សម្មុខីកម្មម៉ាឡេស៊ី–ឥណ្ឌូណេស៊ី

ការប្រឈមគ្នារវាងម៉ាឡេស៊ី–ឥណ្ឌូណេស៊ី
ផ្នែកនៃនិម្មិតកម្មម៉ាឡេស៊ី និងសង្គ្រាមត្រជាក់នៅអាស៊ី
ទាហានអង់គ្លេសម្នាក់កំពុងត្រូវបានឧទ្ធម្ភាគចក្រយោធាលើកឡើងក្នុងកំឡុងប្រតិបត្តិការយោធាលើកោះបរណេអូ, សីហា ១៩៦៤
កាលបរិច្ឆេទ ២០ មករា ១៩៦៣ – ១១ សីហា ១៩៦៦ (៣ ឆ្នាំ, ៦ ខែ, ៣ សប្តាហ៍ និង ១ ថ្ងៃ) ទីតាំង ឧបទ្វីបម៉ាឡេ និងបរណេអូ
ភាគីសង្គ្រាម
សមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ សហរាជាណាចក្រ ម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី ប្រ៊ុយណេ អូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់	ឥណ្ឌូណេស៊ី សម្ព័ន្ធភាគី៖ ប.ក.ឥ. ប.ក.ក.ជ. ក.ទ.ព.ប.ស គ.ប.ប.
មេបញ្ជាការ និង មេដឹកនាំ
តួនគូ បុត្រ អ៊ីស្មាអែល​ ណាស៊ីរូដឌីន ទូនគូ រ៉ះម៉ាន់ អាប់ឌុល ហ៊ូសេន ទូនគូ អូស្មាន់ មូស្តាហ្វា ហារុណ ប៉ិនញីរ៉ាន រ៉ាហ្វាអេ ហ្វូះអាដ ស្ទីហ្វិនស៍ អាបាំង អូប៉ឹង យូសូហ្វ អ៊ីសហាក លី ក្វាន់យូ អូម៉ារ អាលីទី៣ ហារ៉ូលដ៍ ម៉ាកមីល្លាន អាឡិក ដោក្លាស-ហូម ហារ៉ូលដ៍ វីលសាន់ រ៉ដនី ម័រ វ៉លធើរ វ៉កឃើរ	ស៊ូកាណូ ស៊ូប៊ែនឌ្រីអូ ហៃរូល សាឡេហ៍ អូមារ ដានី អះម៉ាដ យ៉ានី អែដឌី ម៉ារតាឌីណាតា អាប់ឌុល ណាស៊ូទីអន ស៊ូហារតូ ឌីប៉ា អៃឌីត បុង គីចុក អា. អិម. អាហ្សាហារី យ៉ាស៊ីន អាហ្វាន់ឌី
សហេតុភាព និង ការខាងបង់
សរុបយោធា៖ ១១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ១៨១ នាក់បានរងរបួស សរុបជនស៊ីវិល៖ ៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ៥៣ នាក់បានរងរបួស ៤ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ១៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (ក្នុងនោះមាន ៤៤ នាក់ ជាទាហានហ្គួរខា) ៥២ នាក់បានរងរបួស ២៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ៨ នាក់បានរងរបួស ១២ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ១៦ នាក់បានរងរបួស ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត របួសច្រើននាក់ទៀត	សរុប៖ ៥៩០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ២២២ នាក់បានរងរបួស ៧៧១ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន

សម្មុខីកម្មម៉ាឡេស៊ី–ឥណ្ឌូណេស៊ី​ ឬអាចហៅសាមញ្ញថា ការប្រឈមគ្នារវាងម៉ាឡេស៊ី–ឥណ្ឌូណេស៊ី និងត្រូវបានប្រជាជននៅម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី និងឥណ្ឌូណេស៊ីស្គាល់ថា​ កុនហ្វ្រុនតាស៊ី (Konfrontasi) គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធមួយនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៣ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ដែលបានកើតចេញពីការប្រឆាំងរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីចំពោះនិម្មិតកម្មនៃរដ្ឋម៉ាឡេស៊ី។ កត្តា​សំខាន់ៗ​ដែល​ជំរុញឱ្យ​​ជម្លោះ​នេះផ្ទុះឡើងរួម​មាន ​គោលនយោបាយ​សម្មុខីកម្ម​របស់​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម​នូវែលគីនេរបស់​ហុល្លង់​ចាប់ពី​ខែមីនា​ដល់​ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦២ និង​ការបះបោរ​ប៊្រុយណេ​ដែល​គាំទ្រ​ដោយ​​ឥណ្ឌូណេស៊ី​នៅក្នុង​ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦២។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​បានទទួល​ការ​គាំទ្រ​ផ្នែក​យោធា​ដោយ​ផ្ទាល់​ពីសហរាជាណាចក្រ អូស្ត្រាលី និង​នូវែលសេឡង់។ ចំពោះប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី​វិញគឺទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ដោយ​ប្រយោល​ពី​សហភាព​សូវៀត និង​ចិន ដោយ​ហេតុនេះ​បានជាគេចាត់ទុកជម្លោះនេះជា​វគ្គ​ឈុតឆាកភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់។

ជម្លោះនេះផងដែរបានផ្ទុះឡើងដោយមិនមានការប្រកាសសង្គ្រាមអ្វីនោះទេ ដោយសកម្មភាពប្រយុទ្ធភាគច្រើនកើតឡើងនៅតំបន់ព្រំដែនរវាងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី និងទឹកដីម៉ាឡេស៊ីខាងកើតលើកោះបរណេអូ (គេស្គាល់ថា កាលីម៉ាន់តាន់ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី)។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីក៏បានធ្វើសកម្មភាពសម្ងាត់កម្រិតទាបមួយចំនួននៅលើឧបទ្វីបម៉ាឡេ និងនៅសិង្ហបុរីផងដែរ។ លក្ខណៈនៃជម្លោះនេះត្រូវបានកំណត់ដោយការប្រយុទ្ធគ្នាក្រោមកាលៈទេសៈរឹតត្បិត និងកឯង ពោលដោយប្រើកលសាស្ត្រយោធាកម្រិតទាប។ ប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធគ្នាជាធម្មតាត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើទំហំទាហានជាក្រុមតូចៗ ឬកងអនុសេនាតូចដោយភាគីទាំងសងខាងនៃព្រំដែន។ យុទ្ធនាការ​ជ្រៀតចូល​ទៅក្នុង​ដែនបរណេអូ​របស់ម៉ាឡេស៊ីដោយ​ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺប្រព្រឹត្តិទៅក្រោមទស្សនៈថា ​រដ្ឋ​សាបះ និង​សារ៉ាវ៉ាក់គឺមានជាតិសាសន៍ និង​សាសនាចម្រុះច្រើនបើ​ប្រៀបធៀប​ទៅនឹង​រដ្ឋ​ម៉ាឡាយ៉ានិង​សិង្ហបុរី និងណាមួយ ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺ​មាន​ចេតនាទាត់ចេញនូវផែនការបង្កើត​រដ្ឋ​ម៉ាឡេស៊ី​មួយ​ឡើង។

ដោយសារតែទឺកដីបរណេអូមានព្រៃក្រាស់ៗ និងកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់នៅតាមព្រំដែនម៉ាឡេស៊ី–ឥណ្ឌូណេស៊ី ដូច្នេះកងកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ី ក៏ដូចជាកងកម្លាំងចម្រុះសហធនរដ្ឋត្រូវបង្ខំធ្វើប្រតិបត្តិការដើរល្បាតជើងរយៈចម្ងាយឆ្ងាយៗ។ ភាគីទាំងពីរច្រើនពឹងផ្អែកលើប្រតិបត្តិការប្រើកម្លាំងថ្មើរជើងកម្រិតស្រាល និងការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវអាកាស ក៏ប៉ុន្តែខុសពីកម្លាំងពួកសហធនរដ្ឋ ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺខ្វះខាតឧទ្ធម្ភាគចក្រទំនើបៗដើម្បីធ្វើការផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារទៅកាន់មូលដ្ឋានប្រតិបត្តិការជួរមុខរបស់ខ្លួន។ ផ្លូវទឹកដូចជាទន្លេក៏ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូន និងយុទ្ធនាការជ្រៀតចូលដែនសត្រូវផងដែរ។ ថ្វីបើប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងដោយកងកម្លាំងជើងគោកក្ដី តែកម្លាំងអាកាសនៅតែបានដើរតួនាទីជាជំនួយគាំទ្រដ៏សំខាន់ ហើយកម្លាំងជើងទឹកវិញត្រូវបានប្រើដើម្បីធានាសន្តិសុខនៃតំបន់ជាយសមុទ្រ។ ដំបូងឡើយ អង់គ្លេសគឺជាអ្នកដែលបានផ្តល់ជំនួយការពារម៉ាឡេស៊ីភាគច្រើន ប៉ុន្តែខណៈជម្លោះនេះបន្តអូសបន្លាយយូរទៅ ម៉ាឡេស៊ីក៏ចាប់ផ្ដើមពង្រឹងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាបង្កើនចំណែកចូលរួមនៅក្នុងជម្លោះ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការពារម៉ាឡេស៊ីក៏មានការចូលរួមចំណែកជាប្រចាំពីកងកម្លាំងអូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់ផងដែរ ដែលរួមគ្នាបង្កើតបានជា កងបម្រុងយុទ្ធសាស្ត្រចុងបូព៌ា ដែលមានមូលដ្ឋានឈរជើងនៅឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី។

ដំបូងឡើយ ការវាយប្រហារដោយឥណ្ឌូណេស៊ីទៅលើទឹកដីម៉ាឡេស៊ីខាងកើតគឺអាស្រ័យពឹងផ្អែកច្រើនទៅលើទាហានស្ម័គ្រចិត្តក្នុងតំបន់ដែលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលហ្វឹកហ្វឺនពីយោធាឥណ្ឌូណេស៊ី។ យូរៗទៅ កងកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីក៏បានចាប់ផ្ដើមមានការរៀបចំល្អជាងមុន រួមជាមួយនឹងការដាក់បញ្ចូលបន្ថែមនូវកងកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីអាជីព។ ដើម្បីរារាំង និងបង្អាកយុទ្ធនាការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី អង់គ្លេសបានឆ្លើយតបវិញនៅឆ្នាំ១៩៦៤ ដោយបើកប្រតិបត្តិការសម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួនចូលទៅក្នុងទឹកដីកាលីម៉ាន់តាន់របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ក្រោមនាមកូដសម្ងាត់ថា ប្រតិបត្តិការក្លារ៉េត។ ក្លារ៉េតបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យ ដោយវាបានបង្វែរកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីមកប្រកាន់ជំហរការពារខ្លួនវិញ។ ស្របពេលនឹងការប្រកាសពី 'ឆ្នាំនៃជីវិតរស់នៅក្នុងភាពគ្រោះថ្នាក់' ដោយស៊ូកាណូ និងកុបកម្មជាតិសាសន៍ឆ្នាំ១៩៦៤ នៅសិង្ហបុរី ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីបានចាប់ផ្ដើមយុទ្ធនាការពង្រីកប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃទី១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ ប៉ុន្តែមិនបានទទួលជោគជ័យផ្នែកយោធាអ្វីឡើយ។ បន្ទាប់ពីឥណ្ឌូណេស៊ីបានបង្កើន​កម្លាំង​របស់ខ្លួននៅ​តាម​ព្រំដែន​កាលីម៉ាន់តាន់​ក្នុង​ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ អង់គ្លេសក៏បាន​បញ្ជូន​កម្លាំង​សំខាន់ៗ​ពី​ទីបញ្ជាការ​យុទ្ធសាស្ត្រ​កងទ័ព​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅសហរាជាណាចក្រ។ ប្រទេស​អូស្ត្រាលី និង​នូវែលសេឡង់​ក៏បាន​បញ្ជូនកម្លាំង​ប្រយុទ្ធ​បណ្ដោះអាសន្នពី​ឧបទ្វីប​ម៉ាឡេ​មក​កោះ​បរណេអូ​នៅវាង​ឆ្នាំ១៩៦៥–៦៦។ ការសកម្មនៃជម្លោះនេះបានចាប់ផ្តើមថមថយចុះបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍រដ្ឋប្រហារខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៥ និងការកាន់កាប់អំណាចស៊ូកាណូដោយឧត្តមសេនីយ៍ស៊ូហារតូ។ កិច្ចចរចាសន្តិភាពវាងភាគីទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៦ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពចុងក្រោយត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៦ ដោយប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីបានទទួលស្គាល់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីជាផ្លូវការ។

ផ្ទៃរឿង

ស្ថានភាពនយោបាយ

នៅមុនពេលអនុវត្តគោលនយោបាយកុនហ្វ្រុនតាស៊ី បិតាឯករាជ្យជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីគឺ លោកស៊ូកាណូបាន​ស្វះស្វែងបង្កើតគោលនយោបាយ​ការបរទេស​ដែលឯករាជ្យ​មួយសម្រាប់ប្រជាជាតិលោក ដោយចាប់ផ្ដើមពីការបិទបញ្ចប់បដិវត្តន៍​ជាតិ​ឥណ្ឌូណេស៊ីតាមរយៈការកាត់ដែនដីអាណានិគមនូវែលគីនេរបស់​ហុល្លង់ចូលជាទឹកដីឥណ្ឌូណេស៊ី​​ និង​បង្កើន​សមត្ថភាព​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ក្នុងនាមជា​មហាអំណាច​អន្តរជាតិ​ដ៏លេចធ្លោ​ប្រកបដោយ​របៀបវារៈ​ផ្ទាល់ខ្លួនឯង​ មិនជ្រើសរើសដើរតាម​របៀបវារៈដឹកនាំរបស់លោក​ទីមួយ និង​ទីពីរ។ ដោយហេតុនេះ ឥណ្ឌូណេស៊ីក៏បានក្លាយខ្លួនជាប្រទេសដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធដែលទើបតែបង្កើតថ្មី និងបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃសន្និសីទទីក្រុងបានឌុងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥។ ជាបន្ទាប់ ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីបានបន្តទាមទារសិទ្ធិអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួននៅលើទឹកដីនូវែលគីនេហុល្លង់ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥០ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦២ ទោះបីជាត្រូវប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាទទួលស្គាល់ដោយសហគមន៍អន្តរជាតិនៅក្នុងមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិក៏ដោយ។

បន្ទាប់ពីវិបត្តិឥណ្ឌូណេស៊ីឆ្នាំ១៩៥៨ ដែលរួមមានការបះបោរប៉ឺរមេស្តានៅភាគខាងកើតឥណ្ឌូណេស៊ី និងការប្រកាសបង្កើតចលនាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនៅភាគខាងលិច ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីជារួមនៅតែបន្តលេចខ្លួនឡើងជាមហាអំណាចយោធាដ៏ខ្លាំងមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ នៅក្នុងវិបត្តិនោះ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់កណ្តាល (សេអ៊ីអា) របស់អាមេរិក តាមរយៈក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធ ដំណឹកជញ្ជូនអាកាសស៊ីវិល (CAT) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅតៃវ៉ាន់ បានលួចផ្តល់ជំនួយគាំទ្រជាសម្ងាត់ទៅដល់ពួកក្រុមឧទ្ទាមនៅលើតំបន់កោះដាច់ស្រយាលក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ក្នុងគោលបំណងបង្កអស្ថេរភាព និងផ្តួលរំលំរបបប្រធានាធិបតីស៊ូកាណូ។ ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៥៧ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា បានបង្កើនទំនាក់ទំនងជាមួយក្រុមមេដឹកនាំយោធានៅកោះស៊ូម៉ាត្រា និងស៊ូឡាវេស៊ី ដែលមានចិត្តគំនិតប្រឆាំងនឹងរបបស៊ូកាណូ។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៥៧ ការដឹកជញ្ជូនអាវុធ និងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗទៅកាន់ស៊ូម៉ាត្រាដោយនាវាពាណិជ្ជកម្មនិងនាវាមុជទឹកនៅពេលយប់បានចាប់ផ្ដើមមមាញឹកខ្លាំង ប៉ុន្តែអាមេរិកជឿថា ដើម្បីឱ្យជំនួយសម្ងាត់របស់ខ្លួនមានប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ ប្រតិបត្តិការបែបនេះគឺតម្រូវឱ្យខ្ចីមូលដ្ឋានអង់គ្លេសនៅសិង្ហបុរីដើម្បីចាក់ប្រេង និងគាំទ្របេសកកម្ម CAT នានា ដែលអនុវត្តចេញពីទីក្រុងបាងកក តៃវ៉ាន់ ឬហ្វីលីពីន។

ដោយមានការហូរចូលនៃជំនួយសព្វាវុធពីសហភាពសូវៀត មហិច្ឆតារបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីលើដែនដីអាណានិគមនូវែលគីនេហុល្លង់ក៏បានហក់ឡើងខ្ពស់ជាងមុន ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ជម្លោះការទូតក៏បានឈានដល់កម្រិតកំពូល នៅពេលឥណ្ឌូណេស៊ីបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការបៀតបៀនចូលនូវែលគីនេតាមរយៈផ្លូវអាកាសផង និងផ្លូវទឹកផង។ ខណៈពេលដែលកងកម្លាំងបៀតបៀនរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីត្រូវបានបរាជ័យក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែនេះគឺជាសញ្ហាប្រាប់បង្ហាញថា ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺខ្លាចការជ្រើសយកជម្រើសឈ្លានពានវាយយកនូវែលគីនេពីហុល្លង់ឡើយ។ ដូច្នេះ ប្រទេសហុល្លង់ដែលកំពុងប្រឈមនឹងកំណើនសម្ពាធការទូតពីឥណ្ឌូណេស៊ី ក៏ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក (ដែលខ្លាចឥណ្ឌូណេស៊ីធ្លាក់ក្រោមឥទ្ធិពលកុម្មុយនីស្ត) ក៏បានសម្រេចចិត្តចុះចាញ់ និងយល់ព្រមសម្របសម្រួលតាមផ្លូវការទូតវិញ ជាហេតុអនុញ្ញាតឱ្យឥណ្ឌូណេស៊ីគ្រប់គ្រងលើទឹកដីនោះជាថ្នូរនឹងការសន្យាថានូវែលគីនេនឹងមានប្រជាសិទ្ធិជ្រើសរើសជោគវាសនារបស់ខ្លួន (ច្បាប់នៃជម្រើសសេរី) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ ដូចនេះ គិតត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦២ ឥណ្ឌូណេស៊ីបានទទួលជោគជ័យផ្នែកការទូតយ៉ាងឱឡារិក ហើយដោយសារភាពជោគជ័យផ្នែកការទូត ក៏ដូចជាការមើលឃើញខ្លួនឯងជាមហាអំណាចតំបន់នេះហើយ​ ដែលជំរុញឱ្យឥណ្ឌូណេស៊ីបានចាប់ផ្ដើមបង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍ទៅសំណើរបស់អង់គ្លេសក្នុងការបង្កើតរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីមួយ។

នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ រាជរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានចាប់ផ្ដើមពិចារណាវាយតម្លៃឡើងវិញលើការរក្សាវត្តមានរបស់ខ្លួននៅតំបន់ចុងបូព៌ា។ នៅក្នុងដំណើរដកខ្លួនចេញពីទឹកដីអាណានិគមអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ចក្រភពអង់គ្លេស ឬសហរាជាណាចក្របានសម្រេចចិត្តដាក់បញ្ចូលដែនអាណានិគមរបស់ខ្លួននៅបរណេអូខាងជើងរួមគ្នាជាមួយនឹងសហព័ន្ធម៉ាឡាយ៉ា (ដែលបានទទួលឯករាជ្យពីអង់គ្លេសកាលពីឆ្នាំ១៩៥៧) និងសិង្ហបុរី (ដែលបានទទួលសិទ្ធិស្វ័យគ្រប់គ្រងតាំងពីឆ្នាំ១៩៥៩)។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦១ រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេស និងម៉ាឡេយ៉ាបានរួមគ្នាស្នើនូវគម្រោងបង្កើតសហព័ន្ធធំជាងនេះទៅទៀតក្រោមឈ្មោះថា ម៉ាឡេស៊ី ដែលក្ដោបបញ្ចូលរដ្ឋម៉ាឡាយ៉ា បរណេអូខាងជើង សារ៉ាវ៉ាក់ ប្រ៊ុយណេ និងសិង្ហបុរី។ ដំបូងឡើយ ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីមានគោលជំហរគាំទ្របន្តិចបន្តួចចំពោះគម្រោងសហព័ន្ធថ្មីនោះ ថ្វីបើមានសំឡេងប្រឆាំងដាច់ខាតពីបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូណេស៊ី (ប.ក.ឥ. ឬ PKI) ក្ដី។

នៅ​ឯប្រ៊ុយណេវិញ ស្តេចស៊ុលតង់ ព្រះចៅអូម៉ារ អាលីសៃហ្វូដឌីអ៊ីនទី៣ បានកើតការស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការដាក់បញ្ចូលនគររបស់ព្រះអង្គទៅក្នុងគម្រោងរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីថ្មី ព្រោះវានឹងកាត់បន្ថយរាជអំណាចនយោបាយរបស់ទ្រង់ និងរួមទាំងប្រាក់ចំណូលដែលបានមកពីរ៉ែប្រេងកាតប្រ៊ុយណេទៀតផង។ លើសពីនេះ អ្នកនយោបាយប្រ៊ុយណេម្នាក់គឺលោកបណ្ឌិតអេអ៊ែម អាហ្សាហារីប៊ីន ស៊េកម៉ះមូដ លោកបានប្រឆាំងដាច់ខាតនឹងការចូលរួមក្នុងសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី ដោយលោកមានទស្សនៈចង់ឃើញឯករាជ្យភាពបរណេអូខាងជើងដោយឯកឯង។ ដូច្នេះនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ លោកបានស្នើសុំជំនួយពីប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលទាហានថ្មីនៃដែនកោះបរណេអូ។ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អាប់ឌុល ណាស៊ូទីអនបានបង្ហើបពីបំណងគាំទ្រការបង្វឹកទាហាននោះ ចំណែកឯរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសនិងជាប្រធានចារកម្មឥណ្ឌូណេស៊ី លោកស៊ូប៊ែនឌ្រីអូវិញបានបង្ហើបពីការផ្គត់ផ្គង់ផ្ដល់ជំនួយបន្ថែម។ លោកអាហ្សាហារីផងដែរគឺជាអ្នកប្រកាន់នយោបាយឆ្វេងនិយម ដែលធ្លាប់បានបម្រើប្រយុទ្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមឯករាជ្យភាពឥណ្ឌូណេស៊ី។ បន្ទាប់ពីជួបប្រជុំគ្នារួច ឥណ្ឌូណេស៊ីក៏បានចាប់ផ្តើមបណ្តុះបណ្តាលហ្វឹកហ្វឺនកងកម្លាំងស្ម័គ្រចិត្តតូចមួយដែលមានឈ្មោះថា កងទ័ពជាតិកាលីម៉ាន់តាន់ខាងជើង (TNKU) នៅកាលីម៉ាន់តាន់។

នៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦២ កម្លាំងទាហានស្ម័គ្រចិត្តនោះក៏បានរៀបចំចលនារបះបោរមួយនៅប្រ៊ុយណេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ចលនាបះបោរនោះបានបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែកងកម្លាំងស្ម័គ្រចិត្តទាំងនោះមិនទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលគ្រប់គ្រាន់ និងបំពាក់ដោយអាវុធមិនសូវល្អ ដែលជាហេតុនាំឱ្យពួកគេមិនអាចសម្រេចគោលដៅសំខាន់ៗរបស់ខ្លួនបានដូចជា ការចាប់ព្រះស៊ុលតង់ប្រ៊ុយណេ និងជនជាតិអឺរ៉ុបធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ឬកាន់កាប់តំបន់រ៉ែប្រេងប្រ៊ុយណេផ្សេងៗជាដើម។ នៅប៉ុន្មានម៉ោងក្រោយការបះបោរបានផ្ទុះឡើង កងកម្លាំងអង់គ្លេសដែលមានមូលដ្ឋាននៅសិង្ហបុរីបានប្រមូលចល័តកម្លាំងភ្លាមៗ រួចក៏បានបញ្ជូនតាមផ្លូវអាកាសមកទម្លាក់ការពារទីក្រុងសំខាន់ៗនៅប្រ៊ុយណេ ក៏ដូចជាធានាសុវត្ថិភាពព្រះស៊ុលតង់ផង។

កម្រិតនៃការគាំទ្ររបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីចំពោះ TNKU នៅតែជាប្រធានបទនៃការជជែកវែកញែកដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយ។ ខណៈដែលឥណ្ឌូណេស៊ីនាពេលនោះបានបដិសេធពីការចូលរួមរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ប៉ុន្តែសាមីខ្លួនគឺមានទស្សនៈស្របនឹងគោលដៅរបស់ TNKU ពោលគឺបង្កអស្ថេរភាព និងបង្ខាំងការបង្កើតរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីមួយឡើង។ បន្ទាប់ពីចលនាបះបោរនៅប្រ៊ុយណេបានបរាជ័យ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌូណេស៊ី លោកស៊ូប៊ែនឌ្រីអូបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៣ ថា ឥណ្ឌូណេស៊ីនឹងប្រកាន់យកគោលនយោបាយសម្មុខីកម្ម (Konfrontasi) ជាមួយនឹងម៉ាឡេស៊ី ហើយគោលនយោបាយឥណ្ឌូណេស៊ីដែលធ្លាប់បានអនុលោមតាមសំណើរបស់អង់គ្លេសពីមុនៗទាំងប៉ុន្មានគឺត្រូវបានលុបចោលទាំងអស់។ ជាបន្ទាប់ គេបានកត់សម្គាល់ឃើញសកម្មភាពបៀតបៀនដំបូងបង្អស់របស់កងកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីនៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៣ នៅពេលដែលស្ថានីយ៍ប៉ុស្តិ៍នគរបាលមួយកន្លែងនៅតេបេឌូ រដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ បានរងការវាយប្រហារ។

ចលនាប្រឆាំងនៅសារ៉ាវ៉ាក់

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានបញ្ចប់ ព្រះរាជាសារ៉ាវ៉ាក់ ព្រះនាមឆាលស៍ វ៉ាញន័រ ប៊្រុគបានប្រគល់រដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ទៅឱ្យរាជអំណាចអង់គ្លេសគ្រប់គ្រង ដោយជឿថាវានឹងអាចទាញយកផលប្រយោជន៍បន្ថែមជូនប្រជាជនសារ៉ាវ៉ាក់។ ដូចនេះ រដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ក៏បានក្លាយជារាជាណានិគមអង់គ្លេស ដែលស្ថិតក្រោមអំណាចគ្រប់គ្រងពីការិយាល័យអាណានិគមនៅឯទីក្រុងឡុងដ៍ និងជាស្ថាប័នមួយដែលតែងតាំងអភិបាលគ្រប់គ្រងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់។

យោងតាមលោកវែរណន អ៊ិល. ផររីត (Vernon L. Porritt) និងលោកហុងកាហ៍ ហ្វុង (Hong-Kah Fong) មនោគមវិជ្ជាឆ្វេងនិយម និងកុម្មុយនីស្តនិយមនៅសារ៉ាវ៉ាក់មានឬសគល់ចេញពីសហគមន៍ជនជាតិចិននៅតាមទីប្រជុំជននានាក្នុងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់តាំងពីកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ និងឆ្នាំ១៩៤០ មកម៉្លេះ។ ក្រុមកុម្មុយនីស្តជាច្រើនក៏បានលេចឡើង និងបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់អាណានិគមជប៉ុននៅសារ៉ាវ៉ាក់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ បក្សពួកក្រុមកុម្មុយនីស្តទាំងអស់នោះត្រូវបានប្រភពអង់គ្លេស និងបស្ចិមលោកផ្សេងៗសម្គាល់ឈ្មោះថា អង្គការកុម្មុយនីស្តសម្ងាត់ (CCO) ឬអង្គការកុម្មុយនីស្តសារ៉ាវ៉ាក់ (SCO, អ.ក.ស.)។

រួបថតរួមគ្នារបស់សមាជិកនៃកងកម្លាំងទ័ពព្រៃប្រជាជនសារ៉ាវ៉ាក់ (ក.ទ.ព.ប.ស.) កងទ័ពជាតិកាលីម៉ាន់តាន់ខាងជើង (ក.ជ.ក.ជ.) និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិឥណ្ឌូណេស៊ី (ក.ប.ជ.ឥ.) ក្នុងកំឡុងពេលប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីកំពុងស្ថិតក្រោមរបបស៊ូកាណូ និងជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងដ័ជិតស្និទរវាងក្រុមប្រដាប់អាវុធទាំងនេះ។

អ.ក.ស. មានសមាជិកភាគច្រើនជាជនជាតិចិន និងក៏អ្នកគាំទ្រខ្លះៗមកពីក្រុមជនជាតិដៃយ៉ាកផងដែរ។ តែយ៉ាងណា ចំពោះប្រជាជនម៉ាឡេ និងជនជាតិដើមសារ៉ាវ៉ាក់ដទៃ គឺពួកគេមិនសូវជាពេញនិយមគាំទ្រ អ.ក.ស ឡើយ។ នៅចំណុចកំពូល អ.ក.ស. មានសមាជិករហូតដល់ទៅ ២៤,០០០ នាក់។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ឥទ្ធិពលកុម្មុយនីស្តក៏បានជ្រៀតចូលទៅក្នុងសហគមន៍ពលករកម្មករ និងគណបក្សប្រជាជនរួបរួមសារ៉ាវ៉ាក់ ដែលភាគច្រើនមានសមាជិកជាជនជាតិចិន និងត្រូវជាគណបក្សនយោបាយដំបូងគេនៅក្នុងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ បង្កើតឡើងដំបូងនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៩។ កុបកម្មនៅសារ៉ាវ៉ាក់បានចាប់ផ្តើមភ្លាមៗបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍បះបោរនៅប្រ៊ុយណេក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ហើយ អ.ក.ស. ជាបន្ទាប់ក៏បានចូលដៃប្រយុទ្ធរួមគ្នាជាមួយនឹងក្រុមឧទ្ទាមប្រ៊ុយណេ និងកងកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីនៅក្នុងជម្លោះប្រឈមគ្នានឹងម៉ាឡេស៊ី។

អ.ក.ស និងពួកឧទ្ទាមប្រ៊ុយណេបានគាំទ្រ និងខិតខំផ្សព្វផ្សាយគំនិតបង្រួបបង្រួមទឹកដីបរណេអូរអង់គ្លេសទាំងអស់ ដើម្បីបង្កើតចេញជារដ្ឋកាលីម៉ាន់តាន់ខាងជើងឯករាជ្យមួយ ដែលមានលក្ខណៈឆ្វេងនិយម។ គំនិតបង្កើតរដ្ឋបរណេអូខាងជើងនេះត្រូវបានស្នើឡើងដំបូងដោយលោកអា. អិម. អាហ្សាហារី ដែលជាមេដឹកនាំនៃគណបក្សប្រជាជនប្រ៊ុយណេ ហើយរូប លោកបានបង្កើតខ្សែទំនាក់ទំនងដ៏តឹងរឹងជាមួយនឹងចលនាជាតិនិយមស៊ូកាណូ រួមជាមួយលោកអះម៉ាដ ហ្សៃឌីនៃជ្វាតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ មកម៉្លេះ។ សម្រាប់គណបក្សប្រជាជនប្រ៊ុយណេ ការដែលពួកគេអាចគាំទ្រការរួបរួមជាមួយប្រទេសម៉ាឡេស៊ីបាន លុះត្រាតែមានការបង្រួបបង្រួមទឹកដីទាំងបីនៃកោះបរណេអូខាងជើងឱ្យស្ថិតនៅក្រោមអំណាចស្តេចស៊ុលតង់តែមួយគត។

គម្រោងបង្កើតរដ្ឋ​​កាលីម៉ាន់តាន់​ខាងជើងដោយឯកឯងនេះ ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​អ្វីដែលប្រជាជនក្នុងស្រុកចង់បាននៅក្រោយសម័យអាណានិគម​កិច្ចច្រើនជាជាងការចុះចូលជាមួយ​រដ្ឋម៉ាឡាយ៉ា។ ចលនាប្រឆាំង​នឹងការចុះចូលក្នុងសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ីដោយប្រជាជន​បរណេអូ​ខាងជើងនេះភាគច្រើន​ផ្អែក​ទៅលើ​ភាពខុសគ្នានៅក្នុងវិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​វប្បធម៌​រវាង​រដ្ឋ​បរណេអូ និង​ម៉ាឡាយ៉ា ក៏ដូចជា​ការមិន​ព្រម​ស្ថិតនៅក្រោម​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ​របស់​ម៉ាឡាយ៉ា​ជាដើម។

បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍បះបោរនៅប្រ៊ុយណេ សមាជិកនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មាននៃក្រុម TNKU បានរត់ទៅជ្រកកោននៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។ ពួកចិនកុម្មុយនីស្តជាច្រើនប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ ក៏បានរត់ភៀសខ្លួនចេញពីសារ៉ាវ៉ាក់ដូចគ្នា ដោយខ្លាចថាអាណានិគមអង់គ្លេសនឹងប្រតិកម្មដោយកំហឹងសកសឹកវិញ (ទាំងដែរអង់គ្លេសខ្លួនផ្ទាល់មិនដែលប្រតិកម្មអ្វីសោះ)។ ចំពោះសមាជិកកុម្មុយនីស្តដែលបន្តមានវត្តមាននៅក្នុងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់វិញ ពួកគេត្រូវបានអង់គ្លេសសម្ដៅហៅថា អង្គការកុម្មុយនីស្តសម្ងាត់ (CCO) នោះឯង ហើយចំពោះឥណ្ឌូណេស៊ីវិញ ពួកគេមានឈ្មោះសម្គាល់ថា កងកម្លាំងទ័ពព្រៃប្រជាជនសារ៉ាវ៉ាក់ (ក.ទ.ព.ប.ស.) ឬជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ីថា Pasukan Gelilya Rakyat Sarawak (PGRS)។ ក.ទ.ព.ប.ស. បានទទួលការហ្វឹកហ្វាត់ហ្វឹកហ្វឺនជាបន្តបន្ទាប់ដោយកងយោធាឥណ្ឌូណេស៊ីនៅតំបន់ព្រំដែនពុះចែកកាលីម៉ាតាន់របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី និងបរណេអូខាងជើងក្រោមអាណានិគមអង់គ្លេស។ មិនយូរប៉ុន្មាន ចំនួនកម្លាំង ក.ទ.ព.ប.ស. ក៏តោងឡើងដល់ ៨០០ នាក់ បូករួមនឹងបុគ្គលិកចំនួន ១២០ នាក់ទៀតមកពីទីភ្នាក់ងារចារកម្មឥណ្ឌូណេស៊ី និងមានក្រុមតូចមួយផងដែរដែលបានទៅទទួលការហ្វឹកហាត់នៅប្រទេសចិន។ ក.ទ.ព.ប.ស. បានត្រឹមធ្វើយុទ្ធនាការវាយឆ្មក់បានប៉ុន្មានដងប៉ុណ្ណោះចូលទៅក្នុងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ ដោយខ្លួនជាប់ចំណាយពេលភាគច្រើនកេណ្ឌចំនួនអ្នកគាំទ្របន្ថែមពីក្នុងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់។ ចំពោះឥណ្ឌូណេស៊ីវិញ ថ្វីបើបានបង្ហាញការគាំទ្រយោធាដល់ក្រុមនេះពិតមែន ប៉ុន្តែតាមពិតគឺខ្លួនមិនពេញចិត្តនឹងចរិកលក្ខណៈកុម្មុយនីស្តនិយមរបស់ក្រុមនេះឡើយ ជាហេតុនាំឱ្យឥណ្ឌូណេស៊ីមិនបានគាំទ្រក្រុមនេះពេញមួយទំហឹង។

ជម្លោះ

ចំណាប់ផ្ដើម

ស៊ូកាណូ

ឃ្លីបសំឡេងខ្លីដែលបានដកស្រង់ចេញពីសុន្ទរកថាថ្លែងដោយលោកប្រធានាធិបតីស៊ូកាណូនៅក្នុងពិធីរំលឹកខួបបដិវត្តន៍ឥណ្ឌូណេស៊ី នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣

ហេតុផលពីក្រោយការចាប់ផ្ដើមគោលនយោបាយកុនហ្វ្រុនតាស៊ីរបស់ស៊ូកាណូនៅតែជាប្រធានបទពិភាក្សាវែកញែកដ៏ក្ដៅគគុកនាបច្ចុប្បន្ន។ អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសឥណ្ឌូណេស៊ី លោកអ៊ីដេ អាណាក់ អាហ្គុង ហ្គីដេ អាហ្គុងបាននិយាយវែកញែកជាច្រើនឆ្នាំក្រោយប្រតិបត្តិការកុនហ្វ្រុនតាស៊ីមកថា លោកស៊ូកាណូដំបូងបានបំបិទក្រុមបក្សប្រឆាំងឥណ្ឌូណេស៊ីជុំវិញរឿងគម្រោងបង្កើតរដ្ឋម៉ាឡេស៊ី ខណៈចំពេលដែលឥណ្ឌូណេស៊ីកំពុងជាប់រវល់ជាមួយនឹងការទាមទារលើនូវែលគីនេខាងលិច។ បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យជម្នះផ្នែកការទូតនៅក្នុងជម្លោះអធិបតេយ្យភាពនូវែលគីនេខាងលិចនោះ លោកស៊ូកាណូអាចជាកើតមានទឹកចិត្តចង់បន្តពង្រីកឥទ្ធិពលឥណ្ឌូណេស៊ីទៅលើបណ្ដាប្រទេសជិតខាងដែលមានអំណាចខ្សោយជាងខ្លួន។ ប៉ុន្តែចំពោះការយល់ឃើញមួយផ្សេងទៀត គេបានសង្ស័យថា លោកស៊ូកាណូប្រហែលជាបានរងសម្ពាធខ្លាំងពីសកម្មភាពរបស់បក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូណេស៊ី ក៏ដូចជាអស្ថិរភាពនយោបាយដែលកំពុងវាតទីនៅឥណ្ឌូណេស៊ី ហើយទាំងនេះអាចជាមូលហេតុជំរុញឱ្យលោកបានសម្រេចចិត្តបង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍មហាជនពីបញ្ហាក្នុងស្រុកទៅរកជម្លោះបរទេសថ្មីមួយទៀត។

នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ លោកស៊ូកាណូបានអះអាងថា ម៉ាឡេស៊ីគឺគ្រាន់តែជារដ្ឋអាយ៉ងរបស់អង់គ្លេសប៉ុណ្ណោះ និងជាយុទ្ធសាស្ត្រអាណានិគមថ្មីរបស់អង់គ្លេស ហើយការកកើតនៃរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីនឹងបង្កើនអំណាចឥទ្ធិពលរបស់អង់គ្លេសបន្ថែមនៅក្នុងតំបន់ ដោយវាអាចនឹងប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខជាតិឥណ្ឌូណេស៊ី។ ដោយហេតុនេះ លោកស៊ូកាណូបានប្រឆាំងដាច់ខាតចំពោះដំណើរដកអាណានិគមកិច្ចរបស់អង់គ្លេសចេញពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពិសេសការប្រគល់ឯករាជ្យឱ្យម៉ាឡេស៊ីនោះតែម្តង។

ក្រៅពីនេះ គេសង្កេតឃើញថា យុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងការបង្កើតប្រទេសម៉ាឡេស៊ីរបស់ស៊ូកាណូអាចត្រូវបានជំរុញដោយគោលបំណងចង់បំបែកប្រទេសម៉ាឡាយ៉ា បូរណេអូខាងជើង សារ៉ាវ៉ាក់ និងសិង្ហបុរីឱ្យទៅជាប្រទេសដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដូច្នេះហើយបានជាលោកមិនយល់ស្របនឹងសំណើរបស់អង់គ្លេស ដោយចាត់ទុកវាបន្ថែមទៀតថាជាទង្វើអាណានិគមនិយមថ្មី ដើម្បីរក្សាអំណាចអនុត្តរភាពរបស់អង់គ្លេសនៅក្នុងតំបន់។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ប្រទេសហ្វីលីពីនក៏បានទាមទារយកដែនភាគខាងកើតនៃកោះបរណេអូខាងជើងជារបស់ខ្លួនផងដែរ ដោយអះអាងថា រដ្ឋអាណានិគមបរណេអូធ្លាប់មានទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយនឹងហ្វីលីពីនតាមរយៈស៊ុលតង់ចក្រស៊ូលូ។ ចំពោះស៊ូកាណូវិញ ថ្វីបើលោកមិនដែលបានទាមទារដាក់បញ្ចូលតំបន់ភាគខាងជើងនៃកោះបរណេអូទៅក្នុងខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់របស់ឥណ្ឌូណេស៊ីមែន តែលោកបានមើលឃើញរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីជាឧបសគ្គចំពោះម៉ាហ្វីលីនដូ ដែលត្រូវជាសហភាពមិននយោបាយមួយគ្របដណ្ដប់លើប្រទេសម៉ាឡាយ៉ា ហ្វីលីពីន និងឥណ្ឌូណេស៊ី។ ដំបូងឡើយ ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន លោកចូសដាដូ ម៉ាកាប៉ា​ហ្កាល់ មិនបានប្រឆាំងនឹងគម្រោងរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីនោះឡើយ ហើយថែមទាំងបានផ្តួចផ្តើមកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងម៉ានីលទៀតផង។ ខណៈដែលហ្វីលីពីនមិនបានប្រឡូកចូលក្នុងជម្លោះមែន ប៉ុន្តែខ្លួនបានពន្យារពេលនៃការទទួលស្គាល់ម៉ាឡេស៊ីជារដ្ឋស្នងបន្តពីម៉ាឡាយ៉ា ហើយជាលទ្ធផល ម៉ាឡេស៊ីក៏បានកាត់ផ្តាច់ចំណងការទូតជាមួយនឹងហ្វីលីពីន។ នៅក្នុងកែវភ្នែកឥណ្ឌូណេស៊ី ការបើខ្លួនអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីកើតឡើង វាប្រៀបបានដូចជាបើកផ្លូវឱ្យអង់គ្លេសបន្តរក្សាឥទ្ធិពលយោធារបស់ពួកគេនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍អញ្ចឹង ពិសេសតាមរយៈមូលដ្ឋានយោធាអង់គ្លេសនៅសិង្ហបុរី ហើយទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខ និងឯករាជ្យភាពឥណ្ឌូណេស៊ី។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌូណេស៊ី លោកស៊ូប៊ែនឌ្រីអូបាននិយាយពន្យល់ទៅកាន់ឯកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិក លោកហោវ៉ាដ ភី. ជនស៍ថា គោលនយោបាយសម្មុខីកម្មរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺផ្ដោតតែទៅលើម៉ាឡាយ៉ាប៉ុណ្ណោះនិងមិនប៉ះពាល់ដល់រដ្ឋម៉ាឡេស៊ីទាំងមូលឡើយ ហើយវាគឺជាការឆ្លើយតបវិញរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីចំពោះសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងខ្លួនដោយម៉ាឡាយ៉ានិងអង់គ្លេស ពិសេសទាក់ទិននឹងការគាំទ្រក្រុមបះបោរឥណ្ឌូណេស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ និងបំណងចង់បំបែកស៊ូម៉ាត្រាពីឥណ្ឌូណេស៊ី។

នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៣ ការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធដំបូងគេនៃជម្លោះនេះបានកើតឡើងនៅបរណេអូ ដោយការវាយប្រហារលើកទីមួយបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីមួយក្រុមបានវាយកាន់កាប់ប៉ុស្តិ៍នគរបាលមួយកន្លែងនៅក្នុងក្រុងតេបេឌូ ប្រមាណ ៣.២ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន។ កងកម្លាំងមួយក្រុមទៀតបានវាយប្រហារលើភូមិហ្គូមបាំងស្ថិតនៅប៉ែកនិរតីពីទីក្រុងឃូឈីង ប៉ុន្តែក្រោយបញ្ចប់ប្រតិបត្តិការ កម្លាំងពួកគេតែពាក់កណ្ដាលប៉ុណ្ណោះបានវិលត្រឡប់ចូលឥណ្ឌូណេស៊ីវិញ។

មុនពេលឥណ្ឌូណេស៊ីបានប្រកាសគោលនយោបាយសម្មុខីកម្មប្រឆាំងនឹងម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៣ គណៈកម្មការកុបបូលដ៍បានធ្វើរបាយការណ៍អំពីលទ្ធភាពបង្កើតរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ហើយបានរកឃើញថាមានការគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងទឹកដីអាណានិគមបរណេអូសម្រាប់ការបង្កើតរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីនោះ។ តែយ៉ាងណា ដោយសារតែមានសំឡេងប្រឆាំងខ្លាំងពីឥណ្ឌូណេស៊ីនិងហ្វីលីពីនជុំវិញផែនការរដ្ឋម៉ាឡេស៊ី ដូច្នេះ កិច្ចចរចាមួយជុំថ្មីត្រូវបានស្នើឡើងដើម្បីស្តាប់ពីចំណុចជំទាស់ប្រឆាំងរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី និងហ្វីលីពីន។ ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះនេះ តំណាងពីបណ្ដារដ្ឋអនាគតម៉ាឡេស៊ីបានជួបប្រជុំជាមួយតំណាងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី និងហ្វីលីពីននៅទីក្រុងម៉ានីលអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ ដោយចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៣។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនៅទីក្រុងម៉ានីលនោះ ប្រទេសហ្វីលីពីន និងឥណ្ឌូណេស៊ីបានព្រមព្រៀងគ្នាជាផ្លូវការទទួលយកការបង្កើតប្រទេសម៉ាឡេស៊ីឡើង ប៉ុន្តែដំបូងឡើយត្រូវតែមានប្រជាមតិជាមុនសិននៅលើទឹកដីបូរណេអូខាងជើង និងសារ៉ាវ៉ាក់ក្រោមការរៀបចំរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ ខណៈដែលបេសកកម្មស្វែងរកការពិតរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២២ ខែសីហា ប៉ុន្តែយុទ្ធសាស្ត្រពន្យារពេលរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីបានបង្ខំឱ្យបេសកកម្មនោះចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៦ ខែសីហាវិញ។ តែទោះជាយ៉ាងណា អង្គការសហប្រជាជាតិបានរំពឹងថារបាយការណ៍នៃបេសកកម្មនោះនឹងត្រូវបានប្រកាសផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៣។

លោកទូនគូ អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន់ នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡាយ៉ា

នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទីក្រុងម៉ានីល រដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេយ៉ាបានលើកឡើងពីគោលបំណងប្រកាសរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីថ្មីនៅថ្ងៃទី៣១ ខែសីហា (ព្រោះដោយសារវាជាន់ចំនឹងថ្ងៃឯករាជ្យភាពម៉ាឡាយ៉ា) ប៉ុន្តែត្រូវបានហ្វីលីពីននិងឥណ្ឌូណេស៊ីជំទាស់ និងសុំឱ្យលើកថ្ងៃប្រកាសនោះមកទី១៥ ខែកញ្ញាវិញ ពោលគឺមួយថ្ងៃក្រោយរបាយការណ៍ អសប ដែលគ្រោងនឹងប្រកាសថាតើទឹកដីអាណានិគមកោះបរណេអូទាំងពីរព្រមចុះចូលនឹងរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីថ្មីឬអត់។ យ៉ាងណាក្ដី បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់កិច្ចចរចាទីក្រុងម៉ានីល នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡាយ៉ាគឺលោកទូនគូ អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន់បានប្រកាសថារដ្ឋម៉ាឡេស៊ីថ្មីនឹងកកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦​ ខែកញ្ញា ដោយមិនរង់ចាំលទ្ធផលរបាយការណ៍ អសប ទេ។

រដ្ឋបរណេអូខាងជើង និងសារ៉ាវ៉ាក់ ដែលគេរំពឹងថាគាំទ្រចុះចូលនឹងម៉ាឡេស៊ី បានព្រមគ្នាប្រកាសឯករាជ្យភាពក្នុងនាមជារដ្ឋប្រទេសម៉ាឡេស៊ីថ្មីនៅថ្ងៃទី៣១ ខែសីហា ក្នុងថ្ងៃតែមួយនៃគម្រប់ខួបឯករាជ្យភាពម៉ាឡាយ៉ា នៅមុនកាលបរិច្ឆេទកំណត់ផ្សាយលទ្ធផលរបាយការណ៍ អសប ទៅទៀត។ នៅទីបំផុត របាយការណ៍ អសប ក៏បានបោះផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ដោយលទ្ធផលបានបង្ហាញឱ្យឃើញការគាំទ្រចំពោះការបង្កើតរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីថ្មី រួចប្រទេសម៉ាឡេស៊ីក៏ចាប់មានអត្ថិភាពជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៣។ ភ្លាមៗនោះ ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីក៏បានប្រតិកម្មដោយបណ្ដេញឯកអគ្គរាជទូតម៉ាឡេស៊ីចេញពីទីក្រុងចាកាតា។ ពីរថ្ងៃក្រោយមក កុបកម្មដែលរៀបចំនិងគាំទ្រដោយបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូណេស៊ីបានផ្ទុះឡើង ដោយមានមនុស្សម្នាជាច្រើនបានសម្រុកដុតបំផ្លាញស្ថានទូតអង់គ្លេសនៅចាកាតា។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ មានក្រុមបាតុកររាប់រាយនាក់ទៀតបានចូលទៅគាស់កាយស្ថានទូតសិង្ហបុរីនៅចាកាតា និងព្រមទាំងទីគេហដ្ឋានរបស់អ្នកការទូតសិង្ហបុរីថែមទៀតផង។ នៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីថ្មី បុគ្គលិកភ្ញាក់ងារឥណ្ឌូណេស៊ីជាច្រើនត្រូវបានអាជ្ញាធរម៉ាឡេស៊ីចាប់ខ្លួន ហើយប្រជាជនម៉ាឡេស៊ីមួយហ្វូងបាននាំគ្នាសម្រុកទៅវាយប្រហារស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីក្នុងទីក្រុងគូឡាឡាំពួ។

យុទ្ធនាការជ្រៀតជ្រែក

ទោះជាកិច្ចចរចាសន្តិភាពបានកំពុងដំណើរការ ឬជាប់គាំងក៏ដោយ ឥណ្ឌូណេស៊ីនៅតែបន្តយុទ្ធនាការជ្រៀតជ្រែករបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងទឹកដីបរណេអូរបស់ម៉ាឡេស៊ី។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា របាយការណ៍បានរំលេចឡើងពីសកម្មភាពលុកលុយរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលមានកម្លាំងទាហានប្រមាណ ៥០ នាក់។ ការប៉ះទង្គិចគ្នាជាបន្តបន្ទាប់បានផ្ទុះឡើងរវាងកម្លាំងលុកលុយឥណ្ឌូណេស៊ីនឹងក្រុមទាហានហ្គួរខា​របស់អង់គ្លេស ដែលត្រូវបានបញ្ជូនមកល្បាត និងវាយតបតវិញ ហើយក្រោយមួយខែនៃការប្រយុទ្ធគ្នា ប្រភពពីហ្គួរខាបានឱ្យដឹងថាខ្លួនបានសម្លាប់ទាហានឥណ្ឌូណេស៊ីប្រមាណ ១៥ នាក់ និងបានចាប់ខ្លួនទាហានបីនាក់ទៀត។ មិនយូរប៉ុន្មាន សមរភូមិឡងចាវ៉ាយក៏បានផ្ទុះឡើងនៅកណ្ដាលរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកជាសមរភូមិប្រយុទ្ធដ៏ធំដំបូងប្រចាំជម្លោះមួយនេះ។

ការវាយប្រហាររបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីចូលក្នុងទឹកដីម៉ាឡេស៊ីត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសកម្មភាពផ្ទុយពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង និងគោលនយោបាយប្រឆាំងចក្រពត្តិនិយមតរបស់ស៊ូកាណូទាំងស្រុង។ ដើម្បីគេចពីការចោទប្រកាន់ទាំងនេះ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ីបានអះអាងថាសកម្មភាពវាយលុកទាំងនោះគឺបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយកងម៉ារីនឥណ្ឌូណេស៊ីតែឯកឯងប៉ុណ្ណោះដោយគ្មានស្ដាប់បង្គាប់បញ្ជាថ្នាក់លើរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីឡើយ។ ស៊ូកាណូបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀតដោយបន្លំធ្វើជាស្វះស្វែងរកច្រកចរចាសន្តិភាពនៅក្នុងខែមករានៃឆ្នាំ១៩៦៤ ហើយកិច្ចប្រជុំចរចាសន្តិភាពក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅទីក្រុងបាងកក ប៉ុន្តែដោយសារការប្រយុទ្ធនៅតាមព្រំដែននៅតែបន្តសកម្ម ដូច្នេះកិច្ចចរចានោះក៏ត្រូវបានបរាជ័យ។ ការសន្ទនាបានចាប់ផ្ដើមម្តងទៀតនៅប៉ុន្មានខែបន្ទាប់នៅទីក្រុងតូក្យូ ប៉ុន្តែនៅតែជួបលទ្ធផលបរាជ័យដដែរ ប៉ុន្តែលើកនេះ វាបានបើកឱ្យមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឱ្យក្រុមសង្កេតការណ៍ថៃចុះទៅស្ទង់ស្ថានភាពនៅសារ៉ាវ៉ាក់។ នៅទីនោះ ក្រុមសង្កេតការណ៍ថៃបានប្រទះឃើញនូវសកម្មភាពដកថយពីកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធឥណ្ឌូណេស៊ីឆ្លងទៅខាងព្រំដែនរបស់ខ្លួនវិញ ដែលបញ្ជាក់ថា ពួកគេពិតជាបានឆ្លងចូលទៅក្នុងទឹកដីម៉ាឡេស៊ីដើម្បីបំពេញប្រតិបត្តិការយោធារបស់ខ្លួនមែន។

ទន្ទឹមនឹងនេះ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធឥណ្ឌូណេស៊ីក្រោមបញ្ជាការឧត្តមសេនីយ៍ឯកអះម៉ាដ យ៉ានី បានចាប់ផ្ដើមកើតក្ដីព្រួយបារម្ភជុំវិញស្ថានភាពផ្ទៃក្នុងនៃប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ហើយក៏បានសម្រេចចិត្តទាក់ទងគ្នាដោយសម្ងាត់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេស៊ី ខណៈសកម្មភាពយោធាបានថមថយចុះទៅវិញ ដោយបន្សល់នូវការប៉ះទង្គិចគ្នាជាម្តងម្កាលវិញ។ ឥណ្ឌូណេស៊ីធ្វើបែបនេះគឺដើម្បីសម្រួលកម្លាំងដល់កងទ័ពរបស់ខ្លួនដែលទើបតែបញ្ចប់ប្រតិបត្តិការទ្រីកូរ៉ានៅនូវែលគីនេខាងលិចហើយ និងម៉្យាង វាក៏អាចជួយពង្រឹងនយោបាយក្នុងស្រុកខ្លះដែរ ដែលកំពុងជួបវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងររវាងរដ្ឋាភិបាល និងបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូណេស៊ី។

ការរាលដាលជម្លោះដល់ឧបទ្វីបម៉ាឡេ

កងល្បាតសារ៉ាវ៉ាក់ (ភាគច្រើនជាជនជាតិអ៊ីបាន) កំពុងចុះពីឧទ្ធម្ភាគចក្រអូស្ត្រាលី ប៊ែលយូហេច-១ អ៊ីរ៉ូក្វាស៍ (Bell UH-1 Iroquois) ដើម្បីការពារព្រំដែនថៃ–ម៉ាឡេស៊ី។

នៅថ្ងៃទី៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៤ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នានៅបន្តនៅឡើយ លោកស៊ូកាណូក៏បានប្រកាសបង្កើតកងទ័ពបញ្ជាការគូប្រជាជនឡើង (Dwi Komando Rakyat ឬសរសេរកាត់ Dwikora) ដើម្បីការពារបដិវត្តន៍ឥណ្ឌូណេស៊ី និងពង្រីកបដិវត្តន៍នោះចូលរដ្ឋប្រទេសជិតខាង ពិសេសម៉ាឡេស៊ីនោះឯង។ នៅក្នុងថ្ងៃប្រកាសនៃ 'ឆ្នាំនៃជីវិតរស់នៅក្នុងភាពគ្រោះថ្នាក់' កំឡុងទិវាឯករាជ្យភាព កងកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីបានចាប់ផ្ដើមយុទ្ធនាការយោធាតាមផ្លូវទឹក និងផ្លូវអាកាសចូលទៅក្នុងឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃទី១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤។ នៅក្នុងនោះ ទាហាននៃកម្លាំងជើងទឹកប្រមាណ ១០០ នាក់ (ក្នុងរួមមាន កងសកម្មរហ័ស កងម៉ារីនឥណ្ឌូណេស៊ី និងជនកុម្មុយនីស្តម៉ាឡេស៊ីមួយចំនួន) បានឆ្លងច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកាតាមទូក ដោយឡើងឆ្នេរពុនធៀនទាំងកណ្ដាលយប់។ ខុសពីការស្មាន ពួកគេត្រូវប្រឈមប៉ះនឹងកម្លាំងចម្រុះសហធនរដ្ឋភ្លាមៗ ហើយក្នុងចំណោមក្រុមទាហានទាំងប៉ុន្មានជាង ១០០ នាក់របស់ឥណ្ឌូណេស៊ីនោះ មានតែបួននាក់ប៉ុណ្ណោះបានរត់គេចខ្លួនរួចពីការចាប់ខ្លួនរបស់ទាហានសហធនរដ្ឋ។

នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឥណ្ឌូណេស៊ីបានលបបញ្ជូនយន្តហោះដំណឹកយោធារបស់ខ្លួនប្រភេទឡុកហ៊ីដស៊ី-១៣០ ហឺរខ្យូលីសចំនួនបីគ្រឿង ហោះចេញពីចាកាតាសម្ដៅទៅឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី ដោយយន្តហោះពីរគ្រឿងបានសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីទាហានឆ័ត្រយោងចំនួន ៩៦ នាក់បានទម្លាក់ចេញពីយន្តហោះទាំងនោះ ខណៈយន្តហោះមួយទៀតបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកាក្រោយព្យាយាមគេចពីយន្តហោះចម្បាំងអង់គ្លេសពីសិង្ហបុរី។ កងកម្លាំងហ្គួរខារបស់អង់គ្លេសចូលដៃគ្នាជាមួយកងកម្លាំងនូវែលសេឡង់ និងកម្លាំងសហធនរដ្ឋដទៃទៀត ក្រោមការដឹកនាំរបស់កងពលតូចម៉ាឡេស៊ីបួនក្រុម បានចំណាយពេលរយៈពេលមួយខែទើបបានសម្លាប់ ឬចាប់ខ្លួនទាហានឥណ្ឌូណេស៊ីចំនួន ៩០ នាក់នៅក្នុងចំណោមទាហាន ៩៦ នាក់ដែលបានលោតតាមឆ័ត្រយោងនោះ។

សេចក្ដីប្រកាសភាពអាសន្នដែលចេញដោយព្រះមហាក្សត្រម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤

នៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា មួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីឥណ្ឌូណេស៊ីបានទម្លាក់ទាហានចូលឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី ព្រះប្រមុខរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីក្រោយការប្រឹក្សាជាមួយគណៈរដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី បានប្រកាសភាពអាសន្នថ្នាក់ជាតិ។ សេចក្ដីប្រកាសអាសន្នរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានគាំទ្រដោយព្រឹទ្ធសភានៅថ្ងៃទី១០ និងសភាតំណាងរាស្ត្រម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា។

ក្នុងកំឡុងដែលឥណ្ឌូណេស៊ីបានពង្រីកជម្លោះចូលទៅក្នុងឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី នាវាដឹកយន្តហោះ និងនាវាពិឃាដអមដំណើរចំនួនពីរគ្រឿងរបស់អង់គ្លេសត្រូវបានឥណ្ឌូណេស៊ីគម្រាមបិទផ្លួវមិនឱ្យឆ្លង[ច្រកសមុទ្រស៊ុនដា]] បង្កបង្កើតជាវិបត្តិច្រកសមុទ្រស៊ុនដា។ កងកម្លាំងសហធនរដ្ឋបានទទួលបញ្ជាត្រៀមខ្លួនវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធាឥណ្ឌូណេស៊ីនៅលើកោះស៊ូម៉ាត្រា ប្រសិនបើយុទ្ធនាការជ្រៀតជ្រែករបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីនៅឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ីននៅតែបន្ត។ យ៉ាងណា ភាពតានតឹងរវាងឥណ្ឌូណេស៊ី និងអង់គ្លេសបានបន្តអូសបន្លាយរយៈពេលបីសប្តាហ៍ មុនពេលត្រូវចុះធូរស្បើយវិញដោយសន្តិវិធី។

គិតមកត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦៤ ជម្លោះមួយនេះបានឈានចូលដល់ដំណាក់កាលជាប់គាំងម្តងទៀត ក៏ប៉ុន្តែនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ ភ្ញាក់ងារចារកម្ម​​សហធនរដ្ឋ​បាន​រកឃើញពីវត្តមាននៃកម្លាំង​ទាហាន​ឥណ្ឌូណេស៊ីបន្ថែម​ដែលកំពុងប្រមូលផ្ដុំនៅ​កាលីម៉ាន់តាន់ មិនឆ្ងាយពី​ទីក្រុងឃូឈីងប៉ុន្មានទេ។ ជាលទ្ធផល អង់គ្លេសក៏បានបញ្ជូនករវរសេនាតូចចំនួនពីរក្រុមបន្ថែមដើម្បីការពារម៉ាឡេស៊ីពីលទ្ធភាពវាយប្រហារចេញពីកាលីម៉ាន់តាន់។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់ក៏បានព្រមព្រៀងគ្នាបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមទៅបរណេអូផងដែរនៅដើមឆ្នាំ១៩៦៥។

ប្រតិបត្តិការក្លារ៉េត

អត្ថបទដើម: ប្រតិបត្តិការក្លារ៉េត

ទាហាននៃកងវរសេនាតូចទីមួយកំពុងដើរល្បាតរកទីតាំងយោធាសត្រូវនៅក្នុងព្រៃបរណេអូ។

នៅក្នុងប្រតិបត្តិការក្លារ៉េត កងកម្លាំងសហធនរដ្ឋបានធ្វើការវាយឆ្មក់ដោយសម្ងាត់ឆ្លងព្រំដែនដើម្បីកម្ចាត់ ឬកម្ទេចទីតាំងឈរជើងរបស់ទាហានឥណ្ឌូណេស៊ីចាប់ពីខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៤ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ១៩៦៦។ ប្រតិបត្តិការវាយឆ្មក់នេះដែរគឺភាគច្រើនត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយកងកម្លាំងពិសេសមកពីអង់គ្លេស អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់ និងក៏ដូចជាកងទ័ពទាហានធម្មតាខ្លះៗផងដែរ។ នៅដើមវគ្គនៃប្រតិបត្តិការក្លារ៉េត ទាហានសហធនរដ្ឋនិងម៉ាឡេស៊ីបានព្យាយាមកាន់កាប់ត្រឹមតែខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនប៉ុណ្ណោះដើម្បីការពារប្រជាជនក្នុងស្រុកពីការវាយប្រហារផ្សេងៗដោយឥណ្ឌូណេស៊ី។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ ពួកគេបានពង្រីកប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនឆ្លងព្រំដែនចូលក្នុងទឹកដីកាលីម៉ាន់តាន់របស់ឥណ្ឌូណេស៊ីក្នុងគោលបំណងស្វែររកព័ត៌មានបន្ថែម និងតាមប្រមាញ់ទាហានឥណ្ឌូណេស៊ីដែលកំពុងដកថយ។

សកម្មភាពវាយឆ្មក់ទាំងនេះគឺត្រូវបានលាក់ជាការសម្ងាត់បំផុតនាពេលនោះ ហើយភាគច្រើនវាត្រូវបានអនុវត្តដោយក្រុមទាហានតូចៗ ដែលត្រូវឆ្លងពីទឹកដីសារ៉ាវ៉ាក់និងសាបះរបស់ម៉ាឡេស៊ីចូលដែនដីកាលីម៉ាន់តាន់របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ដោយមានគោលដៅស៊ើបនិងវាយបណ្ដេញទាហានឥណ្ឌូណេស៊ីដែលរៀបចំត្រៀមវាយចូលម៉ាឡេស៊ី។ ដំបូងឡើយ​ ជម្រៅឆ្មក់ចូលរបស់កម្លាំងសហធនរដ្ឋមានចម្ងាយប្រមាណត្រឹម ២,៧០០ ម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ ហើយបន្ទាប់មក ពួកគេក៏បានពង្រីកដល់ ៥,៥០០ ម៉ែត្រ និងជាចុងក្រោយ ពួកគេបានឆ្លងរហូតដល់ចម្ងាយ ៩,១០០ ម៉ែត្រនៅក្រោយសមរភូមិផ្លាម៉ានម៉ាពូក្នុងខែមេសា​ ឆ្នាំ១៩៦៥។ ដោយសារប្រតិបត្តិការនេះមានលក្ខណៈប្រថុយ និងអាចជះផលវិបាកច្រើនបើគណនាខុស ដូច្នេះវាត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន និងម៉ឹងម៉ាត់បំផុតដោយផ្អែកទៅលើអ្វីដែលគេហៅថា "ច្បាប់មាស" ហើយទាហានទាំងឡាយដែលចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការនេះត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យស្បថលាក់ការឱ្យជិតបំផុតផងដែរ។

ប្រតិបត្តិការក្លារ៉េតត្រូវបានចាត់ទុកជាជ័យជម្នះសម្រាប់កងកម្លាំងសហធនរដ្ឋ មុនពេលពួកគេត្រូវបានរំសាយនៅចុងជម្លោះ។ ប្រតិបត្តិការនេះផងដែរបានបង្កឱ្យកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីមានទាហានស្លាប់ និងរបួសជាច្រើន ហើយវាថែមទាំងបានបង្ខំឱ្យភាគីខាងឥណ្ឌូណេស៊ីប្ដូរមកប្រកាន់ជំហរការពារខ្លួនវិញនៅខាងក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនឯងទៀតផង។

ចុងបញ្ចប់នៃជម្លោះ

បម្លាស់ប្ដូរនយោបាយ

យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកអង់គ្លេសប្រភេទអាហ្វរ៉ូវ៉ុលខិន កំ​ពុងចុះចតនៅមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសបាត់ធឺរវ៉ឺសធ៍ក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ប្រ. ១៩៦៥។ វត្តមាននៃយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះគឺជាគន្លឹះវាយបំបែកក្បួន និងការប្រមូលផ្ដុំទាំងឡាយរបស់កងកម្លាំងឥណ្ឌូណេស៊ីនៅតំបន់ព្រំដែនជម្លោះ។

មកដល់ចុងឆ្នាំ១៩៦៥ ជម្លោះនេះបានឈានចូលដំណាក់កាលជាប់គាំងសារជាថ្មីម្តងទៀត។ ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនថ្មីគឺលោកហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូសមានចំណងចង់កាត់បន្ធយភាពតានតឹង ហើយខុសពីមេដឹកនាំមុនៗ លោកមិនចង់បន្តការទាមទារតំបន់ភាគខាងជើងរដ្ឋសាបះខ្លាំងណាស់ណាដែរ។ ដូច្នេះហើយ រដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់លោកក៏បានរៀបចំគម្រោងទទួលស្គាល់សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ីឡើងវិញ។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ ប្រទេសហ្វីលីពីនបានប្រកាសថាខ្លួននឹងជូនដំណឹងដល់ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីមួយថ្ងៃជាមុនអំពីការធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងរបស់ហ្វីលីពីនជាមួយទីក្រុងគូឡាឡាំពួ។ ទាំងនេះមានន័យថាឥណ្ឌូណេស៊ីលែងមានភាគីជួយគាំទ្រដូចមុនទៀតហើយ ចំណែកឯស៊ូកាណូវិញបានប្រតិកម្មដោយថ្កោលទោសសេចក្ដីសម្រេចរបស់ម៉ាកូសនៅក្នុងសុន្ទរកថាមួយរបស់លោក ជាហេតុធ្វើឱ្យទីក្រុងម៉ានីលមានការភ្ញាក់ផ្អើល។ សុន្ទរកថារបស់ស៊ូកាណូនោះបានបង្កើតរលកគាំទ្រថ្មីជុំវិញជម្លោះជាមួយម៉ាឡេស៊ី ដោយក្រុមយុវជន និងអង្គការសាសនាជាច្រើនបានរួមគ្នាចេញមុខថ្កោលទោសគម្រោងផែនការរបស់ម៉ាកូស។

"ប្រសិនបើលោកម៉ាកូសចង់ជួយម៉ាឡេស៊ី នោះវាជារឿងរបស់គាត់ ប៉ុន្តែយើងនឹងបន្តកម្ទេចម៉ាឡេស៊ី ទោះបីជាយើងត្រូវតស៊ូតែម្នាក់ឯងក៏ដោយ។"

—មតិស៊ូកាណូចំពោះការសម្រេចចិត្តរបស់ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូស, 

ទាហានស្ម័គ្រចិត្តឥណ្ឌូណេស៊ីឡើងនាវាត្រៀមចេញទៅកាលីម៉ាន់តាន់, កក្កដា ១៩៦៥។

យ៉ាងណាមិញ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ដើមថមថយចុះវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ បន្ទាប់ឥណ្ឌូណេស៊ីត្រូវប្រឈមនឹងវិបត្តិផ្ទៃក្នុងនយោបាយ ពោលគឺនៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៥ ឧត្តមសេនីយ៍ជាន់ខ្ពស់ឥណ្ឌូណេស៊ីជាច្រើនរូបត្រូវបានចាប់ជំរិត និងផ្ដាច់ជីវិតនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងធ្វើឡើងដោយបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូណេស៊ី មុនពេលត្រូវបានបង្ក្រាបវិញដោយយោធាឥណ្ឌូណេស៊ីក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍ស៊ូហារតូ។ ដោយស្ថិតក្នុងភាពច្របូកច្របល់ស្មុគស្មាញច្រើន ស៊ូកាណូក៏បានយល់ព្រមបើកសិទ្ធិឱ្យស៊ូហារតូកាន់កាប់អំណាចអាសន្ន និងបញ្ជាគ្រប់គ្រងទីក្រុងចាកាតា និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធទាំងឡាយដែលឈរជើងនៅទីនោះ។ បក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូណេស៊ីត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្រុមដែលរ៉ាប់រងទទួលខុសត្រូវចំពោះរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាមបរាជ័យមួយនោះ ហើយនៅប៉ុន្មានសប្តាហ៍និងខែបន្ទាប់ យុទ្ធនាការចាប់ខ្លួន និងសម្លាប់សមាជិក ក៏ដូចជាអ្នកគាំទ្របក្សកុម្មុយនីស្តត្រូវបានអនុវត្តនៅទូទាំងទីក្រុងចាកាតា និងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីទាំងមូល។ ដោយសារការក្តាប់អំណាចដោយលោកស៊ូហារតូនៅទីក្រុងចាកាតា និងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី កម្ដៅភាពតានតឹងនៅក្នុងយុទ្ធនាការវាយប្រហារនៅកោះបរណេអូខាងកើតក៏ចាប់ផ្តើមស្រុតចុះធូរស្រាល។

ក្រោយពីអំណាចដឹកនាំត្រូវបានផ្ទេរទៅអ្នកថ្មី ចំណាប់អារម្មណ៍របស់ឥណ្ឌូណេស៊ីក្នុងការបន្តជម្លោះសម្មុខីកម្មនេះបានរសាត់បាត់ទៅបន្តិចម្តងៗ ហើយសកម្មភាពយោធាក៏ថយចុះទៅវិញដែរ។ នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៦ ថ្នាក់ដឹកនាំឥណ្ឌូណេស៊ីថ្មីបានចាប់ផ្ដើមបើកទ្វារកការចរចាសន្តិភាព។

សកម្មភាពចុងក្រោយ

ទាហានអូស្ត្រាលីកំពុងបញ្ជាកាំភ្លើងយន្ត GPMG

ខណៈស្ថានភាពនយោបាយនៅឥណ្ឌូណេស៊ីកំពុងប្រសើរឡើង កងកម្លាំងទ័ពព្រៃប្រជាជនសារ៉ាវ៉ាក់ (ក.ទ.ព.ប.ស.) និងកងវរសេនាធធំបញ្ជាការទ័ពប៉ារ៉ា (ក.ប.ទ.ប.) បានចាប់ដៃគ្នាព្យាយាមបង្កើតចលនាទ័ពព្រៃនៅក្នុងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ និងសាបះរបស់ម៉ាឡេស៊ី។ ថ្វីបើកិច្ចប្រឹងប្រែងនៅសាបះបានបរាជ័យ ប៉ុន្តែនៅសារ៉ាវ៉ាក់វិញ ទាហានចំនួនពីរក្រុមបានឆ្លងចូលតំបន់នេះនៅក្នុងខែកុម្ភៈ និងឧសភា ក្នុងគោលបំណងប្រមូលចំនួនអ្នកគាំទ្រនៅក្នុងស្រុក។ ក្រុមទីមួយត្រូវបរាជ័យនៅរាល់ការប៉ះទង្គិចទាំងឡាយជាមួយកម្លាំងសហធនរដ្ឋ ហើយបន្តស៊ូប្រយុទ្ធរហូតដល់ខែមិថុនា មុនពេលត្រឡប់ចូលឥណ្ឌូណេស៊ីវិញក្រោយពីដឹងលឺការប្រកាសបិទបញ្ចប់ជម្លោះសម្មុខីកម្មដោយរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ី។ ចំពោះក្រុមទីពីរវិញ បន្ទាប់ពីបានទាក់ទងជាមួយកងកម្លាំងអូស្ត្រាលីហើយ ក៏បានវិលត្រឡប់ចូលមកឥណ្ឌូណេស៊ីវិញដូចគ្នា។ សកម្មភាពវាយចូលរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីចុងក្រោយបានកើតឡើងនៅក្នុងខែឧសភា និងមិថុនា ប៉ុន្តែត្រូវបានកម្លាំងសហធនរដ្ឋវាយបណ្ដេញចេញវិញពីម៉ាឡេស៊ីដោយជោគជ័យ។

សន្ធិសញ្ញា

ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោកអាប់ឌុល រ៉ាសាក់ និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌូណេស៊ី លោកអាដាំ ម៉ាលីគ កំពុងចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបាងកក, ១១ សីហា ១៩៦៦។ ទីបញ្ចប់នៃជម្លោះសម្មុខីកម្មនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃអាស៊ាន។

នៅថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា នៅឯសន្និសីទមួយនៅទីក្រុងបាងកក រដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេស៊ី និងឥណ្ឌូណេស៊ីបានប្រកាសថាជម្លោះរវាងភាគីទាំងពីរបានឈានចូលមកដល់ទីបញ្ចប់ហើយ។ តែនៅចាកាតាវិញ គេមិនសូវទាន់បានប្រាកដច្បាស់ទេថាតើលោកស៊ូហារតូគឺជាអ្នកកំពុងគ្រប់គ្រងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីពេញសិទ្ធិឬអត់ (​ប្រៀបនឹងលោកស៊ូកាណូ) ហើយនៅបរណេអូវិញក៏ទាហាននៅបន្តរក្សាស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្ននៅឡើយដែរ។ នៅខែមិថុនា ភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នាជាគោលការណ៍ចំពោះដំណោះស្រាយសន្តិភាព បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំរវាងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោកអាប់ឌុល រ៉ាសាក់ និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌូណេស៊ី លោកអាដាំ ម៉ាលីគ។

ដោយមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពីស៊ូហារតូ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពមួយក៏ត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា និងបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅពីរថ្ងៃបន្ទាប់ ដោយនាំឱ្យសង្គ្រាមសម្មុខីកម្មនេះបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។​​​​​​​ សន្ធិសញ្ញានេះបានចែងអំពីការបញ្ឈប់អរិភាពនឹងគ្នា ស្ដារទំនាក់ទំនងការទូតជាបន្ទាន់ឡើងវិញ និងផ្ដល់ឱកាសសម្រាប់ប្រជាជននៃរដ្ឋសាបះ និងសារ៉ាវ៉ាក់ឱ្យបញ្ជាក់ពីជំហររបស់ពួកគេម្តងទៀតនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីតាមរយៈយន្តការប្រជាធិបតេយ្យ។

លទ្ធផល

ថ្វីបើឥណ្ឌូណេស៊ីបានព្យាយាមបញ្ជូនទ័ពមួយចំនួនទៅម៉ាឡាយ៉ាតាមផ្លូវទឹក និងអាកាសមែន ប៉ុន្តែសង្គ្រាមនេះទូទៅនៅតែមានលក្ខណៈស្ងប់ស្ងាត់ មានផ្ទុះអាវុធម្តងម្កាលដែលភាគច្រើនកើតឡើងនៅតាមតំបន់ព្រំដែនរវាងបរណេអូខាងជើង និងកាលីម៉ាតាន់។ ចំពោះស៊ូកាណូនិងឥណ្ឌូណេស៊ី សង្គ្រាមនេះមិនសូវជាផ្ដល់ផ្លែផ្កាអ្វីប៉ុន្មានទេ ពិសេសនៅពេលដែលកងកម្លាំងខ្លួនត្រូវបានបង្ក្រាបវិញដោយទាហានសហធនរដ្ឋនៅគ្រប់ពេលដែលពួកគេឆ្លងព្រំដែនចូលម៉ាឡេស៊ី។ ចំណែកម៉ាឡេស៊ីវិញ ជម្លោះមួយនេះបានជួញជំរុញស្មារតីជាតិនិយម និងអត្តសញ្ញាណជាតិម៉ាឡេស៊ីបន្ថែម ពិសេសប្រជាជនចំណូលថ្មីនៅកោះបរណេអូនោះតែម្តង។ ឥណ្ឌូណេស៊ីទៀតសោត ពួកគេត្រូវរងនឹងភាពឯកា​ ពិសេសឥទ្ធិពលខ្លួននៅក្នុងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ បន្ទាប់បីប្រកាសចាកចេញពីអង្គការសហប្រជាជាតិ។

ចំពោះអង់គ្លេស ជម្លោះនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជោគជ័យដ៏ធំធេង ដូចដែលបានលើកឡើងដោយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិនាពេលនោះ គឺលោកដេនីស ហ៊ាលីយ៍ ដែលបានសម្ដៅលើយុទ្ធនាការអង់គ្លេសនៅម៉ាឡេស៊ីថាជា "ការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដ៏មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក"។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សកម្មភាពយោធារបស់អង់គ្លេសនេះដែរបានបង្ក្រាបនិងរារាំងរដ្ឋប្រទេសមួយ (ឥណ្ឌូណេស៊ី)​ ដែលលទ្ធិកុម្មុយនីស្តកំពុងតែសាបព្រួសចាប់ឬសក្នុងសង្គម ពីការវាតទីរដ្ឋប្រទេសមួយទៀត (ម៉ាឡេស៊ី)។ ពីទស្សនៈយុទ្ធសាស្ត្រសុទ្ធវិញ កងទ័ពនិងមេបញ្ជាការអង់គ្លេសបានខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងមោះមុតរឹងមាំ ដោយសារពួកគេអាចគ្រប់គ្រងសង្គ្រាមព្រៃភ្នំមួយបានជាមួយនឹងកម្លាំងនិងចំណាយមនុស្សតិចតួច ហើយថែមទាំងបានស្ដារស្ថេរភាពនយោបាយដែលអាចបង្កហានិភ័យខ្ពស់នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទៀតផង។

សម្រាប់លោកខាងលិច ទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមនេះបានផ្ដល់គុណសម្បត្តិដ៏សំខាន់មួយនោះគឺការបង្ក្រាបចលនាកុម្មុយនីស្តនៅឥណ្ឌូណេស៊ី។ ការក្ដោបអំណាចបន្តិចម្តងៗរបស់ស៊ូហារតូក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ ៣០ កញ្ញា បានបើកផ្លូវឱ្យលោកអាចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មី ហើយទីបំផុតនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៧ លោកក៏បានបង្កើតគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្មីដោយមិនមានវត្តមានលោកស៊ូកាណូ។

សម្រាប់ម៉ាឡេស៊ីនិងឥណ្ឌូណេស៊ី ការបញ្ចប់ជម្លោះសម្មុខីកម្មបាននាំមកនូវនិយតកម្មទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីនិងតំបន់រវាងរដ្ឋប្រទេសទាំងពីរ បង្កើតជាមូលដ្ឋានសណ្ដាប់ធ្នាប់ថ្មី និងការរួមរស់ជាមួយគ្នាដោយសន្តិភាព។ នៅក្នុងន័យនេះហើយទើបរដ្ឋទាំងពីរបានខិតខំប្រឹងប្រែងបង្កើតបរិយាកាសតំបន់មួយដែលភាពរួសរាយរាក់ទាក់ និងប្រកបដោយចសហប្រតិបត្តិការ ដោយបន្តបង្កើតបានជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ រហូតដល់ការបង្កើតចេញជាអាស៊ានឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។

ប្រតិបត្តិការក្លារ៉េតត្រូវបានអង់គ្លេសបង្ហើបទម្លាយជាសាធារណៈនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ ខណៈរដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលីវិញបានបដិសេដអន្តរាគមន៍របស់ខ្លួននៅក្នុងជម្លោះនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៦។

គ្រោះខូចខាតបង់

ចំនួនកងកម្លាំងអង់គ្លេសនៃសហធនរដ្ឋដែលមានវត្តមាននៅបរណេអូបានហក់ឡើងដល់កម្រិតកំពូលក្នុងចំនួន ១៧,០០០ នាក់ និងមាន ១០,០០០ នាក់ផ្សេងទៀតបានឈរជើងនៅម៉ាឡាយ៉ា និងសិង្ហបុរី។

ដើមកំណើត	ស្លាប់	របួស
សហរាជាណាចក្រ ហ្គួរខា	១៤០	៤៤ ៨៣
កងទ័ពអូស្ត្រាលី	២៣	៨
កងទ័ពនូវែលសេឡង់	១២	៨
ផ្សេងទៀត	២៩	៣៨
សរុប	២៤៨	១៨០

ព្យុហយាត្រាដកទ័ពរបស់កងកម្លាំងជើងទឹកអង់គ្លេស អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់នៅឡាប័ន។

កងកម្លាំងសហធនរដ្ឋមានចំនួនស្លាប់យោធាប្រមាណ ២៨០ នាក់ និងរងរបួស ១៨០ នាក់ ដោយអង់គ្លេសមានចំនួនទាហានស្លាប់ច្រើនជាងគេនៅក្នុងនោះ។ កម្លាំងហ្គួរខាមានទាហានស្លាប់ចំនួន ៤៣ នាក់ និងរបួសចំនួន ១៩ នាក់ ខណៈកងកម្លាំងអង់គ្លេសផ្សេងទៀតមានទាហានស្លាប់ ១៩ នាក់ និងអ្នករបួស ៤៤ នាក់។ អូស្ត្រាលីមានអ្នកស្លាប់សរុប ១៦ នាក់ ដោយក្នុងនោះមាន​ ៧ នាក់បានស្លាប់កំឡុងពេលប្រយុទ្ធ និងមាន ៩ នាក់ទៀតបានរងរបួស។ នូវែលសេឡង់វិញមានទាហានស្លាប់ចំនួន ៧ នាក់ និងរបួសចំនួន ៧ នាក់ដូចគ្នា។ ចំនួនអ្នកស្លាប់របួសក្រៅពីនេះគឺនៅខាងម៉ាឡេស៊ី មានកម្លាំងយោធា នគរបាល និងកម្លាំងឈ្លបតាមព្រំដែន។ ជនស៊ីវិលសរុប ៣៦ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ ឯ ៥៣ នាក់បានរងរបួស និង ៤ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅក្នុងជម្លោះនេះ ដែលពួកគេភាគច្រើនជាប្រជាជនក្នុងស្រុក។

ចំនួនស្លាប់របួសខាងឥណ្ឌូណេស៊ីវិញត្រូវបានគេស្មានថាមានទាហានប្រមាណ​ ៥៩០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត អ្នករបួសមាន ២២២ នាក់ និង ៧៧១ នាក់ទៀតត្រូវបានចាប់ខ្លួន។

មើលផងដែរ

• ឧទ្ទាមកម្មប៊្រុយណេ
• សង្គ្រាមត្រជាក់នៅអាស៊ី
• ប្រវត្តិសាស្ត្រប៊្រុយណេ
• ប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាឡេស៊ី
• ប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូណេស៊ី

គន្ថនិទ្ទេសន៍

• Allen, Charles (2016). The Savage Wars Of Peace: Soldiers' Voices, 1945–89. Little, Brown Book Group. ល.ស.ប.អ. 978-0751565317. 
• Cain, Frank (1997). Menzies in War and Peace. St Leonards, New South Wales: Allen & Unwin. ល.ស.ប.អ. 9781864485738. 
• Carver, Michael (1986). "Conventional Warfare in the Nuclear Age". ជា Paret, Peter. The Makers of Modern Strategy: From Machiavelli to the Nuclear Age. Princeton: Princeton University Press. ល.ស.ប.អ. 9780691027647. 
• Clark, Marshall; Pietsch, Juliet (2014). Indonesia-Malaysia Relations Cultural Heritage, Politics and Labour Migration. Taylor & Francis. ល.ស.ប.អ. 9781317808886. 
• Conboy, Ken (2003). Kompassus – Inside Indonesia's Special Forces. Jakarta: Equinox Publishing. ល.ស.ប.អ. 9789799589880. 
• Corbett, Robin (1986). Guerilla Warfare: from 1939 to the Present Day. London: Orbis Book Publishing Corporation. ល.ស.ប.អ. 978-0-85613-469-2. 
• Dennis, Peter; Grey, Jeffrey (1996). Emergency and Confrontation: Australian Military Operations in Malaya and Borneo 1950–1966. St Leonards: Allen and Unwin. ល.ស.ប.អ. 978-1-86373-302-1. 
• Dennis, Peter; Grey, Jeffrey; Morris, Ewan; Prior, Robin; Bou, Jean (2008). The Oxford Companion to Australian Military History (Second រ.រ.). South Melbourne: Oxford University Press. ល.ស.ប.អ. 978-0-19-551784-2. 
• Easter, David (2004). Britain and the Confrontation with Indonesia, 1960–1966. London: I.B.Tauris. ល.ស.ប.អ. 978-1-85043-623-2. 
• Edwards, Peter (1992). Crises and Commitments: The Politics and Diplomacy of Australia's Involvement in Southeast Asian Conflicts 1948–1965. The Official History of Australia's Involvement in Southeast Asian Conflicts 1948–1975. One. St Leonards: Allen and Unwin. ល.ស.ប.អ. 978-1-86373-184-3. 
• Fong, Hong-Kah (2005). "Book Review: Vernon L. Porritt "The Rise and Fall of Communism in Sarawak 1940–1990"". Taiwan Journal of Southeast Asian Studies 2 (1): 183–192. ISSN 1811-5713.
• Fowler, Will (2006). Britain's Secret War: The Indonesian Confrontation 1962–66. Men-at-Arms. Oxford: Osprey. ល.ស.ប.អ. 9781846030482. https://books.google.com/books?id=GFpPF9tDgZkC. 
• Gregorian, Raffi (1991). "CLARET Operations and Confrontation, 1964–66". Conflict Quarterly 11 (1): 46–72. ISSN 0227-1311.
• James, Harold; Sheil-Small, Denis (1971). The Undeclared War: The Story of the Indonesian Confrontation 1962–1966. Totowa: Rowman and Littlefield. ល.ស.ប.អ. 978-0-87471-074-8. 
• Jones, M. (2002). Conflict and Confrontation in South East Asia, 1961–1965: Britain: the United States and the Creation of Malaysia. Cambridge: Cambridge University Press. ល.ស.ប.អ. 978-0-521-80111-9. http://www.magisterseniusu.com/uploads/1/8/0/0/1800340/buku-matthew_jones-conflict_and_confrontation_in_south_east_asia_1961-1965.pdf។ បានយកមក 2 March 2026. 
• Kheng, Cheah Boon (2009). "The Communist Insurgency in Malaysia, 1948–90: Contesting the Nation-State and Social Change". New Zealand Journal of Asian Studies 11 (1): 132–152. ISSN 1174-8915.
• Mackie, J.A.C. (1974). Konfrontasi: The Indonesia-Malaysia Dispute 1963–1966. Kuala Lumpur: Oxford University Press. ល.ស.ប.អ. 978-0-19-638247-0. 
• Moulton, J.L.; Barclay, C.N.; Yool, W.M., រៀs. (1967). "Extracts from: Statement on the Defence Estimates 1967 (Cmd. 2902)". Brassey's Annual, the Armed Forces Year-Book, 1967. London: William Clowes & Sons Ltd.. 
• Goldsworthy, David (2001). Facing North: A Century of Australian Engagement with Asia. One, 1901 to the 1970s. Carlton South, Victoria: Melbourne University Press. ល.ស.ប.អ. 9780522850086. https://archive.org/details/facingnorthcentu00davi. 
• Horner, David (1995). The Gunners: A History of Australian Artillery. St Leonards: Allen and Unwin. ល.ស.ប.អ. 978-1-86373-917-7. 
• Pimlott, John, រៀ. (1984). British Military Operations 1945–1985. London: Bison. ល.ស.ប.អ. 978-0-86124-147-7. 
• Pocock, Tom (1973). Fighting General – The Public and Private Campaigns of General Sir Walter Walker (First រ.រ.). London: Collins. ល.ស.ប.អ. 978-0-00-211295-6. 
• Pugsley, Christopher (2003). From Emergency to Confrontation: The New Zealand Armed Forces in Malaya and Borneo 1949–66. South Melbourne, Victoria: Oxford University Press. ល.ស.ប.អ. 9780195584530. 
• Smith, Neil (1999). Nothing Short of War: With the Australian Army in Borneo 1962–66. Brighton: Mostly Unsung Military History. ល.ស.ប.អ. 978-1-876179-07-6. 
• van der Bijl, Nick (2007). Confrontation, The War with Indonesia 1962–1966. Barnsley: Pen & Sword Military Press. ល.ស.ប.អ. 978-1-84415-595-8. 

អានបន្ថែម

ជាភាសាអង់គ្លេស

• General Assembly 15th Session – The Trusteeship System and Non-Self-Governing Territories (pages: 509–510)
• General Assembly 18th Session – the Question of Malaysia (pages: 41–44)
• Anonymous. 1964. Gelora Konfrontasi Mengganjang Malaysia. Djakarta: Departemen Penerangan. (Contains Joint Statements of the Manila Agreements, Indonesian presidential decrees and all transcripts of Sukarno's public speeches from July 1963 to May 1964 pertaining the Konfrontasi)
• Doohan, J.T. (2004). Mud Sweat & Tears: An account of 24 Construction Squadron Royal Australian Engineer's Borneo Tour of Duty 1965. Brisbane: John Doohan. ល.ស.ប.អ. 978-0-646-43718-7. 
• Easter, David (February 2005). "'Keep the Indonesian Pot Boiling': Western Covert Intervention in Indonesia, October 1965 – March 1966". Cold War History 5 (1): 55–73. ISSN 1468-2745. DOI:10.1080/1468274042000283144.
• Harrison, Ralph; Heron, John (2007). Jungle Conflict: The Durham Light Infantry in Borneo 1965–66. Sunderland: Business Education Publishers. ល.ស.ប.អ. 978-1-901888-55-3. 
• Horner, David (1995). The Gunners: A History of Australian Artillery. St Leonards: Allen and Unwin. ល.ស.ប.អ. 978-1-86373-917-7. 
• Jackson, Robert (2011). The Malayan Emergency and Indonesian Confrontation: The Commonwealth's Wars 1948–1966. Barnsley, South Yorkshire: Pen & Sword. ល.ស.ប.អ. 9781848845558. 
• Paul, James; Spirit, Martin (2008). "Britains Small Wars – Plaman Mapu". Britains-SmallWars.com. Archived from the original on 9 ខែឧសភា 2012. Retrieved 1 ខែសីហា 2012. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
• Porritt, V.L. (2004). The Rise and Fall of Communism in Sarawak 1940–1990. Victoria: Monash Asia Institute. ល.ស.ប.អ. 978-1-876924-27-0. 
• Poulgrain, G. (1998). The Genesis of Konfrontasi: Malaysia, Brunei, Indonesia 1945–1965. London: C. Hurst & Co.. ល.ស.ប.អ. 978-1-85065-510-7. 
• Rees, Simon. "The Gurkha battle in Borneo". Historical Eye.com. Archived from the original on 15 ខែមីនា 2010. Retrieved 1 ខែមិថុនា 2009. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
• Smith, E. (1985). Counter-Insurgency Operations. 1, Malaya and Borneo. London: Ian Allan. ល.ស.ប.អ. 9780711014626. 
• Sam, Jackie; Khoo, Philip; Cheong, Yip Seng; Fazil, Abul; Pestana, Roderick; Lee, Gabriel (11 March 1965). "Terror Bomb kills 2 Girls at Bank" (reprint). The Straits Times. http://newspapers.nl.sg/Digitised/Article/straitstimes19650311.2.3.aspx. 
• Squire, Thomas A. (2018). Always a Commando : the life of Singapore army pioneer Clarence Tan. Marshall Cavendish Editions. pp. 163–199. ល.ស.ប.អ. 978-9814779319. 
• Subritzky, J. (2000). Confronting Sukarno: British, American, Australian and New Zealand Diplomacy in the Malaysian-Indonesian Confrontation, 1961–1965. London: Palgrave. ល.ស.ប.អ. 978-0-312-22784-5. 
• Tan Ming, Jean (2011). Singapore's Role in Indonesia's Confrontation of Malaysia and the Impact of Confrontation on Singapore-Indonesia Relations (PhD thesis). National University of Singapore.
• Tuck, C. (2004). "Borneo 1963–66: Counter-insurgency Operations and War Termination". Small Wars and Insurgencies 15 (3): 89–111. ISSN 1743-9558. DOI:10.1080/0959231042000275588.

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

ជាភាសាអង់គ្លេស

• Britain's Small Wars – Borneo
• Scourge of Sukarno: the Gurkhas in Borneo