អារីស្តូត
 |
អារីសស្ដូថូល ត្រូវបានណែនាំឲ្យដាក់បញ្ចូលគ្នាជាមួយអត្ថបទ ឬផ្នែកនេះ។ (ពិភាក្សា) |
អារីស្តូត [កែប្រែ]
អារីស្តូត(ក្រិច បុរាណៈ Ἀριστοτέλης) (៣៨៤ -៣២២ មុនគ.ស )[១]គឺជាអ្នកទស្សនវិទូ ក្រិច និងជាអ្នកចេះដឹងច្រើន ,គាត់ជាសិស្សរបស់ ផ្លាតូ (Plato) និងជាគ្រូរបស់ អេឡិចសាន់ដឺ ដឹ គ្រែត (Alexander the Great) ដ៏អស្ចារ្យម្នាក់ ។ការសរសេររបស់គាត់ បានគ្រប់ដណ្ដាប់ លើប្រធានបទជាច្រើន ,រូមបញ្ចូលទាំង រូបវិទ្យា ,បរមត្ថវជ្ជា ,កវីនិពន្ធ ,ល្ខោន , តន្ត្រី , តក្កវិជ្ជា ,វោហារសាស្ត្រ[២] ,ភាសាវិទ្យា , នយោបាយ , រដ្ឋាភិបាល ,ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ,ជីវវិជ្ជា ,ហើយនិងសត្វសាស្ត្រ ។ ស្នាដៃទាំងនេះ ក៏ជាស្នាដៃរបស់ផ្លាតូ (Plato )និងសូក្រាតផងដែរ (Socrates ) ដែលជាគ្រូរបស់ ផ្លាតូ(Plato )អារីស្តូត គឺជាអ្នកសំខាន់ជាងគេម្នាក់ ក្នុងការបង្កើតនូវតួលេខ ក្នុង ទស្សនវិទ្យាខាងលិច ។ការសរសេររបស់អារីស្តូត គឺជា ការបង្កើតនូវប្រពន្ធទូលំទូលាយមួយ នៃ ទស្សនវិទ្យាខាងលិច ,ទាក់ទងជុំវិញការអប់រំ ,ក្បួនរចនា ,តក្កវិជ្ជា ,វិទ្យាសាស្ត្រ , នយោបាយ និង បរិមត្ថវិជ្ជា ។
រូបរាងរបស់អារីស្តូត នៅលើ រូបវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រ មានទ្រង់ទ្រាយ និង ស៊ីជំរៅណាស់ ,ហើយ ឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេ បានពង្រីកបានយ៉ាងល្អ ទៅជាពិភពថ្មីដ៏អស្ចារ្យ , ទោះបីជាពួកគេ ជា អ្នកដែលគ្មានទីកន្លែងដែលកំណត់ក៏ដោយ ។ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ នៃសត្វសាស្ត្រ ការកំណត់សំគាល់របស់គាត់មួយចំនួន ជាការយល់ព្រមអោយក្លាយទៅជា អ្នកល្បីល្បាញ ម្នាក់ក្នុង សតវត្សរ៍[៣] ទី ២០ ។ការងាររបស់គាត់មាន ភាពងាយស្រួយ ដោយដឹង នូវការសិក្សាមួយដ៏ត្រឹមត្រូវ ។អារីស្តូតក៏បានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ពីសាសនាជាច្រើនផងដែរ ដូចជា អ៊ីស្លាម ,គ្រីស្ត ,និងទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី របស់សាសនាកាតូលិក និងបន្តតាមដានពីឥទ្ធិពលសាសនាទាំងអស់នេះ ។
ឆាកជីវិតអារីស្តូត [កែប្រែ]
អារីស្តូតជាឈ្មោះដែលមានន័យថា បំណងល្អជាងគេ ,គាត់កើតនៅក្នុង Stageria, នៃ Chalcidice ក្នុងឆ្នាំ ២៨៤ មុន គ.ស ប្រហែល ៥៥គីឡូម៉ែត្រ ខាងលិច ថ្ងៃទំនើបថេសាលូនីគី ។ ឪពុករបស់គាត់ ឈ្មោះ ថា នីកូម៉ាឈឺស ជាអ្នករូបវិទ្យាផ្ទាល់របស់ស្ដេច អាមីនតាស នៃរដ្ឋម៉ាសេដោន ។អារីស្តូត ជាអ្នកតាមរថភ្លើង ផងនិងជាអ្នកអប់រំ ជាសមាជិកនៃអ្នកវណ្ណៈអភិជន ។ នៅអាយុប្រហែល ១៨ឆ្នាំ គាត់បានទៅអាថិនស៍ ដើម្បីបន្តការសិក្សា របស់គាត់ជាមួយនិងលោកផ្លាតូជា គ្រូរបស់គាត់។ អារីស្តូតត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នក ដឹកនាំជាបណ្ឌិតសភា នឃ ម៉ាសេដោន ។អំឡុងពេលនោះ គាត់បានផ្ដល់មេរៀនជាច្រើន មិនមែនតែ អាឡិចសាន់ដឹរ៏តែម្នាក់ទេ ប៉ុន្តែ មានអនាគតព្រះមហាក្សត្រពីរនាក់ផ្សេងទៀត គឺ ផ្លូល៍មីនិង កាសាន់ដឺរ៏ ។អារីស្តូត បានយកចិត្តទុកដាក់ទៅអាឡិចសានដឺរ៍ ដើម្បីឆ្ពោះទៅដណ្ដើម ជ័យជំនះលើប្រទេសលោកខាងលិច ,ហើយអាកប្បកិរិយារបស់គាត់ឆ្ពោះទៅរកផើស៊ា ។ក្នុងឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីមួយ គាត់បានទូន្មានអាឡិចសាន់ដឺរ៍អោយក្លាយជា អ្នកដឹកនាំ នៅប្រទេសក្រិច ហើយចង់ក្លាយជាអំណាចផ្ដាច់ការទៀតផង ,និងមើលថែជាមិត្តភក្ដិនិង ជាសាច់ញ្ញាតិ ,ហើយបានបែងចែកមនុស្សនិងសត្វលោក អោយដាច់ពីគ្នា។ ក្នុងឆ្នាំ៣៣៥ មុន គ.ស គាត់បានត្រលប់ទៅអាសិនស៍ ,បង្កើតនូវសាលាបង្រៀនផ្ទាល់ខ្លួន របស់គាត់ ដែលគេស្គាល់ថា ជាលីហ្ស៊ីម ។អារីស្តូត បានដឹកនាំ ការប្រណាំងប្រជែង សំរាប់១២ឆ្នាំក្រោយ ។ អំឡុងពេលនៅក្នុង អាសិនស៍, ប្រពន្ធរបស់គាត់ ភីធៀស ក៏បានស្លាប់ហើយ អារីស្តូតក៏បានទាក់ទងជាមួយ ហើភីលីស នៅស្តេកឺរៀរ៍ ដែលបានផ្ដល់កូនប្រុសអោយគាត់មួយ ដែលមានឈ្មោះ បន្ទាប់ពីឪពុករបស់គាត់ នីកូម៉ាឈឺស ។ នៅអំឡុងពេលដែលគាត់នៅ អាសិនស៍ ពី ឆ្នាំ ៣៣៥ដល់ ៣២៣មុន គ.ស គាត់ជឿថានឹងមានការបង្កើត ការងារគាត់ជាច្រើន ។អារីស្តូតបានសរសេរនូវកិច្ចសន្ទនាជាច្រើន ,ជាចំនែកនៃ ភាវៈរស់តែប៉ុណ្ណោះ។ការងារ ដែលត្រូវរស់ ជា បានមកពីការអភិប្រាយ និង មិនអភិបា្រយ , សំរាប់នូវផ្នែកជាច្រើន ,ដែលបំរុងនឹងផ្សព្វផ្សាយ ជាសាធារណៈ ,
ឯកសារយោង [កែប្រែ]
ទស្សនវិទូក្រិកអារីស្តូត(៣៨៤-៣២២មុនគ.ស)
Aristote មានឪពុកឈ្មោះNicomaqueនិងម្ដាយឈ្មោះPhestias។ លោកមានដើមកំណើតមកពីក្រុងStagire។Nicomaqueបានទទួល នូវការគោរពរាប់់អានពីAmintasដែលជាស្ដេចនគរMacédoine ហើយលោកបានរស់់នៅបំរើស្ដេចនេះដោយអាស្រ័យលើចំណេះដឹង អ្វីពីការនិយាយកុហក?លោកឆ្លើយថា៖មិនបានត្រូវគេជឿ នៅពេលដែលនិយាយប្រាប់់ការពិតអោយគេជឿ។លោកចូលចិត្តនិយាយ ប្រាប់់ជារឿយៗដល់់មិត្តភក្ដិនិងសាវ័ករបស់់លោកទោះនៅទីកន្លែងណាក៏ដោយ ដែលលោកជួបយ៉ាងដូចនេះថា៖គំហើញទាញយកពន្លឺបានមកពីបរិយាកាស ហើយ ព្រលឹងទាញយកពន្លឺបានមកពីវិជ្ជា។លោកជឿថាសមធម៌មិនទាន់់ ធានាបានសុភមង្គលទេ ព្រោះថាត្រូវបន្ថែមទ្រព្យសម្បត្តិរបស់់ខ្លួន ប្រាណនិង ទ្រព្យសម្បត្តិលោកកិយផងដែរ បើមិនអញ្ចឹងទេ អាចនឹង រស់់នៅរងទុក្ខវេទនាបាន តែកាលណារស់់នៅខ្វះខាតរបស់់របរចំាបាច់់ សំរាប់់ជីវិត ឬ ក៏មានការពិបាកណាមួយស្រដៀងដូចនោះ។ លោកប្រដូចព្រះដូចPlatonដែរថា មិនមានខ្លួនប្រាណ(ជាព្រលឹង) ហើយ ព្រលឹងវិញ្ញាណសន្ធឹងទៅឆ្ងាយដល់់ឋានសួគ៌ ហើយមិនមានធ្វើចលនា។ វត្ថុទំាងឡាយលើផែនដី ដូចគ្នានឹងវត្ថុទំាងឡាយនៅឋានសួគ៌ដែរ ទទួលការ គ្រប់់គ្រងដោយច្បាប់ដូចគ្នា។ចំពោះធាតុទំាងបួនមានទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់់,លោក បន្ថែមធាតុមួយទៀតគឺÉtherដែលមានចលនារង្វង់់មូលខុសពីវត្ថុធាតុផ្សេងទៀត។ ព្រលឹងក៏អញ្ចឹងដែរ មិនមែនផ្សំផ្គុំដោយវត្ថុធាតុទេប៉ុន្តែជាសមិទ្ធិផលកំពូលដំបូងបង្អស់់។ ចំណែកខ្លួនប្រាណជាវត្ថុធាតុធម្មជាតិមានសរីរាង្គនិងជីវិតមានថាមពល។ ឪពុកម្ដាយដែលបង្ហាត់់បង្រៀនកូន គួរអោយគោរពកោតសរសើរជាងឪពុកម្ដាយណា ដែលគ្រាន់់តែពេញចិត្តបង្កើតកូនមក។ឪពុកម្ដាយដែលគួរអោយគោរព កោតសរសើរនោះ គឺមកពីពួកគេ ផ្ដល់់មធ្យោបាយដល់់កូនអោយរស់់ បានប្រសើរ រីឯឪពុកម្ដាយដែលគ្រាន់់តែពេញចិត្តបង្កើតកូននោះ ផ្ដល់់ ដល់់កូនតែមធ្យោបាយអោយជីវិតរស់់តែប៉ុណ្ណោះ។ ស្រាវជ្រាវនិងបកប្រែដោយថេន ម៉ារឌីនៅឯsambatt's blog
