Jump to content

អៀលដឺម៉ាន

បន្ថែមតំណភ្ជាប់
ពីវិគីភីឌា
អៀលដឺម៉ាន
Mannin, Ellan Vannin (Manx)
British Crown Dependency
ទង់ជាតិអៀលដឺម៉ាន
ទង់ជាតិ		វរលញ្ឆករផ្លូវការអៀលដឺម៉ាន
Coat of arms
បាវចនា: 
Quocunque Jeceris Stabit (Latin)
"មិនថាអ្នកបោះខ្ញុំទៅទិសណា ខ្ញុំនឹងឈរឡើងវិញជានិច្ច’’
ភ្លេងជាតិ: "O Land of Our Birth"[lower-alpha ១]
ទីតាំង អៀលដឺម៉ាន
ទីតាំង អៀលដឺម៉ាន (ពណ៍បៃតង), in Europe (ប្រផេះដិត)
Sovereign state responsible for the Isle of Man[១][២]United Kingdom
Anglo-Saxon control7th century
Norse control9th century
Scottish control2 July 1266
English control1399
Revested into British Crown10 May 1765
រដ្ឋធានីDouglas
54°09′N 4°29′W / 54.15°N 4.48°W / 54.15; -4.48
Coordinates: 54°14′06″N 4°31′30″W / 54.235°N 4.525°W / 54.235; -4.525
ភាសាផ្លូវការ
ក្រុមជនជាតិ
(2021)[៥]
សាសនា
(2021)[៥]
  • 54.7% Christianity
  • 43.8% no religion
  • 0.5% Islam
  • 0.5% Buddhism
  • 0.3% Hinduism
  • 0.1% Judaism
  • 0.2% other
ប្រជានាមManx
រដ្ឋាភិបាលParliamentary constitutional monarchy
Charles III
Sir John Lorimer
Alfred Cannan[៦]
នីតិបញ្ញត្តិTynwald
• ក្រុមប្រឹក្សាខ្ពស់
Legislative Council
• ក្រុមប្រឹក្សាទាប
House of Keys
Government of the United Kingdom
• Minister
Lord Ponsonby[៧]
ផ្ទៃដី
• សរុប
៥៧៤ គ.ម២ (២២២ ម៉ាយ ក.) (178)
• ទឹក (%)
1
វិមាត្រ
• ប្រវែង
៣៣ ម៉ៃ. (៥៣ គ.ម.)
• ទទឹង
១៣ ម៉ៃ. (២១ គ.ម.)
កម្ពស់ខ្ពស់បំផុត
២០៣០ ft (៦២០ m)
ចំនួនប្រជាជន
• 2024 census
84,523[៨] (185th)
• ដង់ស៊ីតេ
១៤៨ /គម២ (៣៨៣.៣ /ម៉ាយ កា.) (87th)
GDP (PPP)ប៉ាន់ប្រមាណឆ្នាំ 2025 
• សរុបl
$7.931 billion
• ក្នុងមនុស្សម្នាក់
$89,706 (9th)
GDP (តិចតូច)ប៉ាន់ប្រមាណឆ្នាំ
• សរុប
US$7.931 billion[៩]
HDI (2022)0.940[១០]
very high · 15th
រូបិយប័ណ្ណPound sterling
Manx pound (£) (GBP)
តំបន់ម៉ោងUTC±00:00 (GMT)
 • Summer (DST)
UTC+01:00 (BST)
ទម្រង់កាលបរិច្ឆេទdd/mm/yyyy
អគ្គិសនី240 V, 50 Hz
ផ្នែកបើកបរleft
លេខ​កូដ​ហៅ​ទូរសព្ទ+44
UK postcode
IM1 – IM99
កូដ ISO 3166IM
ដែនកម្រិតកំពូលអ៊ីនធឺណិត.im
  1. ↑ Fact sheet on the UK's relationship with the Crown Dependencies, UK Ministry of Justice, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/863381/crown-dependencies-factsheet-february-2020.pdf, បានយកមក 2 May 2023, "The Crown Dependencies are not recognised internationally as sovereign States in their own right but as 'territories for which the United Kingdom is responsible'." 
  2. ↑ Framework for developing the international identity of the Isle of Man, Isle of Man Government, https://www.gov.im/media/622895/iominternationalidentityframework.pdf, បានយកមក 2 May 2023, "2. The Isle of Man has an international identity which is different from that of the UK." 
  3. ↑ "National anthem – The World Factbook". CIA.gov. Archived from the original on 19 March 2021. Retrieved 30 March 2021. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  4. ↑ "New Manx anthem shifts loyalty to land of their birth". The Guardian. 27 January 2003. http://www.theguardian.com/uk/2003/jan/27/britishidentity.paulmacinnes. 
  5. ↑ ៥,០ ៥,១ Official census statistics provided by Statistics Isle of Man, Isle of Man Government:
  6. ↑ "Alfred Cannan appointed as Isle of Man's Chief Minister". gov.im. Isle of Man government. Archived from the original on 12 October 2021. Retrieved 12 October 2021.
  7. ↑ "Lord Frederick Ponsonby appointed Crown dependencies minister". 8 August 2024.
  8. ↑ Statistics Isle of Man. "Isle of Man Population Report 2024" (PDF). Isle of Man Government. Retrieved 5 May 2025.
  9. ↑ "Isle of Man | Data". data.worldbank.org. Archived from the original on 9 August 2021. Retrieved 9 August 2021.
  10. ↑ "Human Development Report 2010" (PDF). HDR.UNDP.org. United Nations Development Programme. January 2010. p. 143 ff. Archived (PDF) from the original on 21 November 2010. Retrieved 21 April 2011.
  11. ↑ "Income Inequalities". The Poverty Site. Archived from the original on 26 April 2011. Retrieved 21 April 2011. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)

អៀលដឺម៉ាន ឬ Ellan Vannin ។ gv ) ឬ ម៉ាន ( /mæn/ man ), [១] គឺជារាជាស្វ័យយ៉ាត នៃក្រោន អង់គ្លេសនៅក្នុង សមុទ្រអៀរឡង់ រវាង ចក្រភពអង់គ្លេស និង អៀរឡង់ ។ ក្នុងឋានៈជា ប្រមុខរដ្ឋ លោក Charles III មានងារជា Lord of Mann ហើយត្រូវបានតំណាងដោយ អភិបាលរង ម្នាក់។ រដ្ឋាភិបាលនៃចក្រភពអង់គ្លេស ទទួលខុសត្រូវលើការការពារ អៀលដឺម៉ាន តំណាងឱ្យអៀលដឺម៉ាននៅបរទេស ប៉ុន្តែអៀលដឺម៉ាននៅតែមានអត្តសញ្ញាណអន្តរជាតិដាច់ដោយឡែក។ [២]

មនុស្សបានរស់នៅលើកោះនេះតាំងពីមុនឆ្នាំ ៦៥០០ BC ឥទ្ធិពលវប្បធម៌ Gaelic បានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី 5 នៃគ.ស នៅពេលដែលអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាអៀរឡង់បន្ទាប់ពីការបង្រៀនរបស់ St Patrick បានចាប់ផ្តើមតាំងទីលំនៅលើកោះនេះ [៣] និង ភាសា Manx ដែលជាសាខានៃ ភាសា Goidelic បានលេចចេញមក។ នៅឆ្នាំ ៦២៧ ស្តេច Edwin នៃ Northumbria បានគ្រប់គ្រង់ អៀលដឺម៉ាន រួមជាមួយ Mercia ភាគច្រើន។ នៅសតវត្សទី ៩ Norsemen បានបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រ thalassocratic នៃកោះ ដែលរួមបញ្ចូល Hebrides និង កោះខាងជើង រួមជាមួយនឹងអៀលដឺម៉ានជាកោះភាគខាងត្បូងបំផុត។ Magnus III ដែលជាស្តេច ន័រវេស ពីឆ្នាំ ១០៩៣ដល់១១០៣ បានសោយរាជ្យជា ស្តេចនៃអៀលដឺម៉ាននិងដែនកោះ រវាងឆ្នាំ ១០៩៩ និង ១១០៣។ [៤]

នៅឆ្នាំ ១២៦៦ ស្តេច Magnus VI នៃ ប្រទេសន័រវេស បានលក់ សិទ្ធិអំណាច របស់គាត់លើអៀលដឺម៉ានទៅឱ្យស្តេច Alexander III នៃស្កុតឡេន ក្រោម សន្ធិសញ្ញា Perth ។ [៥] បន្ទាប់ពីរយៈពេលនៃការគ្រប់គ្រងឆ្លាស់គ្នាដោយស្តេចស្កុតលែន និង អង់គ្លេស កោះនេះបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងសក្តិភូមិនៃ ក្រោនអង់គ្លេស នៅឆ្នាំ ១៣៩៩ ។ ភាពជាម្ចាស់ការ បានប្រគល់មកវិញ នៅក្នុង ក្រោនរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស នៅឆ្នាំ ១៧៦៥ ប៉ុន្តែកោះនេះមិនបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ព្រះរាជាណាចក្រនៃសតវត្សទី 18 នៃចក្រភពអង់គ្លេស ហើយក៏មិនមែនជាអ្នកស្នងតំណែងរបស់វាដែរ ចក្រភពអង់គ្លេស និងអៀរឡង់ និង ចក្រភពអង់គ្លេសបច្ចុប្បន្ននៃចក្រភពអង់គ្លេស និងអៀរឡង់ខាងជើង។ វាតែងតែរក្សាការគ្រប់គ្រង់ផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួនបែបស្វ័យយ៉ាត។ នៅឆ្នាំ ១៨៨១ សភាអៀលដឺម៉ាន លោក Tynwald បានក្លាយជា ស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ ជាតិដំបូងគេនៅលើពិភពលោកដែលផ្តល់ សិទ្ធិឱ្យស្ត្រីក្នុងការបោះឆ្នោត នៅក្នុងការបោះឆ្នោតទូទៅ ទោះបីជានេះមិនរាប់បញ្ចូលស្ត្រីដែលបានរៀបការក៏ដោយ។ [៦][lower-alpha ២]

សេដ្ឋកិច្ចអៀលដឺម៉ានត្រូវបានពង្រឹងខ្លួនអោយក្លាយជាគោលដៅ ធនាគារនៅក្រៅប្រទេស និងមានអត្រាពន្ធទាប។ [៧] [៨] [៩] ការធានារ៉ាប់រង និង ការលេងល្បែងអនឡាញ នីមួយៗបង្កើតបាន ១៧% នៃ GNI បន្ទាប់មកដោយ បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន និងទំនាក់ទំនង និងធនាគារដែលមាន ៩% នីមួយៗ។ [១០] ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ស្ថានភាពនេះបាននាំមកនូវបញ្ហានៃ ការលាងលុយកខ្វក់ ឧក្រិដ្ឋកម្មហិរញ្ញវត្ថុ និងការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានភេរវកម្ម។ [១១] អៀលដឺម៉ានត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយសារមានទីលែន ប្រណាំងម៉ូតូ TT (Tourist Trophy) [១២] និង ឆ្មា អៀលដឺម៉ាន ដែលជាពូជដែលមានកន្ទុយខ្លី ឬគ្មានកន្ទុយ។ [១៣] នៅឆ្នាំ 2016 អង្គការយូណេស្កូ បានផ្តល់រង្វាន់ដល់ការពារ ស្ថានភាពបំរុងជីវមណ្ឌលអៀលដឺម៉ាន ។ [១៤]


Cite error: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found

  1. ↑ "Manx National Heritage". Archived from the original on 6 May 2024. Retrieved 18 April 2022.
  2. ↑ Torrance, David (15 July 2024) (ជាEnglish). The Crown Dependencies. London: House of Commons Library. https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8611/CBP-8611.pdf. 
  3. ↑ "Isle of Man". Britannica Online. 3 January 2023. Archived from the original on 28 June 2022. Retrieved 23 February 2022.
  4. ↑ "Magnus 3 Olavsson Berrføtt – Norsk biografisk leksikon". Store norske leksikon (in ន័រវែស). 28 September 2014. Archived from the original on 15 May 2013. Retrieved 15 August 2019.
  5. ↑ "Treaty of Perth: Overview of Treaty of Perth". Scottish-places.info. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 26 February 2022.
  6. ↑ "Tynwald, the parliament of the Isle of Man: Adult suffrage". Tynwald.org.im. 2017. Archived from the original on 26 April 2021. Retrieved 2 December 2017.
  7. ↑ Matthew Collin (5 May 2021). "The hacker, the tax haven, and what $200 million in offshore deposits can tell us about the fight against illicit wealth". Brookings.edu. Archived from the original on 11 June 2022. Retrieved 15 March 2022.
  8. ↑ "Isle of Man Guide | Britain Visitor – Travel Guide To Britain". Britain Visitor. 19 January 2021. Archived from the original on 10 June 2022. Retrieved 15 March 2022.
  9. ↑ Garside, Juliette (7 November 2017). "UK is subsidising Isle of Man to be tax haven, say campaigners | Isle of Man". London. Archived from the original on 15 June 2022. Retrieved 15 March 2022.
  10. ↑ "Isle of Man: National Income Report" (PDF). gov.im. Isle of Man government. Archived (PDF) from the original on 4 December 2017. Retrieved 3 December 2017.
  11. ↑ "Isle of Man needs to take more measures to prevent money laundering". Isle of Man. 28 November 2022. Archived from the original on 1 June 2023. Retrieved 2 May 2023."Isle of Man needs to take more measures to prevent money laundering".
  12. ↑ Williams, David (3 October 2017). "Great British drives: Isle of Man". The Telegraph. ល.ត.ម.អ. 0307-1235. https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/united-kingdom/england/isle-of-man/articles/great-british-drivesisleofman/. "The Isle of Man is best known, of course, for its famous race, the annual Tourist Trophy, or 'TT'." 
  13. ↑ The Hidden Places of England. Aldermaston: 2004. 1998. p. 281. ល.ស.ប.អ. 9781904434122. https://books.google.com/books?id=4ePshlzYVkAC. "Best known for its motorcycle races, its tailless cats and its kippers [...]." 
  14. ↑ "UNESCO: Isle of Man biosphere reserve". Archived from the original on 3 December 2017. Retrieved 2 December 2017.
បានពី "https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=អៀលដឺម៉ាន&oldid=325650"