បណ្ណាល័យ

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search

មាតិកា

ប្រវត្តិបណ្ណាល័យនៅកម្ពុជា[កែប្រែ]

បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យCite error: Invalid <ref> tag; refs with no name must have content[កែប្រែ]

កាលពីជំនាន់ដើមបុព្វបុរសខ្មែរយើង បានកត់ត្រាទុកនៅរឿងរាយជា ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗ និងក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ នៅតាមសិលាចារឹក និងបានធ្វើជាឯកសារតម្កាល់ទុកក្នុងស្លឹករឹត និងនៅលើក្រាំង ។ ខ្មែរយើងបានប្រើវិធីនេះតៗគ្នារហូតដល់តសវត្សទី ២០ ទើបប្រើក្រដាស់រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ចាប់ពីពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋបានទទួលជំនឿខាងពុទ្ធសាសនា ខ្មែរបានកសាងវត្តអារាម ហើយបានប្រមូល ក្បួនច្បាប់ គម្ពី ឯកសារស្លឹករឹត ក្រាំង ទៅកម្កាល់ទុកក្នុងវត្តអារាម។ ព្រោះថាវត្តអារាមជា មណ្ឌលវប្បធម៌ សាកលរៀន ជាកន្លែងអប់រំ បណ្ដុះបណ្ដាល និងជាជង្រុក នៃចំនេះដឹងទាំងឡាយពួង។ លុះមកដល់សម័យកាលក្រោយមកទៀត ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះករុណាព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ព្រះអង្គបានចេញព្រះរាជប្រកាសក្នុងឆ្នាំ១៩០៩ ដើម្បីបង្កើតសាលាបាលីពីរ មួយនៅភ្នំពេញ មួយទៀតនៅខេត្ត សៀមរាប ។ លុះមកដល់ឆ្នាំ១៩២១ ព្រះអង្គបានបង្កើតបណ្ណាល័យនៅភ្នំពេញដែលដាក់ឈ្មោះថា “ខេមរៈបណ្ណាល័យ” លុះមកដល់ឆ្នាំ១៩២៥ បណ្ណាល័យ ខេមរៈ ត្រូវបានប្តូរឈ្មោះថា “ព្រះរាជបណ្ណាល័យ” ។ បណ្ណាល័យនេះ រួមជាមួយសាលាបាលីភ្នំពេញបានប្រមែប្រមូលសាស្រ្តា ចម្លងទុក្ខតាមវត្តអារាមនានាមកទុកជាឯកសារតៗមក។ កន្លងមកដល់ឆ្នាំ១៩៣០ ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ព្រះអង្គជាបញ្ជាឲ្យស្ថាបនិកកសាង វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ហើយបញ្ជូលព្រះរាជបណ្ណាល័យ ក្នុងស្ថាប័ននេះដែរ។ នៅមុនឆ្នាំ ១៩៧៥ បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យមានសៀវភៅប្រមាណជាង ៤០.០០០ក្បាល។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យត្រូវបានបឹទទ្វារ ហើយឯកសារទាំងអស់ត្រូវបានបំផ្លាញខ្ចេចខ្ចីអស់គ្មានសេសសល់អ្វីឡើយ។ មកដល់ដើមឆ្នាំ ១៩៩២ ក្រសួងធម្មការត្រូវបង្កើតឡើង ហើយវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យក៏បើកទ្វារម្ដងទៀត ស្ថិតក្រោមឳរបស់ក្រសួងធម្មការ ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០២ បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ មានសៀវភៅចំនួន ១១.០៨០ក្បាល មានភាសាខ្មែរ ៦.៩៤០ក្បាល និងបរទេសចំនួន ៤.១៤០ក្បាល ហើយបណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ មានសាខារបស់ខ្លួនរហូត ១៨ នៅតាមខេត្តក្រុង ដែលស្ថិតតាមវត្តនានា។

បណ្ណាល័យវិទ្យាជាតិកម្ពុជា[កែប្រែ]

បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជាត្រូវបានបង្កើតឡើង នឹងបើកទ្វារជូនសាធារណជននៅថ្ងៃទី២៤ ខែឆ្នូ ឆ្នាំ ១៩២៤ ដោយរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមបារាំង នៅឥណ្ឌូចិន នាពេលនេះបារាំងជាអ្នកគ្រប់គ្រងបណ្ណាល័យនេះរួមជាមួយបណ្ណាសារដ្ឋានជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៣ដែលមានសៀវភៅតែចំនួន ៣០.០០ក្បាលប៉ុណ្ណោះ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៣ បារាំង បានផ្ទេរបណ្ណាល័យនេះមកឲ្យកូនខ្មែរកាន់កាប់ជាទ្រព្យសម្បត្តិយើងវិញ ចាប់ពីពេលនោះមកបណ្ណាល័យនេះត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះមកជា “បណ្ណាល័យជាតិ” វិញ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់១៩៧៩ បណ្ណាល័យនេះត្រូវបានបឹទទ្វារផងដែរ ហើយឯកសារត្រូវបានបំផ្លាញអស់គ្មានសល់អ្វីទេ។ ក្រោយមកនៅខែ មករា ឆ្នាំ១៩៨០ បណ្ណាល័យជាតិ បានបើកទ្វារជាថ្មី ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសីល្បៈ ។ បច្ចុប្បន្ន បណ្ណាល័យជាតិ មានសៀវភៅប្រមាណសរុប ៥០.០០០ក្បាល ជាភាសាខ្មែរ អង់គ្លេស និងបារាំង មានទស្សនាវដ្ដីចំនួន ២៧១ ចំណងជើង សស្រ្តាស្លឹករឹតចំនួន ៧១០ ចំណងជើង។ ៣. ការកកើតបណ្ណាល័យក្រោយសម័យអនាគមបារាំង ក្រោយពីប្រទេសកម្ពុជាបានឯករាជ្យ វិស័យសិក្សាធិការត្រូវបានរដ្ឋគិតគូរ ចាប់គ្រឹះស្ថានសិក្សាពីថ្នាក់បឋមរហូតសាកលវិទ្យាល័យ។ ក្រោយពីឆ្នាំ ១៩៧៩ បណ្ណាល័យទាំងអស់ត្រូវបើកទ្វារសារជាថ្មីដោយ សម្ផារតិចតួច និងការស្ដារឡើងវិញនូវធនធានសម្ភារ និងបណ្ណារក្ស។



និយមន័យបណ្ណាល័យ[កែប្រែ]

បណ្ណាល័យគឺជាឃ្លាំងតម្កាល់ នូវរាល់ឯកសារ និងជាកន្លែងផ្តល់នូវចំនេះដឹងដែល សិស្ស និស្សិត កវីវិទូ បញ្ញវ័ន និងអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត ខិតខំស្រាវជ្រាវ ចងក្រង គូរ ថត ទុកជាស្នាដៃឬកេរ្តិ៍ សម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូបស្រាវជ្រាវ ឬមុននឹងពួកគេបានក្លាយជាអ្នកឆ្នើមៗក្នុងការសម្រេចអ្វីមួយ។ យើងអាចនិយាយយ៉ាងងាយថា បណ្ណាល័យគឺជាឃ្លាំងប្រមូលផ្ដុំសៀវភៅ ទស្សនាវដ្ដី ឯកសារ ទិន្ន័យកុំព្យូទ័រ ការរៀន ការអាន ការបញ្ចាំង តាមរយម៉ាស៊ីនផ្សេងៗ ដែលអ្នកជំនាន់មុនបានចងក្រងទុក។

ប្រភេទបណ្ណាល័យ[កែប្រែ]

បណ្ណាល័យ មានច្រើនប្រភេទ ទៅតាមការកំនត់តាមប្រទេសនីមួយៗ តាមតំបន់នីមួយៗ ក្នុងនេះខ្ញុំបានប្រមូលឯកសារទាំងនេះមក មានដូចខាងក្រោម៖

បណ្ណាល័យជាតិ[កែប្រែ]

ជាបណ្ណាល័យជាតិ ទូទៅមានតាមបណ្ដាប្រទេសនីមួយៗ ដែលមានភារកិច្ចសំខាន់ប្រមូល សម្រាប់តម្កាល់ និងថែរក្សាទុកជាបេតិកភណ្ឌជាតិ នូវការផលិត និងចេញផ្សាយគ្រប់ប្រភេទរបស់ប្រភេទនេះសម្រាប់ជា គន្ថនិទ្ទេសជាតិ តាមរយៈច្បាប់តម្កាល់ទុកតាមច្បាប់។

នៅកម្ពុជាក៏មានបណ្ណាល័យជាតិដែរ គឺមានឈ្មោះថា “បណ្ណាល័យជាតិ” ដែលស្ថិតនៅក្រោមឪវាទរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ។ បណ្ណាល័យជាតិ មានតួនាទីដូចខាងក្រោម៖

  • ប្រមូលផ្ដុំថែរក្សា និងផ្ដល់ការប្រើប្រាស់ឯកសារជាមរតករបស់ជាតិ
  • ផ្ដល់ព័ត៌មាន និងឯកសារដើម្បីជំនួយដល់ការអប់រំ ដល់រដ្ឋាភិបាល និងការស្រាវជ្រាវក្នុងប្រទេសខ្លួន
  • ផ្សព្វផ្សាយសេវាកម្មរបស់បណ្ណាល័យសាធារណៈ និងជួយឧបត្ថមការងារបណ្ណាល័យផ្សេងៗទៀត
  • សម្របសម្រួលការងារ ចែករំលែកធនធានឯកសារ និងការខ្ចីរវាងបណ្ណាល័យ និងបណ្ណាល័យ

បច្ចុប្បន្ន បណ្ណាល័យជាតិ មានសៀវភៅភាសាខ្មែរ អង់គ្លេស បារាំង ប្រមាណ ៥០.០០០ក្បាល ដែលត្រូវបានគេបែងចែកដូចខាងក្រោម ៖

  • ផ្នែកឯកសារអំពីកម្ពុជា៖ឯកសារអំពីកម្ពុជា គឺការប្រមែប្រមូលរាល់ឯកសារដែលសរសេរទាក់ទងនិងកម្ពុជា ឬបានបោះពុម្ភផ្សាយនៅកម្ពុជា ដើម្បីធ្វើជាគន្ថនិទ្ទេសជាតិ ។ ឯកសារទាំងនោះរួមមាន សាស្រ្តាស្លឹករឹត សៀវភៅ របាយការណ៍ ទស្សនាវដ្ដី និងឯកសារផ្នែកសោតទស្សន៍ច្រើនទៀត
  • ផ្នែកឯកសារបេតិកភ័ណ្ឌជាតិ ៖ ផ្នែកនេះមានឯកសារប្រមាណ ២៣.០០០ក្បាល ជាភាសាបារាំង អង់គ្លេស ដែលសល់ពីសម័យបារាំង។ ឯកសារនេះ មានឯកសារច្បាប់ ឯកសាររដ្ឋបាល នៃប្រទេសកម្ពុជា និងឥណ្ឌូចិន ព្រមទាំងសៀវភៅវប្បធម៌ សិល្បៈ ការធ្វើដំណើរ និងប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជា។
  • ផ្នែកឯកសារយោង ៖ មានសព្ធវចនាធិប្បាយ វនានុក្រម សៀវភៅអាស័យដ្នាន ផែនទី ។
  • ឯកសារទូទៅ ៖ ជាឯកសារសម្រាប់អាន ស្រាវជ្រាវ និងអាចខ្ចីយកទៅថតចម្លងបាន ហើយជាប្រភេទឯកសារទូទៅដែលមានលក់នៅទីផ្សារ។
  • ផ្នែកសៀវភៅខ្ចី ៖ ជាផ្នែកសម្រាប់ខ្ចី ឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវ និស្សិត សម្រាប់ខ្ចី។ ផ្នែកនេះអ្នកខ្ចីត្រូវធ្វើកិច្ចសន្សា ណាមួយដើម្បីស្នើខ្ចី ។

អំពីរចនាសម្ព័ន្ធនៃបណ្ណាល័យជាតិ ការងារទាំងមូលរបស់បណ្ណាល័យជាតិ ត្រូវបានបែងចែកជាផ្នែកៗសម្រាប់គ្រប់គ្រងទទួលខុសត្រូវតាមមុខងាររៀងៗខ្លួន មានការអនុវត្ដន៍ដូចខាងក្រោម ៖

  • ផ្នែកកាតាឡុង
  • ផ្នែកតម្កាល់ទុក
  • ផ្នែកសៀវភៅអភិរក្ស
  • ផ្នែកសាលអាន
  • ផ្នែកខ្ចី
  • ផ្នែករដ្ឋបាល

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០០៥ បណ្ណាល័យជាតិ ត្រូវបានទទួលបន្ទុកជាទីភ្នាក់ងារលេខសៀវភៅខ្នាតអន្តរជាតិ (ISBN: International Standard Books Number) ដែលបានតែងតាំងឡើងហើយទទួលខុសត្រូវចំពោះការចែគចាយ និងគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធលេខ ISBN នៅកម្ពុជា។

បណ្ណាល័យកុមារ ឬបណ្ណាល័យសាលារៀន[កែប្រែ]

នៅកម្ពុជាយើង បណ្ណាល័យសាលារៀន គឺមានតែនៅតាមសាលាបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាល័យប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្ដែនៅតាមទីជនបទវិញ គឺមិនមានបណ្ណាល័យនេះទេ ។ បណ្ណាល័យប្រភេទនេះក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡាក្នុងការលើកម្ពស់ចំណេះដឹងរបស់សិស្សតាមរយៈ ការផ្ដល់នូវឯកសារគ្រប់យ៉ាង។ បណ្ណាល័យសាលារៀននៅកម្ពុជា កំពុងរៀបចំឯកសារសៀវភៅ សម្ភារផ្សេងៗទេដាក់តាមសាលារបស់ខ្លួនក្រោមការឧបត្ថម្ភពីក្រសួងផ្ទល់ និងតាមអង្គការជាតិ អន្តរជាតិ។

បណ្ណាល័យសាកលវិទ្យាល័យ[កែប្រែ]

បណ្ណាល័យសាកលវិទ្យាល័យ នៅមានស្រាប់នៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ ដែលមាននាទីសម្រាប់ឲ្យ និស្សិត សាស្រ្តាចារ្យ បុគ្គលិក នូវឯកសារ កាសិក្សា ស្រាវជ្រាវ អនុវត្តន៍ និងសកម្មភាពផ្សេងៗ។ បណ្ណាល័យសាកលវិទ្យាល័យមានច្រើនណាស់ស្ទើរតែគ្រប់សាកលវិទ្យាល័យទាំងអស់នៅកម្ពុជា ដូចជាបណ្ណាល័យ ហ៊ុន សែន របស់សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ និងបណ្ណាល័យផ្សេងៗទៀត។ ប៉ុន្ដែខ្ញុំសូមបង្ហាញពីបណ្ណាល័យ សាកលវិទ្យាល័យជាយដែនមួយ គឺបណ្ណាល័យសម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នៃសាកលវិទ្យាល័យ មានជ័យ។ បណ្ណាល័យសម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នៅតាមបណ្ដោយផ្លូវជាតិលេខ ៥ ភូមិបាណយ សង្កាត់ទឹកថ្លា ក្រុងសិរីសោភ័ណ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ក្នុងបរិវេណសាកលវិទ្យាល័យមានជ័យបានបើកឲ្យប្រើប្រាស់ដំណាលនឹងការបើកបវេសនកាលរបស់សាកលវិទ្យាល័យមានជ័យដែរគឺនៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០០៨។ បណ្ណាល័យនេះជាបណ្ណាល័យធំជាងគេនៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ដែលមាននាទីសម្រាប់និស្សិត សាស្រ្តាចារ្យ និងបណ្ដា និស្សិត សាស្រ្តាចារ្យ សាកលវិទ្យាល័យនានាជុំវិញខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ។ បណ្ណាល័យមានឯកសារទាំងអស់គិតត្រឹមដើមឆ្នាំ២០១១ មានឯកសារប្រមាណ១០.០០០ក្បាល ទស្សនាវដ្ដី ១៣៧ច្បាប់ កាសែតអាន ១១១៤ច្បាប់ កាសែតម៉ាញ៉េ ៥៧៩សន្លឹក CD/VCD/DVD ជាង ៥០០បន្ទះ។ ក្នុងនេះឯកសារជា ភាសាខ្មែរ ១៥% អង់គ្លេស ៨០% និងភាសាផ្សេងៗ ៥% (កូរ៉េ ជប៉ុន ថៃ បារាំង វេតណាម និងបាលី ) ហើយឯកសាទាំងនោះចែកជាបីប្រភេទគឺ ខ្ចី(BR) អាន(RD) តម្ដាល់(LD)។

បណ្ណាល័យឯកទេស[កែប្រែ]

នៅប្រទេសកម្ពុជា បណ្ណាល័យឯកទេស មានពាសពេញព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលស្ដិតការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាល អង្គការជាតិ អន្ដរជាតិ ។ បណ្ណាល័យឯកទេស ជាបណ្ណាល័យពិសេសដែលបម្រើអ្នកស្រាវជ្រាវលើទិសដៅអ្វីមួយ វិស័យអ្វីមួយ ប្រធានបទអ្វីមួយ ដែលទាក់ទងនិងឯកទេស។ បណ្ណាល័យទាំងនេះរួមមានដូចខាងក្រោម ៖ ១.បណ្ណាល័យព្រឹទ្ធសភា៖ ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អគ្គលេខាធិការដ្ឋានព្រឹទ្ធសភា។បណ្ណាល័យព្រឹទ្ធសភា មានឯកសារទាក់ទង ច្បាប់ នយោយបាយ ឯកសារពាក់ព័ន្ធ និងរដ្ឋាភិបាល... ជាភាសាខ្មែរ អង់គ្លេស បារាំង។ បណ្ណាល័យព្រឹទ្ធសភាបាន បើកទ្វារសម្រាប់មន្រ្តីរាជការ នៃស្ថាប័នព្រឹទ្ធសភា មន្រ្តីនានា ព្រមទាំង សិស្ស និស្សិត សាស្រ្តចារ្យ ។ ក្នុងនេះមានបណ្ណាល័យមួយទៀតគឺ បណ្ណាល័យរដ្ឋសភា គឺស្រដៀង និងបណ្ណាល័យព្រឹទ្ធសភាដែរ។

បណ្ណាល័យសាធារណៈ[កែប្រែ]

បណ្ណាល័យសាធារណៈ យើងអាចនិយាយបានជាបណ្ណាល័យធំ ដែលទទួលអ្នកស្រាជ្រាវគ្រប់វ័យ និងបម្រើសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវសាធារណជនគ្រប់ទិសទីក្នុងប្រទេស។ បណ្ណាល័យសារធារណៈគឺ អាចបម្រើអ្នកស្រាវជ្រាវទូលំទូលាយជាបណ្ណាល័យជាតិ ។ នៅកម្ពុជាមិនមានបណ្ដាញបណ្ណាល័យសាធារណៈទេ ប៉ុន្ដែនៅកម្ពុជាមានបណ្ណាល័យសាធារៈណ មួយគឺ បណ្ណាល័យមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌បារាំង ។ ធនធានឯកសាររបស់បណ្ណាល័យមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌បារាំង

  • សៀវភៅ ៖ ២២.០០០ក្បាល
  • ទស្សនាវដ្ដី ៖ ៥០ ចំណងជើង
  • ការសែតវីដេអូ៖ ៣.៧៤០ដុំ
  • ថាសចម្រៀង ៖ ៦៧៥ថាស
  • DVD ៖ ១៧៥ថាស
  • CD-ROM ៖ ១៥០ថាស

ជាទូទៅ នៅតាមប្រទេសនីមួយលើសកលលោក បណ្ណាល័យសាធារណៈ គឺជារចនាសម្ព័ន្ធមួយ ដែលត្រូវបានគេបង្កើតឡើង បើកឆ្ពោះទៅរកចំនេះដឹង ព័ត៌មាន ព្រមទាំងការកំសាន្ត លំហែ តាមរយធនធានឯកសារ និងសេវាកម្មផ្សេងៗរបស់ខ្លួន ដែលត្រូវផ្ដល់ដល់ឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវ មិនប្រកាន់ពណ៌សំបុរ ជាតិសាសន៍ អាយុ ភេទ សាសនា ភាសា កាយសម្បទា ថានៈ ឬសង្គមឡើយ។ ភារកិច្ចបណ្ណាល័យសាធារណៈ ដែលអង្គការយូនីស្គូធ្វើសេចក្ដីប្រកាសមានដូចខាងក្រោម ៖

១. បង្កើត និងពង្រីងទម្លាប់ការអានរបស់កុមារ ២. បង្កើតភាពងាយស្រួលដល់ការរៀនសូត្ររបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ៣. ជួយជ្រោមជ្រែងដល់វិស័យអប់រំក្នុងប្រព័ន្ធ នៅក្រុមកម្រិតសិក្សា ៤. បង្ករភាពងាយស្រួលដល់ការអប់រំបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ៥. លើកទឹកចិត្ត និងជម្រុញដល់គំនិតឆ្នៃប្រឌិតរបស់កុមារ និងយុវជន ៦. រួមចំណែកលើកតម្លៃបេតិតិកភណ្ឌវប្បធម៌ សិល្បៈ ព្រមទាំងការរីកចម្រើននៃវិទ្យាសាស្រ្ត ៧. ផ្តល់លទ្ធភាពក្នុងការបញ្ចេញគំនិតពីវប្បធម៌ទាក់ទងនិងទម្រង់សិល្បៈគ្រប់រូបភាព ៨. លើកទឹកចិត្តដល់ការផ្លាស់់ប្ដូរ យោបលពីវប្បធម៌ពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ ៩. ជ្រោមជ្រែកប្រពៃណីដែលធ្វើឡើងដោយមាត់ ១០. ឲ្យប្រជាជនបានដឹងពីព័ត៌មានគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងសហគមន៍ ១១. សេវាផ្ដល់ព័ត៌មានដល់សហគមន៍ និងក្រុមមនុស្សក្នុងមូលដ្ឋាន ១២. បង្ករភាពងាយស្រួលបណ្ដុះបណ្ដាលផ្នែកព័ត៌មានវិទ្យា និងព័ត៌មាន ១៣. គាំទ្រ និងជ្រោមជ្រែងតាមគ្រប់មធ្យោបាយ ផ្នែកអក្សរកម្ម ដែលធ្វើឡើងក្នុងសហគមន៍

បណ្ណាល័យឯកជន[កែប្រែ]

ជាបណ្ណាល័យដែលគ្រប់គ្រងដោយជនណាម្នាក់ ឬអង្គភាពណាមួយដើម្បីបម្រើប្រយោគណាមួយ ដើម្បីក្រុមគោលដៅណាមួយដែរគេកំនត់ ។ ជាទូទៅបណ្ណាល័យនេះមិនសូវមានទេ ភាគច្រើនទាល់តែ អ្នកមានធនធានធូរធារ ទើបអាចធ្វើបណ្ណាល័យផ្ទាល់ខ្លួនបាន។ ប៉ុន្ដែគេសង្គេតឃើញមានបណ្ណាល័យតូចៗរបស់បណ្ដាអង្គការនានាៗ មានគម្រោងសកម្មភាពនេះ។ ឧ៖ បណ្ណល័យសម្រាប់គ្រួសារ បណ្ណាល័យអង្គការ បណ្ណាល័យឯកជនរបស់ក្រុមហ៊ុនណាមួយ។

បណ្ណាល័យចល័ត[កែប្រែ]

ជាបណ្ណាល័យដែលអាចផ្លាស់ទីបានពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀតដើម្បីសម្រើអ្នកស្រាវជ្រាវ។ បណ្ណាល័យចល័តមានមធ្យបាយដូចជា រថយន្ត ម៉ូតូ ស៊ីក្លូ កង់ ការណូត រទេះ...។ល។ បណ្ណាល័យប្រភេទនេះមានរូបភាពខុសៗទៅតាមប្រភេទភូមិសាស្រ្តទីតាំង តំបន់គោលដៅ របស់អ្នកអាន។ បណ្ណាល័យចល័ត មានសកម្មភាពផ្សែងៗដូចជា៖ ការអានដោយសេរី ការនិទានរឿង គូររូប ផាត់រូប ល្បែងសិក្សា បត់រូប ផ្គុំរូប ល្ខោនតុក្កតា និងការខ្ចីសៀវភៅទៅអាន ការបើភាពយ័ន្ត មើលវីឌីអូរឯកសារជាដើម ។ល។ យើងឃើញសម្មភាពរបស់បណ្ណាល័យចល័តនៅកម្ពជាដូចជា៖ បណ្ណាល័យចល័តរបស់ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ បណ្ណាល័យចល័តក្រសួងអប់រំយុវជន និងកីឡា បណ្ណាល័យចល័តរបស់អង្កការស៊ីប៉ា។

បណ្ណាល័យអេឡិចត្រូនិច[កែប្រែ]

ជាបណ្ណាល័យ ជាការប្រមូលផ្ដុំឯកសារលក្ខណ Soft-Copy ជា Database ដែលគេអាចមើលបាននិងទាញយកបានពីចម្ងាយ(Download)តាមរយៈអ៊ីនធឺណិត។ ដែលគេបង្ហោះក្នុងម៉ាស៊ីនមេ (Server) ជាបណ្ណាល័យធំអាចផ្ទុកឯកសាររាប់រយលានឯកសាមានទំហំរាប់សិបTerabyte ក្នុងនេះរួមមានឯកសារ រូបភាព សៀវភៅ (E-books)សម្លេង...។ល។ អត្ថប្រយោជន៍របស់បណ្ណាល័យអេឡិចត្រូនិក

  • ការពារនិងថែរក្សាបានយូរអង្វែង នូវឯកសារមានតំលៃកម្ររកបាន និងឯកសារដែលឆាប់ខូចខាត ព្រោះជាឯកសារពុំមានរូបរាង (Soft-Copy) ដែលមិនអាចរងការខូចខាត ឬប៉ះពាល់ទេ។
  • បង្កភាពងាយស្រួលនិងផ្តល់ឲ្យអ្នកអាននូវលទ្ធភាពកាន់តែទូលំទូលាយមិនឈប់ឈរ មានឯកសារគ្រប់ប្រភេទដើម្បីអានដោយប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត និងស៊ីឌីរ៉ូម គ្រប់ពេលវេលា មិនចាំបាច់រងចាំការអនុញ្ញាតិ និងការរងចាំ ឬការបំពេញបែបច្រើនឡើយ។
  • បណ្ណាល័យអេឡិចត្រូនិកធ្វើះឲ្យចំណេញកន្លែង ដោយឯកសារទាំងឡាយត្រូវបានផ្ទុកនៅក្នុង ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតដែលគេរៀបចំក្នុងម៉ាស៊ីនមេ (Server) ឬស្ថិតក្នុងស៊ីឌី ឬស៊ីឌីរ៉ូម ដែលចំណាយតែបន្ទាប់មួយអាចផ្ទុកឯកសារបានរាប់រយលានចំណងជើង។
  • បង្កលក្ខណងាយស្រួល ឆាប់រហ័សក្នុងការស្រាវជ្រាវរកឯកសារ (Search) ព្រោះគេគ្រាន់តែបញ្ចូលពាក្យគន្លឹះ (Keyword) ប៉ុន្មានម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះគេនិងឃើញព័ត៌មានចេញមកភ្លាមៗយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ម្យ៉ាងទៀតផ្តល់ពីរបៀបស្រាវជ្រាវរកព័ត៌មានបានច្រើនបែបខុសៗគ្នា ដែលអាចឲ្យអ្នកអានរកឯកសារបានតាមតម្រូវការរបស់ខ្លួនហើយអាចបោះពុម្ភឯកសារទាំងនោះបានចេញពីម៉ាស៊ីនបោះពុម្ភ ឬក៏ចម្លងឯកសារនោះចូលទៅក្នុងស៊ីឌីបានទៀតផង និងទាញយក (Download) ប្រើប្រាស់បានយ៉ាងស្រួល។

សូមជម្រាបថាសព្វថ្ងៃនេះ ពិភពលោកកំពុងតែអភិវឌ្ឍយ៉ាងលឿនទៅរកបណ្ណាល័យ អេឡិចត្រូនិកនេះឯង ដើម្បីប្រើប្រាស់ធនធានអេឡិចត្រូនិកនេះបាន លុះត្រាតែអ្នកអាន ឬអ្នកស្រាវជ្រាវចេះកុំព្យូទ័រនិងអ៊ីនធឺណិតជាមុន។

ប្រភេទឯកសារបណ្ណាល័យ[កែប្រែ]

នៅក្នុងបណ្ណាល័យមិនមែនមានតែសៀវភៅមួយមុខគត់ទេ គឺមានឯកសារច្រើនណាស់។ អ្នកសិក្សាសា្រវជ្រាវមួយចំនួនបានគិតថាបណ្ណាល័យ គឺគ្រាន់ជាឃ្លាំងសៀវភៅទេ តែតាមពិតទៅឯកសារមានច្រើនក្នុងបណ្ណាល័យ មានដូចជា៖

  • ១- ឯកសារបោះពុម្ភ (សៀវភៅ ទស្សនាវដ្ដី...)
  • ២- ឯកសារសម្រាប់ស្ដាប់ ( កាសែត CD Audio...)
  • ៣- ឯកសារសោតទស្សន៍ ( Video Cassette, CD-ROM, DVD, Film...)
  • ៤- ឯកសារពិន្ទុរេខីយ ( Graphic Document...)
  • ៥-ឯកសារអេឡិចត្រូនិច (E-Books...)

ឯកសារបោះពុម្ភ (Print)[កែប្រែ]

ឯកសារបោះពុម្ភជាប្រភេទ ដែលបានបោះពុម្ភចេញមកក្រៅ ដូចជាប្រភេទ សៀវភៅ ទស្សនាវដ្ដី ក្រាំ ស្លឹករឹត ។


សៀវភៅ

សៀវភៅត្រូវបានគេកំនត់និយមន័យខុសៗគ្នា ដូចជាសៀវភៅគឺជាប្រមូលផ្ដុំក្រដាស់ជាច្រើន ដែលការសរសេដោយដៃ ឬបោះពុម្ភដោយកាបិត ឬដេរភ្ជាប់គ្នា និងខ្លះទៀតថាសៀវភៅជាការប្រមូលផ្ដុំនូវទំព័រ យ៉ាងតិច ៤៩ទំព័រឡើងទៅដោយមិនគិតពីក្រប ហើយមិនចេញផ្សាយជាបន្តបន្ទាប់។

សៀវភៅត្រូវបានគេចែកជាប្រភេទធំដូចជា៖

  • សៀវភៅសម្រាប់អាន ជាភាគ ជាផ្នែក
  • ប្រលោមលោក
  • សៀវភៅរឿង រូបភាព
  • កំណាព្យ
  • ល្ខោន
  • សៀវភៅប្រវត្ដិសាស្រ្ត
  • សៀវភៅយោង ឬឯកសារពិគ្រោះ
  • វចនានុក្រម
  • សព្វវចនាធិប្បាយ
  • សៀវភៅអាស័យដ្ឋាន (ទំព័រលឿង-Yellow Page)
  • សៀវភៅផែនទី
  • គន្ថនិទេស
  • មគ្គុទេសក៍ទេសចរណ៍ វិជ្ជាមេផ្ទះ...


ទស្សនាវដ្ដី

ទស្សនាវដ្ដី គឺជាការបោះពុម្ភផ្សាយសមូហភាព មានអ្នកនិពន្ធច្រើន ចំណងជើងតែមួយ ហើយចេញផ្សាយទៅតាមការតំណាក់កាលបន្តបន្ទាប់ (១អាទិត្យម្ដង ២អាទិត្យម្ដង ១ខែម្ដង ២ខែម្ដង ៣ខែម្ដង ៦ខែម្ដង ១ឆ្នាំម្ដង...) ទស្សវដ្ដីមានមុខងារ៖ ផ្ដល់ព័ត៌មាន អប់រំស្រាវជ្រាវ អានកំសាន្ត ឃោសនាពាណិជ្ជកម្ម ។ ហើយចែកប្រភេទ ទស្សនាវដ្ដីស្ដីពីព័ត៌មានទូទៅ និងនយោបាយ ទស្សនាវដ្ដីស្ដីពីព័ត៌មានទូទៅ និងទស្សនាវដ្ដីឯកទេស។

ឯកសារសម្រាប់ស្ដាប់ (Sound Recording)[កែប្រែ]

ឯកសារសម្រាប់ស្ដាប់ គឺជាប្រភេទដែលអាចស្ដាប់លឺ ។

  • កាសែតចាក់សម្លែង (Cassette Audio)៖ កាសែតចាក់សម្លែង ជាឧបករណ៍ផ្ទុកសម្លែង ដូចជា ចម្រៀង តន្រី កំណាព្យ ល្ខោននិយាយ រឿងនិទាន រៀនភាសា បទសម្ភសន៍ សុទ្ទរកថា បទសន្ទនា ទេសនា... វាមានរាង៤ជ្រុងទ្រវែង ដែលក្នុងនេះ មានខ្សែម៉ាញ៉េតិចរុំព័ន្ធបូប៊ីន២។ កាសែតសម្លែងត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ១៩៦១ ដោយក្រុមហ៊ុនហ្វីលលិព (Philips) ។ ដោយសារសព្វថ្ងៃនេះបច្ចេកវិទ្យាមានការរីកចំរើន គេមិនសូវឃើញមានការសែតប៉ុន្នានទេ? ប៉ុន្ដែយ៉ាងណាដ៏ដោយគេមិនទាន់បានឈប់ប្រើប្រាស់ ការសែតនៅឡើយទេ។
  • ស៊ីឌី (Compact Disk)៖ ស៊ីឌីចាក់សម្លែងឧបករណ៍ផ្ទុកសម្លែង ដែលធ្វើឡើងដោយថាសអ៊ុបទិច មានវិមាត្រ ១២ស.ម ហើយត្រូវបង្កើតបន្ទាប់ពីកាសែតសម្លែង គឺក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣។

ឯកសារសោតទស្សន៍ (Audio-Visual Recording)[កែប្រែ]

ឯកសារសម្រាប់ស្ដាប់ មើលឃើញ គឺជាប្រភេទដែលអាចស្ដាប់លឺ ឬមើលបាន ។

  • កាសែតវីឌីអូ (Video Cassette )៖ ជាឧបករណស្រដែងការសែតសម្លែងដែរ តែអាចមើលឃើញរូបដែរ កាសែតវីឌីអូជាប្រភេទ VHS គឺជាឧបករណ៍ដែលមានផ្ទុករូបភាព និងសម្លែង អាចស្ដាប់បាន មើលឃើញ។
  • ស៊ីឌីរ៉ូម (CD-ROMs )៖ កើតក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៥ ជាប្រភេទថាសអ៊ុបទិចដែរ មានរូបរាងដូច ស៊ីឌីធម្មតាដែរ ហើយវាមានសម្ថភាពផ្ទុកបាន ៦៥០លាន Octets ជារូបភាព សម្លែង អត្ថបទ File ...។
  • ឌីវីឌី (DVD: Digital Versatile Disc)៖ ចាប់កំនើតនៅឆ្នាំ ១៩៩៥ ជាប្រភេទថាសអ៊ុបទិចដែរ មានរូបរាងដូច ស៊ីឌីធម្មតាដែរ ប៉ុន្ដែវាមានសម្ថភាពផ្ទុកខ្ពស់។ ឌីវីឌី បានពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំង ប្រើប្រាស់បានយូរឆ្នាំ ព្រោះវាមានគុណសម្បត្ដិដូចខាងក្រោម៖
  • គុណភាពនៃរូបភាពច្បាស់ជាងគេ
  • ប្រើប្រាស់បានរយៈពេលយូរ មិនងាយខូច
  • មានទំហំធំ អាចផ្ទុកឯកសារបានច្រើន
  • មិនចាំបាច់ខារ រមូលដូចកាសែតវីឌីអូរ
  • ផ្សេងៗទៀត៖ ក្រៅពីនេះនៅក្នុងបណ្ណាល័យមានឯកសារច្រើនណាស់ដូចជា៖
  • ហ្វីលកុន គឺជារូបថតតៗគ្នាហូហែ ដែលគេដាក់លើសាធាតុម្យ៉ាង ជាតិប្លាស្ទិក ទន់ហើយថ្លា ដែលអាចបញ្ជាំងលើផ្ទាំងសំពត់សរបាន ហើយវាមានទំហំប្រវែងទទឹកខុសៗគ្នាគឺ ៖ ៧០មម ៣៥មម ១៦មម ៦មម ហើយវាមានប្រភេទខុសៗគ្នា។
  • ក្រៅពីនេះវាមានផ្សេងៗទៀតដូចជា ដ្យាប៉ូស៊ីទីវ (Side) ជារូបថតស្ដើងថ្លា ទំហំតូច ពណ៌ឬខ្មៅ ដដែលសម្រាប់បញ្ចាំងលើអេក្រង់ និងមីក្រូហ្វក ជាហ្វីតលរូបថតដែលមានទំហំតូច។

ឯកសារពិន្ទុរេខីយ (Graphic Document)[កែប្រែ]

ជាឯកសារបោះពុម្ព ក្រៅពីសៀវភៅ ទស្សនាវដ្ដី ហើយវាមានច្រើនប្រភេទដូចជា ៖ ផែនទី ប្លង់ ក្រាហ្វិក រូបថត រូបថាប់ គំនូរ ប័ណ្ណប្រកាស បណ្ណផ្សព្ធផ្សាយ ប៉ាណូអប់រំ ...។

  • ផែនទី៖ ផែនទីមានច្រើនប្រភេទដូចជា ផែនទីរដ្ឋបាល ផ្លូវគមនាមគមន៍ ប្រវត្តិសាស្រ្ត សមុទ្រ ភូគព្ពសាស្រ្ត ទេសចរណ៍ ប្រជាជន ឧត្តុនិយម ព្រៃឈើ...។
  • ប្លង់៖ ប្លង់សុរិយោដី ផ្ទះ អាគារផ្សេងៗ ទីក្រុង
  • ក្រាហ្វិក ៖ គឺជាការបង្ហាញពីទិន្ន័យ តាមរយៈខ្សែបន្ទាត់ ឬក៏បង្ហាញអំពីការចាត់តាំងណារយៈគំនូសបំព្រួញ។
  • រូបថាប់ គឺជារូបដែលគេគូរ ឆ្លាក់ នៅឈើឬលោហៈធាតុ។
  • ប័ណ្ណប្រកាស (Affiche/Poster)

ជាទូទៅប័ណ្ណកាសគឺជាក្រដាសបោះពុម្ភមានរូបនឹងអក្សប្រកបដោយព៌ណដែលផ្សព្វផ្សាយអំពីព៌តមានឬការឃោសនាអ្វីមួយ។

  • ប័ណ្ណប្រៃសណីយ៍គឺជាក្រដាស់រឹងរាងបួនជ្រុងទ្រវែង ម្ខាងមានរូបថតឬរូបគំនូរ និងម្ខាងទៀតទុកសម្រាប់សរសេរផ្ញើទៅនណាម្នាក់។

ឯកសារអេឡិចត្រូនិក[កែប្រែ]

ឯកសារអេឡិចត្រូនិកគឺ ជាឯកសារដែលគ្មានរូបរាងដូចឯកសារធម្មតាទេ ហើយប្រភេទឯកសានេះ គេច្រើនប្រើក្នុងបណ្ណាល័យអេឡិចត្រូនិច វាប្រើជាលក្ខណ File ដែលគេហៅថា E-books នៅក្នុងកុំព្យូទ័រមេបង្ហោះ File ទាំងនោះ។ ឯកសារអេឡិចត្រូនិក គឺជាមូលដ្ឋានតិន្នន័យដែលគេអាចមើលនិងអានបានពីចម្ងាយតាមរយៈអ៊ីនធឺណិត និងទាញយកមកប្រើប្រាស់បាន។ ឯកសារអេឡិចត្រូនិក ប្រមូលផ្តុំឯកសារនានាជាអត្ថបទរូបភាពនិងសម្លេង ហើយវាមានប្រយោជន៍ច្រើនណាស់។

បណ្ណារក្ស[កែប្រែ]

បណ្ណារក្ស គឺជាអ្នកទទួលបន្ទុកធ្វើចំណាតថ្នាក់ ឯកសារ ធ្វើការងារអភិរក្ស បង្កើននូវធនធានឯកសារ និងផ្សពផ្សាយឯកសារ នៃបណ្ណាល័យមួយ។ តាមវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃរាជ ជូន ណាត គឺជា អ្នកថែរក្សាទាំ រក្សាទុកនូវ សៀវភៅ ឯកសារ សាស្រ្តា គម្ពី ក្បួនខ្នាតផ្សេងៗ។

នៅកម្ពុជា ជាទូទៅបណ្ណារក្សត្រូវបានចែកតួនាទីដាច់ៗពីគ្នាទៅតាមមុខងាររបស់បណ្ណារក្ស មានរៀបរាប់ដូចខាងក្រោម៖

  • ប្រធានបណ្ណាល័យ
  • អនុប្រធាន
  • បុគ្គលិកទទួលបន្ទុកកាតាឡុក
  • បុគ្គលិកទទួលបន្ទុកខ្ចី-សង
  • បុគ្គលិកទទួលបន្ទុកវប្បធម៌
  • បុគ្គលិកព័ត៌មានវិទ្យា
  • បុគ្គលិកអ្នកជួសជុលសៀវភៅ
  • បុគ្គលិកអ្នកយាម សន្ដិសុខ/សម្អាត

សេវាកម្ម /តួនាទីបណ្ណាល័យ[កែប្រែ]

គោលបំណងនៃការបង្កើតបណ្ណាល័យ គឺដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ព័ត៌មាននិងឯកសារគ្រប់ប្រភេទអ្នកប្រើប្រាស់។ បណ្ណាល័យល្អមានឯកសារសំបូរបែបមានអញនកប្រើប្រាស់ច្រើន។ ក្នុងមួយឆ្នាំៗថ្នាក់ដឹកនាំសាលាបានចំណាយថវិកាយ៉ាងច្រើនទិញសៀវភៅឯកសារដាក់បន្ថែមនៅក្នុងបណ្ណាល័យ ដើម្បើបំពេញតម្រូវការអតិថិជនរបស់ខ្លួន។ ជាទូទៅបណ្ណាល័យ អនុញ្ញាតឲ្យសមាជិករបស់ខ្លួនខ្ចីសៀវភៅឯកសារ យកទៅអានស្រាវជ្រាវនៅផ្ទះ។ អ្នកមិនមែនជាសមាជិកក៍អាចប្រើប្រាស់បានដែរ។ ប៉ុន្តែគ្មានសិទ្ធខ្ចីឯកសាររបស់បណ្ណាល័យយមទៅផ្ទះដូចសមាជិកបណ្ណាល័យ។

១. កាស្រាវជ្រាវក្នុងបណ្ណាល័យ[កែប្រែ]

បើអ្នកចង់រកឯកសារ ឬព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធ ចាស់ៗ ឬឯកសារថ្មី តើអ្នកគិតថាទៅទីណាដើម្បីរក្សា ទាំងនោះ ?

  • គ្រូដាក់កិច្ចការមួយឱ្យសិស្សធ្វើ តើសិស្សត្រូវការទៅរកឯកសារណាមកជំនួយ?
  • ដំបូងត្រូវគិតថាកិច្ចការគ្រូដាក់មកនេះស្ថិតនៅក្នុងមេរៀនមួយណា? មុខវិជ្ជាអ្វី?សៀវភៅអ្វីខ្លះដែលទាក់ទង? ប្រហែលមានលេខកូដប៉ុន្មាន?សៀវភៅនោះស្ថិតក្នុងតំបន់ណាក្នុងបណ្ណាល័យ?
  • រាវរកសៀវភៅក្នុងប្រព័ន្ធទិន្នន័យ ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងបណ្ណាល័យ តាមរយៈ WebOPAC
  • ទៅរកសៀវភៅតាមទូដែល មានលេខកូដនិងមុខវិជ្ជាត្រូវការនោះ។
  • មើលចំនងជើងសៀវភៅ តើត្រូវតាកិច្ចការដែលគ្រូដាក់មកដែលឬទេ?
  • បើមិនត្រូវទេ គប្បីមើលបញ្ជីរឿង ឬមាតិកាខាងក្នុង ក្រែងលោមានកថាភាគណាមួយត្រូរៀនគ្ចំនិងកិច្ចនោះ។
  • បើមិនត្រូវចំទេ ត្រូវធ្វើការពិចារណា តើកិច្ចការនេះទាក់ទងជាមួយសៀវភៅណាខ្លះ? បើទាក់ទងមេរៀនគ្រូត្រូវមើលមេរៀនមួយណា? យើងត្រូវអានសៀវភៅនោះឬមេរៀននោះឲ្យយល់ច្បាស់ធ្វើសំយោកគំនិត។ពិចារណឡើងវិញតើត្រូវនិងសំនួររបស់គ្រូដែរឬទេ៕
  • រាវរកមើលក្នុងអ៊ីនធឺណិត ឬមើលក្នុង CD ។
  • បើមិនច្បាស់ទៀតនោះ គប្បីសាកសួរ ឬសុំការជួយពីបណ្ណារក្ស។ តើត្រូវអានសៀវភៅមួយណាទើបឆ្លើយនឹងសំនួរកិច្ចការនេះបាន។

២ សេវាកម្មខ្ចី-សង[កែប្រែ]

២.១ កាទទួលអ្នកអាន ការទទួលអ្នកអាន គឺជាកិច្ចការដំបូងបង្អស់ដែលបណ្ណារក្សត្រូវធ្វើនៅពេឡដែលមានអ្នកអានថ្មីចូលមកបណ្ណាល័យ។ អាស្រ័យហេតុនេះបណ្ណារក្សត្រូវភ្តល់ព័ត៌មាននិងណែនាំដល់ អ្នកអានអំពីស្ថានភាពនានាដែលមានក្នុងបណ្ណាល័យ ដើម្បើឲ្យពួកគេយល់ដឺងបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង និងរបៀបប្រើប្រាស់ បណ្ណាល័យ។ ២.២ កាងារខ្ចី-សង បណ្ណាល័យជាច្រើនអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកអានខ្ចីសៀវភៅពីបណ្ណាល័យ សម្រាប់រយ:ពេលកំនត់ណាមួយ ហើយត្រូវយកសៀវភៅមកឲ្យបណ្ណាល័យវិញ។ ដើម្បើធានាថា អ្នកអានបង្វិលសៀវភៅឲ្យបណ្ណាល័យវិញតាមការកំណត់ របស់បណ្ណារក្ស។បណ្ណារក្សចាំបាច់ត្រូវបង្កើតឲ្យមានចរាចរសៀវភៅសមស្របឬប្រព័ន្ធឲ្យខ្ចីដម្បើរក្សាទុកកំណត់ត្រាក្នុងបញ្ជីសៀវភៅដែលឲ្យខ្ចីឬប័ណ្ណបណ្ណាល័យ។ បណ្ណារក្សអាចជ្រើសរើស យកកំណត់ត្រាណាក៍បាន (បញ្ជីសៀវភៅដែលឲ្យខ្ចី ឬ បណ្ណ័បណ្ណាល័យ) អាស្រ័យលើលទ្ធភាពធនធាន ថវិកាដែលបណ្ណាល័យមាន។ បណ្ណារក្សត្រូវចងចាំថា ចំពោះសៀវភៅឬ ឯកសារយោងមិនអនុញ្ញាតឲ្យខ្ចីចេញពីបណ្ណាល័យឡើយ។

ការបណ្ដុះបណ្ណាលអ្នកអាន[កែប្រែ]

ការបណ្ដុះបណ្ដាលអ្នកអាន គឺជាសកម្មភាពដែលបណ្ណល័យត្រូវធ្វើ ដើម្បីផ្ដល់ភាពងាយស្រួល ដល់អ្នកអាន ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ។ ការបណ្ដុះបណ្ដាលនេះគឺត្រូវបានគេរាប់បញ្ចូលទាំងការណែនាំសាមញ្ញឡើងទៅ ។ ការបណ្ដុះបណ្ដាលនេះមានដូចជា ការបង្ហាញបែបបទនៃការចូលបណ្ណាល័យ ពីស្ថានភាពទីកន្លែងទូទៅ ទីកន្លែងផ្ទុកសៀវភៅ ឯកសារ កុំព្យូទ័រ មានតាមកម្រិតដូចខាងក្រោម ៖

  • កម្រិតទី១ ៖ ត្រូវបង្ហាញណែនាំអ្នកអានឲ្យស្គាល់
  • ស្ថានភាពទីតាំងបណ្ណាល័យ (ករណីមានច្រើនអាគា)
  • មុខងារនៃផ្នែកនីមួយរបស់បណ្ណាល័យ (ផ្នែកអាន ផ្នែកខ្ចី/សង ផ្នែកអ៊ីនធឺណិត...)
  • ធនធានឯកសាររបស់បណ្ណាល័យ (ចំនួនឯកសារ កុំព្យូទ័រ សម្ភារក្នុងបណ្ណាល័យ...)
  • កម្រិតទី២ ៖ ត្រូវបង្ហាញណែនាំអ្នកអានឲ្យចេះប្រើប្រាស់
  • កាតាឡុងដែលនៅក្នុងបណ្ណាល័យ តាមប្រព័ន្ធដែលអ្នកប្រើប្រាស់
  • ឯកសារយោង (ជាប្រភេទឯកសារណែនាំប្រើប្រាស់ វចនានុក្រម...)
  • ពន្យល់អ្នកអាននូវការប្រើប្រាស់ចំណាត់ថ្នាក់នៃការរៀបចំសៀវភៅក្នុងបណ្ណាល័យអ្នក
  • ពន្យល់អ្នកស្រាវជ្រាវការរៀបចំដាក់ធ្នើរ
  • កម្រិតទី៣
  • គឺការបណ្ដុះបណ្ដាលផ្នែកបច្ចេកទេស ដូចការបណ្ដុះបណ្ដាលការប្រើប្រាស់ ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិច កុំព្យូទ័រ អ៊ីនធឺណិត ការស្រាវជ្រាវព័ត៌មាន ផ្ញើម៉ែល ...។

សកម្មភាពវប្បធម៌[កែប្រែ]

បណ្ណាល័យប្រភេទណាដ៏ដោយ ដើម្បីឲ្យមានភាពសកម្ម ត្រូវបង្កើតឡើងដើម្បីឲ្យដំណើរ ប្រព្រឹត្តិទៅរបស់ខ្លួនកាន់តែសកម្ម និងមានភាពរសរវើកថែមទៀត។ ដើម្បីកុំឲ្យមានការចូលរួមមិនចំទិដៅ ភាគច្រើនគេបានបែងចែកសកម្មភាពទាំងនេះជាពីធំៗគឺ ៖

សកម្មភាពសម្រាប់មនុស្សធំ ៖

  • សន្និសិទ សិក្ខាសាលា៖ ការជ្រើសរើសប្រធានបទអ្វីមួយ ហើយអញ្ជីញអ្នកឯកទេសខាងជំនាញណាមួយធ្វើការ ឧទ្ទេសនាម ឬធ្វើការបទបង្ហាញសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ។
  • ពិព័រណ៍ ៖ តាំងពិព័រណ៍សៀវភៅនិងប្រភេទឯកសារផ្សេងៗ ឯកសារថ្មីទើបបោះពុម្ពថ្មី អាចធ្វើការបង្ហាញពីអត្ថប្រយោជន៍របស់ ចំនុចសំខានៗរបស់សៀវភៅ ។
  • ការប្រឡង ៖ ការប្រេឡងនិពន្ធ កំណាព្យ ប្រលោមលោក អត្ថបទផ្សេងៗ។


សកម្មភាពសម្រាប់កុមារ ៖

  • ការនិទានរឿង ៖ ជាសកម្មភាពជាទាងទាត់សម្រាប់ការចាប់អារម្មណ៍ពីសំណាក់កុមារ ចូលបណ្ណាល័យ អាចមួយ ឬពីរអាទិត្យម្ដង។
  • គូររូប ផាត់ព័ណ៖ សម្រាប់បង្រៀនកុមារឲ្យចេះគូររូប និងផាត់ព័ណ ឬការបឹទរូបផ្សេងៗ ដើម្បីវឹកខាត់ខួរក្បាលកុមារ ។
  • សកម្មភាពផ្សេងៗ ៖ រកសកម្មភាពផ្សេងៗដែលធ្វើឲ្យកុមារចាប់អារម្មណ៍។

ការធ្វើកាតាឡុក និងដាក់កូដ[កែប្រែ]

ការវិភាគ[កែប្រែ]

ជាការពិនិត្យខ្លឹមសារទាំងមូលរបស់ឯកសារ ថាតើនិយាយអំពីបញ្ហាអ្វីប្រធានបទអ្វីខ្លះដើម្បីដកស្រងគំនិតដែលអាចមានប្រយោជន៍ដើម្បីទុក្ខប្រើប្រាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវឯកសារនៅពេលក្រោយ។ ក្នុងការវិភាគរកខ្លឹមសារ មិនមែនពឹងផ្អែកលើតែចំណងជើងតែមួយមុខនេះទេ ព្រោះពេលខ្លះមានសៀវភៅមួយចំនួន មានចំណងជើងផ្សេង តែអត្ថន័យផ្សេង ពិសេសអ្នកនិពន្ធគាត់ចង់ឲ្យអ្នក អានចាប់អារម្មណនិងសៀវភៅរបស់គាត់ ឬឆាប់ទាក់ទាញ ដូចនេះយើងត្រូវធ្វើការវិភាគដូចខាងក្រោម ៖

  • សេចក្ដីសង្ខេប ឬយោបល
  • មាតិការ
  • អារម្ភរណកថា បុព្ធហេតុ

ក្នុងករណីអ្នកនូវអំពីអត្តសញ្ញាណដោយ ចំនុចទាំងបីខាងលើ អ្នកត្រូវអានត្រួសៗ នូវសាច់រឿងរបស់សៀវភៅ ដើម្បីដឹងពីព័ត៌មាន អត្ថន័យសៀវភៅ។

ធាតុសំខាន់មុនធ្វើការតាឡុក[កែប្រែ]

២.១. លេខមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិសំគាល់អត្តសញ្ញាណសៀវភៅ (ISBN) (ISBN) គឺជាប្រព័ន្ទលេខសម្រាប់សំគាល់សៀវភៅ ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។ គេប្រើ ISBN ជាង ៣០ឆ្នាំហើយ ដែលមានសមាជិក ១៧០ប្រទេស ដែលមានស្នាក់ការនៅទីក្រុង London ប្រទេសអង់គ្លេស។ បណ្ណាល័យជាតិ (NLC) ជាទីភ្ងាក់ងារលេខ ISBN នៅកម្ពុជា។ ជានិច្ចជាកាល ISBN ត្រូវបានគេចែកជាចំនួន ១០ខ្ទង់ ដែលចែកជា ៤ខ័ណ្ឌភាគ ៖

  • ខ័ណ្ឌភាគទី ១ ៖ បញ្ជាក់ពីភាសាឬប្រទេស
  • ខ័ណ្ឌភាគទី ២ ៖ បញ្ជាក់ពីឈ្មោះអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ
  • ខ័ណ្ឌភាគទី ៣ ៖ ជាលេខរបស់ឯកសារ
  • ខ័ណ្ឌភាគទី ៤ ៖ ជាដែលត្រួតពិនិត្យអនុញ្ញាតផ្ទៀងផ្ទាត់ក្នុងកុំព្យូទ័រ

ខាងក្រោមជាឧទាហរណ៍នៃខ័ណ្ឌភាគរបស់ ISBN ឧទាហរណ៍៖

ផលប្រយោជន៍របស់ ISBN

  • អាចជៀសវៀងការច្រលូកច្រឡំចំណងជើង ដែលដូចគ្នា។
  • លើកទឹកចិត្តដល់ដល់ការលក់សៀវភៅនៅទីផ្សារជាតិ និងអន្តរជាតិ។
  • ជាកំណត់ត្រាការបោះពុម្ពផ្សាយមួយដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ។
  • ជាឧបករណ៍ជាក់លាក់មួយក្នុងការស្រាវជ្រាវរកឯកសារយ៉ាងជាក់លាក់ ហើយងាយស្រួល ។
  • បង្កភាពងាយស្រួលដល់ការគ្រប់គ្រង របស់បណ្ណារក្ស បណ្ណាគារក្ស អ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ អ្នកចែកចាយ។

២.២. លេខមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិសំគាល់អត្តសញ្ញាណឯកសារសេរី (ISSN) ISSN គឺជាប្រព័ន្ទលេខសម្រាប់សំគាល់ លេខមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិសំគាល់អត្តសញ្ញាណឯកសារសេរី ។

២.២. Library of Congress Control Number (LCCN) LCCN គឺជាប្រព័ន្ទលេខសម្រាប់គ្រប់គ្រងសមាជបណ្ណាល័យ ។ ជាលេខដែលសម្រាប់គ្រប់គ្រង បណ្ណាល័យពិភពលោកធំមួយ។ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងនេះគឺត្រូវបានបង្ហោះតាម Website ដែលបង្ហាញពី Catalog របស់សៀវភៅ។ ជាទូទៅសៀវភៅក្រោយដែលមានកម្មសិទ្ធបញ្ញាត្រូវបានគេប្រើប្រព័ន្ធលេខនេះចំពោះសម្រាប់គ្រប់គ្រង Catalog ។

២.៣. ចំណាត់ថ្នាក់ទសភាគ Dewey decimal Classification(DDC) ចំណាត់ថ្នក់ឌឺវ៉េ(DDC) ត្រូវបានគេបង្កើតឡើង ដោយលោក Melvil Dewey (១៨៥១-១៩៣១) ជនជាតិអាមេរិកកាំង ដែលធ្វើការនៅបណ្ណាល័យ។ នៅឆ្នាំ ១៨៧៣ គាត់បានចាប់ផ្តើមរៀបចំការធ្វើ DDC ហើយគាត់បានបោះពុម្ភប្រព័ន្ធនេះដំបូងបំផុតនៅឆ្នាំ ១៨៧៦ ដែលមាន ៤៤ទំព័រប៉ុណ្ណោះ។ លោក Dewey បានបែងចែកចំណេះដឹងទាំងមូលរបស់មនុស្សជាតិទាំងប្រាំបូនជា ៩ផ្នែក តាមវិស័យផ្សេងៗ។ គាត់បានកំនត់ឲ្យវិស័យនិមួយជាលេខរបស់វាជានិមិត្តរូប គឺលេខ ១០០ ដល់ ៩០០ បូករួមជាមួយលេខ ០០០ សម្រប់អ្វីដែលទូទៅ ផ្នែកទាំងអស់នោះមានដូចខាងក្រោម៖

  • ០០០៖ ស្នាដៃទូទៅ (Generalities)
  • ១០០៖ ទស្សនវិជ្ជា ចិត្តវិជ្ជា (Philosophy - Psychology)
  • ២០០៖ សាសនា (Religion)
  • ៣០០៖ វិទ្យាសាស្រ្តសង្គម-ច្បាប់ (Social Science -Law)
  • ៤០០៖ ភាសា (Language)
  • ៥០០៖ វិទ្យាសាស្រ្ត គណិតវិទ្យា ( Science-Math)
  • ៦០០៖ បច្ចេកទេស វិទ្យាសាស្រ្តាអនុវត្តន៍ (Technology-Applied Sciences )
  • ៧០០៖ សិល្បៈ (The Arts)
  • ៨០០៖ អក្សសាស្រ្ត (Literature)
  • ៩០០៖ ភូមិវិទ្យា ប្រវត្តិវិទ្យា ( Geography-History)
៣. ការធ្វើកាតាឡុក (Catalog)

កាតាឡុក គឺជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់ឯកសារមួយ ដោយរៀបរាប់ព័ត៌មានលំអិតរបស់ឯកសារនោះ និងព្រមទាំងគោររពតាមបទដ្ឋាន ក្បួនខ្នាតណាមួយក្នុងការសរសេរ ។ គោលបំណងនៃការធ្វើកាតាឡុក ៖

  • ដើម្បីឲ្យដឹងពីវត្ដមាននៃឯកសារនិមួយៗ ធនធានទាំងមូលក្នុងបណ្ណាល័យ
  • ដើម្បីឲ្យគេដឹងពីទីកន្លែងដែលទុកឯកសារនេះ ដោយពិនិត្យកូដ ដែលចុះលើកាតាឡុក

ផលប្រយោជន៍នៃការធ្វើកាតាឡុក ៖

  • ចំពោះឯកសារមួយចំនួន ដែលអ្នកអានមិនអាចចូលទៅជ្រើសរើសនៅតាមឆ្នើរឯកសារដោយផ្ទាល់បាន កាតាឡុកជាមធ្យបាយដែលឲ្យគេដឹងទេថាក្នុងបណ្ណាល័យមានឯកសារអ្វីខ្លះ ប្រភេទណាខ្លះ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការធ្វើលទ្ធភាពក្នុងការឲ្យខ្ចី។
  • ចំពោះឯកសារដែលគេខ្ចីទៅ គឺមានតែកាតាឡុកទេដែលអាចដឹងពីអត្តសញ្ញាណឯកសារនោះ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ឯកសារត្រឡប់វិញ ។ សព្វថ្ងៃនេះដើម្បីងាយស្រួលទៀតនោះ បណ្ណារក្សបានជ្រើសរើសកម្មវិធី (Program) សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងឯកសារតាមរយៈតាឡុកនោះទៀត។
  • ក្នុងករណីបណ្ណាល័យធំៗមានឯកសារច្រើន កាតាឡុកបង្កភាពងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកតាមឆ្នើរ បានរហ័ស។
  • បើសិនបើកាតាឡុកបានបញ្ជូលក្នុងប្រព័ន្ធ កុំព្យូទ័រ ឬ ម៉ស៊ីន Server ហើយបង្ហោះក្នុងអ៊ីនធីណិត វានិងបង្ករភាពងាយស្រួលរិតតែខ្លាំងឡើងៗដល់ការស្រាវជ្រាវរកឯកសារ ឬព័ត៌មានរបស់ឯកសារនេះ។

នៅការធ្វើកាតាឡុកមានពីរបែប គឺការធ្វើកាតាឡុក និងការធ្វើកាតាឡុកក្នុងកុំព្យូទ័រ។ ការធ្វើកាតាឡុកដោយសរសេរដៃ គឺជាសាលាកប័ត្រមួយដែលចំឡងព័ត៌មានសំខាន់ៗរបស់ឯកសារដែលគោរពតាមក្បួនច្បាប់។ ចំណែកឯកាតាឡុកក្នុងកុំព្យូទ័រវិញ ជាការប្រមូលព័ត៌មានសំខាន់ៗរបស់ឯកសារចូលទៅក្នុង កុំព្យូទ័រ ។ ការបញ្ជូលកាតាឡុងក្នុងកុំព្យូទ័រពិតជាមានព័ត៌ជាក់លាក លម្អិត រកបានរហ័ស ជាងកាតាឡុងដោយដៃ ទោះបីយ៉ាងណាក៏គេមិនចោលដោយការប្រើដោយដៃ ព្រោះការធ្វើកាតាឡុងដោយកុំព្យូទ័រត ត្រូវការប្រើកម្មវិធីដែលសរសេរដោយអ្នកព័ត៌មានវិទ្យាដែលវាមានតម្លៃថ្លៃ ចំពោះបណ្ណាល័យធនតូចៗ។

៣.១.ការធ្វើកាតាឡុកដោយដៃ មុននិងបង្ហាញការធ្វើកាតាឡុងដោយដៃ យើងត្រូវយល់នូវចំនុចសំខាន់ៗរបស់ឯកសារ ដូចខាងក្រោមសិន ៖

  • ចំណងជើង/ ចំណងជើងរង
  • អ្នកនិពន្ធ/ អ្នកនិពន្ធរង
  • ឈ្មោះរោងពុម្ព
  • កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ពផ្សាយ
  • ទីកន្លែងបោះពុម្ពផ្សាយ(ប្រទេស...)
  • ចំនួនទំព័រ / រយៈពេល
  • រូបភាពក្នុងឯកសារ
  • ទំហំឯកសារ
  • លេខមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិសំគាល់(ISBN)
  • ការកំនត់សំគាល់ផ្សេងៗ

យើងនិងបង្ហាញអំពីការធ្វើកាតាឡុងដោយដៃ ជាភាសាខ្មែរ និងភាសាអង់គ្លេស គ្រប់ចំនុចខាងលើ និងត្រូវស្រង់ចូលសាលាប័ត្រ ដោយគោរពតាមវិធានយ៉ាងហ្មត់ចត់ ។ ការចុះការតាឡុង យើងអាចហៅជាភាសាខ្មែរថា ការធ្វើគន្ថនិទេស ។ ការសរសេរគន្ថនិទេសរបស់ឯកសារនេះ គឺត្រូវសរសេរតាមប្រឡោះ(Zone) ចំនួន ៨ ប្រឡោះដែលហៅថា ប្រឡោះ ISBD ។ ISBD ៖ គឺជាការសរសេរគន្ថនិទេសតាមមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិដោយគោរពតាមវិធានទាំងឡាយ ដែលកំនត់ដោយ អង្គការ International Standard Organization ដោយមានជំនួយពី IFLA ។ ប្រឡោះទាំង ៨ ស្ថិតក្រុងគន្ថនិទេស សុទ្ធតែមានឈ្មោះដូចខាងក្រោម ៖

  • ប្រឡោះទី១ ៖ ចំណងជើង / ចំណងជើងរង អ្នកនិពន្ធ/ ផលិតករ អ្នកនិពន្ធបន្ទាប់បន្សំ ។
  • ប្រឡោះទី២ ៖ ការបោះពុម្ព ដូចជាការបោះពុម្ពលើទី១ ទី២ ទី៣...
  • ប្រឡោះទី៣ ៖ ជាទូទៅមិនប្រើក្នុងសៀវភៅទេ
  • ប្រឡោះទី៤ ៖ អាស័យដ្ឋាន ទីកន្លែងចេញផ្សាយ ឬទីកន្លែងផលិត ឈ្មោះអ្នកបោះពុម្ព និងឆ្នាំ
  • ប្រឡោះទី៥ ៖ ចំនួនទំព័រ មានរូប (ផែនទី រូបថត...) ទំហំឯកសារ និងឯកសារភ្ជាប់
  • ប្រឡោះទី៦ ៖ សម្រាប់លេខសំគាល់ ដូចជា Vol ...
  • ប្រឡោះទី៧ ៖ សម្រាប់ដាក់ព័ត៌មានផ្សេងៗ
  • ប្រឡោះទី៨ ៖ សម្រាប់ដាក់ ISBN

ការធ្វើកាតាឡុកមានច្រើនណាស់ ហើយច្រើនភេទទៀត ខាងក្រោមជាប្រភេទកាតាឡុកខ្លះដែលបានកត់ត្រាចូល គំរូសាលាបត្រដើម ៖

ប៉ុន្ដែការធ្វើកាតាឡុកមានច្រើនប្រភេទណាស់ ទៅតាមតំបន់ ប្រទេស ខាងក្រោមនេះជាការធ្វើការកាតាឡុកមួយប្រភេទទៀត៖

៣.២.ការទាញយកនិវេទន៍គន្ថនិទ្ទេសពីអ៊ីនធីណិត

យើងអាចទាញយកព័ត៌មានឬចំឡងកាតាឡុកពីបណ្ណាល័យធំលើពិភពលោកក្នុងនោះមានដូចជា៖ បណ្ណាល័យព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក គេហទំព័រ www.catalog.loc.gov បណ្ណាល័យជាតិបារាំង គេហទំព័រ www.bnf.fr បណ្ណាល័យចក្រភពអង្គគ្លេស គេហទំព័រ http://catalogue.bl.uk