នយោបាយ

ដោយវិគីភីឌា

នយោបាយ "ការប្រជែង ដើម្បី បានដឹកនាំប្រទេសជាតិ" គឺមកពីពាក្យរបស់ក្រិចដែលគេហៅថា Politikos ហើយវាមានទាក់ទង់ទៅនឹងមនុស្ស ដែលជាទូទៅ ត្រូវបានគេប្រើចំពោះវិទ្យាសាស្ត្រ សិល្បះ ក្នុងការដំណើរការក្នុងផ្នែករដ្ឋាភិបាល រឺក៏ក្នុងកិច្ចការរដ្ឋជាដើម រួមបញ្ជូលទាំង សកម្មភាពផ្ទៃក្នុងរបស់រដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ប៉ុន្ដែវាក៏ជួយសំរាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ ទីជនបទ ជាពិសេស ខាងផ្នែករួបរួមគ្នាជាក្រុម ជាបណ្ឌិតសភា និង សាសនា មួយផ្នែកផងដែរនៅក្នុងសង្គម។ វាកើតឡើងនៅក្នុងសង្គមដែលមានការធ្វើបដិវត្ត របស់អ្នកគ្រប់គ្រង់ រឺអ្នកកាន់អំណាច ហើយប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្ដ និងកលយុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បីប្រើ ធ្វើជារូបមន្តហើយបានកំណត់ថាជា នយោបាយ។ នយោបាយដែលទំនើប គឺសំដៅ និយាយអំពីរបបប្រជាធិបតេយ្យ ហើយមានទំនាក់ទំនងរវាង មនុស្សនឹង នយោបាយ។ វាគឺជាគំនិតមួយ ដូចជាផ្លូវដែលដែលយើង ជ្រើសរើសដើរ (ជ្រើសរើសរដ្ឋាភិបាលជាផ្លូវការហើយធ្វើការសំរាច់ចេញជាសារធារណៈ។ ពាក្យ Politics មកពីពាក្យរបស់ភាសាក្រិច Πολιτικά (politika) ដែលត្រូវបាន បង្កើតដោយលោក អារីស្តូដថល (Aristotle)។ ឈ្មោះសៀវភៅរបស់គាត់គឺ ឈ្មោះ governing and governments ដែលត្រូវបាន បោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេស ក្នុងសទសវត្សទី២០។ នយោបាយឯកវច្ចនៈ លើកដំបូងត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងភាសាអង់គ្លេស និងមកពីភាសាបារាំងពាក់កណ្ដាល និងមកពីភាសាឡាតាំងខ្លះ ដូចជា Politicus ក្នុងឆ្នាំ១៤៣០។ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្ស ជនស៊ីវិលហើយជាកម្មសិទ្ធរបស់រដ្ឋ។

នីតិសាស្ដ្រ[កែប្រែ]

"ចំណេះ ផ្នែកច្បាប់" ពាក្យ Politics មកពីពាក្យរបស់ភាសាក្រិច Πολιτικά (politika) ដែលត្រូវបាន បង្កើតដោយលោក អារីស្តូដថល (Aristotle)។ ឈ្មោះសៀវភៅរបស់គាត់គឺ ឈ្មោះ governing and governments ដែលត្រូវបាន បោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេស ក្នុងសទសវត្សទី២០។ នយោបាយឯកវច្ចនៈ លើកដំបូងត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងភាសាអង់គ្លេស និងមកពីភាសាបារាំងពាក់កណ្ដាល និងមកពីភាសាឡាតាំងខ្លះ ដូចជា Politicus ក្នុងឆ្នាំ១៤៣០។ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្ស ជនស៊ីវិលហើយជាកម្មសិទ្ធរបស់រដ្ឋ។

ប្រវត្តិរបស់នយោបាយ[កែប្រែ]

  • ប្រវិត្តិរបស់នយោបាយ គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំអោយឃើញពីដើមកំណើត និងការអភិវឌ្ឍន៍​ សេដ្ឋកិច្ច និងការស្ថាបនារបស់រដ្ឋាភិបាល។
  • ជាទូទៅផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលតែងតែមិនពេញចិត្តស្អប់ខ្ពើមចំពោះរឿងនយោបាយ ពោលគឺវាកើតមាននៅលើជុំវិញពិភពលោកទាំងអស់ជាពិសេសគឺនៅបណ្តាប្រទេសដែលក្រីក្រ មានប្រជាពលរដ្ឋល្ងង់ៗ មិនសូវមានចំណេះដឹង និងការយល់ដឹងខ្ពស់ ហើយនិងប្រទេសដែលទើបតែងើបចេញពីភ្លើងសង្រ្គាមជាដើម។ ពួកគេបានចាត់ទុកការងារនយោបាយថា ជាការបោកប្រាស់ ការងារខ្មៅកខ្វក់ និងកាចសាហាវជាទីបំផុត ហើយអ្នកដែលអាចធ្វើនយោបាយបានលុះត្រាតែអ្នកនោះពូកែខាងបោកប្រាស់ ភូតកុហក ជាដើម។

ពាក្យថា នយោបាយ គឺជា "ការប្រជែង ដើម្បី បានដឹកនាំប្រទេសជាតិ" មិនមែនជាការបោកប្រាស ខ្មៅកខ្វក់ ឬស្មោកគ្រោកនោះទេ ពាក្យនេះ បានលេចឮឡើង តាំងពីសម័យយូរលង់ណាស់មកហើយ នៅលើសកលលោកនេះ មិនមែនទើបតែឮនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននោះទេ។ សម្រាប់បរិបទប្រទេស កម្ពុជា ដែលគេមើលឃើញថា ជាប្រទេសដែលកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ហើយធនធានមនុស្សនៅមានកម្រិតនោះ ផ្នត់គំនិតពលរដ្ឋមួយចំនួនធំ បានឲ្យនិយមន័យនយោបាយ ក្នុងគោលដៅចំអក ឬស្អប់ ចំពោះពាក្យ នយោបាយថា គឺជានយោបោក ហើយថែមទាំងយល់ថា នយោបាយគឺជាការងារមួយថោកទាប មិនស្មោះត្រង់ និងពោរពេញដោយល្បិចកលខ្មៅងងឹត គ្រប់បែបយ៉ាង ធ្វើដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ក្រុមបក្ខពួករបស់ខ្លួន និងដើម្បីតែអំណាចប៉ុណ្ណោះ។

  • ពលរដ្ឋទាំងនោះ បានធ្វើការកំណត់ថា អ្នកដែលចូលខ្លួនប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយបាននោះ ទាមទារឲ្យមានសមត្ថភាពខាងនិយាយកុហក បំផ្លើសបំភ្លៃការពិត បោកប្រាស់ ដោយមិនមែនជាមនុស្សល្អស្មោះត្រង់ សុចរិតនោះទេ។ ពួកគេបានយល់ឃើញថា សម្រាប់មនុស្សដែលល្អ ដែលត្រឹមត្រូវ ស្មោះត្រង់ មិនត្រូវប្រឡាក់ប្រឡូកក្នុងរឿងនយោបាយឡើយ ព្រោះបើពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនយោបាយនោះគឺជាមនុស្សចោលម្សៀតទាំងស្រុង។ តួយ៉ាង នៅក្នុងសង្គមនាពេលបច្ចុប្បន្ន ពេលខ្លះប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យតែឮគេនិយាយរឿងនយោបាយ ពួកគាត់នាំគ្នាខ្លាចដូចខ្មោចងាប់ ៧ ថ្ងៃអ៊ីចឹង។ ផ្នត់គំនិតបែបនេះ ពួកគេបានប្រាប់ ឬទូន្មានប្រៀនប្រដៅកូនចៅតៗគ្នា ដូចជាឪពុកម្តាយទូន្មានកូនជាដើម មិនឲ្យកូនចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនយោបាយ ដោយពួកគេប្រាប់ថា បើរៀនគិតតែរឿងរៀនទៅ បើធ្វើស្រែឲ្យគិតតែពីរឿងធ្វើស្រែទៅ បើលក់ដូរ គិតតែពីរឿងលក់ដូរដើម្បីបានប្រាក់ចំណេញទៅបានហើយ កុំនាំគ្នាទៅរវល់កិច្ចការនយោបាយកុំទៅខ្វល់រឿងនយោបាយ ធ្វើម៉េចអោយតែគ្រួសារយើងរស់ទៅ ប្រយ័ត្នគុក ប្រយ័ត្នងាប់ រស់នៅសម្ងំយកតែសុខរៀងៗខ្លួនទៅ អាណាងាប់ងាប់ទៅ កុំទៅចំណាយពេលឥតប្រយោជន៍គិតគូរវាច្រើនពេក រឿងនយោបាយហ្នឹង វាមិនមែនជារឿងរបស់ពួកយើងទេ។ ព្រោះរឿងស្រុកទេសរឿងជាតិអីហ្នឹង មានគេចាត់ចែងហើយ យើងពលរដ្ឋមិនចាំបាច់ខ្វល់នោះទេ អារឿងនយោបាយស្អីហ្នឹងនោះ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត រឿងនយោបាយនេះ មិនល្អសោះឡើយ មិនស្រួលៗនោះ អាចបាត់បង់អាយុជីវិតផងក៏មានដែរ។ បើនៅក្នុងផ្តត់គំនិត គិតតែបែបនេះនោះ តើយើងគួរទាត់ចោលរឿងនយោបាយឬទេ? ហើយថានយោបាយជារឿងខ្មៅកខ្វក់ អាក្រក់ឬយ៉ាងណា? ចម្លើយគឺយើងមិនត្រូវទាត់ចោលនយោបាយនោះទេ។

  • នយោបាយ មកពី ន + យោបាយ “ន” មកពីំាក្យថា នរៈ គឺ ជនទាំងប្រុសស្រី។ រីឯ “ យោបាយ” មកពីមកពាក្យថា “ មធ្យោ + បាយ ( យោ មកពី មធ្យោ ) មាន័យថា របៀប ឬ វិធីផ្លូវសម្រាប់ជាការដោះស្រាយបញ្ហាឬ ភាពទាល់ច្រកអ្វី។ អញ្ជឹង ពាក្យថា នយោបាយ គឺជាជនទាំងប្រុសស្រីទាំងឡាយ ដែលមានគំនិត ឬផ្លូវសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហា ឬវិធីក្នុងការធ្វើឲ្យបានសម្រេចគោលដៅអ្វីមួយពិតប្រាកដ។ ដូចនេះ នយោបាយ គឺជារបៀបវិធី ឬសិល្បៈនៃការធ្វើនាំឲ្យបានសម្រេចទៅគោលដៅហើយដែលគោលដៅនោះប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម។ ម៉្យាងទៀត នយោបាយមិនមែនជាមុខរបររកស៊ីនោះទេ ប៉ុន្តែនយោបាយជាការងារសម្រាប់បុគ្គលមានចិត្តសប្បុរស មានបេះដូងស្មោះត្រង់បរិសុទ្ធមានទស្សនវិស័យ ហើយធ្វើការងារដើម្បីជួយសង្គ្រោះមនុស្ស និងសង្គមជាតិ។ លើសពីនេះ នយោបាយគឺជាតម្រូវការរបស់មនុស្ស នយោបាយធ្វើឲ្យមានការឯកភាព ហើយមានតែនយោបាយមួយទេ ដែលជួយមនុស្សរស់នៅនៅក្នុងសង្គមបានពីព្រោះថា គ្មានការធ្វើបុណ្យឯណាដែលល្អប្រសើរថ្លៃថ្លា ជាងការធ្វើនយោបាយជួយជាតិនោះទេ។ បើយើងពិចារណានិងស្វែងយល់តាមដានយូរទៅចំពោះរឿងនយោបាយឲ្យបានច្បាស់ទៅនោះ យើងនឹងយល់ថា មិនមែននយោបាយជាការងារខ្មៅកខ្វក់ទេ តែអ្នកនយោបាយមួយចំនួនឯណោះទេ ដែលធ្វើឲ្យនយោបាយក្លាយទៅជាការងារខ្មៅកខ្វក់ដោយសារគំនិតអាក្រក់ អាត្មានិយម អវិជ្ជា យកនយោបាយជាមុខរបររកស៊ី មកចិញ្ចឹមជីវិតខ្លួន គ្រួសារខ្លួនទាំងនោះ។

ដូច្នេះនយោបាយមិនមានកំហុស នយោបាយមិនមែនជាការងារខ្មៅកខ្វក់ នយោបាយមិនមែនជារឿងចោលម្សៀតនោះទេ តែអ្នកនយោបាយដែលមានគំនិតទុច្ចរិតទៅវិញទេ ដែលជាអ្នកមានកំហុសជាមនុស្សចោលម្សៀត ថោកទាប មារយាទថោកដែលធ្វើឲ្យ នយោបាយក្លាយជារឿងខ្មៅកខ្វក់ បង្កឲ្យពលរដ្ឋស្អប់ខ្ពើមនយោបាយ។ តើនៅពេលណាទើបនយោបាយត្រូវបានពលរដ្ឋឲ្យតម្លៃវិញ? គឺនៅពេលដែលពលរដ្ឋយល់ដឹងនូវវប្បធម៌នយោបាយកាន់តែច្រើន តាមដានស្ថានការណ៍ព័ត៌មានឲ្យបានទៀងទាត់ មានចំណេះដឹងអាចធ្វើការវិភាគឬពិចារណាបានចំពោះអ្នកនយោបាយដែលកំពុងធ្វើសកម្មភាព ស្គាល់ច្បាស់អំពីអត្ថប្រយោជន៍នៃនយោបាយសម្រាប់ជាតិ និងបានដឹងច្បាស់ថា ការចូលរួមតាមដានសកម្មភាពនយោបាយ គឺជាកិច្ចការងារមួយចាំបាច់ធំបំផុត និងជាកាតព្វកិច្ចមួយខានមិនបានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ៗរូប ក្រៅពីនេះទៀតនោះ ការចូលរួមនយោបាយ សំខាន់ណាស់ការចូលរួមដោយមានការយល់ដឹង ហើយដាច់ខាតទាមទារឲ្យអ្នកចូលរួមដោយមានការយល់ដឹងនោះ មានសីលធម៌ គុណធម៌ និងគុណភាព របស់អ្នកចូលរួមហើយកាលណាពលរដ្ឋមានការយល់ដឹងខ្ពស់ នោះ ធ្វើឲ្យអ្នកនយោបាយបោកប្រាស់ ដែលអាចមកកាន់តំណែងបានស្ទើរតែគ្មាន។ ការចូលរួមរបស់ពលរដ្ឋក្នុង កិច្ចការនយោបាយសំខាន់ណាស់ក្នុងការជ្រើសរើសអ្នកនយោបាយដែលមាន ទេពកោសល្យខ្ពស់ក្នុងការងារនយោបាយ និងជាអ្នកនយោបាយស្មោះត្រង់ មានបេះដូងបរិសុទ្ធ ហើយនិងជាមនុស្សពោរពេញទៅដោយទស្សនវិស័យ គិតគូរពីវាសនាប្រទេសជាតិជាធំ មិនមែនគិតតែពីផលប្រយោជន៍បក្ខពួកខ្លួន គ្រួសារខ្លួននោះទេ។

  • ជារួមមកនៅក្នុងសង្គមជាតិមួយ រឿងនយោបាយគឺជារឿងដែលសំខាន់បំផុត មិនអាចខ្វះបាននោះទេ ពីព្រោះរឿងនយោបាយ ជាឆ្នាំងបាយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយនយោបាយជះឥទ្ធិពលដល់ ជីវភាពរស់នៅ និងអាយុជីវិតពលរដ្ឋប្រចាំថ្ងៃ និងវាសនាអនាគតប្រទេសជាតិ។ គ្មានសង្គមណាមួយរីកចំរើនបានឡើយ បើប្រជាពលរដ្ធដែលជាម្ចាស់ប្រទេសមិនព្រមគិតគូរសង្គមរបស់ពួកគេនោះ។ ហើយនៅក្នុងសង្គមមួយដែលរីកចំរើន ធនធាននៅក្នុងសង្គមមួយនោះគឺភាគច្រើនសុទ្ធសឹងតែជាមនុស្សដែលចូលចិត្តតាមដានស្តាប់ ចូលចិត្តអាន ចូលចិត្តសង្កេតនិងយល់ដឹង អំពីបញ្ហាប្រទេស ហើយព្រមទាំងចូលរួមបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់ពួកគេដែលជាប្រជាពលរដ្ធនៅក្នុងសង្គមនោះ។ តួយ៉ាងប្រសិនបើប្រទេសជាតិមួយ មានបញ្ហាជាប់គាំងនយោបាយ មិនអាចដោះស្រាយចេញគេកុំបាច់និយាយដល់ការអភិវឌ្ឍធ្វើអ្វី។ ពីព្រោះថា បើនយោបាយជាប់គាំង ជាតិច្របូកច្របល់ អ្នកវិនិយោគក្នុង និងក្រៅប្រទេស ឈប់មករកស៊ី ពលរដ្ឋអត់មានការងារធ្វើ បាតុកម្មមានជាហូរហែ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនឹងកើតឡើង ជាតិនឹងត្រូវមហន្តរាយជាក់ជាមិនខាន។ ហើយម៉្យាងទៀតទៅនោះ កាលណាប្រជាពលរដ្ឋនៃសង្គមជាតិមួយ មិនរវល់ខ្វល់ទៅគិតគូររឿងនយោបាយ វាជាកត្តាល្អមួយនៃអ្នកនយោបាយ មានឱកាសបង្កើតជាបណ្តាញខ្សែរយៈ គ្រួសារ បក្សពួកក្នុងគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋពង្រឹងអំណាចរហូតដល់បង្កើតជា របបផ្តាច់ការ បក្សពួកក្រុមគ្រួសារនិយម បំផ្លាញដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាជន។ លើសពីនេះ អាចមានជាការបង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង ស្មើនឹងការបង្កើតក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយអាចជាលទ្ធភាពយកទៅ បំរើមហិច្ឆិតាអ្នកគ្រប់គ្រង ធ្វើការគៀបសង្កត់ ឬគំរាមកំហែងដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីរក្សា និងបន្តក្រាញក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន និងមានឥទ្ធិពលខ្លះទៅលើនាយទាហាន និង នាយនគរបាលជាន់ខ្ពស់ កងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ ជាឧបករណ៍សម្រាប់ការពារអំណាចរបស់ខ្លួន។ ហើយជាងនេះទៅទៀតនោះ ការដឹកនាំអាចឈានទៅភាពផ្តាច់ការ មានការប្រមូលផ្តុំអំណាចទៀតផង។ ហើយកាលណាប្រទេសមួយវាអំណចប្រមូលផ្តុំហើយនោះ គឺធ្វើអោយច្បាប់ធូររលុង ប្រទេសគ្មាននីតិរដ្ឋពិតប្រាកដ ហើយនៅពេលដែលប្រទេសមួយមានការអនុវត្តន៍ច្បាប់គ្មានប្រសិទ្ធិភាព ប្រទេសមួយនោះតែងបង្កើតបានតែភាពអនាធិបតេយ្យ ឥតសណ្នាប់ធ្នាប់ពាសពេញប្រទេស កើតមានបញ្ហារាប់មិនអស់ដូចជា ជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ ការរំលោភយកដីធ្លី ការបំពុលបរិស្ថាន ការបំផ្លិចបំផ្លាញព្រៃឈើ ការរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្ស សង្គមអយុត្តិធម៌ អសីលធម៌ អាត្មានិយម អំពើពុករលួយ បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច ភាពគ្មានការងារធ្វើ ប្រេងសាំង ទំនិញឡើងថ្លៃ គ្មានការប្រកួតប្រជែងគុណភាពផលិតផល បញ្ហានយោបាយ និងបញ្ហាសាសនា ជាដើម។ ដោយឡែកច្បាប់សម្រាប់ពួកអ្នកធំ អ្នកកាន់អំណាច មានតម្លៃត្រឹមតែសីលធម៌ប៉ុណ្ណោះ រឿងគេមិនធ្វើ ឬមិនគោរព វាអាស្រ័យទៅលើឆន្ទៈរបស់គេ។ អំណាចប្រមូលផ្តុំ អ្នកដឹកនាំអាចលូកដៃចូលគ្រប់ស្ថាប័នទាំងអស់ ទោះជាតុលាការ និង អំណាចនិតិបញ្ញត្តិ ក៍គេអាចធ្វើបានដែរ។ អ្នកដែលរស់ស្រួលនៅក្នុងសង្គមអំណាចប្រមូលផ្តុំមានតែ អ្នកមានអំណាច មានលុយ មានបក្ខពួក ខ្សែ ខ្នង។ ជាលទ្ធផល អ្នកដែលរងគ្រោះ រងទុក្ខវេទនានោះគឺ គ្មានអ្នកណាក្រៅពី ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាអ្នកខ្សោយ គ្មានលុយ គ្មានអំណាច គ្មានខ្សែ។ ជាពិសេសនោះ គឺអំណាចទាំងអស់ក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសនោះ ស្ថិតទៅលើកណ្តាប់ដៃរបស់បុគ្គលតែម្នាក់ ឬបុគ្គលតែមួយក្រុមតូច។ ហើយរដ្ឋដែលដឹកនាំដោយប្រមូលផ្តុំអំណាចទៅលើមនុស្សតែម្នាក់ ឬមនុស្សមួយក្រុម នោះ មានសភាពលក្ខណៈបែបបក្ខពួកនិយម គ្រួសារនិយម ពោលគឺ បុគ្គលម្នាក់ ឬមួយក្រុមជាអ្នកសម្រេចកិច្ចការគ្រប់ជាន់ថ្នាក់របស់ប្រទេសជាតិ។ រាល់កាសម្រេចត្រូវធ្វើទៅតាមការចង់បានរបស់ថ្នាក់លើ និងបម្រើផលប្រយោជន៍ថ្នាក់លើទាំងអស់។ ចំពោះការអនុវត្តន៍ការងារវិញ គ្មានប្រសិទ្ធិភាព ដោយសារ មន្រ្តីរាជការនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិរុញការទទួលខុសត្រូវទៅអោយមន្រ្តីនៅថ្នាក់លើជាបន្តបន្ទាប់ ពោលគឺ ឃុំរុញទៅស្រុក ស្រុករុញទៅខេត្ត និងខេត្តរុញទៅថា្នក់ជាតិដើម្បីបង្ហាញប្រជាពលរដ្ឋថា ខ្លួនមិនមែនជាអ្នកមានកំហុសនោះទេ។ ជាលទ្ធផលគឺ ការអនុវត្តន៍ទម្រង់នៃការដឹកនាំរដ្ឋមួយដែលប្រមូលផ្តុំអំណាច វាងាយណាស់ឈានទៅរករបបផ្តាច់ការ ហើយប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ដែលអាចនឹង បាត់បង់ទឹកដី រឺធ្វើឲ្យខ្ទេចខ្ទីជាតិដោយមិនចាំបាច់មានបរទេសណាមកឈ្លានពាននោះទេ។ ហើយបើជនជាតិសាសន៍នៃប្រទេសណាមួយ ដែលមិនសូវខ្វាយខ្វល់គិតគូររឿងនយោបាយ មិនសូវចូលចិត្តស្តាប់ មិនសូវចូលចិត្តអាន មិនសូវចូលចិត្តសង្តេត មិនសូវចូលចិត្តតាមដាន មិនសូវចូលចិត្តចូលរួមគិតគូរនិងធ្វើអំពើល្អ ហើយគិតតែពីជឿ គិតតែផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន មានភាពអសកម្ម ភាពអាត្មានិយម ការរស់នៅសំងំនៅស្ងៀមយកតែរួចខ្លួន គឺជាជោគជ័យដ៍មហាសាលរបស់មនុស្សអាក្រក់ និងជាឪកាសដ៍ល្អនៃការឈ្លានពានរបស់បរទេសជិតខាង។ ស្របគ្នា នឹង គតិមួយលើកឡើងថា ប្រទេសជាតិមួយអាចនឹងរលាយបាន បើជនជាតិនៃប្រទេសនោះមិននាំគ្នាខ្វាយខ្វល់គិតគូររឿងនយោបាយ។ ម៉្លោះហើយពលរដ្ឋម្នាក់ៗ ត្រូវតែចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនយោបាយ៕

ការអោយនិយមន័យពាក្យ នយោបាយ[កែប្រែ]

នរយោបាយគឺជា "ការប្រជែង ដើម្បី បានដឹកនាំប្រទេសជាតិ"

  • នរយោបាយមិនមែនជាមុខរបរកស៊ី
  • នរយោបាយមិនមែនជាការសន្យា
  • នរយោបាយមិនមែនចេះតែនិយាយអោយរួចពីមាត់
  • នរយោបាយមិនមែនជារឿងចូលចិត្តឬមិនចូលចិត្តទេ តែវាជាកាត្វកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសនោះ
  • នរយោបាយមិនមែនជាការបោកប្រាស់ឡើយ
  • នរយោបាយមិនមែនជាកន្លែងដើម្បីរកលាបសក្ការះផ្សេងៗឡើយ តែជាកន្លែងជួយជាតិយ៉ាងពិតប្រាកដ
  • នរយោបាយមិនមែនទាល់តែឈ្នះឡើយ តែជាអ្វីដែលអាចអោយប្រសើរជាងមុនបំផុត
  • នរយោបាយមិនមែនជារឿងរបស់អ្នកដឹកនាំទេ
  • នរយោបាយគឺជារឿងរបស់ពលរដ្ឋទាំងអស់គ្រប់វណ្ណះ
  • នរយោបាយគឺមិនមែនជារឿងកាលិចកាឡុចឡើយ
  • នរយោបាយគឺជាការធ្វើបុណ្យដ៏ធំ លើសបុណ្យទាំងអស់ គ្មានការធ្វើបុណ្យណាធំជាងបុណ្យជួយជាតិមាតុភូមឡើយ។
  • នយោបាយ គឺជាសិល្បៈដែលធ្វើឱ្យសម្រេចបាននូវគោលដៅ ។ ហើយកាលណានិយាយដល់ "សិល្បៈ" គេត្រូវនិយាយអំពី "ឥរិយាបទ" និង "ទស្សនៈវិស័យ" ។

"ឥរិយាបទ" គឺជារបៀបបត់បែនដោយភាពវៃឆ្លាត និង ប្រកបដោយភាពស្មោះត្រង់ និងត្រឹមត្រូវ ។ ការបត់បែនដោយភាពវៃឆ្លាតប្រកបដោយ ភាពស្មោះត្រង់ និង ត្រឹមត្រូវ គឺជាសោភ័ណ្ឌភាពរបស់សិល្បៈ ។ "ទស្សនៈវិស័យ" គឺសំដៅដល់ 'នីតិវិធី' និង 'គោលដៅ'។ ទស្សនៈដែលរ៉ាយរ៉ាប់អំពីនីតិវិធីដឹកនាំឆ្ពោះទៅរកគោលដៅជាក់លាក់ហៅថា #ទស្សនៈវិស័យ ។ ទស្សនៈវិស័យនយោបាយកើតចេញ #គំនិតរបស់អ្នកនយោបាយ ។ បើសិនជាខ្វះទស្សនៈវិស័យត្រឹមត្រូវ នោះក៏ខ្វះនូវឥរិយាបទត្រឹមត្រូវ ហើយបើអត់ឥរិយាបទត្រឹមត្រូវ នោះមានន័យអ្នកនយោបាយខ្វះនូវសិល្បៈត្រឹមត្រូវ ហើយគេក៏ពុំចាត់ទុកជាអ្នកនយោបាយត្រឹមត្រូវដែរ ។

  1. ដូច្នេះនយោបាយគឺជាសិល្បៈសុច្ចរិតដែលធ្វើឱ្យសម្រេចដល់នូវគោលដៅជាក់លាក់ ។

ចំណាំ[កែប្រែ]

  • នយោបាយមិនមែនជាមុខរបបរកស៊ីនោះទេ ប៉ុន្តែនយោបាយគឺជា "ការប្រជែង ដើម្បី បានដឹកនាំប្រទេសជាតិ"
  • អ្នកអាចនឹងមិនគិតគូរអំពីនយោបាយ ប៉ុន្តែនយោបាយមិនដែលភ្លេចអំពីការគិតគូររបស់វាចំពោះអ្នកឡើយ។

រដ្ឋ[កែប្រែ]

ដើមកំណើតរបស់រដ្ឋគឺត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍ នៃ សិល្បះនៃការធ្វើសង្រ្គាម។ បើតាមប្រវត្តិសាស្រ្ដបាននិយាយថា រាល់សម្ព័ន្ធ នយោបាយទាំងអស់ នៃប្រភេទផ្សេងៗនៃការចំនុះ ដែលមានអាទិភាពដើម្បីជោគជ័យចំពោះសង្គ្រាម។ ស្ដេចនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន រួមបញ្ជូលទាំង ប្រវត្តិបុរាណរបស់ចិន និង ជប៉ុន បានសំរាច់ធ្វើជាអាទិទេព។ ការស្ថាបនាដែលត្រូវបានកំណត់ដោយរដ្ឋ ដែលក្រោមការយល់ព្រមពីស្ដេច រហូតមកដល់ការធ្វើបដិវត្តរបស់បារាំង បានដាក់រាជ្យរបស់ស្ដេច។ យ៉ាងណាក៏ដោយរាជាធិបតេយ្យក្នុងចំនោម យូរជាងគេនិងចាស់ជាងគេរបស់ផ្នែកនយោបាយ នៅដើមឆ្នាំ២១០០ គ.ស នៅក្នុងប្រទេស ស៊ូមឺរៀ។ នៅក្នុងទសវត្សទី២១ គ.ស ប្រទេសអង់គ្លេសដែលកាន់របបរាជាធិបតេយ្យ បាន​ក្លាយទៅជាស្ថាប័នរដ្ឋតាមរយះការរក្សាទុកជាគេដំណែល។ The king ruled his kingdom with the aid of his Council without it he could not hold his territories. The Council is the king's master mind. The Council is the germ of constitutional government. Long before the council became a bulwark of democracy, it rendered invaluable aid to the institution of kingship by ស្ដេចបានកំណត់ច្បាប់នៅក្នុងអាណាចក្ររបស់ខ្លួន ជាមួយនឹងការទំនុកបំរុងនៃក្រុមប្រឹក្សាសភារបស់ព្រះអង្គ ដោយគ្មាននយោបាយ។ គាត់មិនអាចរងចាំដែនដីរបស់គាត់បានឡើយ។អាណាចក្រគឺជាការគ្រប់គ្រង់របស់ស្ដេច។ក្រុមប្រឹក្សាគឺជាមេរោគនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់រដ្ឋាភិបាល។