អម្ពបាលី

1.0 ការជួបជុំគ្នានៅក្នុងចម្ការស្វាយ

[1] នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណ នាងអម្ពបាលីគឺជាស្ត្រីដែលមានសម្រស់ស្រស់ត្រកាលលើសលប់ ដែលបានបម្រើការជាស្រីសោភិនីប្រចាំនគរវេសាលីដ៏រុងរឿង។ នាងជាស្ត្រីដែលមានឥទ្ធិពល ពោរពេញ​ទៅដោយទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ និងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើចម្ការស្វាយដ៏ធំល្វឹងល្វើយនិងស្រស់ស្អាត (អម្ពវ័ន) នៅជាយក្រុង។ ទោះបីជាមានការចោមរោមស្វែងរកពីសំណាក់ស្តេច និងពួកក្សត្រទាំងឡាយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ជីវិតរបស់នាងបានឈានចូលដល់ចំណុចរបត់ផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំធេងមួយ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំចុងក្រោយនៃការសម្តែងធម៌ទេសនារបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

[2] កាលព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ ស្តេចយាងទៅកាន់ក្រុងវេសាលី រួមជាមួយព្រះភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនអង្គ ព្រះអង្គបានជ្រើសរើសគង់ប្រថាប់នៅក្នុងចម្ការស្វាយរបស់នាងអម្ពបាលី។ នៅពេលបានឮដំណឹងថាព្រះមានព្រះភាគកំពុងគង់ប្រថាប់នៅក្នុងដីចម្ការរបស់ខ្លួន នាងអម្ពបាលីក៏មានសេចក្តីជ្រះថ្លាយ៉ាងក្រៃលែង។ នាងបានរៀបចំយានដ៏ថ្លៃថ្លាបំផុតរបស់ខ្លួន រួចបរចេញពីទីក្រុងសំដៅទៅទទួលព្រះអង្គ។

[3] បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ធម្មកថាដ៏ជ្រាលជ្រៅ និងគួរឱ្យរំភើបចិត្តពីព្រះពុទ្ធរួចមក នាងបាននិមន្តព្រះអង្គព្រមទាំងព្រះសង្ឃសាវ័កដើម្បីទទួលភត្តាហារនៅថ្ងៃស្អែក។ ព្រះពុទ្ធទ្រង់បានទទួលការនិមន្តរបស់នាងដោយការគង់នៅស្ងៀម (DN 16, វិន័យបិដក មហាវគ្គ ៦.៣០)។

2.0 ការចាញ់របស់ពួកស្តេចលិច្ឆវី

[4] ក្នុងខណៈពេលដែលនាងអម្ពបាលីកំពុងបរយានត្រឡប់ទៅទីក្រុងវិញ យានរបស់នាងបានបរទទន្ទឹមបុកទង្គិចគ្នាជាមួយពួកស្តេចលិច្ឆវីកំលោះៗដ៏មានអំណាចនៃក្រុងវេសាលី ដែលកំពុងប្រញាប់ប្រញាល់ទៅគាល់ព្រះពុទ្ធដែរ។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីទាំងនោះមានសភាពគួរឱ្យទស្សនាពន់ពេក ដោយសារការប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងលម្អទៅតាមពណ៌យ៉ាងឆើតឆាយរៀងៗខ្លួន (ខ្លះប្រើពណ៌ខៀវសុទ្ធ ខ្លះពណ៌លឿង ខ្លះពណ៌ក្រហម ឬខ្លះពណ៌ស)។ នៅពេលទតឃើញពួកស្តេចទាំងនោះ ព្រះពុទ្ធថែមទាំងមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ភិក្ខុទាំងឡាយថា ភិក្ខុណាដែលមិនដែលឃើញពួកទេវតានៅក្នុងឋានត្រៃត្រឹង្ស ចូរមើលស្តេចលិច្ឆវីទាំងឡាយចុះ ត្បិតសម្រស់របស់ពួកគេមានសភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងទេវតាក្នុងឋានត្រៃត្រឹង្សដែរ (DN 16)។

[5] ដោយក្តីរំភើបញាប់ញ័រ យានរបស់នាងអម្ពបាលីបានបរទៅបំប៉ះនឹងរាជរថរបស់ស្តេចទាំងនោះ កង់កៀកនឹងកង់។ នៅពេលដែលពួកស្តេចសួរដេញដោលថា ហេតុអ្វីបានជានាងបរយានយ៉ាងលឿននិងប្រថុយប្រថានបែបនេះ នាងបានឆ្លើយតបទៅវិញដោយមោទនភាពថា នាងទើបតែបាននិមន្តព្រះពុទ្ធព្រមទាំងព្រះសង្ឃសាវ័កដើម្បីឆាន់ភត្តាហារថ្ងៃស្អែករួចហើយ។

[6] ដោយមានបំណងចង់ធ្វើជាម្ចាស់ទានក្នុងការនិមន្តព្រះពុទ្ធមុន ពួកស្តេចលិច្ឆវីបានដេញថ្លៃសុំទិញភត្តកាលនោះពីនាងក្នុងតម្លៃ ១ សែនកហាបណៈ។ នាងអម្ពបាលីបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការដោយពោលថា៖ "បពិត្រព្រះអយ្យបុត្ត ទុកជាព្រះអង្គប្រទានក្រុងវេសាលី ព្រមទាំងជនបទនិងផលចំណូលទាំងអស់ដល់ខ្ញុំម្ចាស់ ក៏ខ្ញុំម្ចាស់មិនព្រមថ្វាយនូវភត្តកាលដ៏ប្រសើរនេះឡើយ"។ កាលបើអស់សង្ឃឹម ពួកស្តេចលិច្ឆវីក៏បានដកដង្ហើមធំ រួចបន្លឺវាចាថា៖ "ពួកយើងចាញ់នាងអម្ពបាលីហើយ! ពួកយើងត្រូវស្រ្តីម្នាក់នេះបញ្ឆោតបានមុនហើយ" (DN 16; មហាវគ្គ ៦.៣០)។ ពួកស្តេចទាំងនោះបានបន្តដំណើរទៅកាន់ចម្ការស្វាយ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលពួកគេក្រាបទូលសុំនិមន្តព្រះពុទ្ធសម្រាប់ភត្តាហារថ្ងៃស្អែក ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់តបវិញយ៉ាងខ្លីថា៖ "តថាគតបានទទួលការនិមន្តរបស់នាងអម្ពបាលីរួចហើយ"។

3.0 ការថ្វាយទានដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម

[7] លុះព្រឹកឡើង នាងអម្ពបាលីបានចាត់ចែងរៀបចំខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ប្រណីត ថ្លៃថ្លា ដោយបានប្រគេនចំពោះព្រះពុទ្ធ និងភិក្ខុសង្ឃដោយផ្ទាល់ដៃ។ បន្ទាប់ពីកិច្ចភត្តាហារបានបញ្ចប់ទៅ នាងបានធ្វើសកម្មភាពដ៏មានអត្ថន័យជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ៖ នាងបានអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរមួយ ឱនកាយ រួចយកទឹកមកច្រូចលើព្រះហស្តរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដើម្បីជានិមិត្តរូបនៃការវេរប្រគល់កម្មសិទ្ធិទាំងស្រុងនៃចម្ការស្វាយរបស់ខ្លួនថ្វាយចំពោះសង្ឃសាវ័ក ដើម្បីប្រែក្លាយទីនោះទៅជាអារាម (វត្តអារាម) ជាដរាបតទៅ (DN 16; មហាវគ្គ ៦.៣០)។

4.0 ការចូលកាន់ផ្នួស និងការសម្រេចព្រះអរហត្ត

[8] ទោះបីជានាងអម្ពបាលីបានចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំបន្តទៀតក្នុងការឧបត្ថម្ភគាំទ្រព្រះសាសនាក្នុងនាមជាឧបាសិកាក៏ដោយ ក៏ចំណុចកំពូលនៃជីវិតខាងវិញ្ញាណរបស់នាងបានកើតឡើងនៅពេលក្រោយមកទៀត។ ក្រោយពីបានឃើញការប្រែប្រួលជរានៃរូបកាយរបស់ខ្លួន និងដោយមានការបំផុសគំនិតពីកូនប្រុសរបស់នាង (ដែលបានចូលសាងផ្នួស ហើយក្លាយជាព្រះធម្មកថិកដ៏មានវោហារសព្ទ) នាងអម្ពបាលីបានសម្រេចចិត្តលះបង់ជីវិតលោកិយទាំងស្រុង។

[9] នាងបានចូលកាន់ផ្នួសនៅក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីសង្ឃ។ តាមរយៈការចម្រើនវិបស្សនាកម្មដ្ឋានយ៉ាងជ្រាលជ្រៅទៅលើភាពមិនទៀងទាត់ (អនិច្ចំ) នៃរូបកាយដែលធ្លាប់តែមានសម្រស់ល្បីល្បាញ នាងបានកាត់ផ្តាច់នូវកិលេសគ្រឿងសៅហ្មងគ្រប់បែបយ៉ាង រួចសម្រេចនូវព្រះអរហត្តផល ក្លាយជាព្រះអរហន្តីដ៏បរិសុទ្ធ។ ការសម្រេចធម៌របស់នាងត្រូវបានកត់ត្រាទុកជាអមតៈនៅក្នុងគាថានៃ ថេរីគាថា (គាថារបស់ព្រះថេរី) ដែលនាងបានប្រៀបធៀបសម្រស់ពីអតីតកាលទៅនឹងភាពទ្រុឌទ្រោមនៃជរា ដោយបិទកន្ទុយគាថានីមួយៗដោយសច្ចធម៌ដ៏ឧត្តមថា៖ "ពាក្យរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ​អ្នកពោលនូវពាក្យពិត មិនប្រែប្រួលជាដទៃឡើយ" (ថេរីគាថា ១១.១ / Thig 252-270)។

5.0 គន្ថនិទ្ទេស (ប្រភពឯកសារយោង)

[10] ទីឃនិកាយ [ព្រះសូត្រ]. សូត្រទី ១៦៖ មហាបរិនិព្វានសូត្រ [សូត្រស្តីពីព្រឹត្តិការណ៍ចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ] (The Great Total Unbinding Discourse: Mahā Parinibbāna Sutta  (DN 16).

សម្គាល់៖ អត្ថបទនេះកត់ត្រាអំពីការជួបជុំគ្នាជាប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងព្រះពុទ្ធ នាងអម្ពបាលី និងពួកស្តេចលិច្ឆវី ក្នុងអំឡុងពេលដែលព្រះអង្គធ្វើដំណើរចុងក្រោយទៅកាន់ក្រុងវេសាលី។

[11] វិន័យបិដក [ព្រះវិន័យ]. មហាវគ្គ, ភាគ ៦, ជំពូកទី ៣០៖ ចីវរក្ខន្ធកៈ [ជំពូកស្តីពីសម្លៀកបំពាក់ និងចីវរ].

សម្គាល់៖ វិន័យសង្ឃនេះបានរក្សាទុកនូវកិច្ចសន្ទនាដេញដោលជាក់ស្តែង ព្រឹត្តិការណ៍រថបំប៉ះគ្នាជាមួយពួកស្តេចលិច្ឆវី និងនីតិវិធីផ្លូវការជុំវិញការថ្វាយចម្ការអម្ពវ័ន។

[12] ខុទ្ទកនិកាយ [បណ្តុំអត្ថបទខ្លីៗ]. ថេរីគាថា, ជំពូកទី ជំពូកទី ១១, កំណាព្យទី ១៖ អម្ពបាលីថេរីគាថា (គាថា លេខ ២៥២–២៧០).

សម្គាល់៖ ស្នាដៃកំណាព្យនេះមានផ្ទុកនូវគាថាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់នាងអម្ពបាលី ឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីវ័យជរា ការពុករលួយនៃរូបកាយ និងការសម្រេចបាននូវព្រះអរហត្ត (ការរួចផុតចាកទុក្ខទាំងស្រុង)។