ប្រវត្តិអាចារ្យ ហែម ចៀវ (កំណាព្យ)

ប្រវត្តិអាចារ្យ ហែម ចៀវ គឺជាចំណងជើងកំណាព្យមួយ និពន្ធដោយ វ៉ា ប៊ុណ្ណនី ជាបទពាក្យ៧ធម្មតា ដែលមានខ្លឹមសារឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីប្រវត្តិ ក៏ដូចជាវិរភាពរបស់អាចារ្យ ហែម ចៀវ ។

អត្ថបទកំណាព្យ

១-សូមលើកម្រាមដប់ប្រសព្វផ្គុំ		ចំណោមជំនុំរូតរ៉ាយរ៉ាប់		លើកយកប្រវត្តិដែលមានស្រាប់		សង្ខេបឱ្យឆាប់បទកំណាព្យ។
២-ឆ្នាំចិតសិបពីរលោកគុយ ឡូត		ចរិតស្លូតបូតបែកញើសដាប		សរសេរចងក្រងរៀងដរាប		ថ្នាលសាបសម្រាប់ជនប្រុសស្រី។
៣-រហូតដល់ឆ្នាំពីរពាន់ដប់		ពីរស្រាយកំណប់សាជាថ្មី		ត្មាត វ៉ា ប៊ុណ្ណនីប្រញាប់ខ្មី		សរុបសេចក្តីចងចុងចួន។
៤-ភាសាបេះដូងពាក្យប្រាំពីរ		តាំងចិត្តសំភីដូនតាក្បួន		តាំងចិត្តមោះមុតរឹងមាំមួន		ជំងឺគុំកួនកើតខិតខំ។
៥-សូមថ្លែងរៀបរាប់ពីតួអង្គ		ពាក្យសត្យពាក្យសង្ឃឱ្យស័ក្តិសម		គ្រួសារខ្សត់ខ្សោយតែងលត់ដំ		បើពោលឱ្យចំព្យាយាមខ្លាំង។
៦-ត្រកូលជនបទក្បែរភ្នំពេញ		គ្មានចិត្តទោម្នេញប្រើកម្លាំង		ចិញ្ចឹមកូនចៅស្រែចម្បាំង		តតាំងប្រឹថពីក្រតែមាន។
៧-កុមារហែម ចៀវ បឋមវ័យ		ជីវិតមានន័យដ្បិតរស់រាន		ឃុំទំនប់ធំកំណើតស្ពាន		ស្រូវស្រែកល់លានពញាឮ។
៨-បុរាណសម័យខេត្តកណ្តាល		កុមារស្រួចស្រាលនឹងជំងឺ		ស្រឡាញ់វត្តវ៉ាទោះបីឈឺ		រន្ទឺទេសនាត្រងត្រាប់ស្តាប់។
៩-លោកពុកនាមហែមចិត្តជ្រះថ្លា		ស្រឡាញ់សាសនាជាក្បួនច្បាប់		កូនប្រុសគ្រប់វ័យបញ្ជូនឆាប់		សូមថ្លែងសាសព្ទផ្ញើអាចារ្យ។
១០-ព្រះគ្រូសត្ថា ជួន ណាតខ្ពស់		មានកិត្តិយសដីខេមរា		ទទួលបង្ហាត់យកអាសា		ក្លាយពីកូនស្វាមកជាមនុស្ស។
១១-វត្តឧណ្ណាលោមលោកគង់នៅ		រាក់ជ្រៅស្អុះក្តៅជួយបក់មូស		ចូលវត្តលោកតាដាំបាយពុះ		ចិន្តាសែនលុះការសិក្សា។
១២-ព្រះគ្រូពេញចិត្តនឹងសិស្សថ្មី		ទេសនាធិបតីផ្តងម្តេចម្តា		ប្រើស្ពាយថង់យាមមានដាក់ស្លា		ឱ្យរៀនធម៌អាថ៌បួសថ្ងៃមុខ។
១៣-ដល់ពេលវេលាបួសសាមណេរ		ខំប្រឹងសរសេររកទំនុក		មិនភ្លចបណ្តាំអ្នកម៉ែពុក		ពុះពាររានរុកឱ្យចាំស្ទាត់។
១៤-កូននេនអង្គនេះសែនឆ្លាតវៃ		អារម្មណ៍រំពៃមិនភ្លាំងភ្លាត់		មិនចេះលេងសើចចេញពីវត្ត		គ្មានចិត្តរាយរាត់ឆ្ងាយរៀនសូត្រ។
១៥-ឆ្នាំ១៧ -វ័យម្ភៃឆ្នាំ		បំពេញសកម្មរៀងរហូត		បួសជាភិក្ខុចរិតស្លូត		ព្រះឧបជ្ឈាសូត្រនាមល្វី ឯម។
១៦-បំបួសនៅទីវត្តលង្កា		មានព្រះមហា ថោង ផ្អែមល្ហែម		ព្រះគ្រូសត្ថា ជួន ណាត ថែម		គ្រូសូត្របន្ថែមបំពេញច្បាប់។
១៧-នាមព្រះឆាយវង្សជាបវរ		ភិក្ខុសែនល្អហើយចំណាប់		រៀនសូត្រឧស្សាហ៍ក្នុងពេលឆាប់		ត្រងត្រាប់ប្រឡងសញ្ញាបត្រ។
១៨-សាលាបាលីផងជាន់ខ្ពស់		សែនល្បីល្បាញឈ្មោះប្រសើរក្តាត់		រាជការបារាំងបញ្ជូនស្ងាត់		កំពតរសាត់ជួយបង្រៀន។
១៩-លោករ៉េស៊ីដង់រកអ្នកចេះ		ដែលមានតម្រឹះប្រាជ្ញរបៀន		គរុកោសល្យដែលបានរៀន		សាលាវត្តកៀនភាគនិរតី។
២០-បង្រៀនធម៌អាថ៌សមណសិស្ស		ចាប់ផ្តើមប្រើសៗនាទឹកដី		នាវត្តក្រាំងដូងមិនអប្រិយ		សិរីបន្ទាយមាស(កំពត)។
២១-នាទីអារាមខំប្រឹងប្រែង		សម្តែងបម្រើមាំមិនល្វត		ជូនរាស្រ្តថ្វាយហ្លួងប្រមើលទត		ទើសរតផ្លូវធម៌និងផ្លូវលោក។
២២-ភិក្ខុត្រូវបានឧបាសក		ពោលមិនកុហកពិតមានជោគ		ចាស់ទុំចូលចិត្តដ្បិតទេសព្រោក		យល់យោគសន្តោសនិងមេត្តា។
២៣-ឆ្នាំ៣១ជម្រើសថ្មី		សាលាបាលីសាស្ត្រាចារ្យ		ចម្រាញ់ពីររូបមិនធម្មតា		តើបានអ្នកណាជាប់លេខទៅ?។
២៤-ភិក្ខុអ៊ុច រស់ជាប់លេខមួយ		ប៉ែន សុខគ្មានព្រួយនាមនិត្យនៅ		ពិតជាប់លេខពីរគ្រប់រាងរៅ		ហែម ចៀវនៅព្រៅជាប់លេខបី។
២៥-ក្រោយមកឧកញ្ញា កង បានស្លាប់		ក្រមការចំណាប់នាលោកិយ		ជុំ ម៉ៅជើងចាស់ជំនុំខ្មី		អធិបតីរាជបណ្ណាល័យ។
២៦-ពិគ្រោះបារាំងកាប៊ីឡែស		ស្រួយស្រែសកញ្ញានាសម័យ		វិបុលមលធម្មថោងប្រាស្រ័យ		ចក្រីប៉ុណ្ណថ្លៃ រដ្ឋមន្រ្តី។
២៧-ចែងចាត់ភិក្ខុនាមហែម ចៀវ		ស្រួចស្រៀវឃើញមានជាសក្ខី		ឆ្នាំ៣២នោះវិញថ្មី		គ្រូប្រៀនបាលីរាជធានី។
២៨-លោកសាស្ត្រាចារ្យងារមួយទៀត		បុរាណបញ្ជ្រៀតមាននាទី		សមាជិកក្រុមតែងសំភី		ប្រឹថពីជំនុំត្រៃបិតក។
២៩-អាចារ្យហែម ចៀវទស្សនៈខ្ពស់		គំនិតមួយឆ្ពោះមិនកុហក		គំនិតជឿនលឿនមិនដំអក់		វិទ្យាត្រួយល្ហក់ពិភពលោក។
៣០-អានសារព័ត៌មានជាប្រចាំ		ចរិតសកម្មទាំងប្រាជ្ញព្រោក		ទស្សនាវដ្តី ថៃរងោក		មិនចូលចិត្តឈ្ងោកឱបបារាំង។
៣១-ខ្មែរមានកាសែតតែមួយគត់		នគរវត្តពត់មតិខ្មាំង		លោកសឹង ង៉ុកថាញ់ក្រោកតតាំង		ព្រមទាំងជើងខ្លាំងនាមស៊ឹម វ៉ា។
៣២-មានលោកប៉ាច ឈឺន ជាមន្ត្រី		ដែលអ្នកទាំងបីជួយរដ្ឋា		ដឹកនាំកាសែតមិនធម្មតា		ខ្មែរគ្មានទស្សនាវដ្តីទេ។
៣៣-ពិភពអារ៉ាប់និងអាហ្រ្វិក		បារាំងជាន់ខ្ទេចនាបុព្វេ		អាណានិគមគ្មានចិត្តរេ		រួមនឹងដែនក្មេរមួយផងដែរ។
៣៤-អាចារ្យហែម ចៀវបានដំណឹង		ផុះឡើងកំហឹងពីរឿងខ្មែរ		ស្ម័គ្រក្រោកសត៊ូមិនប្រួលប្រែ		មាសស្នេហ៍សម្ងាត់នឹងស្បែកស។
៣៥-ហែម ចៀវមានមិត្តម៉ានីពូ		ជំនុំរអ៊ូចិត្តស្មោះសរ		ផ្នែកបដិវត្តន៍ពិតបវរ		បំភ្លឺមិនក្រឱ្យក្រោកឈរ។
៣៦-ពេលនោះបារាំងជាន់ទ្វីបច្រើន		កំណើនអ៊ឺរ៉ុបតែលឹបល		ចាញ់អាឡឺម៉ង់ស្លាប់ជើងគរ		ហៀម ចៀវ ស្ម័គ្រឈរអាឡឺម៉ង់។
៣៧-កាលគ្រាសម័យខ្មែរជ្រកស្លាប		បារាំងសំយ៉ាបមិនអែអង់		តែលោកអាចារ្យនិយមសង្ឃ		ចង់ពត់តម្រង់ដល់សិស្សគណ។
៣៨-ចង់ពត់ចរិតដល់ផងខ្មែរ		ទោះកូនអ្នកស្រែចិត្តមិនទន់		ក្រោកឡើងប្រឆាំងចោរលោភលន់		មិនត្រូវទម្រន់ការប្រទេស។
៣៩-អាចារ្យប៉ែន សុខ ជាមិត្តភក្តិ		ពោលមិនដែលលាក់ខ្លាចនិរេស		ត្រូវប្រយ័ត្នមាត់កុំធ្វាំងធ្វេស		បារាំងនិរទេសចេញពីស្រុក។
៤០-ហែម ចៀវចចេសនិងរឹងរូស		បងសុខមិនលុះនៅស្រណុក		ស្ងៀមមួយកន្លែងកុំសាប់សុខ		មិននៅសំកុកលោករំជួល។
៤១-ទីមួយជឿនលឿនគិតទឹកដី		ពន្យល់អ្វីៗគ្មានប្រែប្រួល		នួន ឌួង កូនសិស្សគំនិតស្រួល		បបួលគូកនស្ម័គ្ររួមគ្នា។
៤២-ទីពីរគិតពីបដិវត្តន៍		មិនត្រូវរាយរាត់ដែនធារា		នៅពេលទេសនាជូនប្រជា		បញ្ចូលមាគ៌ាក្រើនរំលឹក។
៤៣-ដាស់បរិស័ទរៀងដរាប		រនោចខែស្រាពកុំជូរស្ពឹក		យកឯករាជ្យវិញមមាញឹក		ស្អែកព្រហាមព្រឹកនាទឹកដី។
៤៤-លោកប្រកាន់យកវិរិយៈ		មានចិត្តជំពាក់ព្យាយាមខ្មី		កុំខ្ជិលច្រអូសទុំក្រក្រី		បណ្តោយលោកិយអន្តរធាន។
៤៥-ភាពខ្ជិលនេះឯងធ្លាក់ទាសភាព		បើមិនជ្រួតជ្រាបមិនអាចមាន		កិលេសហួសហេតុឆ្ងាយនិព្វាន		ទន្ទ្រានជីវិតវដ្តសង្សារ។
៤៦-ទាសភាពជាន់កកូនតចៅ		ពូជពង្សញាតិផៅអន្ធការ		ក្រោកឡើងតស៊ូហើយប្រហារ		កុំឱ្យសង្កាក្នុងជីវិត។
៤៧-អប់រំប្រដៅបរិស័ទ		ដើម្បីកម្ចាត់ក្រជំរឹត		គ្រោះអវិជ្ជាជាការពិត		ឱ្យចេះរែងគិតប្រយោជន៍ល្អ។
៤៨-ថ្លែងព្រះជនកពោធិសត្វ		មិនដែលបង់បាត់គុណបវរ		ទោះលេចសំពៅមិនសល់ក្រ		តែងមានអំណរដោយព្យាយាម។
៤៩-យល់ដឹងថាស្លាប់ក្នុងសមុទ្រ		តែមិនញ៉មច្យុតឬទីមទាម		មច្ចុសម្លឹងហើយគំរាម		អធិដ្ឋានភ្លាមសម្អាតធ្មេញ។
៥០-ផ្អែកលើព្រះធម៌ជានាវា		បញ្ជាផ្លូវចិត្តផ្តើមទន្ទេញ		ព្រះចន្ទរះឡើងគ្មានទោម្នេញ		កម្មកាចរលេញចាកចេញទៅ។
៥១-លោកតែងពុះពារកម្រិតខ្ពស់		ក្នុងកិត្តិយសប្រៀបសំពៅ		ចាកចេញពីផែតែនាមនៅ		ឱ្យញាតិភូមិព្នៅបានស្គាល់ដឹង។
៥២-និមន្តទេសនាបញ្ជ្រៀតចូល		ប្រមូលកៀរគរផ្សាយដំណឹង		ពីរឿងស្រុកទេសឱ្យថ្លាថ្លឹង		សុទ្ធសឹងប្រយោជន៍ដល់សង្គម។
៥៣-ទីបីរំលឹកប្រជាជន		មិនត្រូវទោរទន់ឬលំៗ		ទម្លាប់មិនល្អជួនកើតយំ		ប្រគំគំនិតចេះលះបង់។
៥៤-រៀបចំកូនចៅគូស្រករ		មិនគួរអំណរពោលត្រឹមត្រង់		រើសកូនប្រសាឱ្យចំប្លង់		យកមកសាងសង់បម្រើខ្លួន។
៥៥-បង្គាប់សែនខ្ពស់ឱ្យសាងផ្ទះ		គួរតែជម្រះឱ្យមាំមួន		ថ្វីដ្បិតតែខ្មែរកាន់មិនខ្ជួន		បីបួនតំណមិនសមស្រប។
៥៦-អយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម		ឱ្យខាងប្រុសយំមាត់ត្រហម		ដើរខ្ចីបុលគេបែបរណប		ដូចដើមប្រក្លបត្រូវទំនាយ។
៥៧-សង្គហធម៌ចំពោះកូន		សរសើរដល់ដូនគ្មានមោះមាយ		ស្រឡាញ់ស្មើគ្នាមិនរំលាយ		រួសរាយរាក់ទាក់ជាមង្គល។
៥៨-ចំណុចទីបួនអប់រំខ្មែរ		ត្រកូលយើងស្រែគិតឱ្យយល់		ជូនកូនទៅរៀនទោះរវល់		នឹងចាកអំពល់មានចំណេះ។
៥៩-បញ្ចូនសិក្សាវត្ត-ទីក្រុង		ងងឹតតសូន្យសុងបើប្រហែស		ផ្ញើគ្រូអាចារ្យរកតម្រឹះ		សត្រូវមកកេះមិនងាយលង់។
៦០-មិនបានទៅរៀនបារាំងកេណ្ឌ		កំណែនទាហានឱ្យរញង់		កាត់ស្មៅប៉ារីសដ្បិតល្ងិតល្ងង់		ជាប់ជង់ព្រោះតែអវិជ្ជា។
៦១-ទី៥លោកគិតសុខភាព		ប្រជាទន់ទាបដែលរងា		ភូមិឃុំជនបទគ្មានលោះលា		កុំឱ្យឈឺជានាំតែខាត។
៦២-រំលឹកក្មេងក្មាងតាមភូមិក		កខ្វក់មិនល្អគួរសង្វាត		ងូតទឹកដុសក្អែលត្រូវឱហាត		បើស្អាតកាលណាមានជ័យជោគ។
៦៣-សម័យឧដុង្គមានជំងឺ		អ្នកស្រុកច្រើនឈឺអាសន្នរោគ		អុតស្វាយរាគរូសមានគគោក		ស្លាប់ពាយរងោកគួរស្តាយណាស់។
៦៤-ប្រាំមួយអប់រំមិនធ្វាំងធ្វេស		រៀនបច្ចេកទេសឱ្យចាំច្បាស់		ជាងឡានម៉ាស៊ីនលោកបានដាស់		បើខ្មាសជិតខាងប្រាក់ហូរចេញ។
៦៥-តភ្លើងបណ្តាញអគ្គីសនី		មិនត្រូវខ្ជាខ្ជីកើនចំណេញ		ចាយច្រើនដាំដុះដូចដេញ		នាមប៉ោល្អិតស្មេញចេះធ្វើឡាន។
៦៦-និមន្តទៅណាពិបាកក្រៃ		មិនស៊ីវិល័យតាមលំអាន		រថយន្តមានតិចបម្រើបាន		លោកពូកែស្មានបុណ្យចាត់ចែង។
៦៧-ទីពេញនិយមផងអ្នកស្រុក		និមន្តតត្រុកមិនរអែង		ទេសន៍ជួយបុណ្យសពមិនដែលក្រែង		ប៉ែន សុខមិត្តឯងបានជួយដែរ។
៦៨-ប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងលើសលប់		ព្រលឹមព្រលប់និគមស្រែ		សិស្សសង្ឃ ជួន ណាត សែនពូកែ		ទេសនាគ្មានល្ហែគ្រប់កន្លែង។
៦៩-ទទួលងារជាព្រះបាល័ត		រែងប្រសើរក្តាត់ដ្បិតព្រះស្តែង		វត្តឧណ្ណាលោមគ្មានចំបែង		អារម្មណ៍មិនក្រែងបរទេស។
៧០-មាតាបិតាលោកដឹងគុណ		ទោះធ្ងន់ម្តេចម្តាមិនដែលធ្វេស		បទទីប្រាំពីរកត្តិក ជេស្ឋ		ពេលទេសន៍គោរពគ្រូជួន ណាត។
៧១-សៀវភៅមួយក្បាលត្រូវផលិត		គំនិតឱក ឱម គ្រូឱហាត		ចែកជាធម្មទានបានសុទ្ធសាធ		ក្បួនខ្នាតមាននាម ‹ទានកថា›។
៧២-ប្រាំបីចិត្តទានក្រៃកន្លង		ជួយសិស្សគណផងឱ្យសិក្សា		ដ្បិតក្រលំបាកច្រើនប្រការ		គំនិតប្រាជ្ញាចាកខ្សត់ខ្សោយ។
៧៣-លោកតែងរំលឹកគហបតី		ថៅកែមានថ្មីកុំបណ្តោយ		ត្រូវមានសទ្ធាកុំងាកក្រោយ		ជួយមិនកន្តើយទុព្វលភាព។
៧៤-ប្រដែប្រដៅដល់សត្វលោក		ដែលមានគគោកទោះខ្ពស់ទាប		សព្វេ សត្តា គួរតែជ្រាប		រៀងរាប អាហារដ្ឋិតិកា។
៧៥-ស្លេះទុករឿងល្អមួយអន្លើ		ទង្វើប្រឆាំងដោយចេតនា		ក្រោកឡើងតស៊ូយ៉ាងសង្ហា		សច្ចារំដោះជាតិទឹកដី។
៧៦-ហែម ចៀវមោះមុតមិនខ្លាចស្លាប់		តស៊ូប្រញាប់ហើយឃ្មាតខ្មី		លោកសឺង ង៉ុកថាញ់ដឹកនាំថ្មី		រួមអធិបតីមេកាសែត។
៧៧-សាមសិបប្រាំមួយឆ្នាំចាប់ផ្តើម		ដង្ហើមខ្មៅខ្មែរគ្រប់ខណ្ឌខេត្ត		សា‹នគរវត្ត›ផ្សាយត្រសែត		មូលហេតុបារាំងដាក់នឹមខ្មែរ។
៧៨-ផ្សព្វផ្សាយឱ្យរាស្រ្តបានយល់ដឹង		ផ្តល់សិទ្ធិដំណឹងនិគមស្រែ		ឯករាជ្យសេរីបម្លាស់ប្រែ		ព្រះសង្ឃផងដែរស្ម័គ្រមេត្រី។
៧៩-ផែនការចម្លែកបារាំងយល់		ខ្មែរកើតអំពល់ជួបក្រក្រី		តាមដានយប់ថ្ងៃមិនចេញស្តី		បំបាត់សេរីបដិវត្តន៍។
៨០-កាសែតដាស់តឿនស្រឡាញ់ជាតិ		ជម្រាបញោមញាតិកុំភ្លាំងភ្លាត់		ត្រូវតែរួបរួមក្រើនមូរមាត់		ពង្រាត់បារាំងពីឃុំស្រុក។
៨១-ចំណេរតមកក្រុមការងារ		គ្នីគ្នាបួននាក់ទោះមិនសុខ		លោកសឺង ង៉ុកថាញ់អ្នកនាំមុខ		ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលលុករួមនួន ឌួង។
៨២-ជាសមាជិកក្រុមសម្ងាត់		ពិបាកបាំងបាត់ថែមជុំ មួង		ការងារសកម្មប្រឆាំងហ្លួង		ហែម ចៀវទាំងពួងសមាជិក។
៨៣-នាំបដិវត្តន៍ឆ្ពោះទៅមុខ		រិះរកទំនុករាល់ល្ងាចព្រឹក		អប់រំពន្យល់ក្រើនរំលឹក		ងើបក្រោកពីស្ពឹកអស់ប្រជា។
៨៤-ទាហានក្រហម សម័យនោះ		ទឹកចិត្តមិនលុះតែងឈ្លោះគ្នា		ទាហានជើងខ្មៅតែងខ្ជីខ្ជា		មិនស្តាប់បញ្ជាបែកសាមគ្គី។
៨៥-ប្រើឱ្យអប់រំក្នុងបន្ទាយ		កុំឱ្យរាយមាយហើយវក់វី		បក្សពួកបែកបាក់មិនសំភី		សីលធម៌នាទីឱ្យមូលមិត្ត។
៨៦-លោកសឺង ង៉ុកថាញ់បារាំងចាត់		ប្រសើរពេកក្តាត់ស្របគំនិត		ជំនួស ជុំ ម៉ៅ ក្រមការពិត		សាសនបណ្ឌិត្យ ទីធ្វើការ។
៨៧-ចាត់ចែងជំនួសកាប៊ីឡែស		អាចារ្យស្រួយស្រែសតាមទេសនា		ល្បាញល្បីរន្ទឺស្របហេតុការណ៍		ចរចេញយាត្រាប្រដៅសត្វ។
៨៨-អាចារ្យអប់រំខ្មែរពីរក្រុម		គំនួចផ្តួចផ្តុំត្រូវបំបាត់		សាច់ស្បែកដូចគ្នាម៉ែបង្កាត់		ការគិតខ្វែងចាត់ចាកទាស់ទុក្ខ។
៨៩-ទេសនាបញ្ឆិតរលឹកក្រើន		ឱ្យរួមកំណើនពេលថ្ងៃមុខ		រស់ក្រោមអំណាចដូចជាប់គុក		រិះរកទំនុកមិនឱ្យកុន។
៩០-ឆ្នាំសែសិបគត់ សឺង ង៉ុកថាញ់		សស្រាញ់ទាក់ទងនឹងជប៉ុន		ដាយណង់គូស៊ី មិនតត្រុន		ស៊ើបការណ៍យកបុណ្យជួយខាងខ្មែរ។
៩១-ប្រសិនបែកការចូលបន្ទាយ		ជប៉ុនរំលាយសូម្បីខែ		ធនាគារជាតិ ទីស្ម័គ្រស្នេហ៍		ពួកគេជួយកែផងបញ្ហា។
៩២-ឆ្នាំសែសិបពីរទាហានខ្មែរ		ស្ម័គ្រកម្លាំងដែរសម្រេចការ		មានមនុស្សជាច្រើនប៉ងប្រាថ្នា		ហែម ចៀវប្តេជ្ញាយ៉ាងសកម្ម។
៩៣-បារាំងឃ្លាំមើលបដិវត្តន៍		ប្រសិនរាយរាត់ជួបចុកឆ្អាំ		ឃោសនាខេត្តក្រៅជាប្រចាំ		ដុតដាំបំផុសអស់ប្រជា។
៩៤-ពន្យល់អ្នកស្រុកឱ្យស្រឡាញ់		ជាតិយ៉ាងសស្រាញ់គ្រប់អង្គា		ឱ្យភ្ញាក់រឭកនាំគ្នីគ្នា		រំលែកទ្រព្យាប្រាក់ច្រើនក្តាត់។
៩៥-ល្បីល្បាញកាន់តែមានគ្រោះថ្នាក់		បារាំងចាត់ថ្នាក់គិញសម្ងាត់		តាមសឺង ង៉ុក ថាញ់ ហែម ចៀវបាត់		ស្ងៀមស្ងាត់អង្គឯងគ្មានជំនុំ។
៩៦-បណ្តាញទាក់ទងគ្រូអាចារ្យ		ស៊ឹម វ៉ា ប៉ាច ឈឺនថ្វាយបង្គំ		ចៅ សែនកុសល និងលោកឈុំ		តាន់ ម៉ៅមកជុំក្រុមអ្នកស្ម័គ្រ។
៩៧-ទាហានជើងខ្មៅជើងក្រហម		ចុះសមចូលរួមយ៉ាងសមស័ក្តិ		ដាស់តឿនហែម ចៀវប្រយ័ត្នឆ្លាក់		បារាំងវាហាក់តាមដានហើយ។
៩៨-ហែម ចៀវមានះទីបំផុត		ទោះត្រូវគេដុតមិនខ្លាចឡើយ		ឱ្យតែស្រុកខ្មែរបានដល់ត្រើយ		ស្លាប់ខ្លួនក៏ដោយឱ្យជាតិរស់។
៩៩-គិញបានយកឈ្មោះទៅជូនមេ		បារាំងបុព្វេ‹សមប្រេ›ងោះ		‹ប្រូហ្សឺតុង›ទៀតដណ្តើមយស		ហែម ចៀវបញ្ជោះឈ្លោះបារាំង។
១០០-ខែកក្កដា សែសិបពីរ		គេកាន់បញ្ជីមកតតាំង		នាយរដ្ឋមន្រ្តី ពីរឿងខ្មាំង		‹អ៊ឹង អ៊ី›មិនខ្លាំងខ្លាចស្បែកស។
១០១-អ្នកធំក្រសួងមហាផ្ទៃ		ធម្មការលកលៃដោយចំហ		‹ទា សាន›ក្នុងនាមមិនស្មោះសរ		ចាត់ចរ ‹ជុំ មួង ›ទៅនិមន្ត។
១០២-ហែម ចៀវសាកសួរទៅជុំ មួង		ទាំងពួងចេះដឹងមានលើសលន់		ឬមួយអាត្មាបានជាប់ពន្ធ		ឬមួយទំងន់បដិវត្តន៍។
១០៣-ជុំ មឿងនិយាយ បើគេសួរ		ពង្វាងសំណួរមិនភ្លាំងភ្លាត់		ឆ្លើយថាមិនដឹងជៀសធ្លោយមាត់		ប្រយ័ត្នគេព័ទ្ធហើយចាប់ខ្លួន។
១០៤-ហៀម ចៀវនឹកឃើញយ៉ាងសស្រាញ់		លោកសឺង ង៉ុកថាញ់កាន់ខ្ជាប់ខ្ជួន		កងអាវុធហត្ថទើបសមសួន		ក្រុមក្បួនជប៉ុនអាចជួយបាន។
១០៥-សាលសន្និសីទ្ធចាំត្រៀបត្រា		ទា សានចាត់ការយ៉ាងចំណាន		ខ្ញុំករុណានិមន្តថ្កាន		ហែម ចៀវលំអានដើម្បីផ្សឹក។
១០៦-ថ្លែងលោកអាចារ្យស្រឡាំងកាំង		ពិតចូលស៊ងខ្មាំងដោយគេដឹក		អាត្មាមិនបានបះបោរសឹក		បានឧប្បត្តិកភស្តុតាងណា?។
១០៧-ទា សានតបថាគិញសម្ងាត់		តាមដានយូរក្តាត់ឃើញសព្វការណ៍		បំផុសអ្នកស្រុកពេលទេសនា		ប្រឆាំងរាជការគ្មានទំនង។
១០៨-អាណាព្យាបាលបានដឹងអស់		កន្លៀតកៀនកោះដំណាំរង		ដោះចីពរចេញមិនឱ្យគ្រង		ខោអាវរួសរងគ្រហស្តវិញ។
១០៩-រុញបញ្ចូលឡានមួយដង្ហើម		ជុំ មួង ធ្លាក់ថ្លើមចិត្តទន្ទេញ		ហែម ចៀវមានទោសទុក្ខទោម្នេញ		រត់ប្រាប់ជុំវិញក្រុមការងារ។
១១០-លោកសឺង ង៉ុកថាញ់បានយល់ការ		បានបញ្ជូនសារអស់ប្រជា		ឥឡូវបែកការណ៍ហើយគ្នីគ្នា		ប្រយ័ត្នគ្រប់គ្រាកុំប្រមាថ។
១១១-បារាំងបានចាប់ នួន ឌួងទៀត		ពិបាកស៊កសៀតពិតសុទ្ធសាធ		គិញបារាំងខ្មែរកូរកាយកាត		ឱហាតដើម្បីរកឯកសារ។
១១២-រុករកមិនឃើញអ្វីសោះឡើយ		ហែម ចៀវដោះហើយប្រយ័ត្នការណ៍		ក្រែងលោថ្លោះធ្លោយជួបបញ្ហា		អង្កេតយ៉ាងណាមិនលេចមុខ។
១១៣-លោកសឺង ង៉ុកថាញ់អ្នកគ្រប់គ្រង		ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលរងរកទំនុក		ធ្វើបាតុកម្មក្តៅគគុក		វាយលុកចិត្តសាស្រ្តអហឹង្សា។
១១៤-ម្ភៃកក្កដាសែសិបពីរ		នាទីបាតុកម្មចរចា		ព្រះសង្ឃជិតឆ្ងាយទីសព្វសារ		នៅវត្តលង្កាប្រមូលជុំ។
១១៥-វត្តឧណ្ណាលោមក៏មានដែរ		ដង្ហែដំណើរកាន់វត្តភ្នំ		ទីរ៉េស៊ីដង់រស់ទ្រនំ		អង្គក្បួនប្រគំរួមបដា។
១១៦-សំណើ‹ដោះលែងមនុស្សពីរនាក់›		មានជាក់ហែម ចៀវគ្រូអាចារ្យ		នួន ឌួងសិស្សគណមិនធម្មតា		ព្រះពុទ្ធសាសនាសែ្រកជយោ។
១១៧-មានលោកប៉ាច ឈឺននាំមុខគេ		ប្រឹងគ្មានទំនេរចិត្តកញ្ជ្រោ		តែរ៉េស៊ីដង់មិនពុះពោរ		ហឹង្សារុលរោទិ៍ជាប់អន្ទាក់។
១១៨-ប៉ាច ឈឺនលង់ខ្លួនចេញមិនរួច		ពួកគិញលបលួចចាប់ឈ្លើយជាក់		បាតុករជ្រួលចិត្តជំពាក់		ចាប់គ្នាយើងលាក់ក្នុងគុហា។
១១៩-ហឹង្សាកើតមានពេញបន្ទុក		ព្រះសង្ឃវាយលុកក្រៅបញ្ជា		ឈាមក្បាលបារាំងស្ទើរគ្រប់គ្នា		ចុងឆ័ត្រជាមារប្រើអាវុធ។
១២០-ប្រកាប់ប្រចាក់ខ្លាំងអស្ចារ្យ		បារាំងផ្ញើសារយ៉ាងមោះមុត		នាំគ្នាពីរឡានថែមពួកស្គុត		តម្រួតតយុទ្ធបំបែកហ្វូង។
១២១-រំសាយកម្លាំងទីជិតឆ្ងាយ		ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅស្រុកស្ទើរដាំដូង		ខ្លះទៅស្រុកសៀមស្រែកឡូងៗ		បារាំងវាយផូងខ្មែរបាក់ស៊្រុប។
១២២-ចំណេរតមកបារាំងចាប់		ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលឆាប់មិនអាចទប់		ភិក្ខុ ប៉ាង ខាត់ចេះលើសលប់		គម្រប់ជាគ្នា៥នាក់-អង្គ។
១២៣-នាខែសីហាសែសិបពីរ		បារាំងជាន់ឈ្លីដល់ព្រះសង្ឃ		សាលាបាលីដែលផូរផង់		ត្រូវបិទតម្រង់រើរៀបរយ។
១២៤-នេះនឹងថ្លាថ្លែងចែងសេចក្តី		ស្បែកសអប្រិយជាគិញគយ		ហែម ចៀវ នួន ឌួងចាប់រជយ		សាកសួរបំភ្លយផ្តិតមេដៃ។
១២៥-ប៉ាច ឈឺនទី៣ក៏ចាប់បាន		សន្តានកូនខ្មែរគ្រាសម័យ		ញាត់ក្នុងគុកធំគ្មានអាល័យ		បារាំងចង្រៃគ្មានមេត្តា។
១២៦-គុកធំទុក្ខធំវេទនាស្មោះ		ពេលដេកដាក់ខ្នោះដូចប្រហារ		ដេកផ្ទាល់នឹងឥដ្ឋសែនខ្លោចផ្សា		អាហារទាំងអស់សុទ្ធផ្អូមជូរ។
១២៧-បន្ទប់ងងឹតជិតសូន្យសុង		គ្មានចង្កៀងថ្លុងបាយផ្អាប់យូរ		ចានដាក់បាយវិញយាយតាពូ		រើសមកពីលូចូកបង្គន់។
១២៨-អប្រិយគ្មានពីរនៅលើលោក		ពួកបារាំងឈ្ងោកតាំងរិះគន់		ចោទបដិវត្តន៍ទុរជន		ទោសធ្ងន់បំផ្លាញការក្រោកឈរ។
១២៩-ហែម ចៀវមិនហូបបាយល្ងាចទេ		គ្នាន់គ្នេរជាសង្ឃមួយជំហរ		គុកឋាននរកមិនលឹបល		ពឹងពររកគិតផ្លូវដោះស្រាយ។
១៣០-ប្រមាណ១០ថ្ងៃរងទារុណ		នាំឡើងរថយន្តហាក់រសាយ		ដោះខ្នោះដៃចេញមិនសប្បាយ		បីនាក់កម្ចាយទៅឯណា?។
១៣១-ឡានឆ្ពោះតម្រង់កំពង់ផែ		ទីពីយ័រដែរ ដីខេមរា		វិមានរដ្ឋាភិបាលចារ		រ៉េស៊ីដង់សានាមុខផ្ទះ។
១៣២-មកដល់ត្រឹមនេះទើបភ្ញាក់ខ្លួន		បញ្ជូនមាសស្ងួនទាំងរូតរះ		ទៅព្រៃនគរគុកជម្រះ		ព្រោះតែចង់ឈ្នះពួកបារាំង។
១៣៣-ចូលក្នុងកប៉ាល់ឃ្លប់ងងឹត		សូន្យឈឹងពិតៗចាត់ជាខ្មាំង		ចាកទិសតំបន់ពួកចោរផ្សាំង		ជាប់ខ្នោះជាប់ខ្នាំងដូចជាប់អូរ។
១៣៤-ដល់ទីសំចតផងកប៉ាល់		មានកាប៉ូរាលពួក ម៉ាត់ឡូ		រុញចូលឡានទៀតមិនស្រែកថ្ងូរ		ផ្លាស់ប្តូរអាគារធំជង្រ្គឹង។
១៣៥- Prison Centrale ប៉ាយបារាំង		បណ្តើរពួកខ្មាំងមិននៅហ្នឹង		ចូលគុកភ្លាមៗកុំទទឹង		កុំរឹងត្រូវផ្លាស់ខោអាវថ្មី។
១៣៦-ស្លៀកខោអាវគុកចូលសាលធំ		ជាន់ទីបួនដុំសាលលេខបី		អាគារតូចធំពាសពេញដី		ជាន់ពីរជាន់បីនិងជាន់បួន។
១៣៧-នៅផ្នែកទីមួយនៃសាលធំ		ពូនផ្តុំដាក់ខ្មែដែលមិនខ្ជួន		នៅផ្នែកទីបីដាក់ពាក់ឌួន		បើទោសផ្ទួនៗប្តូរកន្លែង។
១៣៨-នួន ឌួង ប៉ាច ឈឺននិងហែម ចៀវ		ហត់ស្រៀវប៉កល្វើយផងព្រះស្តែង		ពួកកាប៉ូរ៉ាល់ មិនគិតក្រែង		សំញ៉ែញក្រអាញមាឌធំមាំ។
១៣៩-មានអ្នកទោសម្នាក់សសៀរប្រាប់		រ៉ាយរ៉ាប់ហែម ចៀវត្រូវតែទ្រាំ		កាប៉ូរ៉ាល់កាចទោសអន្លាំ		ខ្មែរក្រោមវាយស៊ាំក្នុងគុកនេះ។
១៤០-គោរពដៃបិវ ទុកជាស្តេច		សំពះបូរបាច់ជាជំនិះ		ពោលសុំជ្រកកោនគួររេរិះ		អ្នកឯងជាពីស គេវាយដំ។
១៤១-ពេលនោះហែម ចៀវបានកេះប្រាប់		ដល់សិស្សចំណាប់ឱ្យចាំចំ		នួន ឌួងអមគមត្រូវលត់ដំ		ទោះត្រូវគេច្រំឬមួយធាក់។
១៤២-កាប៉ូរ៉ាល់ហៅអ្នកទោសសួរ		ឱ្យឈរត្រង់ជួរពីរបីនាក់		នួន ឌួងមុនគេលូនចូលជាក់		មិនលាក់សំពះលុតទល់មុខ។
១៤៣-កាប៉ូរ៉ាល់កាចបានព្រះស្តែង		នែក!ពួកអាអ្ហែងម៉េចជាប់គុក		នួន ឌួងឆ្លើយថាលោកប្រមុខ		បន្ទុកបះបោរនឹងបារាំង។
១៤៤-ថាក្បត់បារាំងនៅស្រុកខ្មែរ		ក្បត់ចម្ការស្រែអ្នកចម្បាំង		អ្នកទោសឆ្លើយឡើងទាំងមុខស្លាំង		មេទះតុកផាំងអាជនក្បត់។
១៤៥-មេការកំណាចពោលយ៉ាងខ្លាំង		ឯងក្បត់បារាំងជួញកម្សត់		ចាត់ការកនយើងឱ្យស្បែស្បថ		កម្រោលសង្កត់សន្លប់ឈឹង។
១៤៦-ហែម ចៀវខ្លោចចិត្តនឹកអាណិត		ហើយរែងតូចចិត្តគ្មានអ្វីពឹង		ដល់វេនលោកម្តងមិននៅហ្នឹង		មិនរឹងចូលទៅរាយសព្ទសា។
១៤៧-ខ្ញុំបាទតាមពិតជាព្រះសង្ឃ		គេផ្សឹកបកស្បង់យ៉ាងខ្លោចផ្សា		ចោទផ្លុំត្រចៀកតាមទេសនា		ពន្យល់កិច្ចការប្រជាជន។
១៤៨-ណែនាំឱ្យស្គាល់កងកុសល		ចេះរកហេតុផលកាយបន្ទន់		ឱ្យដើរតាមផ្លូវមិនលោភលន់		តែងមន្តប្រដៅគ្រប់កន្លែង។
១៤៩-ពួកគិញបារាំងតែងតែស្អប់		ចោទថាបង្កប់ធម៌សម្តែង		រួមក្បត់បារាំងហើយសំញ៉ែញ		សូមទានព្រះស្តែងមេត្តាផង។
១៥០-ហែម ចៀវសាសព្ទរ៉ាយរ៉ាប់ជាក់		មេគុកក្រោកភ្ញាក់គ្រានោះម្តង		អាអ្ហែងសង្ឃទេជាប់ចំណង		យល់ចិត្តបំណងប្រមូលផ្តុំ។
១៥១-អាចារ្យរៀបរាប់ជាបន្ត		ម្នាក់ទៀតកំដរកូនសិស្សខ្ញុំ		មានរឿងដូចគ្នាជាសំណុំ		ដើមត្រុំឫសត្រែងយោងដើមត្រល់។
១៥២-មេគុកឧទានយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់		ស្លូតត្រង់មិនបាត់ចាកឆ្ងាយផល		មិនមែនចោរទេមិនខ្ចីខ្វល់		ឈប់ឆ្ងល់មិនសួរអត់ឱនឱ្យ។
១៥៣-មេគុកបង្គាប់ពួកដៃជើង		ជួយលើកគ្នាយើងកុំបណ្តោយ		រឹតគក់ច្របាច់កុំតោះតើយ		បានស្បើយពីស្លាប់ជួបក្តីសុខ។
១៥៤-ហែម ចៀវ នួន ឌួង ស្នាក់រួមគ្នា		គុកក្រោមបញ្ជាមិនស្រណុក		ប៉ាច ឈឺនដោយឡែកសុកមម៉ុក		ត្រូវជាកូនអុកសេចក្តីស្លាប់។
១៥៥-១០ថ្ងៃក្រោយមកអ្នកទោសថ្មី		ចេញពីទឹកដីខ្មែរយ៉ាងឆាប់		លោក ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលជាគឺស្រាប់		ប៉ាង ខាត់សូមប្រាប់ភិក្ខុនាម។
១៥៦-ហែម ចៀវ ចរចានឹងមេគុក		រិះរកទំនុកមិនទ្រីមទ្រាម		សុំដល់មេគុកកុំគំរាម		ទោសធ្ងន់ម្តងម្យាមត្រាប្រណី។
១៥៧-ដៃប៊ិវងក់ក្បាលន័យយល់ព្រម		គ្រាន់ដាក់ទោសល្មមតែមិនថ្វី		ធ្វើការទម្ងន់ដូចរែកដី		មិនធាក់ច្រំអ្វីឱ្យចុកចាប់។
១៥៨-អ្នកទោសទៅក្រោយបានធូរស្រាល		ហែម ចៀវសំណាលដូចសាសព្ទ		អាចារ្យសម្រួលយ៉ាងប្រញាប់		ចាកហូរឈាមខាប់ក្នុងគុកកម្ម។
១៥៩-ថ្វីដ្បិតនៅក្នុងទីឃុំឃាំង		ភ្លៀងមិនដែលរាំងតឿនសស្រាំ		ប្រាប់អស់គ្នីគ្នាត្រូវសកម្ម		អ្នកត្រួសត្រាយដាំតែងជួបគ្រោះ។
១៦០-ខំអត់ទ្រាំទៅជាស្ថាបនិក		ទោះភ្លឹកសន្លប់ប្រឹងប្រែងរស់		ជួយខ្មែរក្នុងនាមកិត្តិយស		ពីរោះនៅក្នុងម្លប់សកល។
១៦១-អាចារ្យហែម ចៀវគិតរកនឹក		ហូបតែបាយព្រឹកមិនសោកសល់		បាយល្ងាចមិនហូបតែងតែផ្តល់		ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលដល់ជាប្រចាំ។
១៦២-ថ្ងៃដែលកាត់ទោសចូលមកដល់		ដោះស្រាយកង្វល់នៅក្នុងឆ្នាំ		ហែម ចៀវ ប៉ាច ឈឺន នួន ឌួងស្រាំ		ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលថាំ ហួសបើគិត។
១៦៣-សាលក្រមប្រកាសយ៉ាងចាស់ដៃ		ទោសគ្មានសំចៃដល់ជីវិត		បីនាក់មុនគេទៅមុនពិត		ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលរឹតគុកប្រាំឆ្នាំ។
១៦៤-ថែមទាំងនិរទេសមិនចូលស្រុក		រឹបអូសសំបុកទ្រព្យសកម្ម		ចាកចេញពីស្រុក១៥ឆ្នាំ		សម្បត្តិឈើដាំដកគ្មានសល់។
១៦៥-គេបញ្ជូនទៅគុកធំវិញ		ចិន្តាទោម្នេញសែនខ្វាយខ្វល់		បានតែ២ខែកាកសំណល់		គេបញ្ជូនដល់កោះត្រឡាច។
១៦៦-ពិរុទ្ធជនទាំងបីនាក់		ជំពាក់ទុក្ខទោសទណ្ឌកំណាច		ក្បត់ពួកបារាំងត្រូវស្រែកចាច		កម្ចាត់ឱ្យខ្លាចដឹងដៃម្តង។
១៦៧-គុកព្រៃនគរសែនវេទនា		គ្មានលោះមួយគ្រាយ៉ាប់កន្លង		លេបក្រួសភក់ជ្រាំវាយដំផង		ចាប់ចងស្ទើរស្លាប់និងស្ទើររស់។
១៦៨-រវាង៦ខែបន្ទាប់		រៀបរាប់រង់ចាំឱ្យដល់ឈ្មោះ		យប់យូរខូចបង់កិត្តិយស		ឆ្លើយមិនពីរោះគេធ្វើទុក្ខ។
១៦៩-ទារុណកម្មយ៉ាងព្រៃផ្សៃ		វាយមិនដកដៃហើយបុករុក		ធ្វើបាបអ្នកទោសក្តៅគគុក		ច្រំលុកឱ្យក្ស័យមុនកំណត់។
១៧០-ប៉េតាំង ប្រមុខរដ្ឋបារាំង		ចំណាត់ការផាំងមិនសង្កត់		ពីទោសប្រហារបារាំងក្បត់		សន្មតជាប់ទោសមួយជីវិត។
១៧១-ខែមិថុនា៤៣		ពួកចោរអប្រិយចាប់ក្រុមមិត្ត		បញ្ជូន៣នាក់មិនបាច់គិត		មិនជិតនៅឯកោះត្រឡាច។
១៧២-គុកកោះត្រឡាចមុំចង្រ្កាន		លេខ៤សាមាន្យជាបិសាច		បន្ទប់តែមួយគួរឱ្យខ្លាច		ទោសឧក្រឹដ្ឋកាចទាំងអស់គ្នា។
១៧៣-បម្រាមតឹងតែងបទបញ្ញត្ត		ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលកាត់តាមបញ្ជា		ជាកាប៉ូរ៉ាល់មិនចេះរា		ជាប់គុកយូរយារក្លាយអ្នកធំ។
១៧៤-លបសួរសុខទុក្ខនិងផ្ញើសារ		ក្នុងចិត្តខ្លោចផ្សាកកឈាមដុំ		ជួយអ្វីមិនបានជាបណ្តុំ		សំណុំសំណោកចុកផ្សាខ្ញាំ។
១៧៥-ក្តីទុក្ខលំបាកកើនឡើងទ្វេ		ខុសពីបុព្វេទារុណកម្ម		ធម្មជាតិខុសឆ្ងាយពីចំណាំ		រោគាមកចាំបំផ្លាញកាយ។
១៧៦-នាទីបំផុតលោកអាចារ្យ		រាគមួលឈឺផ្សាក្រៀមក្រំណាយ		ថែមស្ពឹកដៃជើងអាណិតស្តាយ		មិនអាចដោះស្រាយឱ្យជាបាន។
១៧៧-ចាក់ថ្នាំក៏ដោយក៏មិនជល់		ជំងឺវិលវល់កើតបូសប្រាណ		ត្រគាកយ៉ាងធំខ្ទុះមួយចាន		ផ្តន្ទាកល្យាណយ៉ាប់យ៉ឺនក្រៃ។
១៧៨-អាចារ្យហែម ចៀវឈឺដុនដាប		ពិបាកហាស្ងាបនាសម័យ		ងើបក្រោកលែងរួចស្លុតជើងដៃ		ដួងចៃចាកក្តីសង្ឃឹមរស់។
១៧៩-នៅកោះត្រឡាចគុកអាស្រូវ		គ្មានថ្នាំសង្កូវជួយចំពោះ		ជំងឺរាគមួលដូចបញ្ជោះ		ថ្នាំមិនស្គាល់ឈ្មោះបន្តិចឡើយ។
១៨០-ពេទ្យនោះឱ្យតែទឹកសមុទ្រ		គ្មានអ្វីដែលឆុតជាសះស្បើយ		យកទឹកកំបោរបញ្ចុះហើយ		ចម្លើយស្ទើរសូន្យនៅក្នុងសាល។
១៨១-ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលដឹងក៏មកសួរ		សំណួរដើមចមរឿងអម្បាល		ជំងឺអាចារ្យពិតមិនស្រាល		កម្មកររកថ្នាលសម្រាប់កប់។
១៨២-ផ្តែផ្តាំកម្មករពេលគាត់ស្លាប់		កប់ខ្មោចឱ្យឆាប់ដោយឡែកស្ងប់		កុំកប់លាយឡំរឿងមិនចប់		សំណប់កុំភ្លេចពាក្យបណ្តាំ។
១៨៣-ចន្ទម៉ុលឱ្យប្រាក់ទៅកម្មករ		ពេទ្យនោះអំណរនឹងសស្រាំ		ទទួលបញ្ញើហើយបានស្កាំ		ដុតដាំចងចិត្តក្នុងឱរា ។
១៨៤-ហែម ចៀវរោគាមកចិញ្ច្រាំ		ស្វាយមាត់ចុកចាំរែងឈឺផ្សា		ប្រឹងននៀលរកសិស្សអាចារ្យ		នួន ឌួងផងក្តារកិលរកដែរ។
១៨៥-កូនសិស្សសំណប់លើកកេសា		ផងគ្រូអាចារ្យស្ម័គ្រស្មោះស្នេហ៍		ឱ្យកើយលើភ្លៅគ្មានគេចកែ		ហើយជួយរឹតដែរគោរពព្រះ។
១៨៦-ជលនេត្រហូរពុះជ្រែកផែនថ្ពាល់		ធ្លាក់ចុះមកគាល់ក្រាបសំពះ		លើទ្រូងគ្រូបាប្រៀបគេវះ		ពុះទ្រូងពន្លះឱ្យក្ស័យប្រាណ។
១៨៧-ដង្ហក់ដង្ហោយកើយដង្ហៅ		អារម្មណ៍ផ្សាក្តៅថ្លែងមិនបាន		ឈានដល់គ្រានេះលាតសុខសាន្ត		គ្រូពិតចាកឋានពីសិស្សហើយ។
១៨៨-រីលោកអាចារ្យហែម ចៀវវិញ		ក្នុងចិត្តទោម្នេញគ្មានពេលស្បើយ		ទឹកភ្នែកស្រោចស្រក់ជាចម្លើយ		ឈឺចាប់ដង្ហោយគិតរកគ្នា។
១៨៩-អាចារ្យដឹងខ្លួនរួចជាស្រេច		មច្ចុនឹងផ្តាច់យកជន្មា		ផ្តាច់ផ្តិលជីវ័នពេលនោះគ្រា		ពោលរៀបរាប់លានួន ឌួងថា។
១៩០-‹‹នួន ឌួងអើយយើងវេទនាណាស់		អញបានដឹងច្បាស់ពីសង្ខារ		មុខជានឹងស្លាប់អសារការ		ក្នុងគ្រានេះណាទៅសួគ៌សុខ។
១៩១-ឌួងឯងថែខ្លួនបន្តិចទៅ		រស់នៅចាំមើលព្រឹត្តិការណ៍ស្រុក		ទ្រាំទៅពេលមួយរួចចាប់ចុក		បារាំងតត្រុកទុក្ខដេញកិត››។
១៩២-‹នួន ឌួងនិយាយកាន់អាចារ្យ		ព្រះតេជគុណណាខ្ញុំអាណិត		ប៉ុន្តែមច្ចុបានបង្ខិត		កម្រិតកាចកម្មកម្សត់ក្រៃ›។
១៩៣-សម្លេងខ្សាវៗចិត្តរឹងប៉ឹង		ថ្វីចុកប៉ុណ្ណឹងនៅស្រមៃ		នួន ឌួង ដ្បិតអញនឹងក្សិណក្ស័យ		អញនឹកស្តាយថ្ងៃមិនឃើញស្រុក។
១៩៤-‹‹ស្រុកបានឯករាជ្យពីបារាំង		ពីពួកចោរខ្មាំងពេញបន្ទុក		ចង់ឃើញប៉ុណ្ណេះជាតិលើកមុខ		ផុតទុក្ខអាណានិគមភព››។
១៩៥-‹នួន ឌួងតបវិញដូច្នេះណា		អាចារ្យត្រូវរស់មិនរលុប		កូនសិស្សថ្នាក់ថ្នមហើយគោរព		ទោះគ្មានថ្ងៃយប់សុខចិត្តដែរ›។
១៩៦-និច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា		អាចារ្យសម្លឹងដោយក្រសែ		ភ្នែកយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់មានន័យស្នេហ៍		រលត់គ្មានកែកើយភ្លៅនាយ។
១៩៧-នួន ឌួងទ្រោមក្បាលលើទ្រូងគ្រូ		គោរពគំរូទឹកភ្នែករាយ		ឧទានជាថ្មីត្រូវទំនាយ		ប៉ែន សុខទោះទាយគ្រាកន្លង។
១៩៨-‹ឱ!លោកគ្រូខ្ញុំសែនកម្សត់		គេចោទថាក្បត់ក្នុងបំណង		បំផ្លាញរាស្រ្តខ្មែរដោយចាប់ចង		ក្នុងពេលនេះម្តងលង់មរណា។
១៩៩-លោកគ្រូចាកចោលខ្ញុំទៅហើយ		នេះជាចម្លើយរស់សោកា		សំដីលោកគ្រូសុទ្ធខ្លឹមសារ		ស្រណោះអស្ចារ្យឥតបើថ្លែង›។
២០០-គេនាំសាកសពអាចារ្យទៅ		នួន ឌួងនិត្យនៅរែងចំបែង		ទឹកភ្នែកខ្ជោលៗយោលដើមត្រែង		រុំកន្ទេលបែងក្រមាថ្មី ។
២០១-នួន ឌួងតាមមើលដល់បញ្ចប់		នឹកគិតគ្រប់សព្វគ្រានោះខ្មី		កាលរស់ជាសង្ឃវៃឥតបី		លោកិយស្ទើររកគូគ្មានប្រៀប។
២០២-ពូកែទេសនាពន់ពេកក្រៃ		នាយុគសម័យរណ្តាប់រៀប		យាយតាមកស្តាប់ចោមត្រាត្រៀប		ស្ងាត់ច្រៀបផ្ទៀងផ្ទាត់គ្រូប្រដៅ។
២០៣-ស្រមៃរងកម្មនៅក្នុងគុក		រោលរុកចិន្តាទ្រូងសោកសៅ		គ្រូចាកឋានបាត់ជោកហ្មងសៅ		ដំបៅអារម្មណ៍ហួសប្រមាណ។
២០៤-លោកប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលសួរសុខទុក្ខ		មិនបានឃើញមុខសល់តែដាន		សម្រក់ទឹកភ្នែកដូចគេច្រាន		រំខានទៅរកផ្នូរសាកសព។
២០៥-រំលងជាយូរ មកជាថ្មី		រ៉ាយរ៉ាប់ឃ្មាតខ្មីមួយដល់ដប់		បានឱ្យអ្នកទោសចំណាំកប់		ឡែឡប់ថ្មដុំធំកត់ត្រា។
២០៦-លេខ១១១៣		ផ្នូរលេខអប្រិយបានកត់ចារ		ចាំផ្លូវកន្លែងគ្រប់ប្រការ ‌‌‌		អនាគតឆ្ការត្រឡប់វៃ។
២០៧-ចន្ទម៉ុលក៏បានលើកទឹកចិត្ត		នួន ឌួងអាណិតចាករីងរៃ		កាត់ចិត្តកប់ទុក្ខចោលក្នុងព្រៃ		រំពៃថែទាំរោគឱ្យជា។
២០៨-ក្រោយមកនួន ឌួងកាត់ចិត្តខំ		រស់ឱ្យស័ក្តិសមសិស្សឧបជ្ឈា		កុសលបានរស់ចាកវេទនា		រួចពីគ្រាំគ្រាត្រឡប់ក្រោយ។
២០៩-ហែម ចៀវមរណាក្នុងជន្មា		៤៥លាតលាមិនតោះតើយ		ក្នុងឆ្នាំ៤៣នោះទៅហើយ		សមុទ្រគ្មានត្រើយកោះត្រឡាច។
២១០-ឧត្តមគតិប្រសើរខ្ពស់		សល់កិត្តិយសចាកអំណាច		ដឹងខ្លួនថាស្លាប់តែមិនខ្លាច		ប្រឆាំងបិសាចក្ស័យព្រោះជាតិ។
២១១-សាធារណរដ្ឋខ្មែរផង		លន់ នល់ចំបងគិតខ្មីឃ្មាត		លោកប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលជួយមិត្តញាតិ		មិនឃ្លាតបំណងបដិវត្តន៍។
២១២-លើកគុណបំណាច់បានឯករាជ្យ		ទោះបីហោចនាចជីវិតរាត់		បណ្តេញបារាំងឱ្យខ្ចាត់ភ្លាត់		រមាត់ពីស្រុកកំណើតខ្មែរ។
២១៣- ២២មីនា ៧២‌‌‌		ថ្ងៃចុះបញ្ជីកិត្តិយសម៉ែ		ប្រជុំចាត់ចែងត្រកូលខ្សែ		ចន្ទម៉ុលដង្ហែពីវៀតណាម។
២១៤-លើកយកព្រះសពត្រឡប់វិញ		ក្នុងចិត្តទន្ទេញស្នេហ៍ដិតដាម		ធ្វើបុណ្យរំលឹកប្រវត្តិស្នាម		ផ្តិតផ្តាមបង្ហាញវីរភាព។
២១៥-‹នាមមេគំនិតបដិវត្តន៍		ឆ្នាំ៤២គាត់ចីរលាភ		‹‹រដ្ឋបុរសជាតិ››ថ្វីគំនាប		រៀងរាបបច្ឆាមរណៈពិត។
២១៥-ឆ្លៀតពេលមួយខែផ្គុំអក្ខរា		ពេលសម្រាកការតែងរិះគិត		ផ្សែផ្សំពាក្យរាយឱ្យរឹងរឹត		បញ្ចូលគំនិតបទកំណាព្យ។
២១៦-បទពាក្យប្រាំពីរងាយយល់រៀន		សរសេរបង្រៀនព្រោះថ្នាលសាប		រដូវវស្សាក្នុងខែស្រាព		អ្នកស្រុកខ្លះស្ងាបដ្បិតរាំងភ្លៀង។
២១៧-ទុកឱ្យជាន់ក្រោយសញ្ជឹងគិត		បំផុសគំនិតស្តាប់សូរសៀង		ថ្លឹងថ្លែងត្រូវខុសចាកលំអៀង		សំនៀងបេះដូងបទនេះឯង។
២១៨-រលឹកជូនពរបុព្វបុរស		ប្រសើរឥតខ្ចោះបានសម្តែង		ពលីគ្រាមុនគ្មានរអែង		អំណរស្ញប់ស្ញែងសូមជាតិរស់។
២១៩-ខ្មែរគ្រប់វណ្ណៈសូមកុំក្រាប		ច្រអូសថែមស្ងាបកុំបញ្ជោះ		កុំអញនិយមមិនពីរោះ		សីលធម៌មានយសសាមគ្គានំ។
២២០-កុំកើតភ្លើតភ្លើននឹងមាសប្រាក់		កុំអាងកាប់ចាក់ដោយប្រើសាំង		ឬមួយអាងស័ក្តិប្រើកម្លាំង		កុំច្បាំងគ្នាឯងចំបែងខ្មែរ។
២២១-ច្បាំងនឹងបរទេសដើម្បីជាតិ		មិនឃ្លាតប្រពៃណីអ្នកស្រែ		ស្លាប់ទៅដប់ជាតិនៅតែខ្មែរ		កុំកែបណ្តាំផងដូនតា។
២២២-ស្មៀនស្មេរស្ម័គ្រស្មោះសូមផ្តែផ្តាំ		តំណយូរឆ្នាំត្រូវសិក្សា		អស្មិមានះមិនបានការ		ត្រូវចេះចរចាញាតិកុំក្បត់។
២២៣-អាយុយឺនយូរវិសាខា		ប្រាជ្ញាពិតព្រះមហោសថ		កំណើតជាតិនេះគួរកំណត់		ធ្ងន់ដីប្រាកដកេរផងម៉ែ។
២២៤-កើតមកមួយជាតិធាតុមួយចាន		ប្រឹងទៅភុំផានត្រូវស្ម័គ្រស្នេហ៍		ចាកចង្អៀតដីខ្មាសអ្នកស្រែ		ដំណៀលហូរហែមិនពីរោះ។
២២៥-សូមលើកកិត្តិយសជាតិគ្រួសារ		មើលក្រោយដូនតាគ្មានពេលលោះ		លង់តាមសាសន៍គេនឹងធ្លាក់ជ្រោះ		លង់ទឹកចូលធ្នោះឈ្ងោកមើលមាឌ។
២២៦-សូមសុខមានច្រើនជាងកើតទុក្ខ		សូមរកទំនុកតញ្ញូជាតិ		កែច្នៃសុខសាន្តជួបជុំញាតិ		សច្ចាគ្រប់ជាតិកុំឃ្លាតខ្មែរ។

ឯកសារយោង

-ជីវប្រវត្តិព្រះអាចារ្យហែម ចៀវ