ទ្រឹស្ដីល្បែង

ដោយវិគីភីឌា
សេដ្ឋកិច្ច
GDP PPP Per Capita IMF 2008.svg
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុមទូទៅ
មីក្រូសេដ្ឋកិច្ច · ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច
ប្រវត្តិគំនិតសេដ្ឋកិច្ចHistory of economic thought
វិធីសាស្ត្រ · Heterodox approaches
វិធីបច្ចេកទេសTechnical methods
Mathematical · Econometrics
Experimental · គណនេយ្យជាតិNational accounting
Fields and subfields

ឥរិយាBehavioral · វប្បធម៌ · វិវត្តន៍
កំណើន · អភិវឌ្ឍន៍ · ប្រវត្តិ
អន្តរជាតិ · ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ចរូបិយវត្ថុ និងហិរញ្ញវត្ថុ
សេដ្ឋកិច្ចសាធារណៈ និងសុខុមាលភាព
សុខាភិបាល · អប់រំ · សុខុមាលភាព
ប្រជាសាស្ត្រ · ការងារ · បុគ្គលិក
គ្រប់គ្រង · គណនាComputational
Business · ព័ត៌មាន · ទ្រឹស្ដីល្បែង (Game theory)
អង្គការឧស្សាហកម្មIndustrial organization · ច្បាប់
កសិកម្ម · ធនធានធម្មជាតិ
ធម្មជាតិ · Ecological
ទីក្រុង · ជនបទ · តំបន់ · ភូមិសាស្ត្រ

បញ្ជីរាយនាម

Journals · Publications
Categories · ប្រធានបទ · Economists

ធុរកិច្ចនិងសេដ្ឋសាស្ត្រ


""ទ្រឹស្ដីល្បែង""(អង់គ្លេសGame theory) គឺជាផ្នែកមួយនៃគណិតវិទ្យាអនុវត្តដែលប្រើនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម ដូចជាសេដ្ឋកិច្ច ក៏ដូចជាក្នុងជីវវិទ្យា វិស្វកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងជំនាញគ្រប់គ្រង។ ទ្រឹស្ដីល្បែងទាញយកឥរិយាបថក្នុងស្ថានភាពយុទ្ធសាស្ត្រ ឬហៅថាល្បែង (ដែលជោគជ័យរបស់បុគ្គលម្នាក់ក្នុងការសម្រេចចិត្តបានមកពីការសម្រេចចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ) មកវិភាគតាមបែបគណិតវិទ្យា។ ទ្រឹស្ដីនេះជាបឋមត្រូវបានប្រើដើម្បីវិភាគការប្រកួតប្រជែងដែលបុគ្គលម្នាក់ធ្វើបានប្រសើរជាងដោយសកម្មភាពនៃបុគ្គលផ្សេងមួយទៀត (zero sum games). ក្រោយមកទ្រឹស្ដីនេះត្រូវបានពង្រីកយកទៅប្រើក្នុងការវិភាគផ្សេងៗស្មុគ្រស្មាញជាច្រើនដូចជារវាងអ្នកលេងមនុស្ស និងមិនមែនមនុស្ស (ដូចជាកំព្យូទ័រ សត្វ រុក្ខជាតិជាដើម)។

ទ្រឹស្ដីប្រពៃណីនៃល្បែងត្រូវបានប្រើដើម្បីស្វែងរកចំនុចសមតា ដែលក្នុងចំនុចនេះ អ្នកលេងនីមួយៗបានឯកភាពទៅលើយុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលពួកគេនឹងមិនកែប្រែ។ គំនិតសមតា (equilibrium concepts) ជាច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីស្វែងយល់ពីគំនិតនៃល្បែង។ គំនិតដែលល្បីល្បាញជាងគេគឺ សមតាណាស (Nash equilibrium)។

ទ្រឹស្ដីល្បែងត្រូវបានបង្កើតឡើងជាដំបូងពីការស្រាវជ្រាវរបស់ Emile Borel នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៨ ក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ដែលមានចំណងជើងថា Applications aux Jeux de Hasard និងក្រោយមកនៅក្នុងសៀវភៅរបស់ John von Neumann និង Oskar Morgenstern ដែលមានចំណងជើងថា ទ្រឹស្ដីល្បែងនិងឥរិយាបថសេដ្ឋកិច្ច (Theory of Games and Economic Behavior)។ ក្រោយមកទៀតនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០ ក៏មានការស្រាវជ្រាវយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ផងដែរ។ ទ្រឹស្ដីនេះត្រូវបានយកទៅប្រើយ៉ាងជាក់ច្បាស់ក្នុងជីវវិទ្យានៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ ទោះជាការស្រាវជ្រាវជាច្រើនត្រូវបានធ្វើតាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ មកក៏ដោយ។ ទ្រឹស្ដីនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាមានសារសំខាន់សម្រាប់ជំនាញជាច្រើន។ ទ្រឹស្ដីវិទូល្បែងចំនួន ៨ នាក់បានទទួលរង្វាន់ណូបែលនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច (Nobel Memorial Prize in Economic Science) ហើយលោក John Maynard Smith បានទទូលរង្វាន់សម្រាប់ការយកទ្រឹស្ដីល្បែងទៅអនុវត្តក្នុងជីវវិទ្យា។

មាតិកា

ប្រវត្តិ[កែប្រែ]

ទម្រង់នៃល្បែង[កែប្រែ]

ល្បែងដែលលើកយកមកសិក្សាក្នុងទ្រឹស្ដីល្បែងគឺជាកម្មបទដែលគេឲ្យនិយមន័យច្បាស់បែបគណិតវិទ្យា ដែលរួមមានក្រុមនៃអ្នកលេង ឬក្រុមចល័ត (យុទ្ធសាស្ត្រ) សម្រាប់អ្នកលេងទាំងនោះ និងលទ្ធផលជាក់លាក់សម្រាប់បណ្ដុំយុទ្ធសាស្ត្រ។ ល្បែងសហការភាគច្រើនមាននៅក្នុងទម្រង់មុខងារចរិតលក្ខណៈ ចំណែកទម្រង់ពង្រីក និងទម្រង់ធម្មតាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ល្បែងមិនសហការ។

ទម្រង់ពង្រីក[កែប្រែ]

ទម្រង់ពង្រីកត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើឲ្យល្បែងមានលក្ខណៈជាក់លាក់តាមលំដាប់លំដោយ។ ល្បែងប្រភេទនេះតែងត្រូវបានតាងដោយដើមឈើ ដែលមែកនីមួយៗតាងឲ្យជម្រើសនៃអ្នកលេងម្នាក់ ហើយមែកបន្តជាជម្រើសនៃអ្នកលេងម្នាក់ទៀត។

ទម្រង់ធម្មតា[កែប្រែ]

ទម្រង់ធម្មតាឬទម្រង់យុទ្ធសាស្ត្រតែងតែប្រើម៉ាទ្រិកដែលបង្ហាញពីអ្នកលេង យុទ្ធសាស្ត្រ និងលទ្ធផល។


ល្បែងស្ថិតក្នុងទម្រង់ធម្មតានៅពេលដែលអ្នកលេងនីមួយៗធ្វើសកម្មភាពដំណាលគ្នា ឬយ៉ាងហោចណាស់មិនដឹងពីសកម្មភាពរបស់អ្នកលេងដទៃ។ ប្រសិនបើអ្នកលេងដឹងព័ត៌មានពីអ្នកលេងផ្សេង នោះល្បែងត្រូវចាត់ទុកក្នុងទម្រង់ពង្រីក។

ទម្រង់មុខងារចរិតលក្ខណៈ[កែប្រែ]

ក្នុងល្បែងសហការដោយលទ្ធផលអាចផ្ទេរបាន គ្មានលទ្ធផលបុគ្គលកើតឡើងទេ។ ជំនួសមកវិញ មុខងារចរិតលក្ខណៈកំណត់លទ្ធផលនៃការចរចានីមួយៗ។ ការសន្មតស្តង់ដារថាការគ្មានការចរចានឹងទទួលបានលទ្ធផល ០។

ទម្រង់មុខងារបែងចែក[កែប្រែ]

ការអនុវត្ត និងការប្រឈម[កែប្រែ]

សេដ្ឋកិច្ចនិងពាណិជ្ជកម្ម[កែប្រែ]

វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ[កែប្រែ]

ប្រើការពិព៌ណនា[កែប្រែ]

ប្រើបញ្ញត្តិភាពឬណ័រម៉េធីវ[កែប្រែ]

ជីវវិទ្យា[កែប្រែ]

វិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ និងតកវិជ្ជា[កែប្រែ]

ទស្សនវិទ្យា[កែប្រែ]

ប្រភេទល្បែង[កែប្រែ]

សហការឬមិនសហការ[កែប្រែ]

ស៊ីម៉េទ្រី ឬអស៊ីមេទ្រី[កែប្រែ]

ផលបូកសូន្យ ឬមិនសូន្យ[កែប្រែ]

កើតឡើងតំណាលគ្នា ឬបន្តគ្នា[កែប្រែ]

ព័ត៌មានល្អឥតខ្ចោះ ឬមានខ្ចោះ[កែប្រែ]

ល្បែងយូរឥតកំណត់[កែប្រែ]

ល្បែងដាច់ពីគ្នា និងបន្តគ្នា[កែប្រែ]

ល្បែងអ្នកលេងម្នាក់ និងច្រើននាក់[កែប្រែ]

មេតាហ្គេម[កែប្រែ]

មើលផងដែរ[កែប្រែ]

បញ្ជី

កំណត់ចំណាំ[កែប្រែ]

Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.
Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.

Cite error: <ref> tag defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.

References and further reading[កែប្រែ]

វិគីនានុក្រមខ្មែរ
វិគីនានុក្រមខ្មែរមានអត្ថន័យពាក្យ ​អំពី:

Textbooks and general references[កែប្រែ]

"game theory" by Robert J. Aumann. Abstract.
"game theory in economics, origins of," by Robert Leonard. Abstract.
"behavioural economics and game theory" by Faruk Gul. Abstract.
  • Published in Europe as Robert Gibbons (2001), [Expression error: Unrecognized punctuation character "�". A Primer in Game Theory], London: Harvester Wheatsheaf, ល.ស.ប.អ. 978-0-7450-1159-2, Expression error: Unrecognized punctuation character "�". .

Historically important texts[កែប្រែ]

  • Aumann, R.J. and Shapley, L.S. (1974), Values of Non-Atomic Games, Princeton University Press
  • Cournot, A. Augustin (1838), [Expression error: Unrecognized punctuation character "�". "Recherches sur les principles mathematiques de la théorie des richesses"], Libraire des sciences politiques et sociales (Paris: M. Rivière & C.ie), Expression error: Unrecognized punctuation character "�". 
  • Edgeworth, Francis Y. (1881), [Expression error: Unrecognized punctuation character "�". Mathematical Psychics], London: Kegan Paul, Expression error: Unrecognized punctuation character "�". 
  • Farquharson, Robin (1969), [Expression error: Unrecognized punctuation character "�". Theory of Voting], Blackwell (Yale U.P. in the U.S.), ល.ស.ប.អ. 0-631-12460-8, Expression error: Unrecognized punctuation character "�". 
  • Luce, R. Duncan; Raiffa, Howard (1957), [Expression error: Unrecognized punctuation character "�". Games and decisions: introduction and critical survey], New York: Wiley, Expression error: Unrecognized punctuation character "�". 
  • reprinted edition: R. Duncan Luce ; Howard Raiffa (1989), [Expression error: Unrecognized punctuation character "�". Games and decisions: introduction and critical survey], New York: Dover Publications, ល.ស.ប.អ. 978-0-486-65943-5, Expression error: Unrecognized punctuation character "�". 

ឯកសារយោងដទៃទៀត[កែប្រែ]

គេហទំព័រ[កែប្រែ]

ទំព័រគំរូ:Game theory ទំព័រគំរូ:Mathematics-footer