ហ្សកដង់

ដោយវិគីភីឌា
ព្រះរាជាណាចក្រហ្សកដង់
اَلمَمْلَكَة اَلأُرْدُنِيَّة اَلهَاشِمِيَّة
al-Mamlakah al-ʾUrdunniyyah al-Hāšimiyyah
ទង់ វរលញ្ចករ
បាវចនា: الله، الوطن، الملك (language?)
Allāh, al-Waṭan, al-Malik
"God, Country, The King"
បទភ្លេង: السلام الملكي الأردني
as-Salām al-Malakī al-ʾUrdunnī
Long Live the King
Location and extent of Jordan (red) in the Middle East.
Location and extent of Jordan (red) in the Middle East.
ធានី
និង ទីក្រុងធំបំផុត
Amman
31°57′N 35°56′E / 31.950°N 35.933°E / 31.950; 35.933
ភាសា​ផ្លូវការ Arabic[១]
Spoken languages
ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគ​តិច
ប្រជានាម Jordanian
រដ្ឋាភិបាល Unitary parliamentary constitutional monarchy[២]
 -  King Abdullah II
 -  Prime Minister Abdullah Ensour
នីតិបញ្ញត្តិ Parliament
 -  សភាជាន់ខ្ពស់ Senate
 -  សភាជាន់ទាប Chamber of Deputies
Independence
 -  League of Nations mandate ended
25 May 1946 
ផ្ទៃដី
 -  សរុប 89.342 គ.ម. (112th)
35.637 ម៉ាយការ៉េ
 -  ទឹក (%) 0.8
ប្រជាជន
 -  ការ​ប៉ាន់​ស្មាន July 2012  6,508,887[៣] (106th)
 -  ជំរឿន July 2004 5,611,202
 -  សន្ទភាព 68.4/គម (133st)
138.8/ម៉ាយ​ការ៉េ
ផសស (យអទ) ការ​ប៉ាន់​ស្មាន 2011
 -  សរុប $36.893 billion[៤] (98th)
 -  ក្នុង​ម្នាក់ $5,899[៤] (108th)
ផសស  (មធ្យម) ការ​ប៉ាន់​ស្មាន 2011
 -  សរុប $29.233 billion[៤] (90th)
 -  ក្នុងម្នាក់ $4,674[៤] (96th)
ជីនី (2010) 35.4[៥]
មធ្យម
លអម (2011) increase 0.698[៦]
មធ្យម · 95th
រូបិយបណ្ណ Jordanian dinar (JOD)
តំបន់​ម៉ោង UTC+3[៧] (មសស+3)
បើកបរ​ប្រកាន់ right
ក្រមហៅទូរសព្ទ +962
វថកអន្តរជាល
ក. Adyghe and Kabardey.

ហ្សកដង់ជាប្រទេសនៅអារ៉ាប់ភាគខាងត្បូងធៀងខាងលិចលាតសន្ទឹងដល់ភាពខាងត្បូងនៃវាលខ្សាច់ប្រទេសSyrian នៅជាប់ឈូងសមុទ្រAqaba។ ហើយប្រទេសហ្សកដង់មានព្រំប្រទល់និងប្រទេសស៊ីរី ខាងជើង , ប្រទេសអ៊ីរ៉ាកើខាងជើងធៀងខាងកើត, ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីននៅខាងលិច និងមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសអារ៉ាប់ប៊ីសាអូឌីដនៅខាងកើតនិងភាពខាងត្បូង។ហើយចែកគ្នាត្រួតត្រា នៅសមុទ្រ Dead Sea ជាមួយអ៊ីស្រាអែល និងជួរមាត់សមុទ្រAqaba ជាមួយអ៊ីស្រាអែល, អារ៉ាប់ប៊ីសាអូ ឌីដនិងអេហ្សីប។ប្រទេសហ្សកដង់មួយចំនួនធំបានគ្របដណ្តប់ដោយវាលខ្សាច់ ជាពិសេសវាលខ្សាច់ របស់អារ៉ាប់ទាំងមូលនៅតំបន់ភាគខាងជើងធៀងខាងលិច។ ទន្លេហ្សកដង់ជាទន្លេសំរាប់បូជានិងគោរពនៅ Fertitle Crescent ។ ទីក្រុងរបស់ប្រទេសហ្សកដង់ មានឈ្នោះថា អាមេន មានទីតំាងនៅខាងជើងធៀងខាងលិច។ នៅប្រវត្តសាស្រ្តប្រទេសហ្សកដង់មានអរិយធម៌ច្រើន ព្រមទាំងបានបញ្ជូលនៅអរិយធម៌បុរាណភាគ ខាងកើតដូចជា : Sumerian, Akkadian , Babylonian, Assyrian, Mesopotamian និងចក្រភព Persian។ហ្សកដង់ធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃអេហ្ស៊ីប ផារ៉ូនិក ដែលជាម្ចាស់ស្រុកអរិយធម៌ខាងបុរាណវត្ថុ វិទ្យាដែលសល់នៅប៊ីត្រា និងមានស្នាមវប្បធម៌ដែលមកពីខាងលិចដូចជា Macedonian, Roman, Byzantine និងចក្រភព Ottoman Turkish។ នៅសវត្សទី១៧ប្រទេសនេះបាននៅក្រោមវប្បធម៌របស់ពួកម៉ូសស្លីមនិងពួកអារ៉ាប់ក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ នៅសវត្សទី១៧ប្រទេសនេះបាននៅក្រោមវប្បធម៌របស់ពួកម៉ូសស្លីមនិងពួកអារ៉ាប់ក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ Hashemite ព្រះរាជាណាចក្រហ្សកដង់ជាប្រទេសអនុវត្តន៏ប្រជាធិបតេយ្យ រដ្ឋធម្មនុញដែលនាយករដ្ឋមន្រ្តីជាកាន់អំណាច។ នៅរាជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់ជាអ្នកកាន់អំណាចនិងជាមេទ័ពដែលជាអ្នកប្រតិបត្ត នឹងជារដ្ឋមន្រ្តីដំ បូងដែលកាន់អំណាចនិងអនុម័តសភារឺជាគណះរដ្ឋមន្ត្រី។

ប្រវត្តិ[កែប្រែ]

មុនពេលហ្សកដង់ទទួលបានរដ្ឋឯករាជ្យបានបន្សល់នូវស្នាមរបបនែព្រះរាជាណាចក្រប៊ីត្រា(Petra) ដោយការរកឃើញរបស់ Nabataeans (Arabic: الأنباط,l-nbāt)និងថែមទាំងបានរកឃើញមនុស្ស Arabic Semitic បុរាណដែលសសេរពីអារ៉ាប់ខាងជើងនិងសសេរពីការធ្វើសមយុទ្ធអារ៉ាប់សម័យថ្មី។ នៅសម័យព្រះរាជាណាចក្រ Nabataeans ជាសម័យមួយដែលរីកចំរើនក្នុងការត្រូតត្រាពាណិជ្ជកម្ម ដោយគ្របដណ្តប់ចាប់ពីតបន់ហ្សកដង់ទំនើមទាំងមួលរហូតដល់ភាគខាងត្បូងនែSyria និងភាគខាង ជើងនែអារ៉ាប់ ផេនីស៊ូលា។ការរីកចំរើននេះបញ្ចូលទាំងPetra, និងទ្រព្យសម្បត្តិជាពិសេសឯករាជ មួយរយឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយចក្រភពរ៉ូម។ ផ្នែកមួយនៃNabataeams, ហ្សកដង់ភស្តុតាងជាច្រើនដែល ទាក់ទង ព្រះរាជាណាចក្របុរាណដួចជា ព្រះរាជាណាចក្រប៊ីប៊ល ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីដម ព្រះរាជាណាចក្រអាម៉ូន ព្រះរាជាណាចក្រមោប ព្រះរាជាណាចក្រដែលបានកត់ត្រាក្នុងគម្ពីសាសនាបុរាណ។សម័យហ្វ្រីខូ-រ៉ូមែនជាទីក្រុងមួយដែលមានការរីកចំរើនខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសហ្សកដង់នៅ ក្រោមការដឹកនាំនៃឌីកាផូលីស ព្រមទាំងហ្វើរាសា(ជេរាស៏),ភីលីឌេលភា(អាមែន),រ៉ាភានា(អាប៊ីលា),ឌីអន(ខាប់ភីថលាស៏),ហ្វាដារា(អ៊ូមឃ្យាយ៏)និងភីលឡា(អ៊ីប៊ីឌ)។ ក្រោយមកហ្សកដង់បានចូលរួមបប្រជុំមួយនៃផ្នែករបស់អារ៉ាប់ដែលមានឈ្មោះថាIslamic Empire ដែលមានការចូលរួមខុសៗគ្នា មកពីរដ្ឋCalihates ព្រមទាំងមាន Rashidun Empire, Umayyad Empire, នឹងAbbasid Empire។បន្ទាប់មកមានការបដិសេធនៃAbbasid ដោយមានការ ប៉ះទង្គិចរបស់ហ្សកដង់នៅទំរង់បន្តិចបន្តួចដោយ Mongols, Crusades, Ayyubid នឹងMamluk រហូតក្លាយ ជាOttoman Empire។

ហ្សកដង់ទំនើប[កែប្រែ]

បន្ទាប់ពីការបែកបាកនែ​Ottoman Empire នៅចុងបញ្ជប់សង្រ្គោមលោកទីមួយមក ភាសាជាតិនិងការប្រើអំណាចគូសព្រំប្រទល់នៅទិសខាងត្បូងធៀងខាងលិចនៃអាស៊ី។ ផលសំរេចគួរអោយកត់សំគាល់ កន្លែងSykes–Picot Agreement បានផ្តល់កំណើតអោយFrench Mandate of Syria និង British Mandate of Palestine។ លើសពី៧០% នៃ British Mandate of Palestine ជាទឹកដីខាងកើតនែ Jordan river មានការយល់ព្រមដោយTransjordan។ Abdullah I បានបន្តតំណែងបន្ទាប់ពីលោកPalestinian Arabត្រូវបានធ្វើឃាតនៅឆ្នាំ១៩៥១ បន្តាប់ពីគាត់បានធ្វើដំណើចេញពីal-Aqsa Mosque នៅក្នុងJerusalem​​ នៅក្រោមការមើលថែរបស់អង់គ្លេសបន្ទាប់ពីសង្រ្គោមលោកលើកទីII។នៅឆ្នាំ១៩៤៦ចក្រភពអង់គ្លេសបានស្នើរសុំអោយ អង្កការសហប្រជាជាតិបញ្ចប់នៅទំរង់Mandate ក្នុងTransjordan។ អង្កការសហប្រជាជាតិបានយល់ព្រមការបង្កើតនៅច្បាប់នេះ Jordanian Parliament បានប្រកាស King Abdullah ជាច្បាប់តំបូងរបស់

Hashemite Kingdom of Jordan។

នៅឆ្នាំ១៩៥០​ហ្សកដង់បញ្ចូលតំបន់មួយដែលសព្វថ្ងៃមានឈ្នោះថា​ west Bank(ដែលមានការគាំទ្រពីJudea និង Samaria),

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. "Ethnologue report for Jordan"។ Ethnologue.comhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=jordan។ បានយកមក 26 July 2012 
  2. "Government"។ kinghussein.gov.johttp://www.kinghussein.gov.jo/government.html។ បានយកមក 15 July 2011 
  3. "Jordan"។ The World Factbookhttps://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jo.html។ បានយកមក 2013-03-05 
  4. ៤,០ ៤,១ ៤,២ ៤,៣ "Jordan"។ International Monetary Fundhttp://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=32&pr.y=11&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=439&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=។ បានយកមក 19 April 2012 
  5. "Gini index"។ World Bankhttp://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/។ បានយកមក 2013-01-17 
  6. "Human Development Report 2010" (PDF)។ United Nations។ 2010http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf។ បានយកមក 10 November 2010 
  7. "Gov't rescinds decision to switch to winter time"។ The Jordan Timeshttp://jordantimes.com/govt-rescinds-decision-to-switch-to-winter-time។ បានយកមក 2012-12-18