នយោបាយ

លោកស៊ុន-ជឺ

នយោបាយ គឺមកពីពាក្យរបស់ក្រិចដែលគេហៅថា Politikos ហើយវាមានទាក់ទង់ទៅនឹងមនុស្ស ដែលជាទូទៅ ត្រូវបានគេប្រើចំពោះវិទ្យាសាស្ត្រ សិល្បះ ក្នុងការដំណើរការក្នុងផ្នែករដ្ឋាភិបាល រឺក៏ក្នុងកិច្ចការរដ្ឋជាដើម រួមបញ្ជូលទាំង សកម្មភាពផ្ទៃក្នុងរបស់រដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ប៉ុន្ដែវាក៏ជួយសំរាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ ទីជនបទ ជាពិសេស ខាងផ្នែករួបរួមគ្នាជាក្រុម ជាបណ្ឌិតសភា និង សាសនា មួយផ្នែកផងដែរនៅក្នុងសង្គម។ វាកើតឡើងនៅក្នុងសង្គមដែលមានការធ្វើបដិវត្ត របស់អ្នកគ្រប់គ្រង់ រឺអ្នកកាន់អំណាច ហើយប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្ដ និងកលយុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បីប្រើ ធ្វើជារូបមន្តហើយបានកំណត់ថាជា នយោបាយ។ នយោបាយដែលទំនើប គឺសំដៅ និយាយអំពីរបបប្រជាធិបតេយ្យ ហើយមានទំនាក់ទំនងរវាង មនុស្សនឹង នយោបាយ។ វាគឺជាគំនិតមួយ ដូចជាផ្លូវដែលដែលយើង ជ្រើសរើសដើរ (ជ្រើសរើសរដ្ឋាភិបាលជាផ្លូវការហើយធ្វើការសំរាច់ចេញជាសារធារណៈ។ ពាក្យ Politics មកពីពាក្យរបស់ភាសាក្រិច Πολιτικά (politika) ដែលត្រូវបាន បង្កើតដោយលោក អារីស្តូដថល (Aristotle)។ ឈ្មោះសៀវភៅរបស់គាត់គឺ ឈ្មោះ governing and governments ដែលត្រូវបាន បោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេស ក្នុងសទសវត្សទី២០។ នយោបាយឯកវច្ចនៈ លើកដំបូងត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងភាសាអង់គ្លេស និងមកពីភាសាបារាំងពាក់កណ្ដាល និងមកពីភាសាឡាតាំងខ្លះ ដូចជា Politicus ក្នុងឆ្នាំ១៤៣០។ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្ស ជនស៊ីវិលហើយជាកម្មសិទ្ធរបស់រដ្ឋ។

និរុត្តិសាស្ដ្រ

ពាក្យ Politics មកពីពាក្យរបស់ភាសាក្រិច Πολιτικά (politika) ដែលត្រូវបាន បង្កើតដោយលោក អារីស្តូដថល (Aristotle)។ ឈ្មោះសៀវភៅរបស់គាត់គឺ ឈ្មោះ governing and governments ដែលត្រូវបាន បោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេស ក្នុងសទសវត្សទី២០។ នយោបាយឯកវច្ចនៈ លើកដំបូងត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងភាសាអង់គ្លេស និងមកពីភាសាបារាំងពាក់កណ្ដាល និងមកពីភាសាឡាតាំងខ្លះ ដូចជា Politicus ក្នុងឆ្នាំ១៤៣០។ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្ស ជនស៊ីវិលហើយជាកម្មសិទ្ធរបស់រដ្ឋ។

ប្រវត្តិរបស់នយោបាយ

ប្រវិត្តិរបស់នយោបាយ គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំអោយឃើញពីដើមកំណើត និងការអភិវឌ្ឍន៍​ សេដ្ឋកិច្ច និងការស្ថាបនារបស់រដ្ឋាភិបាល។

រដ្ឋ

ដើមកំណើតរបស់រដ្ឋគឺត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍ នៃ សិល្បះនៃការធ្វើសង្រ្គាម។ បើតាមប្រវត្តិសាស្រ្ដបាននិយាយថា រាល់សម្ព័ន្ធ នយោបាយទាំងអស់ នៃប្រភេទផ្សេងៗនៃការចំនុះ ដែលមានអាទិភាពដើម្បីជោគជ័យចំពោះសង្គ្រាម។ ស្ដេចនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន រួមបញ្ជូលទាំង ប្រវត្តិបុរាណរបស់ចិន និង ជប៉ុន បានសំរាច់ធ្វើជាអាទិទេព។ ការស្ថាបនាដែលត្រូវបានកំណត់ដោយរដ្ឋ ដែលក្រោមការយល់ព្រមពីស្ដេច រហូតមកដល់ការធ្វើបដិវត្តរបស់បារាំង បានដាក់រាជ្យរបស់ស្ដេច។ យ៉ាងណាក៏ដោយរាជាធិបតេយ្យក្នុងចំនោម យូរជាងគេនិងចាស់ជាងគេរបស់ផ្នែកនយោបាយ នៅដើមឆ្នាំ២១០០ គ.ស នៅក្នុងប្រទេស ស៊ូមឺរៀ។ នៅក្នុងទសវត្សទី២១ គ.ស ប្រទេសអង់គ្លេសដែលកាន់របបរាជាធិបតេយ្យ បាន​ក្លាយទៅជាស្ថាប័នរដ្ឋតាមរយះការរក្សាទុកជាគេដំណែល។ The king ruled his kingdom with the aid of his Council without it he could not hold his territories. The Council is the king's master mind. The Council is the germ of constitutional government. Long before the council became a bulwark of democracy, it rendered invaluable aid to the institution of kingship by ស្ដេចបានកំណត់ច្បាប់នៅក្នុងអាណាចក្ររបស់ខ្លួន ជាមួយនឹងការទំនុកបំរុងនៃក្រុមប្រឹក្សាសភារបស់ព្រះអង្គ ដោយគ្មាននយោបាយ។ គាត់មិនអាចរងចាំដែនដីរបស់គាត់បានឡើយ។អាណាចក្រគឺជាការគ្រប់គ្រង់របស់ស្ដេច។ក្រុមប្រឹក្សាគឺជាមេរោគនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់រដ្ឋាភិបាល។