- អានព័ត៌មានអំពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សានៅ RFI ខេមរភាសា
- U.S. and Israeli Strikes on Iran, C-SPAN
- Tracking of traffic in the Strait of Hormuz
- បញ្ជូនបន្តខុស
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- Pages using multiple image with auto scaled images
- អត្ថបទទាំងអស់ដែលមានតំណភ្ជាប់ក្រៅខូច
- អត្ថបទទាំងអស់ដែលមានតំណភ្ជាប់ក្រៅខូចពីមិថុនា 2026
- សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦
- អាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៦
- ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៦
- ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល
- ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់
- ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល
- វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)
- អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ