This article is about the Sun and its planetary system. For other systems, see planetary system and star system. For a list of physical and orbital statistics for the Solar System's largest bodies, see List of gravitationally rounded objects of the Solar System.

ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ (Système Solaire) ជាប្រព័ន្ធមួយប្រភេទដែលគេហៅថា ប្រព័ន្ធភព (Système Planétaire)។ ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យផ្សំឡើងដោយ ផ្កាយចំនួនមួយ(ព្រះអាទិត្យ), និង វត្ថុវេហានានាដែលគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ៖ ភពទាំង ៨ និង អង្គរណបធម្មជាតិ (Satallites Naturels) របស់ភពទាំងនោះដែលគេស្គាល់ចំនួន ១៦៥ អង្គ និង មានចុល្លអង្គរាប់លានទៀត៖ តារាសណ្ឋាន (Astéroïdes), វត្ថុកក (Corps Glacés), ផ្កាយដុះកន្ទុយ (Comètes), ម៉េតេអូរីតត៍ (Météorites), ធូលីអន្តរភព (Poussière Interplanétaire)។ ធាតុផ្សំនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យទាំងអស់នេះត្រូវបានកកើតឡើងមកពីការរលាយពពកនៃម៉ូឡេគុលយក្សមួយ (Géant Nuage Moléculaire) កាលពី ៤៦ ពាន់លានឆ្នាំមុន (៤៦ ០០០ ០០០ ០០០)។ ម៉ាសមួយភាគធំរបស់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យគឺជាម៉ាសរបស់តារាព្រះអាទិត្យ។ ម៉ាសនៃវត្ថុទាំងអស់របស់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យគឺមួយចំណែកធំស្ទើរតែទាំងអស់ជាម៉ាសរបស់វត្ថុមួយចំនួនដែលសុទ្ធសឹងតែជាភពឯកោ (Planètes Solitaires) សុទ្ធសាធចំនួន ៨ ដែលគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ គន្លងគោចររបស់ភពទាំង ៨ នេះមានរាងស្ទើរតែជារង្វង់ពេញលេញ ហើយឋិតក្នុងប្លង់ជាឌីសក៍ស្ទើរតែរាបស្មើដែលគេហៅឌីសក៍នេះថាជា ប្លង់អេលីបទីគ (Plan Eliptique)។ ក្នុងចំណោមភពទាំង ៨ នេះ, មានភពចំនួន ៤ ដែលតូចៗហើយឋិតនៅជិតព្រះអាទិត្យ (ពួកភពក្នុង Planètes Internes)។ បើរាប់ពីក្នុងទៅក្រៅ (ពីភពដែលជិតព្រះអាទិត្យជាងគេ) គឺ មាន ភព Mercure, ភព Vénus, ភព ផែនដី (Terre), ភព Mars។

បើគូរអោយស្រួលយល់, ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យផ្សំឡើងដោយ៖ -ព្រះអាទិត្យ ដែលជាផ្កាយ (Etoile) មិនមែនជាភព (Planète) ទេ។ -ភពក្នុងរបស់ផែនដី (Planètes Telluriques Internes) ទាំង ៤ -ខ្សែអាស្តេរ៉ូអ៊ីតព័ទ្ធ (Ceinture d'astéroïdes) ដែលក្នុងនោះមាន អង្គសិលាតូចៗ (Petits Corps Rocheux), មហាឧស្ម័នក្រៅ (Géants Gazeux Externes) ទាំង ៤ (មិនមែនជាភពក្នុងរបស់ផែនដីទេ) -ខ្សែអាស្តេរ៉ូអ៊ីតព័ទ្ធទី២ដែលគេហៅថា ខ្សែព័ទ្ធ Kuiper (Ceinture de Kuiper) ដែលផ្សំដោយវត្ថុកក។

ហួសពីខ្សែព័ទ្ធ Kuiper នេះទៅគឺមាន ឌីសក៍នៃបំណែកវត្ថុ (Disc des objets épars/ DOE) ដែលសំនួនមួយនេះគេដាក់តាមទ្រឹស្តីលើកឡើងដោយលោក Jan Oort គឺ ពពកអ៊ូត (Nuage d'Oort)។ ហួសពីនេះទៅទៀតមាន អេល្យូប៉ូស (Héliopause) ដែលជាលីមីតរបស់ប្រព័ទ្ធព្រះអាទិត្យដោយសំអាងទៅលើការថយចុះនូវបរិមាណរបស់ ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ (Vents Solaires) នៅត្រឹមនេះ (ដែលនៅត្រឹមនេះ ខ្យល់កាឡាក់ទីគ (Vents Galactiques) មានបរិមាណច្រើនជា ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ)។

បើគេរាប់ភពទាំង ៨ នៃតាមលំដាប់ចំងាយពីជិតទៅឆ្ងាយ (ពីក្នុងទៅក្រៅ) ធៀបនឹងព្រះអាទិត្យនោះគេបាន៖ Mercure, Vénus, ភពផែនដី, Mars, Jupiter, Saturne, Uranus, Neptune។

ឧបនីយកម្មឈ្មោះភពទាំងនេះជាភាសាខ្មែរអាចធ្វើទៅបាន ត្រឹមថាឈ្មោះជាខ្មែរមិនស្របតាមបទដ្ឋាននានាជាតិដែលគេទទួលស្គាល់ជាទួទៅ។

ក្នុងចំណោមភពទាំង ៨ មានភពចំនួន ៦ ដែលមាន អង្គរណប (Satallites) គោចរជុំវិញពួកវា។ ចំណែកភពក្រៅនីមួយៗមាននូវ កងភព (Anneau Planétaire) មួយព័ទ្ធជុំវិញដែលផ្សំដោយធូលី និង កំទេចកំទីដទៃទៀត។ លើកលែងតែភពផែនដីមួយ, ភពដទៃទៀត (ភពទាំង ៧ ទៀត) គឺត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាម ទេវបុត្រ និង ទេពធីតា នានាដែលមានក្នុង និម្មិតកថារ៉ូម៉ាំង និង ក្រិចទាំងអស់។

នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ ២០០៨ អង្គធាតុតូចៗបួន ត្រូវបានគេចាត់ចូលក្នុងថ្នាក់ កូនភព (dwarfplanets) ។ កូនភព ទាំងបួននោះគឺ៖ សឺរេស (Ceres) ស្ថិតនៅក្នុងខ្សែក្រវាត់ផ្កាយព្រះគ្រោះ និងកូនភពបីទៀតមាន ភ្លុយតុង (Pluto) (នព្វគ្រោះ) ម៉ាគីម៉ាគី (Makemake) និង អៀរីស (Eris) ដែលគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ នៅក្រៅភពណិបទូន

ផ្កាយព្រះគ្រោះ រិសថា (Vesta)។

ភពចំនួនប្រាំមួយ និងកូនភពពីរទៀត ត្រូវបានវិលជុំវិញដោយតារារណបធម្មជាតិ ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា ព្រះចន្ទ (Moons) បន្ទាប់ពី ព្រះចន្ទរបស់ផែនដី ព្រះចន្ទនៃភពខាងក្រៅ ត្រូវបានហ៊ុមព័ន្ធជុំវិញជារង្វង់ ដោយធូលី និងភាគល្អិតផ្សេងទៀត។

មាតិកា

១ យត្តស័ព្ទ
២ ព្រះអាទិត្យ
៣ មណ្ឌលខាងក្នុង
- ៣.១ ភពក្នុង
- ៣.២ ខ្សែក្រវាត់ផ្កាយព្រះគ្រោះ
៤ មណ្ឌលកណ្ដាល
- ៤.១ ភពក្រៅ
- ៤.២ ផ្កាយដុះកន្ទុយ
៥ សង្ខេបជារូបភាព

យត្តស័ព្ទ [កែប្រែ]

មណ្ឌលនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ

មណ្ឌល [កែប្រែ]

តាមធម្មតា គេចែកប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ទៅជាមណ្ឌល។ មណ្ឌលខាងក្នុងនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ រួមបញ្ចូលភពរឹងបួន និងខ្សែក្រវាត់ផ្កាយព្រះគ្រោះ ហើយមណ្ឌលខាងក្រៅ សំដៅលើអ្វីទាំងអស់ ដែលស្ថិតនៅក្រៅខ្សែក្រវាត់ផ្កាយព្រះគ្រោះ។ ចាប់តាំងពីការរកឃើញខ្សែក្រវាត់ខាយព័រនៅក្រៅ ភពណិបទូន គេបានកំណត់យកភពឧស្ម័នយក្សទាំងបួនជាមណ្ឌលកណ្ដាល។

ភព កូនភព និងរូបធាតុតូចៗ [កែប្រែ]

នៅខែសីហា ២០០៦ សហភាពតារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ (International Astronomical Union) បានកំណត់និយមន័យនៃភព ជាដំបូង ដោយសារការរកឃើញចក្រវាលថ្មីមួយទៀតឈ្មោះ អៀរីស ហើយការពិភាក្សាជាបន្តបន្ទាប់ គឺស្ដីពីការចាត់ថ្នាក់របស់វា។ តាមនិយមន័យនេះ គេបានចែកវត្ថុធាតុ ដែលគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ ជាបីថ្នាក់ផ្សេងគ្នាគឺ៖ ភព កូនភព និងរូបធាតុតូចៗនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។

ភពគឺជាអង្គធាតុទាំងឡាយណា ដែលគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ មានម៉ាសគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យខ្លួនវាមានរាងជាស្វ៊ែរ ហើយអាចសម្អាតវត្ថុតូចៗដែលស្ថិតនៅជិតគន្លងគោចររបស់ខ្លួន។ ដោយផ្អែកតាមនិយមន័យនេះ ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ មានភពចំនួនប្រាំបី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់គឺ៖ ភពពុធ ភពសុក្រ ភពផែនដី ភពអង្គារ ភពព្រហស្បតិ៍ ភពសៅរ៍ ភពអ៊ុយរ៉ានុស និងភពណិបទូន។ ភ្លុយតុង ត្រូវបានបាត់បង់ឋានៈជាភព ដោយសារតែវាមិនបានសម្អាតវត្ថុធាតុផ្សេងក្នុងខ្សែក្រវាត់ខាយព័រ ដែលស្ថិតនៅជិតគន្លងរបស់ខ្លួនឡើយ។

កូនភពគឺជាអង្គធាតុទាំងឡាយណា ដែលគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ មានម៉ាសធំគ្រប់គ្រាន់ធៀបនឹងវត្ថុនៅជុំវិញដោយទំនាញរបស់វា តែមិនអាចសម្អាតវត្ថុធាតុផ្សេងដែលនៅជិតគន្លងរបស់ខ្លួនបាន ដូចភពឡើយ និងពុំមែនជាតារារណប។ តាមនិយមន័យនេះ ក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ មានកូនភពចំនួនបួន ដែលត្រូវបានគេស្គាល់គឺ៖ សឺរេស ភ្លុយតុង ម៉េកម៉េក និងអៀរីស។ អង្គធាតុផ្សេងទៀត ទំនងជាអាចចាត់ចូលទៅក្នុងថ្នាក់ជាកូនភពដែរនោះមាន៖ សេដណា (Sedna) អ៊រគុស (Orcus) និង កៅអា (Quaoar) ។ កូនភព ដែលវិលជុំវិញ មណ្ឌលត្រង់-ណិបទូនាន (the trans-Neptunian) ហៅថា ភ្លុយតូអ៊ីដ (Plutoids) ។

ក្រៅពីនេះ អង្គធាតុដទៃទៀតដែលវិញជុំវិញព្រះអាទិត្យ ហៅថា រូបធាតុតូចៗនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។

ឧស្ម័ន ថ្ម និងទឹកកក [កែប្រែ]

តារាវិទូជាច្រើន បានកំណត់ពាក្យស័ព្ទ៖ ឧស្ម័ន ថ្ម និង ទឹកកក ដើម្បីពណ៌នាថ្នាក់នៃវត្ថុធាតុជាច្រើន ដែលបានរកឃើញនៅក្នុងលំហ។ ឧស្ម័ន គឺជារូបធាតុដែលចំណុចរលាយទាប ដូចជា៖ អាតូមអ៊ីដ្រូសែន (H) អេល្យូម (He) និង ឧស្ម័នកម្រ (Noble) ។ ទឹកកក មានដូចជា៖ ទឹក (H₂O: water) មេតាន (CH₄: methane) អាម៉ូញ៉ាក់ (NH₃: ammonia) និង កាបូនឌីអុកស៊ីត (CO₂: carbon dioxide) ដែលមានចំណុចរលាយរហូតដល់ ២00-៣00 អង្សាកែវិន (Kevin) ។ ការផ្លាស់ប្ដូរថ្នាក់ពាក្យស័ព្ទ ទាំងនេះតាងដោយការប្រមូលផ្ដុំសារធាតុ ដែលមានចំណុចរំពុះទាប (ក្រោម ២០០-៣០០ អង្សាកែវិន) រួមមាន ទឹកកក និង ឧស្ម័ន អាស្រ័យទៅនឹងសីតុណ្ហភាព។ ការផ្លាស់ប្ដូរនេះ អាចជា ទឹកកក វត្ថុរាវ និង ឧស្ម័ន ដែលត្រូវបានគេប្រទះនៅកន្លែងជាច្រើននៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ថ្ម (rock) ត្រូវបានគេប្រើដើម្បី ពណ៌នាពីរូបធាតុ ដែលមានចំណុចរលាយខ្ពស់ (លើសពី ៥០០ អង្សាកែវិន) ដែលជាធាតុផ្សំច្រើនបំផុតនៃភពរឹង ដូចជាស៊ីលីកាត (Si₂O: silicates) ជាដើម។

ខ្នាតតារាសាស្ត្រ (Astronomical unit) [កែប្រែ]

តារាវិទូ តែងតែវាស់ចម្ងាយដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដោយគិតជាខ្នាតតារាសាស្ត្រ (AU) ។ ១ ខ្នាតតារាសាស្ត្រ គឺកំណត់យកចម្ងាយមធ្យមពីផែនដីទៅព្រះអាទិត្យ ដោយ 1 AU = 149,598,000 km (92,956,000 mi) ។ ភ្លុយតុង មានចម្ងាយប្រហែល 38 AU ពីព្រះអាទិត្យ ខណៈដែល ភពព្រហស្បតិ៍ មានចម្ងាយ 5.2 AU ។ មួយឆ្នាំពន្លឺ (light-year) មាន 63,240 AU ។

ព្រះអាទិត្យ [កែប្រែ]

មណ្ឌលខាងក្នុង [កែប្រែ]

ភពក្នុង [កែប្រែ]

ខ្សែក្រវាត់ផ្កាយព្រះគ្រោះ [កែប្រែ]

មណ្ឌលកណ្ដាល [កែប្រែ]

ភពក្រៅ [កែប្រែ]

ផ្កាយដុះកន្ទុយ [កែប្រែ]

សង្ខេបជារូបភាព [កែប្រែ]

Solar System
	; The Sun and planets of the Solar System. Sizes are to scale. Distances are not proportional or to scale.
Age	4.568 billion years
Location	Local Interstellar Cloud, Local Bubble, Orion–Cygnus Arm, Milky Way
System mass	1.0014 solar masses
Nearest star	Proxima Centauri (4.22 ly), Alpha Centauri system (4.37 ly)
Nearest known planetary system	Alpha Centauri system (4.37 ly)
Planetary system
Semi-major axis of outer planet (Neptune)	30.10 AU (4.503 billion km)
Distance to Kuiper cliff	50 AU
No. of stars	1; Sun
No. of planets	8; Mercury, Venus, Earth, Mars, Jupiter, Saturn, Uranus, Neptune
No. of known dwarf planets	5 (IAU); Ceres, Pluto, Haumea, Makemake, Eris; hundreds of other possibilities
No. of known natural satellites	419 (176 of planets and 243 of minor planets)
No. of known minor planets	611,853 (as of 2013-03-29)
No. of known comets	3,192 (as of 2013-03-29)
No. of identified round satellites	19
Orbit about the Galactic Center
Inclination of invariable plane to the galactic plane	60.19° (ecliptic)
Distance to Galactic Center	27,000±1,000 ly
Orbital speed	220 km/s
Orbital period	225–250 Myr
Star-related properties
Spectral type	G2V
Frost line	≈5 AU
Distance to heliopause	≈120 AU
Hill sphere radius	≈1–2 ly

Visual summary [កែប្រែ]

A sampling of closely imaged solar system bodies, selected for size and detail. See also List of Solar System objects by size, List of natural satellites, List of minor planets, and Lists of comets. Images here are not an endorsement of natural color in visible light.

Solar System Summary

ព្រះអាទិត្យ	ភពព្រហស្បតិ៍	ភពសៅរ៍	ភពអ៊ុយរ៉ានុស (កេតុ)	ភពណិបទូន (រាហូ)	ភពផែនដី	ភពសុក្រ

ភពអង្គារ	Ganymede	Titan	ភពពុធ	Callisto	Io	ភពព្រះចន្ទ

Europa	Triton	Titania	Rhea	Oberon	Iapetus	Umbriel

Ariel	Dione	Tethys	Vesta	Enceladus	Miranda	Proteus

Mimas	Hyperion	Phoebe	Janus	Amalthea	Epimetheus	Prometheus

Notes [កែប្រែ]

References [កែប្រែ]

↑ Mike Brown (August 23, 2011)។ ""Free the dwarf planets!""។ "Mike Brown's Planets (self-published)"។ http://www.mikebrownsplanets.com/2011/08/free-dwarf-planets.html។
↑ ^២,០ ^២,១ ^២,២ "How Many Solar System Bodies"។ NASA/JPL Solar System Dynamics។ http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count។ បានយកមក 2013-03-29។
↑ Wm. Robert Johnston (2013-03-26)។ "Asteroids with Satellites"។ Johnston's Archive។ http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html។ បានយកមក 2013-03-29។
↑ doi: 10.1016/S0273-1177(03)00578-7
This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand

External links [កែប្រែ]

ស្វែងយល់បន្ថែមអំពីSolar Systemលើ គម្រោងបងប្អូនរបស់វិគីភីឌា:
	និយមន័យនិងបំណកប្រែពីវិគីនានុក្រម
	រូបភាពនិងមីឌាពី Wikimedia Commons
	ប្រភពរៀនសូត្រពីវិគីសាកលវិទ្យាល័យ
	រឿងរ៉ាវព័ត៌មានពីវិគីព័ត៌មាន
	សម្រង់ពាក្យសម្ដីពីវិគីសម្រង់ពាក្យ
	អត្ថបទប្រភពដើមពីវិគីប្រភព
	សៀវភៅពុម្ពពីវិគីសៀវភៅ

ទំព័រគំរូ:Nearest systems ទំព័រគំរូ:Earth's location ទំព័រគំរូ:Systems

[1] Mike Brown (August 23, 2011)។ ""Free the dwarf planets!""។ "Mike Brown's Planets (self-published)"។ http://www.mikebrownsplanets.com/2011/08/free-dwarf-planets.html។

[JPLbodies-2] ២,០ ^២,១ ^២,២ "How Many Solar System Bodies"។ NASA/JPL Solar System Dynamics។ http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count។ បានយកមក 2013-03-29។

[MPMJohnston-3] Wm. Robert Johnston (2013-03-26)។ "Asteroids with Satellites"។ Johnston's Archive។ http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html។ បានយកមក 2013-03-29។

[Mumma-4] : 10.1016/S0273-1177(03)00578-7
This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand

[១]

[២]

[៣]

[៤]

ម ព ក ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ

ព្រះអាទិត្យ • Heliosphere	ភព ☾ = moon(s) ∅ = rings		ភពពុធ	ភពសុក្រ	ភពផែនដី ☾	ភពអង្គារ ☾

			ភពព្រហស្បតិ៍ ☾ ∅	ភពសៅរ៍ ☾ ∅	ភពអ៊ុយរ៉ានុស ☾ ∅	ភពណិបទូន ☾ ∅

	កូនភព		Ceres	Pluto ☾	Haumea ☾	Makemake

			Eris ☾

	Small Solar System bodies	Asteroids (minor planets)	Groups and families: Vulcanoids · Near-Earth asteroids · Asteroid belt Jupiter Trojans · Centaurs · Neptune Trojans · Asteroid moons · Meteoroids · Pallas · Juno · Vesta · Hygiea ·
		Asteroids (minor planets)	See also the list of asteroids.

		Trans- Neptunians	Kuiper belt – Plutinos: Orcus · Ixion – Cubewanos: Varuna · Quaoar · Huya
		Trans- Neptunians	Scattered disc: Sedna

		Comets	Periodic comets and non-periodic comets Damocloids · Oort cloud
See also the list of solar system objects

ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ

មាតិកា