ឝ្រីមារញ
| ឝ្រីមារញ ឬ ស្រីមារញ ឬ ជ័យវរ្ម័ន (ហ្វានចេម៉ាន់) | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី (សម័យកាលនគរភ្នំ) | |||||
| រជ្ជកាល | ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧ | ||||
| រាជ្យមុន | ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី៦ | ||||
| រាជ្យបន្ត | ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័ន | ||||
| ស្វាមី/មហេសី | ព្រះទេវីត្រូវជាប្អូនស្ដេចឝ្រីមារ៍ (ចាម្ប៍) | ||||
| បុត្រ | ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័ន ព្រះបាទធរណិន្ទ្រ | ||||
| |||||
| សន្តតិវង្ស | រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស (ដោយកំណើត) | ||||
| ប្រសូត | នគរភ្វូណាន | ||||
| សុគត | គ.ស ២២៨ នគរភ្វូណាន | ||||
| សាសនា | សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរនិងនាគសាសនា(រួមសាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរនិងវិញ្ញាណនិយម) | ||||
កុរុងឝ្រីមារញ ឬស្រីមារញ (ចិន:范師蔓 [ផ្វានឝ៊ឺម៉ាន], ភិងអ៊ិង:Fàn Shīmàn រឺ យ៉ាត់ផេង:faan6si1maan6 រឺ ផ្វានស៊ីម៉ាន ជាកន្តាំង) (គ.ស ?-២២៨) រជ្ជកាល (គ.ស ២២០-២២៨) ព្រះអង្គ ឝ្រីមារញ គឺជាព្រះរាជាខ្មែរដំបូងបំផុតដែលទ្រង់យកព្រះនាម "វម៌្ម" ប្រើដំបូងគេបង្អស់ ហើយព្រះនាម វម៌្ម នេះ បានត្រូវព្រះមហាក្សត្រខ្មែរទ្រង់ប្រើប្រាស់ជារៀងរហូត។ ការបានទទួលរាជសម្បត្តិរបស់កុរុងឝ្រីមារញ បើនិយាយតាមច្បាប់រាជសន្តតិវង្សឈ្មោះថា ទម្លាយសិទ្ធិរបស់ព្រះរាជកុមាររជ្ជទាយាទបង់ តែនេះប្រហែលជាដោយហេតុព្រះរជ្ជទាយាទនៅកុមារតូចពេក ទាំងដោយហេតុព្រះឝ្រីមារញសេនាបតីមានសមត្ថភាព ធ្លាប់បានទទួលអំណាចសម្រេចការផែនដីតាំងពីដំបូងមកជាទីនិយមរបស់ប្រជាជនទូទៅ គណៈកម្មការរាជសន្តតិវង្ស ទើបព្រមព្រៀងអញ្ជើញឝ្រីមារញសេនាបតីឲ្យឡើងសោយរាជ្យ។ ព្រះអង្គត្រូវបាននាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីតូចធំ ជ្រើសរើសជាព្រះមហាក្សត្រ។ ការតែងតាំងនេះប្រហែលជាមិនបានធ្វើឲ្យស្ដេចត្រាញ់តូចធំជិតឆ្ងាយសប្បាយចិត្តទេ។ ដូច្នេះហើយ ទើបបានជាកុរុងឝ្រីមារញ ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយបង្ក្រាបស្ដេចទាំងនោះជាមុន។ កុរុងឝ្រីមារញ ជាស្ដេចសឹកដ៏ខ្លាំងពូកែ។ ព្រះអង្គបានធ្វើសង្គ្រាមតាមផ្លូវគោកផង តាមផ្លូវទឹកផង ហើយពង្រឹងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ លើដែនដីភាគខាងក្រោម "កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ" លើភាគកណ្ដាលនៃទន្លេមេគង្គ ហើយរឹបដាក់ជាចំណុះនូវរដ្ឋតូចៗនៅភាគខាងជើង ជ្រោយម៉ាឡាយូ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យលើផ្លូវគោក និងទីសំចតទាំងឡាយចន្លោះឈូងសមុទ្របេងកាល់ និងឈូងសមុទ្រសៀម។ ព្រះអង្គទ្រង់សោយទិវង្គតក្នុងពេលដែលទ្រង់បំពេញបេសកកម្មមួយនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។[១][២] ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រចិនបានសរសេរកត់បន្តទៀតថា ព្រះអង្គជាអ្នកចម្បាំងម្នាក់ដ៏ក្លាហានអង់អាចអស្ចារ្យ។ ព្រះអង្គធ្លាប់បានបញ្ជាឲ្យធ្វើទូកសំពៅធំៗសម្រាប់ធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ចុះឡើងតាមសមុទ្រទន្លេនានា។ ទូកសំពៅទាំងនោះ អាចផ្ទុកមនុស្សបានប្រហែលជា៧០០នាក់។ ព្រះអង្គបានធ្វើសង្គ្រាមច្បាំងវាតទឹកដីទៅគ្រប់ទិសទីរហូតទៅដល់ ជ្រោយមល្លកា យកនគរជាច្រើនមកដាក់ជាចំណុះ។ ព្រះអង្គឝ្រីមារញ បានធ្វើសង្គ្រាមទាំងតាមផ្លូវទឹកទាំងតាមផ្លូវគោក ដើម្បីកាន់កាប់តំបន់ទឹកដី និងសមុទ្រ ពីឈូងសមុទ្របេងកាល់ មកឈូងសមុទ្រសៀម សព្វថ្ងៃ។ គឺក្នុងគោលបំណងក្ដោបត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងផ្លូវទាក់ទងធ្វើដំណើរទាំងប៉ុន្មាន តាមសមុទ្រក៏ដូចជាតាមដីគោក។ ក្នុងពេលប្រតិបត្តិការមួយ ដោយព្រះអង្គចាប់ផ្ដើមមានជំងឺ ព្រះអង្គបានបញ្ជូនកូនឈ្មោះ ជិនឝឹង ឲ្យដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជំនួសព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គឝ្រីមារញ បានទុកក្មួយឈ្មោះ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម ដែលមានកងពលប្រមាណ២០០នាក់ នៅជិតសម្រាប់ការពារ។ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម ជាកូនប្រុសរបស់បងស្រីព្រះអង្គ។ តែ មេទ័ពធរណីន្ទ្របែរជាឆ្លៀតឱកាសដ៏ល្អនេះ ធ្វើរដ្ឋប្រហារ សម្លាប់កុរុងឝ្រីមារញ ជាមា ហើយប្រកាសតាំងខ្លួនជាព្រះមហាក្សត្រនគរភ្វូណាន។ កាលបើឡើងសោយរាជ្យភ្លាម ក៏ចាត់កងទ័ពឲ្យចេញទៅធ្វើឃាតកូនកុរុងឝ្រីមារញ ជិនឝឹង ដើម្បីបំបាត់កុំឲ្យមានគូប្រជែងត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ដែលអាចនាំមកនូវការសៅហ្មងទៅថ្ងៃក្រោយ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ បានកើតនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ២៣០។ អ្នកប្រវត្តិវិទូខ្លះមានជំនឿថា កុរុងផ្វានចាន កាលបើបានក្លាយទៅជាព្រះមហាក្សត្រមានព្រះនាម ធរណីន្ទ្រវម៌្ម។
សង្គ្រាមវាតទឹកដី
[កែប្រែ]ការផែនដី - ដំបូងទ្រង់ឲ្យរួបរួមទាហានជើងគោក ជើងទឹកនឹងទ្រង់ឲ្យសាងទូកចម្បាំងជាច្រើន ស្ដេចបានលើកទ័ពជើងទឹកទៅកម្រាបស្រុកផ្សេងៗ ដ៏តាំងនៅតាមជួរមាត់សមុទ្រសៀមសមុទ្រសព្វថ្ងៃនេះ រហូតទៅដល់ពាក់កណ្ដាលដែនម៉ាលយូ បានស្រុកជាង ១០ រួមបញ្ចូលជាព្រះរាជអាណាខែត្ររបស់ព្រះអង្គ ស្រុកដែលប្រាកដឈ្មោះក្នុងសេចក្ដីកត់ហេតុ ៩ គឺស្រុក ត្យូទូតន់ (k'iu-tou-k'ouen) គិវឆេ (Kieou-tche) ទៀនស៊ុន (Tien-Souen) ឡង់យ៉ាស៊ីវ តម្ព្រលិង្គ តាន់អិវលៀង កោះក្រៈ នដាស និង ប៉េរ័ក។ តម្ព្រលិង្គ គឺជាមណ្ឌលស្រីធម្មនគរ (នគរស្រីធម្មរាជ)។ ចំណែកភាគប៉ែកខាងកើត ទ្រង់បានលើកទ័ពទៅពង្រីក ដល់ទៅវោក័ន គឺស្រុកញ៉ាត្រាងសព្វថ្ងៃនេះ។ ក្រោយបំផុត ស្ដេចបានលើកទ័ពជើងគោកទៅវាយប្រទេស ១ នៅទិសខាងលិច ចិនហៅ កិងលិង ឬ គិមលិង ត្រូវនឹងខ្មែរថា កំពែងមាស ប្រែថាព្រំប្រទល់ដែនមាស ធៀបនឹងនឹងភាសាមគធៈ ត្រូវនឹងសុវណ្ណភូមិ សុវណ៌កុដ្យ (កំពែងមាសក្នុងអត្ថបទសំស្ក្រឹត.នៅប្រទេសភូមាខាងត្បូង រឺ លើជ្រោយម៉ាឡេយូ) អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រកំណត់ថា កិងលិង គឺប្រទេសមន តែទ្រង់វាយបានសម្រេច ឬពុំបានទេ មិនប្រាកដ មានតែសេចក្ដីថា ស្ដេចសោយទិវង្គតក្នុងគ្រាទៅធ្វើព្រះរាជសង្គ្រាមនោះ។ ដោយហេតុទ្រង់បានបំពេញព្រះរាជករណីយកិច្ចពង្រីកព្រះរាជអាណាខែត្រឲ្យធំទូលាយយ៉ាងនេះ តាមឋានៈនៃព្រះអង្គជាខត្តិយៈ (អ្នកចំបាំង) ក៏ប្រាកដព្រះកិត្តិយសជារាជាធិរាជនឹងជាក្សត្រិយ៍សឹក ១ អង្គក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។
រាជវង្ស
[កែប្រែ]- ទ្រង់ក៏ជាព្រះញាតិវង្សនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង) និងព្រះនាងសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)ដែរ
- ព្រះអគ្គមហេសីត្រូវជាកនិដ្ឋភគិនីរបស់ក្សត្រិយ៍ឝ្រីមារ (ចាម) នៅវោក័ន ទ្រង់មានព្រះរាជឱរស ២ អង្គ៖
- សូរ្យវរ្ម័ន។
- ធរណិន្ទ្រ។
- ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន ព្រះរាជភាគិនេយ្យរបស់ព្រះឝ្រីមារញ ដែលជាបុត្ររបស់ព្រះភគិនីរបស់ព្រះអង្គ
- ព្រះបាទអស្សាជយ ជាញាតិនៃព្រះបាទឝ្រីមារញ
- ព្រះអគ្គមហេសីត្រូវជាកនិដ្ឋភគិនីរបស់ក្សត្រិយ៍ឝ្រីមារ (ចាម) នៅវោក័ន ទ្រង់មានព្រះរាជឱរស ២ អង្គ៖
ឯកសារយោង
[កែប្រែ]- ↑ Sách Lương, Tập 54, Tiểu sử 48, Ngoại quốc, Vương quốc Phù Nam: "Người này dũng cảm và tháo vát, dùng sức mạnh quân sự để tấn công các nước láng giềng, và tất cả đều quy phục ông ta. Ông ta tự xưng là Đại vương Funan. Sau đó, ông ta đóng những chiến thuyền lớn, dong buồm ra tận cùng biển cả, tấn công hơn mười nước, bao gồm Qudukun, Jiuzhi và Diansun, khai phá năm sáu nghìn dặm đất đai."
- ↑ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ, Phần 1, Vương quốc Phù Nam: "Người đàn ông này dũng cảm và tháo vát, ông ta đã dùng sức mạnh quân sự của mình để tấn công các nước láng giềng, và tất cả đều quy phục ông ta. Ông ta tự xưng là Đại vương Funan. Sau đó, ông ta đóng một con tàu lớn để khám phá biển cả bao la, thành lập hơn mười vương quốc và mở rộng lãnh thổ của mình thêm năm sáu nghìn dặm."
- ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។
- ព្រះរាជពង្សាវតារភាគទី ១ សម័យនគរភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ
 |
វិគីមេឌាទូទៅមានមេឌាដែលទាក់ទងទៅនឹង: ឝ្រីមារញ |
| គោរម្យងារសំរាប់រាជ្យ | ||
|---|---|---|
| មុនដោយ ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី៦ |
ព្រះចៅក្រុងកម្វុជទេឝសម័យកាលនគរភ្នំ ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧ |
តដោយ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័ន |