អំណាចអ័ក្ស

អំណាចអ័ក្ស
Achsenmächte (ភាសាអាល្លឺម៉ង់); Potenze dell'Asse (ភាសាអ៊ីតាលី); 樞軸國 (ភាសាជប៉ុន);
	១៩៣៦–១៩៤៥
	"យើងនឹងឈ្នះ" ប័ណ្ណប្រកាសឃោសនារបស់អ៊ីតាលីក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ដែលបង្ហាញទង់ជាតិនៃរដ្ឋសមាជិកអំណាចអ័ក្ស មហាអំណាចអ័ក្ស រជ្ជៈអាល្លឺម៉ង់; ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី; ចក្រភពជប៉ុន; រដ្ឋសមាជិកអំណាចអ័ក្សដទៃទៀត៖ ព្រះរាជាណាចក្រហុងគ្រី; ព្រះរាជាណាចក្ររូម៉ានី; សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាក; ត្សារចក្រប៊ុលហ្ការី; សាធារណរដ្ឋហ្វាំងឡង់; រដ្ឋឯករាជ្យក្រូអាស៊ី; ព្រះរាជាណាចក្រថៃ;
- កតិកាសញ្ញាប្រឆាំងកូមីនទែន	២៥ វិច្ឆិកា ១៩៣៨
- កតិកាសញ្ញាដែកថែប	២២ ឧសភា ១៩៣៩
- កតិកាសញ្ញាត្រីភាគី	២៧ កញ្ញា ១៩៤០
- បរាជ័យ	២ កញ្ញា ១៩៤៥
	សម្គាល់ ↑ ជប៉ុន អ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់ច្រើនត្រូវគេបានចាត់ទុកថាជាប្រទេសធំចម្បងក្នុងចំណោមសម្ព័ន្ធអំណាចអ័ក្ស (អាចមើល៖ Global Strategy, Momah, p. 71, or Encyclopedia of World War II, Tucker & Roberts, p. 102)។; ↑ ក្រោយអ៊ីតាលីបានសុំចុះចាញ់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៣ ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលីបានប្ដូរមកច្បាំងក្នុងនាមជាសហយុទ្ធការីខាងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត ខណៈសាធារណរដ្ឋសង្គមអ៊ីតាលី (រដ្ឋអាយ៉ងរបស់អាល្លឺម៉ង់) បានកាន់កាប់ភាគខាងជើងអ៊ីតាលី និងបន្តបែបនេះរហូតដល់ចុះចាញ់សង្គ្រាមនៅថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៥។; 1 2 3 4 5 បានចុះ និងមានឈ្មោះក្នុងកតិកាសញ្ញាត្រីភាគី ហើយជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកជាអំណាចអ័ក្ស (អាចមើល៖ Facts About the American Wars, Bowman, p. 432, ដែលមានរាប់បញ្ចូលហុងគ្រីនៅក្នុងបញ្ជីនៃ "អំណាចអ័ក្ស", ឬអាចមើល The Library of Congress World War II Companion, Wagner, Osborne, & Reyburn, p. 39, ដែលបានដាក់ហុងគ្រីជា "The Axis")។; ↑ ក្រោយបញ្ចប់ប្រតិបត្តិការផាន់ហ្សឺហ្វោស្ត ហុងគ្រីបានក្លាយជារដ្ឋអាយ៉ងរបស់អាល្លឺម៉ង់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ហ្វរែន ហ្សាឡាស៊ីពីថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៤ (អាចមើល៖ Germany and the Axis Powers, DiNardo, p. 189)។; 1 2 រដ្ឋអាយ៉ងដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអំណាចអ័ក្ស (សូមមើល៖ Axis Rule in Occupied Europe, Lemkin, p. 11)។; ↑ គោលជំហរផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលហ្វាំងឡង់នាពេលនោះគឺធ្វើជាយុទ្ធការីនៃអំណាចអ័ក្សប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសហភាពសូវៀត និងសហរាជាណាចក្រកំឡុងសង្គ្រាមបន្ត តែយ៉ាងណា ហ្វាំងឡង់ជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកជាសមាជិកមួយនៃសម្ព័ន្ធអំណាចអ័ក្ស (សូមមើល៖ Bowman, p. 432, Wagner, Osborne, & Reyburn p. 39, or Dinardo p. 95)។; ↑ បានប្រកាសសង្គ្រាមលើសហរាជាណាចក្រនិងសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងនាមជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងជប៉ុននៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤២ និងជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកជាសមាជិកមួយនៃសម្ព័ន្ធអំណាចអ័ក្ស (សូមមើល៖ Bowman, p. 432)។; ;

មហាអំណាចអ័ក្ស^{[កស ១]} ឬអាចហៅបានថា អ័ក្សរ៉ូម–ប៊ែរឡាំង–តូក្យូ^[១] គឺជាសម្ព័ន្ធភាពយោធាមួយដែលបានផ្ដួចផ្ដើមសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ រដ្ឋសមាជិកចម្បងនៃសម្ព័ន្ធនេះរួមមាន អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី និងចក្រភពជប៉ុន។ មហាអំណាចអ័ក្សបានព្រមព្រៀងសហការគ្នាតាមរយៈគោលជំហរនយោបាយស្ដាំនិយមជ្រុលរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាការប្រឆាំងនឹងសត្រូវតែមួយ (ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត) ប៉ុន្តែពួកគេនៅខ្វះសិនិទ្ធភាពនិងសាមគ្គីភាពបែបមនោគមវិជ្ជាក្នុងការបំបែកកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត។

មហាអំណាចអ័ក្សកើតមានឡើង តាមរយៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការទូតរបស់អាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន និងអ៊ីតាលី ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍វាតទីនិយមរបស់ពួកគេក្នុងកំឡុងពាក់កណ្ដាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០។ ជំហានដំបូងនោះគឺការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងពិធីសារដោយអាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលីក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៣៦។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីតាលី លោកបេនីតូ មូសូលីនីបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី១ វិច្ឆិកា ថា បណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបទាំងអស់ ចាប់ពីពេលនេះទៅនឹងត្រូវបង្វិលខ្លួននៅជុំវិញ "អ័ក្សរ៉ូម-ប៊ែរឡាំង" ពោលជាហេតុដែលសម្ព័ន្ធភាពនេះមានឈ្មោះថា "អ័ក្ស" ។^[២] ជំហានបន្ទាប់ កតិកាសញ្ញាប្រឆាំងកូមីនទែនប្រឆាំងនឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ត្រូវបានចុះនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៣៦ រវាងអាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុន មុនពេលអ៊ីតាលីបានចូលរួមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧ ហើយមានហុងគ្រី និងអេស្ប៉ាញចូលរួមបន្ថែមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៩។ សម្ព័ន្ធអ័ក្សរ៉ូម–ប៊ែរឡាំងបានក្លាយជាសម្ព័ន្ធភាពយោធាក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងនៃ "កតិកាសញ្ញាដែកថែប" មុនពេលត្រូវបន្តពង្រីកក្លាយជាកតិកាសញ្ញាត្រីភាគីរវាងជប៉ុន អ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់ ដែលនាំឱ្យយោធានៃរដ្ឋអំណាចទាំងបីធ្វើសមាហរណកម្មផ្ដោតលើគោលដៅតែមួយ ខណៈមានប្រទេសផ្សេងៗចូលរួមក្រោយៗទៀត។ កតិកាសញ្ញាទាំងបីដែលបានចុះខាងលើត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគ្រឹះមូលដ្ឋាននៃសម្ព័ន្ធភាពអ័ក្សមួយនេះ។^[៣]

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី II អ័ក្សបានកាន់កាប់ដែនដីមួយផ្នែកធំនៅអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងអាស៊ីខាងកើត។ សង្គ្រាមបានចប់នៅឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយមហាអំណាចអ័ក្សបានចាញ់ ហើយសម្ព័ន្ធយោធានេះក៏ត្រូវបានរំលាយចោល។

កំណត់សម្គាល់

↑ ភាសាអង់គ្លេស៖ Axis Power និងភាសាបារាំង៖ puissances de l'Axe ឬក្នុងភាសាអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុន៖ Achsenmächte, Potenze dell'Asse និង 樞軸國 ។

ឯកសារយោង

↑ Goldberg, Maren; Lotha, Gloria; Sinha, Surabhi (24 March 2009). "Rome-Berlin Axis". Britannica.Com. Britannica Group, inc. Retrieved 28 May 2026.
↑ Cornelia Schmitz-Berning (2007). Vokabular des Nationalsozialismus. Berlin: De Gruyter. p. 745. ល.ស.ប.អ. 978-3-11-019549-1.
↑ Cooke, Tim (2005). History of World War II.. 1 – Origins and Outbreak. Marshall Cavendish. p. 154. ល.ស.ប.អ. 0761474838. https://books.google.com/books?id=SKDhPHvv_c0C&q=%22Tripartite+pact%22+%22The+axis%22+%22anti-comintern+pact%22&pg=PA154។ បានយកមក 28 May 2026.

[1] ជប៉ុន អ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់ច្រើនត្រូវគេបានចាត់ទុកថាជាប្រទេសធំចម្បងក្នុងចំណោមសម្ព័ន្ធអំណាចអ័ក្ស (អាចមើល៖ Global Strategy, Momah, p. 71, or Encyclopedia of World War II, Tucker & Roberts, p. 102)។

[2] ក្រោយអ៊ីតាលីបានសុំចុះចាញ់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៣ ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលីបានប្ដូរមកច្បាំងក្នុងនាមជាសហយុទ្ធការីខាងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត ខណៈសាធារណរដ្ឋសង្គមអ៊ីតាលី (រដ្ឋអាយ៉ងរបស់អាល្លឺម៉ង់) បានកាន់កាប់ភាគខាងជើងអ៊ីតាលី និងបន្តបែបនេះរហូតដល់ចុះចាញ់សង្គ្រាមនៅថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៥។

[Tri-3] 1 2 3 4 5 បានចុះ និងមានឈ្មោះក្នុងកតិកាសញ្ញាត្រីភាគី ហើយជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកជាអំណាចអ័ក្ស (អាចមើល៖ Facts About the American Wars, Bowman, p. 432, ដែលមានរាប់បញ្ចូលហុងគ្រីនៅក្នុងបញ្ជីនៃ "អំណាចអ័ក្ស", ឬអាចមើល The Library of Congress World War II Companion, Wagner, Osborne, & Reyburn, p. 39, ដែលបានដាក់ហុងគ្រីជា "The Axis")។

[Hun-4] ក្រោយបញ្ចប់ប្រតិបត្តិការផាន់ហ្សឺហ្វោស្ត ហុងគ្រីបានក្លាយជារដ្ឋអាយ៉ងរបស់អាល្លឺម៉ង់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ហ្វរែន ហ្សាឡាស៊ីពីថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៤ (អាចមើល៖ Germany and the Axis Powers, DiNardo, p. 189)។

[pup-5] 1 2 រដ្ឋអាយ៉ងដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអំណាចអ័ក្ស (សូមមើល៖ Axis Rule in Occupied Europe, Lemkin, p. 11)។

[6] គោលជំហរផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលហ្វាំងឡង់នាពេលនោះគឺធ្វើជាយុទ្ធការីនៃអំណាចអ័ក្សប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសហភាពសូវៀត និងសហរាជាណាចក្រកំឡុងសង្គ្រាមបន្ត តែយ៉ាងណា ហ្វាំងឡង់ជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកជាសមាជិកមួយនៃសម្ព័ន្ធអំណាចអ័ក្ស (សូមមើល៖ Bowman, p. 432, Wagner, Osborne, & Reyburn p. 39, or Dinardo p. 95)។

[7] បានប្រកាសសង្គ្រាមលើសហរាជាណាចក្រនិងសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងនាមជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងជប៉ុននៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤២ និងជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកជាសមាជិកមួយនៃសម្ព័ន្ធអំណាចអ័ក្ស (សូមមើល៖ Bowman, p. 432)។

[8] ភាសាអង់គ្លេស៖ Axis Power និងភាសាបារាំង៖ puissances de l'Axe ឬក្នុងភាសាអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុន៖ Achsenmächte, Potenze dell'Asse និង 樞軸國 ។

[Goldberg_et_al-9] Goldberg, Maren; Lotha, Gloria; Sinha, Surabhi (24 March 2009). "Rome-Berlin Axis". Britannica.Com. Britannica Group, inc. Retrieved 28 May 2026.

[Schmitz-10] Cornelia Schmitz-Berning (2007). Vokabular des Nationalsozialismus. Berlin: De Gruyter. p. 745. ល.ស.ប.អ. 978-3-11-019549-1.

[Cooke1-11] Cooke, Tim (2005). History of World War II.. 1 – Origins and Outbreak. Marshall Cavendish. p. 154. ល.ស.ប.អ. 0761474838. https://books.google.com/books?id=SKDhPHvv_c0C&q=%22Tripartite+pact%22+%22The+axis%22+%22anti-comintern+pact%22&pg=PA154។ បានយកមក 28 May 2026.

[ស ១]

[ស ២]

[ស ៣]

[ស ៤]

[ស ៥]

[ស ៦]

[ស ៧]

[កស ១]

[១]

[២]

[៣]