ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត

ដោយវិគីភីឌា
Rabies
Classification and external resources
ឆ្កែ​ដែល​មាន​ផ្ទុក​មេរោគ​ឆ្កែឆ្កួត​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​ខ្វិន (ក្រោយ​ហក់​ខាំ​ត្របាក់)
ICD-10  A82.
DiseasesDB 11148
MedlinePlus 001334
eMedicine med/1374  eerg/493 ped/1974
MeSH D011818

ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត (Rabies) គឺ​ជា​ជម្ងឺ​ឆ្លង​​​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យមាន​​ការរលាក​ខួរក្បាល​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​មនុស្ស និង​ពពួក​សត្វ​ដែល​មាន​ឈាមក្ដៅ​ផ្សេងៗ​ទៀត។ [១] អាការៈ​រោគ​ដំបូងៗ​អាច​មាន​ជា​អាទិ៍ៈ ក្ដៅខ្លួន និង​ឈឺឆៀបៗ​នៅ​ត្រង់​កន្លែងដែល​មុត។[១] អាការៈរោគ​ទាំងនេះ​មាន​បន្ត​ដោយ​អាការៈរោគ​មួយ ឬ​ច្រើនដូច​តទៅ: ចលនា​ដោយ​បង្ខំ, ឥរិយាបថ​សប្បាយ​លីលា, ខ្លាចទឹក, មិន​អាច​កម្រើក​ផ្នែកណា​មួយ​នៃ​រាងកាយបាន, វង្វេងវង្វាន់, និង​ការបាត់បង់ស្មារតី (ឡប់ៗ​លែងដឹងខុសត្រូវ)[១] បន្ទាប់​ពី​រោគ​សញ្ញា​នានា​បាន​លេច​ឡើង​ហើយ​នោះ ជានិច្ចកាល ភាគច្រើន​នៃ​ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត​បណ្ដាល​ឲ្យ​ស្លាប់បាត់បង់​អាយុ​ជីវិត។[១] រយៈពេល​នៃ​ការ​កកើត​ជម្ងឺ និង​ការចាប់ផ្ដើម​ចេញ​រោគសញ្ញា តាម​ធម្មតា​គឺ​មាន​​​ចាប់​ពី​មួយ​ទៅបី​ខែ។ ម្យ៉ាងវិញ​ទៀត រយៈពេល​នេះ​អាច​ប្រែប្រួល​ពី​ក្រោម​មួយ​សប្ដាហ៍​រហូត​ដល់​ជាង​មួយ​ឆ្នាំ។ [១] រយៈពេល​នេះ​អាស្រ័យ​លើ​ចម្ងាយ​ដែល​មេរោគ​ត្រូវតែ​ចូល​ទៅ​ដល់​ប្រព័ន្ធ​សរសៃ​ប្រសាទ​កណ្ដាល[២] 

ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត (Rabies) មាន​ការចម្លង​ទៅ​មនុស្សតាមរយៈ​សត្វ។ ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត (Rabies) អាច​មាន​ការចម្លង​ទៅ​បាន​នៅពេល​ដែល​សត្វ​ដែល​មាន​ផ្ទុក​មេរោគ​នោះ​អេះ ឬ​ខាំ​សត្វ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត ឬ​មនុស្ស។[១] លើស​ពី​នេះ ទឹកមាត់​ដែល​ចេញ​ពី​សត្វ​មានផ្ទុក​មេរោគ​នេះ​អាច​ចម្លង​រោគ​ឆ្កែឆ្កួតបាន បើ​ទឹកមាត់​ជ្រាប​ចូល​ទៅ​ប៉ះ​នឹងភ្នាស​សើម​ផ្នែក​ខាងក្នុង​សត្វ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត ឬ​មនុស្ស។[១] ករណី​រោគ​ឆ្កែឆ្កួត​ភាគ​ច្រើន​ដែល​មាន​​លើ​មនុស្ស​គឺ​បណ្ដាល​មក​ពី​ឆ្កែ​ខាំ។ [១] ជាង 99% នៃ​ករណី​រោគ​ឆ្កែឆ្កួត​នៅ​បណ្ដា​ប្រទេស​ដែល​ជា​រួម​មាន​សត្វ​ឆ្កែ​មាន​រោគ​ឆ្កែឆ្កួត​គឺ​បណ្ដាល​មក​ពី​ឆ្កែ​ខាំ។[៣] នៅ​ទ្វីប​អាមេរិក,  សត្វ​ប្រជៀវ​គឺ​ជា​មូលហេតុ​រួមភាគ​ច្រើន​បំផុត​នៃ​ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត ហើយ​មាន​តិច​ជាង 5% នៃ​ករណី​រោគ​ឆ្កែឆ្កួត​មាន​លើ​មនុស្ស​ដែល​ចេញ​មក​ពី​សត្វ​ឆ្កែ។[១][៣] ពពួក​សត្វ​កកេរ​កម្រង​មាន​ការឆ្លង​រោគ​ឆ្កែ​ឆ្កួត​ណាស់។[៣] មេរោគ​ឆ្កែឆ្កួត​ចូល​ទៅ​ដល់​ខួរ​ក្បាលតាមរយៈ​សរសៃ​ប្រសាទ​សាច់ដុំ និង​កោសិកា​វិញ្ញាណ​ផ្នែក​ខាង​ចុង។ គេ​គ្រាន់​តែ​អាច​ធ្វើ​រោគ​វិនិច្ឆ័យ​សម្រាប់​ជម្ងឺ​នេះ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ចាប់ផ្ដើម​មាន​អាការៈរោគ​នានា​ប៉ុណ្ណោះ។[១]

កម្មវិធី​ត្រួតពិនិត្យ និង​ចាក់ថ្នាំ​សត្វ រហូត​មក​ទល់ពេល​នេះ​បាន​បន្ថយ​ហានិភ័យ​នៃ​ជម្ងឺ​ឆ្កែ​ឆ្កួត​នៅ​តាម​តំបន់​មួយ​ចំនួន​នៃ​ពិភពលោក។ [១] ការធ្វើ​ឲ្យ​ស៊ាំ​នឹង​រោគ​មុន​នឹង​កើត​ចេញ​រោគ​នេះមាន​ការណែនាំ​ប្រាប់​ដល់​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​ណា​ដែ​លមាន​ហានិភ័យ​ខ្ពស់។ ក្រុម​មនុស្ស​ដែល​មាន​ហានិភ័យ​ខ្ពស់​រួម​មាន​អ្នក​ដែល​ធ្វើ​ការងារ​ផ្ទាល់​ជា​មួយ​នឹង​ពពួក​សត្វ​ប្រជៀវ ឬ​ពួក​អ្នក​ចំណាយ​ពេល​យូរ​នៅ​តាម​កន្លែង​ដែល​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​មេរោគ​នៃ​ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត។[១] នៅ​ក្នុង​ខ្លួន​មនុស្ស​ដែល​បាន​ប្រឈម​ទៅ​នឹង​រោគ​ឆ្កែឆ្កួត វ៉ាក់សាំង​ការពារ​ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត និង​ជួលកាល អង្គបដិបក្ខ​ប្រាណ​នៅ​ក្នុង​ឈាម​ដែល​ប្រឆាំង​មេរោគ នឹង​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ក្នុង​ការបង្ការ​ជម្ងឺ​ទៅ​បាន បើ​មនុស្ស​នោះ​ទទួល​បាន​ការព្យាបាល​នៅ​មុន​ពេល​ចាប់ផ្ដើម​មាន​រោគ​សញ្ញា​ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត។[១] ការលាង​ត្រង់​កន្លែង​មាន​ស្នាម​ខាំ និង​ស្នាម​ខ្វាច​ដាច់​រយៈពេល 15 ដោយ​ប្រើ​សាប៊ូ និង​ទឹក ប៉ូវីដូន អ៊ីយ៉ូឌីន (PVP-I) ឬ​ម្សៅ​សាប៊ូ ដោយសារ​វា​អាច​នឹង​សម្លាប់​មេរោគ​ដែល​លើសពី​នេះ​បង្ហាញ​ឲ្យ​នូវ​ប្រសិទ្ធភាព​តិចតួច​នៅក្នុងការ​ការពារ​ដល់​ការឆ្លង​មេរោគ​ឆ្កែឆ្កួត។[១] រហូត​មក​ទល់​ពេល​នេះ មាន​មនុស្ស​តិចតួច​ប៉ុណ្ណោះដែល​បាន​រស់រួច​ជីវិត​ពី​ការឆ្លង​រោគ​ឆ្កែឆ្កួត​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​នេះ​ក៏​ដោយ​សារ​មាន​ការព្យាបាល​វែងឆ្ងាយ​ច្រើន​ដែល​គេ​ដឹង​ថា​ជារយៈពេល​ពិសោធន៍​ព្យាបាល​មនុស្ស​ដែល​មាន​ការឆ្លងមេរោគ​ឆ្កែឆ្កួត វិធី​ព្យាបាល​រោគ​ឆ្កែឆ្កួត​របស់​មីលវ៉ូគី (Milwaukee)[៤]

ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត​ (Rabies) បណ្ដាល​ឲ្យ​មាន​ការស្លាប់​បាត់ជីវិត​មនុស្ស​ចំនួន​ប្រហែល​ពី 26,000 ទៅ 55,000 នាក់​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក។[១][៥] ចំនួន​ជាង 95% នៃ​ការស្លាប់​ទាំងនេះ​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​ទ្វីប​អាស៊ី និង​អាហ្រិក[១] ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត (Rabies) កើត​មាន​នៅ​ជាង 150 ប្រទេស និង​នៅ​គ្រប់​ទ្វីប​ទាំងអស់ ដោយ​លើក​លែង​តែ​ទ្វីប​អង់តាក់ទិក​ចេ។[១] មនុស្ស​ចំនួន​ជាង 3 លាន​នាក់​ដែល​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​នានា​នៃ​ពិភពលោកដែល​មាន​កើត​ឡើង​នូវ​ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត។[១] នៅ​តាម​តំបន់​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប និង​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត​គ្រាន់​តែ​មាន​នៅ​លើ​ពពួក​សត្វ​ប្រជៀវ​ប៉ុណ្ណោះ។[៦] បណ្ដា​ប្រទេស​ដី​កោះ​​តូចៗជា​ច្រើន​មិន​មាន​នូវ​ជម្ងឺ​ឆ្កែឆ្កួត​អ្វី​ឡើយ។[៧]

ឯកសារ​យោង[កែប្រែ]

  1. ១,០០ ១,០១ ១,០២ ១,០៣ ១,០៤ ១,០៥ ១,០៦ ១,០៧ ១,០៨ ១,០៩ ១,១០ ១,១១ ១,១២ ១,១៣ ១,១៤ ១,១៥ ១,១៦ ១,១៧ "Rabies  Fact Sheet N°99"World Health Organization។ July 2013http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs099/en/។ បានយកមក 28 February 2014 
  2. Cotran RS ,  Kumar V ,  Fausto N  (2005 )។ Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease  (7th  រ.រ.)។ Elsevier/Saunders ។ ទំ. 1375 ។ ល.ស.ប.អ. 0-7216-0187-1 
  3. ៣,០ ៣,១ ៣,២ Tintinalli, Judith E.  (2010 )។ Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli))។ McGraw-Hill ។ ទំ. Chapter 152 ។ ល.ស.ប.អ. 0-07-148480-9 
  4.  
  5.  
  6. "Presence / absence of rabies in 2007"World Health Organization។ 2007http://www.who.int/rabies/Absence_Presence_Rabies_07_large.jpg?ua=1។ បានយកមក 1 March 2014 
  7. "Rabies-Free Countries and Political Units"CDChttp://www.cdc.gov/animalimportation/rabies-free-countries.html។ បានយកមក 1 March 2014