Jump to content

អ៊ីសាក់ ញូតុន

កែប្រែតំណភ្ជាប់
ពីវិគីភីឌា
អ៊ីសាក់ ញូតុន
រូបគំនូរ លោក អ៊ីសាក់ ញូតុន គូរដោយលោក ហ្កតហ្វ្រ៊ី ណេលលើ នៅឆ្នាំ១៦៨៩
កាលបរិច្ឆេទនិងទីកន្លែង កំណើត៤ មករា ១៦៤៣ នៅ វូលស្ថប-បាយ-ខូលស្ទើវស, លីនខូនសៀ, អង់គ្លេស
កាលបរិច្ឆេទនិងទីកន្លែង មរណភាព៣១ មីនា ១៧២៧ (អាយុ ៨៤ឆ្នាំ) នៅ ខេនស៊ីងតុន, មីដដលសេក្ស, ចក្រភព អង់គ្លេស
កន្លែងសម្រាកចុងក្រោយយេស្ទមីនស្ទើ អាបប៊ី
ការអប់រំមហាវិទ្យាល័យ ទ្រីនីធី, ខេមប្រ៊ីជ (M.A., 1668)[១]
ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារ
ពានរង្វាន់
អាជីពផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ
ផ្នែក
ស្ថាប័ន
ព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន
ហត្ថលេខា

អ៊ីសាក់ ញូតុន ឬ អាយស្សាក់ ញូតុន (Isaac Newton)(គិតតាមប្រតិទិនជូល្យុស៖ ២៥ ធ្នូ ១៦៤២ – ២០ មិនា ១៧២៧) (គិតតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរាន៖ ៤ មករា ១៩៦៣ – ៣១ មិនា ១៧២៧) គឺជារូបវិទូ គណិតវិទូ តារាវិទូ ទស្សនវិទូធម្មជាតិ អាល់គីមីវិទូ សញ្ញាតិអង់គ្លេស។ គាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា«អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏អស្ខារ្យនិងមានឥទ្ធិពលបំផុត ដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក»។ សៀវភៅរបស់គាត់ដែលមានចំណងជើងថា Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (គោលការណ៍គណិតវិទ្យាស្ដីអំពីទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិ) ដែលបោះពុម្ភផ្សាយនៅឆ្នាំ១៦៨៧ បានក្លាយជាគោលគ្រឺះរបស់មេកានិចក្លាស់សិច។ ក្នុងសៀវភៅនេះ ញូតុនបានបកស្រាយអំពី កំលាំងទំនាញសាកល និង ច្បាប់ចលនាទាំង៣ ដែលច្បាប់ទាំងអស់នេះគ្រោបដណ្ដប់លើទស្សនវិស័យបែបវិទ្យាសាស្ត្រដែលយើងមើលលើសាកលរូបវិទ្យា នារយៈពេល៣សតវត្សរ៍។ ញូតុនបានបង្ហាញថារាល់ចលនារបស់អង្គធាតុទាំងអស់​នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាអង្គធាតុអណ្ដែតក្នុងលំហអវកាសទាំងអស់ ត្រូវគ្រប់គ្រងដោយចង្កោមច្បាប់ធម្មជាតិដូចគ្នា ដោយបានស្រាយបញ្ជាក់ថាច្បាប់ចលនាភពរបស់កេព្លែត្រូវគ្នានឹងច្បា់ទំនាញសាកលរបស់គាត់។ ជាលទ្ធផល គេបានស្រាយចំងល់អំពីទ្រឹស្ដីអេល្យូសង់ទ្រិច (ទ្រឹស្ដីដែលចែងថាផែនដីនិងភពដទៃទៀតវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ) អោយបានជំរុញចូលទៅក្នុងសម័យកាលនៃការបដិវត្ដន៍វិទ្យាសាស្ត។

សៀវភៅ Principia នេះត្រូវបានគេអោយតំលៃជាទូទៅថាជាសៀវភៅវិទ្យាសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុតមួយដែលមិនធ្លាប់មាននរណាសរសេរពីមុនមក ដោយសារតែវាបរិយាយ​យ៉ាងជោគជ័យនូវច្បាប់រូបវិទ្យាបានច្បាស់លាស់ ប្រកបដោយបែបផែនត្រឹមត្រូវ ដែលបានក្លាយជាស្តង់ដារសំរាប់ឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រនានារហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ ញូតុនជាអ្នកធ្វើតេលេទស្សន៍ចំនាំងផ្លាតបានជោគជ័យដំបូងគេ និងបានចងក្រងទ្រឹស្ដីអំពីពណ៌ពន្លឺ នៅពេលដែលគាត់សង្កេតឃើញព្រីសបំបែកពន្លឺពណ៌សជាពណ៌ជាច្រើន ក្នុងទំរង់ជាស៊្បិចមើលឃើញ។ ញូតុនក៏បានសរសេររូបមន្តស្ដីពីអង្គធាតុចុះត្រជាក់(ក្នុងទែរម៉ូឌីណាមិច) និងសិក្សាអំពីល្បឿនសំលេងផងដែរ។ ក្នុងគណិតវិទ្យា ញូតុនរួមស្នាដៃជាមួយ ឡៃបនីហ ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍គណិតវិទ្យាវិភាគផ្នែកឌីផេរ៉ង់ស្យែលនិងអាំងតេក្រាល។ គាត់ក៏បានស្រាយបញ្ជាក់ទ្រឹស្ដីទ្វេធាទូទៅ បង្កើតវិធីញូតុនក្នុងការគណនាឫសអនុគមន៍ និងចូលរួមចំនែកស្រាវជ្រាវពីស៊េរីស្វ័យគុណ។

កុមារភាព

[កែប្រែ]

អ៊ីសាក់ ញូតុនបានកើត (យោងតាម ប្រតិទិនជូល្យុស ដែលកំពុងប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសនាពេលនោះ) នៅថ្ងៃបុណ្យណូអែល ថ្ងៃទី ២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៦៤២ ( NS ៤ ខែមករា ឆ្នាំ ១៦៤៣ [lower-alpha ១] ) នៅភូមិគ្រឺះវូលស្ថប ក្នុង វូលស្ថប-បាយ-ខូលស្ទើវស ដែលជាភូមិតូចមួយនៅលីនខូនសៀ ។ [៣] ឪពុករបស់គាត់ ដែលមានឈ្មោះដូចគ្នាគឺ អ៊ីសាក់ ញូតុន បានទទួលមរណភាពបីខែមុន។ ដោយសារកើតមិនគ្រប់ខែ​ ញូតុនជាក្មេងមានរូបរាងតូចល្អិត។ ម្តាយរបស់គាត់គឺ ហាណា អេស្កូ បាននិយាយថា អ៉ីសាក់អាចដាក់់ចូលក្នុងកែវចំណុះមួយ ក្វាតបាន។ [៤] នៅអាយុបីឆ្នាំ ម្តាយរបស់គាត់បានរៀបការម្តងទៀត ហើយទៅរស់នៅជាមួយស្វាមីថ្មីរបស់គាត់គឺគ្រូគង្វាល បាណាបាស ស្មុីធ (Reverend Barnabas Smith) ដោយទុកកូនប្រុសឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការថែទាំរបស់ជីដូនខាងម្តាយគឺ ម៉ាហ្សឺរី អេស្កូ (Margery Ayscough)។ ញូតុនមិនចូលចិត្តឪពុកចុងរបស់គាត់ទេ ហើយនៅតែស្អប់ម្តាយរបស់គាត់ចំពោះការរៀបការជាមួយគាត់ ដូចដែលបានបង្ហាញដោយក៉ណត់ត្រានៅក្នុងបញ្ជីនៃអំពើបាបដែលបានប្រព្រឹត្តរហូតដល់អាយុ ១៩ ឆ្នាំ៖ "បានគំរាមកំហែងឪពុក និងម្តាយរបស់ខ្ញុំថានឹងដុតពួកគេ ព្រមទាំងផ្ទះឲ្យឆេះគ្របពីលើពួកគេ"។ [៥] ម្តាយរបស់ញូតុនមានកូនបីនាក់ (ម៉ារី បេនយ៉ាមីន និងហាណា) ពីអាពាហ៍ពិពាហ៍ទីពីររបស់គាត់។ [៦]

សាលា​ដឺឃីង

[កែប្រែ]

ចាប់ពីអាយុប្រហែលដប់ពីរឆ្នាំ រហូតដល់អាយុដប់ប្រាំពីរឆ្នាំ ញូតុនបានទទួលការអប់រំនៅសាលាដឺឃីង ក្នុងហ្ក្រានថាម ដែលបង្រៀនភាសាឡាតាំង និងក្រិកបុរាណ ហើយប្រហែលជាផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះសំខាន់នៃគណិតវិទ្យា។ [៧] គាត់ត្រូវបានម្តាយរបស់គាត់ដកចេញពីសាលារៀន ហើយបានត្រឡប់ទៅវូលស្ថបវិញនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៦៥៩។ ម្តាយរបស់គាត់ ដែលជាស្ត្រីមេម៉ាយជាលើកទីពីរ បានព្យាយាមធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាកសិករ ដែលជាមុខរបរដែលគាត់ស្អប់។ [៨] ហេនរី ស្តូក (Henry Stokes) នាយកនៅសាលាដឺឃីង និងគ្រូគង្វាល វិល្លៀម អេស្កូ (Reverend William Ayscough) (ពូរបស់ញូតុន) បានបញ្ចុះបញ្ចូលម្តាយឱ្យបញ្ជូនគាត់ទៅសាលារៀនវិញ។ [៨] បំណងចង់សងសឹកប្រឆាំងនឹងក្មេងអន្ធពាលនៅសាលា ដែលញូតុនបានវាយឈ្នះក្នុងការប្រយុទ្ធ និងធ្វើឱ្យអាម៉ាស់មុខបានលើកទឹកចិត្តឲ្យគាត់ក្លាយជាសិស្សពូកែប្រកបចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ [៩] ដែលសម្គាល់ខ្លួនឯងតាមរយៈការសាងសង់នាឡិកាព្រះអាទិត្យ និងគំរូនៃរហាត់ខ្យល់។ [៦]

សាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ

[កែប្រែ]

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៦៦១ ញូតុនត្រូវបានទទួលឲ្យចូលរៀនក្នុងមហាវិទ្យាល័យទ្រីនីធី នៅ សាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ ។ ពូរបស់គាត់គឺគ្រូគង្វាល វីល្លៀម អេស្កូដែលធ្លាប់សិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ បានណែនាំគាត់ឱ្យចូលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យនោះ។ នៅសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ ញូតុនបានចាប់ផ្តើមប្រកបការងារជាអ្នកបម្រើ សម្រាប់ប្រាក់ចិញ្ចឹមជីវិតរហូតដល់គាត់ទទួលបានអាហារូបករណ៍នៅឆ្នាំ១៦៦៤ ដែលគ្របដណ្តប់លើការចំណាយនៅសាកលវិទ្យាល័យអស់រយៈពេលបួនឆ្នាំទៀតរហូតដល់បញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិត ។ [៦] នៅសម័យនោះ ការបង្រៀនរបស់ខេមប្រ៊ីជផ្អែកលើការបង្រៀនរបស់អារីស្តូថូល ដែលញូតុនបានអានរួមជាមួយទស្សនវិទូសម័យទំនើប រួមទាំងរីណេ ដេកាត និងតារាវិទូដូចជាកាលីឡេអូ កាលីឡៃ និងថូម៉ាស់ ស្ទ្រីត ។ គាត់បានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅកត់ត្រារបស់គាត់នូវ "<i id="mw_g">សំណួរ<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Quaestiones_quaedam_philosophicae" rel="mw:ExtLink" title="Quaestiones quaedam philosophicae" class="cx-link" data-linkid="494">Quaestiones</a></i> " មួយចំនួនអំពីទស្សនវិជ្ជាមេកានិច ដែលគាត់បានរកឃើញ។ [១០] នៅឆ្នាំ១៦៦៥ គាត់បានរកឃើញទ្រឹស្តីបទប៊ីណូមៀ ទូទៅហើយបានចាប់ផ្តើមបង្កើតទ្រឹស្តីគណិតវិទ្យាដែលក្រោយមកបានក្លាយជា កាល់គុល ។ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីញូតុនទទួលបានសញ្ញាបត្របនៅខេមប្រ៊ីជក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៦៦៥ សាកលវិទ្យាល័យបានបិទជាបណ្តោះអាសន្នជាការប្រុងប្រយ័ត្នប្រឆាំងនឹងជំងឺរាតត្បាតដ៏ធំ ។

ទោះបីជាគាត់មិនត្រូវបានគេសម្គាល់ថាជានិស្សិតខេមប្រ៊ីជក៏ដោយ ស្វ័យសិក្សារបស់គាត់ និងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ក្រោយពីទទួលសញ្ញាបត្របរិញ្ញាបត្ររបស់គាត់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា "ការសិក្សាដែលប្រកបដោយផលិតភាព និងសម្បូរបែបបំផុតដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រធ្លាប់ជួបប្រទះ"។ [១១] ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំបន្ទាប់ ដែលនៅតែម្នាក់ឯង បានឃើញការអភិវឌ្ឍទ្រឹស្តីលើកាល់គុល [១២] អុបទិក និងច្បាប់ទំនាញ នៅផ្ទះរបស់គាត់នៅវូលស្ថប ។ រូបវិទូ ល្វីស៍ ត្រេនឆាត ម័រ (Louis Trenchard More) សរសេរថា "មិនមានឧទាហរណ៍ផ្សេងទៀតនៃសមិទ្ធផលក្នុងប្រវត្តិវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីប្រៀបធៀបជាមួយសមិទ្ធផលរបស់ញូតុនក្នុងអំឡុងពេលឆ្នាំពីរនោះទេ"។ [១៣]

ញូតុនត្រូវបានគេពណ៌នាថាជាមនុស្សម្នាក់ដែលមាន "របៀបរៀបរយខ្ពស់" ជាពិសេសនៅពេលកត់ត្រា ថែមទាំងបត់ចុងទំព័រដែលគាត់យល់ថាមានសារៈសំខាន់។ លើសពីនេះ "លិបិក្រមរបស់ញូតុនមើលទៅដូចលិបិក្រមសម័យបច្ចុប្បន្ន៖ រៀបតាមលំដាប់អក្ខរក្រម តាមប្រធានបទ"។ សៀវភៅរបស់គាត់បានបង្ហាញពីចំណង់ចំណូលចិត្ត ថាមានភាពទូលំទូលាយ ដោយញូតុនបានពិពណ៌នាខ្លួនឯងថាជា "អ្នកគិតបែបបដិបក្ខនិយម (Janusian) បុគ្គលដែលអាចបញ្ចុល និងផ្សារភ្ជាប់នូវវិស័យដែលហាក់ដូចជាខុសគ្នា ដើម្បីជំរុញការច្នៃប្រឌិត"។ [១៤] វិល្លៀម ស្តុកលីបានសរសេរថា ញូតុន "មិនត្រឹមតែជាអ្នកជំនាញខាងឧបករណ៍មេកានិចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានភាពបុិនប្រសប់ដូចគ្នាក្នុងការប្រើប្រាស់ប៊ិចរបស់គាត់" ហើយបានបង្ហាញបន្ថែមទៀតអំពីជញ្ជាំងបន្ទប់របស់ញូតុននៅហ្ក្រានថាម គ្របដណ្ដប់ដោយផ្ទាំងគំនូរនៃ "សត្វស្លាប សត្វសាហាវ មនុស្ស កប៉ាល់ និងគ្រោងការណ៍គណិតវិទ្យា ហើយបានរចនាឡើងយ៉ាងល្អ"។ គាត់ក៏បានកត់សម្គាល់ពី "ជំនាញដ៏វិសេសវិសាល និងភាពឧស្សាហ៍ព្យាយាមមិនធម្មតារបស់ក្នុងការងារមេកានិច"។ [១៥]

នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៦៦៧ ញូតុនបានត្រឡប់ទៅសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជវិញ ហើយនៅខែតុលា ត្រូវបានជ្រើសរើសជាសមាជិកនៃទ្រីនិធី។ [១៦] សមាជិកទាំងអស់តម្រូវឱ្យទទួលយកបទបញ្ជាបរិសុទ្ធ និងត្រូវបានតែងតាំងជាបូជាចារ្យ អង់គ្លីកង់ ទោះបីជារឿងនេះមិនត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងឆ្នាំស្តារឡើងរាជានិយមឡើងវិញ ក៏ដោយ ហើយការអះអាងពីការអនុលោមតាមសាសនាចក្រអង់គ្លេស គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ លោកបានធ្វើការប្តេជ្ញាចិត្តថា "ខ្ញុំនឹងកំណត់ទេវវិទ្យាជាគោលបំណងនៃការសិក្សារបស់ខ្ញុំ ហើយនឹងទទួលយកបទបញ្ជាបរិសុទ្ធនៅពេលដែលពេលវេលាដែលបានកំណត់ដោយច្បាប់ទាំងនេះ [៧] ឆ្នាំ] មកដល់ ឬខ្ញុំនឹងលាលែងពីមហាវិទ្យាល័យ។" [១៧] រហូតមកដល់ចំណុចនេះ គាត់មិនទាន់គិតច្រើនអំពីសាសនានៅឡើយទេ ហើយបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់គាត់ចំនួនពីរដងចំពោះមាត្រាសាមសិបប្រាំបួន ដែលជាមូលដ្ឋាននៃគោលលទ្ធិសាសនានៃចក្រអង់គ្លេស។ នៅឆ្នាំ 1675 បញ្ហានេះមិនអាចជៀសវាងបានទេ ហើយទស្សនៈមិនធម្មតារបស់គាត់បានឈរនៅក្នុងផ្លូវ។ [៦]

ការងារសិក្សារបស់លោកបានធ្វើឱ្យសាស្ត្រាចារ្យ អ៊ីសាក់ បារ៉ូ មកពីលូកាស៊ីអាន មានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង ដែលមានចិត្តចង់អភិវឌ្ឍសក្តានុពលសាសនា និងរដ្ឋបាលផ្ទាល់ខ្លួន (លោកបានក្លាយជានាយកនៃមហាវិទ្យាល័យទ្រីនិធីពីរឆ្នាំក្រោយមក)។ នៅឆ្នាំ 1669 ញូតុនបានឡើងស្នងតំណែងពីលោក ត្រឹមតែមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីទទួលបានការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិត។ ញូតុនបានអះអាងថា រឿងនេះគួរតែលើកលែងលោកពីតម្រូវការតែងតាំង ហើយព្រះបាទសាលទី២ ដែលត្រូវការការអនុញ្ញាត បានទទួលយកអំណះអំណាងនេះ។ ដូច្នេះ ជម្លោះរវាងទស្សនៈសាសនារបស់លោកញូតុន និងគោលលទ្ធិអង់គ្លីកង់ត្រូវបានជៀសវាង។ [១៨] លោកត្រូវបានតែងតាំងនៅអាយុ 26 ឆ្នាំ។ [១៩]

ទោះបីជាលោកញូតុនមានស្នាដៃជាអ្នកទ្រឹស្តីក៏ដោយ លោកមិនសូវមានសមត្ថភាពក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនទេ។ ថ្នាក់រៀនរបស់លោកតែងតែទទេស្អាត។ ហាំហ្វ្រី ញូតុន ជំនួយការរបស់លោក បានកត់សម្គាល់ថា ញូតុននឹងមកដល់ទាន់ពេលវេលា ហើយប្រសិនបើបន្ទប់ទទេ គាត់នឹងកាត់បន្ថយពេលវេលាបង្រៀនរបស់លោកពាក់កណ្តាលពី 30 នាទីមកត្រឹម 15 នាទី និយាយទៅកាន់ជញ្ជាំង បន្ទាប់មកដកថយទៅមន្ទីរពិសោធន៍របស់លោក ដោយហេតុនេះបំពេញកាតព្វកិច្ចតាមកិច្ចសន្យារបស់លោក។ ចំពោះលោកញូតុនវិញ មិនចូលចិត្តការបង្រៀន ឬសិស្សទេ។ ពេញមួយអាជីពរបស់លោក លោកត្រូវបានចាត់តាំងសិស្សតែបីនាក់ប៉ុណ្ណោះឱ្យបង្រៀន ហើយគ្មាននរណាម្នាក់គួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេ។ [៩]

ញូតុនត្រូវបានជ្រើសរើសជា សមាជិកនៃសមាគមរាជវង្ស (FRS) ក្នុងឆ្នាំ ១៦៧២។

ការពិនិត្យឡើងវិញនៃ ភូមិសាស្ត្រទូទៅ

[កែប្រែ]
តួលេខមួយចំនួនបានបន្ថែមដោយអ៊ីសាក់ ញូតុន នៅក្នុងឆ្នាំ 1672 និង 1681 នៃ Geographia Generalis ។ តួលេខទាំងនេះបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងការបោះពុម្ពជាបន្តបន្ទាប់ផងដែរ។ [២០]

តំណែង​សាស្ត្រាចារ្យ​គណិតវិទ្យាលូកាស៊ីអាន នៅខេមប្រ៊ីជ រួមមាន​ការទទួលខុសត្រូវ​ក្នុងការបង្រៀន ​ភូមិវិទ្យា ។ [២០] នៅឆ្នាំ ១៦៧២ និងម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៦៨១ ញូតុន​បានបោះពុម្ព​សៀវភៅ Geographia Generalis ដែលបានកែសម្រួល កែតម្រូវ និងធ្វើវិសោធនកម្ម ជាសៀវភៅភូមិវិទ្យាដែលបានបោះពុម្ពលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៦៥០ ដោយ ប៊ែរណាឌូស វ៉ារីញូស ដែលបានទទួលមរណភាពនៅពេលនោះ។ [៨] [២១] នៅក្នុងសៀវភៅ Geographia Generalis លោកវ៉ារីញូស បានព្យាយាមបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះទ្រឹស្តីដែលភ្ជាប់គោលការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រទៅនឹងគោលគំនិតបុរាណក្នុងភូមិវិទ្យា ហើយបានចាត់ទុកភូមិវិទ្យាថាជាល្បាយរវាងវិទ្យាសាស្ត្រ និងគណិតវិទ្យាសុទ្ធដែលអនុវត្តចំពោះការវាស់វែងលក្ខណៈពិសេសនៃផែនដី។ [២០] [២២] ខណៈពេលដែលវាមិនច្បាស់ថាតើញូតុនធ្លាប់បានបង្រៀនផ្នែកភូមិសាស្ត្រដែរឬទេ ការបកប្រែសៀវភៅជាភាសាអង់គ្លេសរបស់ដាកឌែល (Dugdale) និងហ្ស័រ (Shaw) ឆ្នាំ ១៧៣៣ បានបញ្ជាក់ថា ញូតុនបានបោះពុម្ពសៀវភៅនេះដើម្បីឱ្យសិស្សអាន ពេលដែលគាត់បង្រៀនលើប្រធានបទនេះ។ [២០] សៀវភៅ Geographia Generalis ត្រូវបានអ្នកខ្លះមើលឃើញថាជាខ្សែបែងចែករវាងប្រពៃណីបុរាណ និងសម័យទំនើបនៅក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រភូមិវិទ្យា ហើយការចូលរួមរបស់ញូតុននៅក្នុងការបោះពុម្ពជាបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានគេគិតថាជាផ្នែកធំមួយនៃហេតុផលសម្រាប់មរតកដ៏យូរអង្វែងនេះ។ [២៣]

បុគ្គលិកលក្ខណៈ

[កែប្រែ]

អ៊ីសាក ញូតុន បានកើត (យោងតាម ប្រតិទិនជូល្យុស ដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសនាសម័យនោះ) នៅថ្ងៃបុណ្យណូអែល ថ្ងៃទី 25 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1642 ( NS 4 ខែមករា ឆ្នាំ 1643 [lower-alpha ១] ) នៅ Woolsthorpe Manor ក្នុង Woolsthorpe-by-Colsterworth ដែលជាភូមិតូចមួយនៅ លីនខូនសៀ ។ [២៤] ឪពុករបស់គាត់ ដែលមានឈ្មោះដូចគ្នាថា អ៊ីសាក ញូតុន បានទទួលមរណភាពបីខែមុន។ ញូតុនកើតមិនគ្រប់ខែនៅក្មេង។ ម្តាយរបស់គាត់ គឺ Hannah Ayscough បាននិយាយថា គាត់អាចដាក់កែវមួយ ក្វាត បាន។ [២៥] នៅពេលដែលញូតុនមានអាយុបីឆ្នាំ ម្តាយរបស់គាត់បានរៀបការម្តងទៀត ហើយបានទៅរស់នៅជាមួយស្វាមីថ្មីរបស់គាត់ គឺ Reverend Barnabas Smith ដោយទុកកូនប្រុសរបស់គាត់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការថែទាំរបស់ជីដូនខាងម្តាយរបស់គាត់ គឺ Margery Ayscough (née Blythe)។ ញូតុនមិនចូលចិត្តឪពុកចុងរបស់គាត់ទេ ហើយនៅតែស្អប់ម្តាយរបស់គាត់ចំពោះការរៀបការជាមួយគាត់ ដូចដែលបានបង្ហាញដោយធាតុនេះនៅក្នុងបញ្ជីនៃអំពើបាបដែលបានប្រព្រឹត្តរហូតដល់អាយុ 19 ឆ្នាំ៖ "គំរាមឪពុក និងម្តាយរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ Smith ឱ្យដុតពួកគេ និងផ្ទះពីលើពួកគេ"។ [២៦] ម្តាយរបស់ញូតុនមានកូនបីនាក់ (ម៉ារី បេនយ៉ាមីន និងហាណា) ពីអាពាហ៍ពិពាហ៍លើកទីពីររបស់គាត់។ [៦]

សាលា​ដឺឃីង

[កែប្រែ]

ចាប់ពីអាយុប្រហែលដប់ពីរឆ្នាំ រហូតដល់អាយុដប់ប្រាំពីរឆ្នាំ ញូតុនបានទទួលការអប់រំនៅសាលាដឺឃីង ក្នុងហ្ក្រានថាម ដែលបង្រៀនភាសាឡាតាំង និងក្រិកបុរាណ ហើយប្រហែលជាផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះសំខាន់នៃគណិតវិទ្យា។ [២៧] គាត់ត្រូវបានម្តាយរបស់គាត់ដកចេញពីសាលារៀន ហើយបានត្រឡប់ទៅវូលស្ថបវិញនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៦៥៩។ ម្តាយរបស់គាត់ ដែលជាស្ត្រីមេម៉ាយជាលើកទីពីរ បានព្យាយាមធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាកសិករ ដែលជាមុខរបរដែលគាត់ស្អប់។ [៨] ហេនរី ស្តូក (Henry Stokes) នាយកនៅសាលាដឺឃីង និងគ្រូគង្វាល វិល្លៀម អេស្កូ (Reverend William Ayscough) (ពូរបស់ញូតុន) បានបញ្ចុះបញ្ចូលម្តាយឱ្យបញ្ជូនគាត់ទៅសាលារៀនវិញ។ [៨] បំណងចង់សងសឹកប្រឆាំងនឹងក្មេងអន្ធពាលនៅសាលា ដែលញូតុនបានវាយឈ្នះក្នុងការប្រយុទ្ធ និងធ្វើឱ្យអាម៉ាស់មុខបានលើកទឹកចិត្តឲ្យគាត់ក្លាយជាសិស្សពូកែប្រកបចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ [៩] ដែលសម្គាល់ខ្លួនឯងតាមរយៈការសាងសង់នាឡិកាព្រះអាទិត្យ និងគំរូនៃរហាត់ខ្យល់។ [៦]

សាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ

[កែប្រែ]

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៦៦១ ញូតុនត្រូវបានទទួលឲ្យចូលរៀនក្នុងមហាវិទ្យាល័យទ្រីនីធី នៅ សាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ ។ ពូរបស់គាត់គឺគ្រូគង្វាល វីល្លៀម អេស្កូដែលធ្លាប់សិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ បានណែនាំគាត់ឱ្យចូលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យនោះ។ នៅសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ ញូតុនបានចាប់ផ្តើមប្រកបការងារជាអ្នកបម្រើ សម្រាប់ប្រាក់ចិញ្ចឹមជីវិតរហូតដល់គាត់ទទួលបានអាហារូបករណ៍នៅឆ្នាំ១៦៦៤ ដែលគ្របដណ្តប់លើការចំណាយនៅសាកលវិទ្យាល័យអស់រយៈពេលបួនឆ្នាំទៀតរហូតដល់បញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិត ។ [៦] នៅសម័យនោះ ការបង្រៀនរបស់ខេមប្រ៊ីជផ្អែកលើការបង្រៀនរបស់អារីស្តូថូល ដែលញូតុនបានអានរួមជាមួយទស្សនវិទូសម័យទំនើប រួមទាំងរីណេ ដេកាត និងតារាវិទូដូចជាកាលីឡេអូ កាលីឡៃ និងថូម៉ាស់ ស្ទ្រីត ។ គាត់បានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅកត់ត្រារបស់គាត់នូវ "<i id="mw_g">សំណួរ</i>Quaestiones " មួយចំនួនអំពីទស្សនវិជ្ជាមេកានិច ដែលគាត់បានរកឃើញ។ [២៨] នៅឆ្នាំ១៦៦៥ គាត់បានរកឃើញទ្រឹស្តីបទប៊ីណូមៀ ទូទៅហើយបានចាប់ផ្តើមបង្កើតទ្រឹស្តីគណិតវិទ្យាដែលក្រោយមកបានក្លាយជា កាល់គុល ។ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីញូតុនទទួលបានសញ្ញាបត្របនៅខេមប្រ៊ីជក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៦៦៥ សាកលវិទ្យាល័យបានបិទជាបណ្តោះអាសន្នជាការប្រុងប្រយ័ត្នប្រឆាំងនឹងជំងឺរាតត្បាតដ៏ធំ ។

ទោះបីជាគាត់មិនត្រូវបានគេសម្គាល់ថាជានិស្សិតខេមប្រ៊ីជក៏ដោយ ស្វ័យសិក្សារបស់គាត់ និងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ក្រោយពីទទួលសញ្ញាបត្របរិញ្ញាបត្ររបស់គាត់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា "ការសិក្សាដែលប្រកបដោយផលិតភាព និងសម្បូរបែបបំផុតដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រធ្លាប់ជួបប្រទះ"។ [១១] ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំបន្ទាប់ ដែលនៅតែម្នាក់ឯង បានឃើញការអភិវឌ្ឍទ្រឹស្តីលើកាល់គុល [១២] អុបទិក និងច្បាប់ទំនាញ នៅផ្ទះរបស់គាត់នៅវូលស្ថប ។ រូបវិទូ ល្វីស៍ ត្រេនឆាត ម័រ (Louis Trenchard More) សរសេរថា "មិនមានឧទាហរណ៍ផ្សេងទៀតនៃសមិទ្ធផលក្នុងប្រវត្តិវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីប្រៀបធៀបជាមួយសមិទ្ធផលរបស់ញូតុនក្នុងអំឡុងពេលឆ្នាំពីរនោះទេ"។ [២៩]

ញូតុនត្រូវបានគេពណ៌នាថាជាមនុស្សម្នាក់ដែលមាន "របៀបរៀបរយខ្ពស់" ជាពិសេសនៅពេលកត់ត្រា ថែមទាំងបត់ចុងទំព័រដែលគាត់យល់ថាមានសារៈសំខាន់។ លើសពីនេះ "លិបិក្រមរបស់ញូតុនមើលទៅដូចលិបិក្រមសម័យបច្ចុប្បន្ន៖ រៀបតាមលំដាប់អក្ខរក្រម តាមប្រធានបទ"។ សៀវភៅរបស់គាត់បានបង្ហាញពីចំណង់ចំណូលចិត្ត ថាមានភាពទូលំទូលាយ ដោយញូតុនបានពិពណ៌នាខ្លួនឯងថាជា "អ្នកគិតបែបបដិបក្ខនិយម (Janusian) បុគ្គលដែលអាចបញ្ចុល និងផ្សារភ្ជាប់នូវវិស័យដែលហាក់ដូចជាខុសគ្នា ដើម្បីជំរុញការច្នៃប្រឌិត"។ [៣០] វិល្លៀម ស្តុកលីបានសរសេរថា ញូតុន "មិនត្រឹមតែជាអ្នកជំនាញខាងឧបករណ៍មេកានិចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានភាពបុិនប្រសប់ដូចគ្នាក្នុងការប្រើប្រាស់ប៊ិចរបស់គាត់" ហើយបានបង្ហាញបន្ថែមទៀតអំពីជញ្ជាំងបន្ទប់របស់ញូតុននៅហ្ក្រានថាម គ្របដណ្ដប់ដោយផ្ទាំងគំនូរនៃ "សត្វស្លាប សត្វសាហាវ មនុស្ស កប៉ាល់ និងគ្រោងការណ៍គណិតវិទ្យា ហើយបានរចនាឡើងយ៉ាងល្អ"។ គាត់ក៏បានកត់សម្គាល់ពី "ជំនាញដ៏វិសេសវិសាល និងភាពឧស្សាហ៍ព្យាយាមមិនធម្មតារបស់ក្នុងការងារមេកានិច"។ [៣១]

នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៦៦៧ ញូតុនបានត្រឡប់ទៅសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជវិញ ហើយនៅខែតុលា ត្រូវបានជ្រើសរើសជាសមាជិកនៃទ្រីនិធី។ [១៦] សមាជិកទាំងអស់តម្រូវឱ្យទទួលយកបទបញ្ជាបរិសុទ្ធ និងត្រូវបានតែងតាំងជាបូជាចារ្យ អង់គ្លីកង់ ទោះបីជារឿងនេះមិនត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងឆ្នាំស្តារឡើងរាជានិយមឡើងវិញ ក៏ដោយ ហើយការអះអាងពីការអនុលោមតាមសាសនាចក្រអង់គ្លេស គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ លោកបានធ្វើការប្តេជ្ញាចិត្តថា "ខ្ញុំនឹងកំណត់ទេវវិទ្យាជាគោលបំណងនៃការសិក្សារបស់ខ្ញុំ ហើយនឹងទទួលយកបទបញ្ជាបរិសុទ្ធនៅពេលដែលពេលវេលាដែលបានកំណត់ដោយច្បាប់ទាំងនេះ [៧] ឆ្នាំ] មកដល់ ឬខ្ញុំនឹងលាលែងពីមហាវិទ្យាល័យ។" [១៧] រហូតមកដល់ចំណុចនេះ គាត់មិនទាន់គិតច្រើនអំពីសាសនានៅឡើយទេ ហើយបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់គាត់ចំនួនពីរដងចំពោះមាត្រាសាមសិបប្រាំបួន ដែលជាមូលដ្ឋាននៃគោលលទ្ធិសាសនានៃចក្រអង់គ្លេស។ នៅឆ្នាំ 1675 បញ្ហានេះមិនអាចជៀសវាងបានទេ ហើយទស្សនៈមិនធម្មតារបស់គាត់បានឈរនៅក្នុងផ្លូវ។ [៦]

ការងារសិក្សារបស់លោកបានធ្វើឱ្យសាស្ត្រាចារ្យ អ៊ីសាក់ បារ៉ូ មកពីលូកាស៊ីអាន មានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង ដែលមានចិត្តចង់អភិវឌ្ឍសក្តានុពលសាសនា និងរដ្ឋបាលផ្ទាល់ខ្លួន (លោកបានក្លាយជានាយកនៃមហាវិទ្យាល័យទ្រីនិធីពីរឆ្នាំក្រោយមក)។ នៅឆ្នាំ 1669 ញូតុនបានឡើងស្នងតំណែងពីលោក ត្រឹមតែមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីទទួលបានការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិត។ ញូតុនបានអះអាងថា រឿងនេះគួរតែលើកលែងលោកពីតម្រូវការតែងតាំង ហើយព្រះបាទសាលទី២ ដែលត្រូវការការអនុញ្ញាត បានទទួលយកអំណះអំណាងនេះ។ ដូច្នេះ ជម្លោះរវាងទស្សនៈសាសនារបស់លោកញូតុន និងគោលលទ្ធិអង់គ្លីកង់ត្រូវបានជៀសវាង។ [១៨] លោកត្រូវបានតែងតាំងនៅអាយុ 26 ឆ្នាំ។ [៣២]

ទោះបីជាលោកញូតុនមានស្នាដៃជាអ្នកទ្រឹស្តីក៏ដោយ លោកមិនសូវមានសមត្ថភាពក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនទេ។ ថ្នាក់រៀនរបស់លោកតែងតែទទេស្អាត។ ហាំហ្វ្រី ញូតុន ជំនួយការរបស់លោក បានកត់សម្គាល់ថា ញូតុននឹងមកដល់ទាន់ពេលវេលា ហើយប្រសិនបើបន្ទប់ទទេ គាត់នឹងកាត់បន្ថយពេលវេលាបង្រៀនរបស់លោកពាក់កណ្តាលពី 30 នាទីមកត្រឹម 15 នាទី និយាយទៅកាន់ជញ្ជាំង បន្ទាប់មកដកថយទៅមន្ទីរពិសោធន៍របស់លោក ដោយហេតុនេះបំពេញកាតព្វកិច្ចតាមកិច្ចសន្យារបស់លោក។ ចំពោះលោកញូតុនវិញ មិនចូលចិត្តការបង្រៀន ឬសិស្សទេ។ ពេញមួយអាជីពរបស់លោក លោកត្រូវបានចាត់តាំងសិស្សតែបីនាក់ប៉ុណ្ណោះឱ្យបង្រៀន ហើយគ្មាននរណាម្នាក់គួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេ។ [៩]

ញូតុនត្រូវបានជ្រើសរើសជា សមាជិកនៃសមាគមរាជវង្ស (FRS) ក្នុងឆ្នាំ ១៦៧២។

ការពិនិត្យឡើងវិញនៃ ភូមិសាស្ត្រទូទៅ

[កែប្រែ]
តួលេខមួយចំនួនបានបន្ថែមដោយអ៊ីសាក់ ញូតុន នៅក្នុងឆ្នាំ 1672 និង 1681 នៃ Geographia Generalis ។ តួលេខទាំងនេះបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងការបោះពុម្ពជាបន្តបន្ទាប់ផងដែរ។ [២០]

តំណែង​សាស្ត្រាចារ្យ​គណិតវិទ្យាលូកាស៊ីអាន នៅខេមប្រ៊ីជ រួមមាន​ការទទួលខុសត្រូវ​ក្នុងការបង្រៀន ​ភូមិវិទ្យា ។ [២០] នៅឆ្នាំ ១៦៧២ និងម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៦៨១ ញូតុន​បានបោះពុម្ព​សៀវភៅ Geographia Generalis ដែលបានកែសម្រួល កែតម្រូវ និងធ្វើវិសោធនកម្ម ជាសៀវភៅភូមិវិទ្យាដែលបានបោះពុម្ពលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៦៥០ ដោយ ប៊ែរណាឌូស វ៉ារីញូស ដែលបានទទួលមរណភាពនៅពេលនោះ។ [៨] [២១] នៅក្នុងសៀវភៅ Geographia Generalis លោកវ៉ារីញូស បានព្យាយាមបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះទ្រឹស្តីដែលភ្ជាប់គោលការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រទៅនឹងគោលគំនិតបុរាណក្នុងភូមិវិទ្យា ហើយបានចាត់ទុកភូមិវិទ្យាថាជាល្បាយរវាងវិទ្យាសាស្ត្រ និងគណិតវិទ្យាសុទ្ធដែលអនុវត្តចំពោះការវាស់វែងលក្ខណៈពិសេសនៃផែនដី។ [២០] [២២] ខណៈពេលដែលវាមិនច្បាស់ថាតើញូតុនធ្លាប់បានបង្រៀនផ្នែកភូមិសាស្ត្រដែរឬទេ ការបកប្រែសៀវភៅជាភាសាអង់គ្លេសរបស់ដាកឌែល (Dugdale) និងហ្ស័រ (Shaw) ឆ្នាំ ១៧៣៣ បានបញ្ជាក់ថា ញូតុនបានបោះពុម្ពសៀវភៅនេះដើម្បីឱ្យសិស្សអាន ពេលដែលគាត់បង្រៀនលើប្រធានបទនេះ។ [២០] សៀវភៅ Geographia Generalis ត្រូវបានអ្នកខ្លះមើលឃើញថាជាខ្សែបែងចែករវាងប្រពៃណីបុរាណ និងសម័យទំនើបនៅក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រភូមិវិទ្យា ហើយការចូលរួមរបស់ញូតុននៅក្នុងការបោះពុម្ពជាបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានគេគិតថាជាផ្នែកធំមួយនៃហេតុផលសម្រាប់មរតកដ៏យូរអង្វែងនេះ។ [២៣]

ញូតុនត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជាបុរសម្នាក់ដែលមានការខិតខំប្រឹងប្រែង និងមានវិន័យខ្ពស់ ដែលបានលះបង់ជីវិតចំពោះការងារ។ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានចំណង់ចំណូលចិត្តយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការងារ ដែលគាត់ផ្តល់អាទិភាពលើសពីសុខភាពផ្ទាល់ខ្លួនថែមទៀតផង។ ញូតុនក៏បានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើចំណង់អាហាររបស់គាត់ ដោយសន្សំសំចៃអាហារ និងភេសជ្ជៈ ហើយក្លាយជាអ្នកបរិភោគបួស នៅដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃជីវិត។ ខណៈពេលដែលញូតុន ជាមនុស្សសម្ងាត់ និងមានអារម្មណ៍ភ័យកង្វល់ច្រើន គាត់មិនត្រូវបានចាត់ទុកថាមានជំងឺវិកលចរិត ឬជំងឺបាយប៉ូឡាទេ។ គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា «បុគ្គលពហុជំនាញដ៏អស្ចារ្យ» ដែល «មានសមត្ថភាពចម្រុះច្រើនផ្នែក» ហើយការសិក្សាដំបូងៗរបស់គាត់មួយចំនួនពាក់ព័ន្ធនឹងអក្សរសាស្ត្រសំឡេង និងភាសាសកលដែលអាចប្រើបានទូទាំងពិភពលោក។[៣៣]

ចំណាប់អារម្មណ៍ចម្រុះរបស់លោកញូតុនត្រូវបានគេមើលឃើញនៅក្នុងបណ្ណាល័យរបស់គាត់ ដែលមានសៀវភៅចំនួន ១៧៥២ ក្បាលដែលអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណបាន។ មួយផ្នែកធំមានស្នាដៃលើទេវវិទ្យា (27.2% ឬ ៤៧៧ ក្បាល) បន្ទាប់មកគឺអាល់គីមី (9.6%, ១៦៩ ក្បាល) គណិតវិទ្យា (7.2%, ១២៦ ក្បាល) រូបវិទ្យា (3.0%, ៥២ ក្បាល) និងចុងក្រោយគឺតារាសាស្ត្រ (1.9%, ៣៣ ក្បាល)។ នៅទីបំផុត សៀវភៅដែលទាក់ទងនឹងស្នាដៃវិទ្យាសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញរបស់គាត់មានចំនួនតិចជាង 12% នៃការឈុតសរុប។ [៣៤]

ទោះបីជាមានការអះអាងថាគាត់ធ្លាប់ភ្ជាប់ពាក្យក៏ដោយ [lower-alpha ២] ញូតុនមិនដែលរៀបការទេ។ វ៉ុលទែរ ដែលនៅទីក្រុងឡុងដ៍នៅពេលពិធីបុណ្យសពរបស់ញូតុន បាននិយាយថាគាត់ "មិនដែលមានអារម្មណ៍ទាក់ទាញចំពោះតណ្ហាណាមួយឡើយ មិនទទួលរងនូវភាពទន់ខ្សោយទូទៅរបស់មនុស្សជាតិ ហើយក៏មិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយស្ត្រីដែរ - ជាស្ថានភាពមួយ ត្រូវបានធានាដោយវេជ្ជបណ្ឌិត និងគ្រូពេទ្យវះកាត់ដែលបានទៅជួបគាត់នៅវេលាចុងក្រោយរបស់គាត់" [៣៦]

ញូតុនមានមិត្តភាពជិតស្និទ្ធជាមួយគណិតវិទូជនជាតិស្វីស នីកូឡា ហ្វាទីយ៉ូ ដឺ ឌុយលីយេ ដែលបានជួបនៅទីក្រុងឡុងដ៍ប្រហែលក្នុងឆ្នាំ ១៦៨៩; [៣៧] ការឆ្លើយឆ្លងមួយចំនួនរបស់ពួកគេនៅសេសសល់។ [៣៨] [៣៩] ទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេបានឈានដល់ទីបញ្ចប់ភ្លាមៗ និងពិបាកពន្យល់នៅឆ្នាំ ១៦៩៣ ហើយក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ញូតុនបានទទួលរងនូវជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត រួមមានការផ្ញើសំបុត្រចោទប្រកាន់យ៉ាងព្រៃផ្សៃទៅកាន់មិត្តភក្តិគឺ សាមុយអែល ភីបស៍ និងចន ឡុក ។ កំណត់ត្រារបស់គាត់ទៅកាន់ឡុក រួមមានការចោទប្រកាន់ថាឡុក ធ្វើឲ្យគាត់ជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងបញ្ហាជាមួយស្ត្រី តាមវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត"។ [៤០]

ញូតុនហាក់ដូចជាមានចិត្តរាបទាបចំពោះសមិទ្ធផលរបស់គាត់ ដោយបានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅអនុស្សាវរីយ៍ក្រោយៗទៀតថា "ខ្ញុំមិនដឹងថាខ្ញុំមើលដូចអ្វីចំពោះពិភពលោកទេ ប៉ុន្តែចំពោះខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ វាហាក់ដូចជាក្មេងប្រុសម្នាក់កំពុងលេងនៅលើឆ្នេរសមុទ្រ ហើយពេលខ្លះតែងតែស្វែងរកគ្រួសរលោងជាង ឬសំបកខ្យងស្រស់ស្អាតជាងធម្មតា ខណៈពេលដែលមហាសមុទ្រនៃសេចក្តីពិតមិនទាន់រកឃើញនៅចំពោះមុខខ្ញុំនៅឡើយ" យ៉ាងណាក៏ដោយ គាត់អាចមានចិត្តប្រកួតប្រជែងខ្លាំង ហើយពេលខ្លះគាត់មានការចងកំហឹងចំពោះគូប្រជែងខាងបញ្ញា ហើយមិនស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការវាយប្រហារដោយផ្ទាល់ រាល់ពេលដែលសមស្រប - លក្ខណៈទូទៅដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសម័យរបស់គាត់ជាច្រើន។ [៣៣] ជាភស្តុតាង នៅក្នុងលិខិតមួយផ្ញើទៅកាន់រូប៊ីត ហុក ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៦៧៥ គាត់បានសារភាពថា "បើខ្ញុំបានមើលឃើញឆ្ងាយជាងនេះ នោះគឺដោយសារខ្ញុំបានឈរលើស្មារបស់យក្ស"។ [៤១] ប្រវត្តិវិទូខ្លះបានអះអាងថា រឿងនេះ ដែលសរសេរនៅពេលដែលញូតុន និងហុកកំពុងឈ្លោះប្រកែកគ្នាលើការរកឃើញអុបទិក គឺជាការវាយប្រហារដោយចេតនាទៅលើហុក ដែលទំនងជាមានកម្ពស់ទាប និងខ្នងកោង ជាជាង(ឬបន្ថែមលើ)សេចក្តីថ្លែងការណ៍នៃភាពថ្លៃថ្នូរ។ [៤២] ម្យ៉ាងវិញទៀត សុភាសិតដែលគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយអំពីការឈរលើស្មារបស់យក្ស រកឃើញនៅក្នុង Jacula Prudentum របស់កវី ចច ហឺបឺត នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ (១៦៥១) ក្នុងចំណោមរបស់ផ្សេងទៀត មានចំណុចសំខាន់របស់ខ្លួនថា "មនុស្សតឿនៅលើស្មារបស់យក្សមើលឃើញឆ្ងាយជាងក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរ" ដូច្នេះ តាមពិតដាក់ញូតុនខ្លួនឯងជំនួសហុកថាជា 'មនុស្សតឿ' ដែលមើលឃើញវែងឆ្ងាយជាង។ [៩]

ឯកសារយោង

[កែប្រែ]
  1. ↑ Kevin C. Knox, Richard Noakes (eds.), From Newton to Hawking: A History of Cambridge University's Lucasian Professors of Mathematics, Cambridge University Press, 2003, p. 61.
  2. ↑ "Fellows of the Royal Society". London: Royal Society. Archived from the original on 16 March 2015.
  3. ↑ Hatch, Robert A. (1988). "Sir Isaac Newton". The Scientific Revolution Homepage. Archived from the original on 5 November 2022. Retrieved 13 June 2023.
  4. ↑ Storr, Anthony (December 1985). "Isaac Newton". British Medical Journal (Clinical Research Edition) 291 (6511): 1779–84. DOI:10.1136/bmj.291.6511.1779.
  5. ↑ Keynes, Milo (20 September 2008). "Balancing Newton's Mind: His Singular Behaviour and His Madness of 1692–93". Notes and Records of the Royal Society of London 62 (3): 289–300. DOI:10.1098/rsnr.2007.0025.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 Westfall 1980. Cite error: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTEWestfall1980" defined multiple times with different content.
  7. ↑ Whiteside, D. T. (1982). "Newton the Mathematician". ជា Bechler, Zev. Contemporary Newtonian Research. Studies in the History of Modern Science. Dordrecht: Springer. pp. 110–111. ល.ស.ប.អ. 978-94-009-7717-4. https://books.google.com/books?id=LP3nCAAAQBAJ&pg=110.
  8. 1 2 3 4 5 6 Westfall 1994, pp. 16–19. Cite error: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTEWestfall1994" defined multiple times with different content.
  9. 1 2 3 4 5 White 1997.
  10. ↑ Westfall, Richard S. (1962). "The Foundations of Newton's Philosophy of Nature". The British Journal for the History of Science 1 (2): 171–182. DOI:10.1017/S0007087400001345.
  11. 1 2 Connor, Elizabeth (1 January 1942). "Sir Isaac Newton, the Pioneer of Astrophysics". Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific 4 (158).
  12. 1 2 Newton, Isaac. "Waste Book". Cambridge University Digital Library. Archived from the original on 8 January 2012. Retrieved 10 January 2012.
  13. ↑ Isaac Newton: A Biography. 1934. p. 41. https://archive.org/details/b29977800/page/41.
  14. ↑ Mochari, Ilan (19 October 2015). "Here's How Isaac Newton Remembered Everything He Read: The scientific genius had very specific habits when he pored over books in his favorite library.". Inc.. https://www.inc.com/ilan-mochari/how-isaac-newton-remembered-everything-he-read.html.
  15. ↑ Keynes, Milo (2008-09-20). "Balancing Newton's mind: his singular behaviour and his madness of 1692–93". Notes and Records of the Royal Society 62 (3): 289–300. DOI:10.1098/rsnr.2007.0025.
  16. 1 2 Westfall 1980, p. 178.
  17. 1 2 Westfall 1980, p. 179.
  18. 1 2 White 1997, p. 151.
  19. ↑ Isaac Newton. London. 2007. pp. 39–40. ល.ស.ប.អ. 978-0-09-928738-4. https://archive.org/details/isaacnewton0000ackr/page/39.
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 Warntz, William (June 1989). "Newton, The Newtonians, and the Geographia Generalis Varenii". Annals of the Association of American Geographers 79 (2): 165–191. ISSN 0004-5608. DOI:10.1111/j.1467-8306.1989.tb00257.x. Cite error: Invalid <ref> tag; name "Warntz1989" defined multiple times with different content.
  21. 1 2 Baker, J. N. L. (1955). "The Geography of Bernhard Varenius". Transactions and Papers (Institute of British Geographers) 21 (21): 51–60. DOI:10.2307/621272.
  22. 1 2 Bernhard Varenius (1622–1650). 2008. pp. 227–237. ល.ស.ប.អ. 978-90-04-16363-8.
  23. 1 2 The SAGE Handbook of Geographical Knowledge. 2011. ល.ស.ប.អ. 978-1-4129-1081-1.
  24. ↑ Hatch, Robert A. (1988). "Sir Isaac Newton". The Scientific Revolution Homepage. Archived from the original on 5 November 2022. Retrieved 13 June 2023.
  25. ↑ Storr, Anthony (December 1985). "Isaac Newton". British Medical Journal (Clinical Research Edition) 291 (6511): 1779–84. DOI:10.1136/bmj.291.6511.1779.
  26. ↑ Keynes, Milo (20 September 2008). "Balancing Newton's Mind: His Singular Behaviour and His Madness of 1692–93". Notes and Records of the Royal Society of London 62 (3): 289–300. DOI:10.1098/rsnr.2007.0025.
  27. ↑ Whiteside, D. T. (1982). "Newton the Mathematician". ជា Bechler, Zev. Contemporary Newtonian Research. Studies in the History of Modern Science. Dordrecht: Springer. pp. 110–111. ល.ស.ប.អ. 978-94-009-7717-4. https://books.google.com/books?id=LP3nCAAAQBAJ&pg=110.
  28. ↑ Westfall, Richard S. (1962). "The Foundations of Newton's Philosophy of Nature". The British Journal for the History of Science 1 (2): 171–182. DOI:10.1017/S0007087400001345.
  29. ↑ Isaac Newton: A Biography. 1934. p. 41. https://archive.org/details/b29977800/page/41.
  30. ↑ Mochari, Ilan (19 October 2015). "Here's How Isaac Newton Remembered Everything He Read: The scientific genius had very specific habits when he pored over books in his favorite library.". Inc.. https://www.inc.com/ilan-mochari/how-isaac-newton-remembered-everything-he-read.html.
  31. ↑ Keynes, Milo (2008-09-20). "Balancing Newton's mind: his singular behaviour and his madness of 1692–93". Notes and Records of the Royal Society 62 (3): 289–300. DOI:10.1098/rsnr.2007.0025.
  32. ↑ Isaac Newton. London. 2007. pp. 39–40. ល.ស.ប.អ. 978-0-09-928738-4. https://archive.org/details/isaacnewton0000ackr/page/39.
  33. 1 2 Rowlands, Peter (2017). Newton And Modern Physics. World Scientific Publishing. pp. 50–55. ល.ស.ប.អ. 978-1-78634-332-1. https://books.google.com/books?id=CRM0DwAAQBAJ&pg=PA50.
  34. ↑ van Gent, Robert H. (1993). "Isaac Newton and Astrology: Witness for the Defence or for the Prosecution?". Correlation: J. Research Astrology 12. Retrieved on 9 December 2025.
  35. ↑ Hutton, Charles (1795/6). A Mathematical and Philosophical Dictionary. vol. 2. p. 100.
  36. ↑ Voltaire (1894). "14". Letters on England. Cassell. p. 100. https://archive.org/stream/lettersonenglan00voltgoog#page/n102.
  37. ↑ Hatch, Robert A. "Newton Timeline". The Scientific Revolution. Archived from the original on 2 August 2012. Retrieved 13 August 2012.
  38. ↑ "Duillier, Nicholas Fatio de (1664–1753) mathematician and natural philosopher". Janus database. Archived from the original on 1 July 2013. Retrieved 22 March 2013. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  39. ↑ "Collection Guide: Fatio de Duillier, Nicolas [Letters to Isaac Newton]". Online Archive of California. Archived from the original on 31 May 2013. Retrieved 22 March 2013.
  40. ↑ Manuel 1968.
  41. ↑ Newton, Isaac. "Letter from Sir Isaac Newton to Robert Hooke". Historical Society of Pennsylvania. Archived from the original on 4 August 2020. Retrieved 7 June 2018. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  42. ↑ Science: A History; 1543–2001. London. 2002. p. 241. ល.ស.ប.អ. 978-0-7139-9503-9. https://archive.org/details/isbn_9780713997316/page/164.
  1. 1 2 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "OSNS".
  2. ↑ This claim was made by William Stukeley in 1727, in a letter about Newton written to Richard Mead. Charles Hutton, who in the late eighteenth century collected oral traditions about earlier scientists, declared that there "do not appear to be any sufficient reason for his never marrying, if he had an inclination so to do. It is much more likely that he had a constitutional indifference to the state, and even to the sex in general."[៣៥]
Cite error: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found.
បានពី "https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=អ៊ីសាក់_ញូតុន&oldid=337411"