សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីចក្រពត្រាធិរាជ

សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ (អ្នកនាង ពៅភិវង្សធំ)
ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីសម័យកាលលង្វែក (តំណែង​ព្រះអគ្គមហេសី)
រជ្ជកាល	គ.ស.១៥៧៦-១៥៨៤
រាជ្យមុន	អ្នកម្នាងកេសរ (ផែនដីព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាទី២)
រាជ្យបន្ត	ព្រះទេវីក្សត្រី
ស្វាមី/មហេសី	ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសត្ថា
បុត្រ	ព្រះបាទជ័យជេស្ឋាទី១ ព្រះបាទពញ្ញាតន់
ព្រះនាមពេញ សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ
សន្តតិវង្ស	រាជវង្សលង្វែកធានី (ដោយរៀបអភិសេក)
សាសនា	គ្រិស្តសាសនានិកាយកាតូលិកបែបអេស្ប៉ាញ (តាមបែបព្រះស្វាមី)

ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា
សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន (៥០-៥៥០) សោមា (នាងនាគ) ឝ្រីមារញទេវី ធរណីន្ទ្រទេវី អស្សាជយទេវី កុលទីទេវី ស្រីឥន្ទ្រទេវី កុលប្រភាវតី ទេវី រុទ្រទេវី សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ (៥៥០-៧១៦) ឝ្រុតទេវី ឝ្រេឝ្ឋទេវី វីរៈទេវី កម្វុជរាជលក្ឝ្មី មហេន្ទ្រទេវី សករមន្ជរិ ភវវរ្ម័នទេវី ជ័យវរ្ម័នទេវី ឝ្រីជយទេវី សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក (៧១៦-៨០២) ភវទេវីទី១ ហឝ៌ទេវី ត្សៀគី​វទេវី ជយសិង្ហទេវី ភូមីទេវី សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក (៧១៦-៨០២) ពាលាទិត្យទេវី សរស្វតី ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី បុស្ករាក្សទេវី នរេន្ទ្រទេវី រាជបតិទេវី សម្ភុទេវី ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១ ឥន្ទ្រលោកទេវី រាជេន្ទ្រទេវី សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ (៨០២-១៤៣១) ព្រះនាមតាមសិលាចារឹកខ្មែរបុរាណ ហង្សអម្រិត ជយេន្ទ្រភា ធរណីន្ទ្រទេវី ឥន្ទ្រទេវី យសោវរ្ម័នទេវី កម្វុជរាជលក្ឝ្មី ជ័យទេវី នរេន្ទ្រទេវី ប្រាណទេវី វិរលក្ស្មី ឧទ័យទិត្យទេវី ហស៌ទេវី វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី ជ័យរាជទេវី ឥន្ទ្រទេវី រាជេន្ទ្រទេវី ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា ព្រះនាមតាមព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា ចន្ទវតី គន្ធបទុម ក្សត្រី មង្គលក្សត្រី មន្ទាពិសី សន្ធរនិតាទេវី ទេវី ស្រីសុរិយោវង្សទេវី សម័យកាលចតុមុខ (១៤១៦-១៤៧៦) ទេវី បទុមកេសរ ច័ន្ទ ស៊ីសៈងាម ទាវអគ្គរាជ គង វរមាលា សុខ កែវ ចន្ទារពិសេស កេសរ វង្សក្សត្រី ទេពបុប្ផា កេសរបុប្ផា ជាលែង សម័យកាលលង្វែក (១៥២៩-១៥៩៣) សិរីចក្រពត្តិ បទុមបុប្ផា ស្រីទេពធីតា សុជាតិក្សត្រី កេសរមាលា វង កេសរ ពៅភិវង្សធំ ទេវីក្សត្រី ស្រីវលក្ខណ៍ បរមក្សត្រី ទេពក្សត្រី ទៃ ចន្ទ មន្ត ពេជម៉ែលាវ សម័យកាលស្រីសន្ធរ (១៥៩៦-១៦២០) បទុមាទេវី មង្គលទេវី ទេពីមង្គល បរមក្សត្រី ក្សត្រី សម័យកាលឧដុង្គ (១៦២០-១៨៦៣) ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង សុខ នង ប៊ុន ទន់ យួរវត្តី ទេពបញ្ជរ សាវ៉ះបុប្ផា ឡិក្សត្រី ពៅ ទៃ ស្រីធីតា ឯម ពៅទី២ អង្គអ៊ី សុជាតិវតី កែវហ្វា ជាតិក្សត្រី ស្រីបុប្ផា ស្រីស រ៉ត សោភាក្សត្រី ជាតិក្សត្រីទី ១ ឯកក្សត្រី អង្គពៅ ជ័យ ឯកក្សត្រីទី១ សុជាតាទី១ មែន កែវបទុមា អង្គណន រស់ អ៊ុត កែ ទេព ក្រចាប់ យស ប៉ែន រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ រជ្ជកាលសម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ មង្គលទេវី ទេពីមង្គល បរមជាតិក្សត្រី បរមស្រីកញ្ញា បរមទេវធីតា បរមអច្ឆរិយាអប្សរ សុជាតិនារី សិរីកញ្ញា ទេពលក្ខិណា ទេពលក្ខិណា ស្រីបុប្ផា មាលាបវរ បុប្ផាកេសរ គន្ធបទុម ផលទិព្វសុវណ្ណ សុគន្ធរស ពិដោរសេយ្យភាស សិរីយសសេយ្យា ជាតិកិន្នរី ស្រីកិន្នរា កិន្នរីសោភា កិន្នរាកៃឡាស ឆវីសោភ័ណ សុវណ្ណសោភា សុវណ្ណសោភា កល្យាកេសី សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង (១៨៦៣–១៩៥៣) រជ្ជកាលសម្ដេចព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ តារាការា ផាត់ចុនី អង្គស្ងួន អង្គដួងឧបុល អគ្គនារី ឯក ណ សោមអង្គ អៀម បុស្បា ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ កន្ធិយា មាលី ពួក ចៅសុកក្នានារី អេប គន្ធររតនា នារី សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់ ឧរៃទេវីអប្សរី សិរី ទេវីអប្សរី សុទ្ធា បវរ ចៅ ស្មាម ចមសុជាតិបុប្ផានួន អ្នក ញឹក បុស្សា ធីម សង្វាន វ៉ាន់ សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា មហាហង្សា យ៉េង នូ អាន ផ្ទាល់ កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង ភក្សា ពក សោម ជ័យ ម៉ម កុលាប ផាយ៉ូ នឹម រៀមឥសរ នឹម ក្រុងពាន មុត អៀម ចាបុី អៀម ស្រីកញ្ញា ក្រាង តាត យាយ ឈីវ ចេវ នុម៉ាន សោម រជ្ជកាលសម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ អង្គដួង ចង្កុលណី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ នាម ពុយ កែស កេស ខេន យ៉េង អុីម វ៉ាន់ សោមជីន ស្រគំ គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង សំរឹទ្ធ ម្លិះ ឡាញ់ឈី ព្រីម មិត្ត សោម រជ្ជកាលសម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី បុប្ផាភួង សុីសុដា គឹម ហូ សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ បុប្ផានរលក្ខ័បវរ អនង្គលក្ខិណា បុប្ផានរលក្ខ័ កេសរមាលី នារីកេសរ បវរមាលី នារិន្រ្ទកេតសារី នារីបុប្ផា កានីន ឆវី កេសរ ឌួងមុនីរក្ស នារីសុីសាម៉ន សាឡុតសារ៉េង នេត្រដាច់ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន) រជ្ជកាលសម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា ដួងមធុរ៉េត កញ្ញាសោភា រជ្ជកាលសម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ផាត់ កាញ៉ុល ពង្សានមុនី មុនីកេសន នរលក្ខណ៍ ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស មុនីនាថ សីហនុ

សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ ឬ ពៅភិវង្សធំ គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជាសម័យកាលលង្វែកនិងព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះសត្ថា អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី សម័យកាលលង្វែក ជាព្រះវររាជមាតានៃពីរអតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី សម័យកាលលង្វែក គឺជាព្រះបាទជ័យជេស្ឋាទី១និងព្រះបាទពញ្ញាតន់។

ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ

សម្ដេចព្រះសត្ថា ព្រះអង្គឡើយសោយរាជ្យក្នុងព្រះជន្មាយុ ៣៧ ព្រះវស្សា។ ស្ដេចទ្រង់ព្រះនាមជា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមមហិន្ទរាជា រាមាធិបតី បរមបពិត្រ សុខត្តិយ ជាឥសូរកម្ពុជា មហាឥន្ទបត្តបុរី ឡើងរាជាភិសេក សោយរាជសម្បត្តិតពីព្រះរាជបិតា។

ព្រះអង្គអភិសេក អ្នកនាង ពៅភិវង្សធំ ជាព្រះអគ្គមហេសី តាំងព្រះនាមជា សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ។ ព្រះអង្គសម្ភពព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គ នឹងព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រទាននាមថា សម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋា។ ទោស័ក ព្រះជន្មវស្សា ៤១ ឆ្នាំ សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីសម្ភព ព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គទៀត ទ្រង់ប្រទាននាមជា ពញាតន់។

បើ​តាម​ឯកសារ​រាជពង្សាវតារ​ថា ឆ្នាំ​១៥៨៤ ព្រះនរេនសូរ ស្តេច​សៀម ដែល​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្នង​ព្រះបិតា​មហា​ធម្មរាជា បាន​លើក​ទ័ព​យ៉ាង​ធំបាន​វាយ​លុក​ចូល​មក​រហូត​ដល់​រាជធានី​លង្វែក ហើយ​ព័ទ្ធ​បន្ទាយ​លង្វែក​នេះ​អស់​រយៈពេល​បី​ខែ ប៉ុន្តែ​វាយ​យក​បន្ទាយ​លង្វែក ដែល​មាន​របង​ជា​គុម្ព​ឫស្សី​យ៉ាង​ក្រាស់​នោះ​មិន​បាន។

ឯកសារ​ខ្លះ​សរសេរ​រៀបរាប់​រឿងរ៉ាវ​នេះ​បែប​រឿង​ព្រេង​និទាន ដោយ​មាន​បញ្ចូល​ភាព​អច្ឆរិយ​ខ្លះៗ​ទៀត​ផង ដូចជា​ថា ពេល​ដែល​សៀម ដឹង​ថា​កម្ពុជា មាន​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ ១៣​ព្រះអង្គ ខ្លាំង​ពូកែ​ជួយ​ថែរក្សា​ការពារ ក្រោយ​ពី​ពេល​ត្រឡប់​ទៅ​ដល់​ប្រទេស​សៀម វិញ ព្រះនរេនសូរ បាន​ប្រើ​មហាតលិក​សៀម ពីរ​នាក់ អោយ​ក្លែង​ធ្វើ​ជា​អ្នក​បួស​នាម​តិប្បញ្ញោ និង​សុប្បញ្ញោ ដើរ​ចេញ​ទៅ​ស្រុក​លាវ ហើយ​ចុះ​តាម​ផ្លូវ​ទន្លេ​មេគង្គ​មក​ស្រុក​ខ្មែរ ដើម្បី​មក​ធ្វើ​ពិធី​ដក​សិល្ប៍សាស្ត្រ ដែល​បញ្ចុះ​ក្នុង​រូប​ទេព្រក្ស​ទាំង​នោះ។

សុប្បញ្ញោ ប្រើ​មន្ត​អាគម​ធ្វើ​អោយ​អ្នក​ស្រុក​ឈឺ ឯ​តិប្បញ្ញោ ជា​អ្នក​ដោះ​អោយ​ជា​សះស្បើយ​ឡើង​វិញ។ ឧបាយកល​ចិត្តសាស្ត្រ​របស់​សៀម នេះ ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​ណាស់។ មិន​ត្រឹម​រាស្ត្រ​ប្រជា​ទេ​ដែល​មាន​ជំនឿ​មុតមាំ​លើ​តិប្បញ្ញោ និង​សុប្បញ្ញោ នេះ សូម្បី​តែ​ព្រះមហាក្សត្រ​ក៏​មាន​ជំនឿ​ផង​ដែរ។ ដោយសារ​ព្រះអគ្គមហេសី ត្រូវ​អំពើ​អាសិរពិស​មាន​ជំងឺ​ជា​ទម្ងន់ ព្រះ​មហិន្ទ​រាជា​ព្រះសត្ថាទ្រង់​និមន្ត​ភិក្ខុ​ទាំង​ពីរ​អង្គ អោយ​គង់​ក្នុងវត្ត​ព្រះឥន្ទទេព​ក្នុង​កំផែង​ព្រះ​នគរ ដើម្បី​ជួយ​ព្យាបាល​រោគ​ព្រះអគ្គមហេសី។

បាន​ឱកាស​ល្អ តិប្បញ្ញោ និង​សុប្បញ្ញោ បាន​ទូល​ព្រះរាជា​ថា រោគ​ព្រះមហេសី​នេះ បណ្ដាល​មក​ពី​ទសបារមី​ព្រះពុទ្ធរូប​អដ្ឋរស្ស គឺ​ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​ធំ បែរ​ព្រះ​ភ័ក្ត្រ​ទៅ​ទិស​ទាំង​៤ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ព្រះវិហារ​វត្ត​ត្រឡែងកែង នោះ ជា​អ្នក​អោយ​ទោស។ ឮ​ដូច្នោះ ព្រះ​មហិន្ទ​រាជា​ព្រះសត្ថា ដែល​ទ្រង់​ធ្វេស​ព្រះ​ក្រិត្យា ផ្លាស់​ព្រះ​សតិបញ្ញា​ច្រើន​ប្រការ ស្ដេច​មាន​សតិ​ពុំ​ប្រាកដ​ដូច​ប្រក្រតី ក៏​ទ្រង់​ត្រាស់​បង្គាប់​អោយ​សែង​ព្រះ​អដ្ឋរស្ស​ដែល​ជា​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ព្រះរាជធានី ទៅ​បង់​សណ្ដូន​ថ្ម​ទម្លាក់​ទឹក​មុខ​ព្រះ​នគរ​នោះ​ទៅ។ ឯ​ឯកសារ​ខ្លះ​ថា តិប្បញ្ញោ និង​សុប្បញ្ញោ បញ្ជា​អោយ​ដុត​ព្រះសណ្ថិត ដែល​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​ច័ន្ទ​រាជា ទ្រង់​បាន​កសាង​នោះ​ចោល​ទៅ។ ដូច្នេះ​ហើយ ទើប​គេ​ឃើញ​នៅ​សល់​តែ​ព្រះបាទ​អំពី​ថ្ម​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ។

ខាង​ទ័ព​សៀម វិញ ក្រោយ​ពី​បាន​ជោគជ័យ​លើ​កម្លាំង​ទ័ព​ខ្មែរ​នៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបងហើយ ក៏​លើក​ជម្រុល​មក​វាយ​បន្ទាយ​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់ រួច​បន្ត​មក​ដល់ខេត្ត​បរិបូរណ៍ បន្ទាយ​រលាប្អៀរ ទៀត។

ចំណែក​ឯ​ព្រះសត្ថា វិញ លុះ​ជ្រាប​ថា ទ័ព​សៀម លើក​មក​ជិត​ដល់​បន្ទាយ​លង្វែក​ហើយ ទ្រង់​ក៏​នាំ​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះជ័យជេដ្ឋា និង​ព្រះពញាតន់ព្រម​ជាមួយ​និង​អគ្គមហេសី​ស្រី​ស្នំ ភៀស​ព្រះអង្គ​ទៅ​គង់​នៅ​ស្រីសន្ធរ រួច​ក្រោយ​មក​ទៅស្ទឹងត្រែង​ ហើយ​ទីបំផុត យាង​រហូត​ដល់​ក្រុង​វៀងច័ន្ទ ប្រទេស​ឡាវឡានឆាងនោះ ទ្រង់​មាន​ជំងឺ​ចាញ់ ហើយ​ចូល​ទិវង្គត​ទាំង​ពីរ​ព្រះអង្គ​នៅ​ទីនោះ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ​ទៅ៕

សូមមើលផងដែរ

• បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
• វីរនារីខ្មែរ
• ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ
• រាជធានីលង្វែក
• ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ
• បទពង្សាវតារខ្មែរ
• ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ
• ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
• អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)

គោរម្យងារសំរាប់រាជ្យ
មុនដោយ អ្នកម្នាងកេសរ (ផែនដីព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាទី២)	ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីសម័យកាលលង្វែក (តំណែង​ព្រះអគ្គមហេសី) ១៥៧៦-១៥៨៤	តដោយ ព្រះទេវីក្សត្រី