ជ័យទេវី

ជយទេវី
ក្សត្រីចេនឡា
រជ្ជកាល	ប្រហែលឆ្នាំ៦៨១ – ប្រហែលឆ្នាំ៧១៣
អង្គមុន	ជ័យវរ្ម័នទី១
អង្គក្រោយ	បុស្ករាជ (ស្ដេចចេនឡាគោក)
រាជពន្ធភាព	ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១
រាជបច្ឆាញាតិ	បុស្ករាជ នរេន្ទ្រទេវី
បិតា	ជ័យវរ្ម័នទី១

ជ័យទេវី ( ឝ្រីជយទេវី) គឺជាក្សត្រី ដែលគ្រងរាជ្យនៅ នគរចេនឡា ដែលជាអាណាចក្រមុននៃ ចក្រភពខ្មែរ ។

ព្រះនាងជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី១ ហើយ ស្វាមី របស់ព្រះនាងគឺ ន្ឫបទិត្យ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា ន្ឫិបតិន្ទ្រវម៌្មទី១។ ព្រះនាងក៏មានប្អូនស្រីមួយអង្គដែរ គឺព្រះនាង សោភាជយ ដែលបានរៀបការជាមួយព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ សក្រស្វាមិន ជាជនជាតិឥណ្ឌា។

ព្រះនាងបានឡើងគ្រងរាជ្យបន្តពីព្រះបិតារបស់នាងជាព្រះមហាក្សត្រីនៅពេលដែលទ្រង់សោយទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៨១។ព្រះនាងគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងស្ត្រីដំបូងគេចាប់តាំងពីមហេសី កុលប្ប្ររភាវតី និង កម្ពុជរាជលក្ស្មី ។

តាមប្រពៃណី ការស្នងរាជ្យរបស់ព្រះនាងត្រូវបានបកស្រាយថាជាការឈ្លោះប្រកែកគ្នា ដែលបង្កើតភាពចលាចលដែលនៅទីបំផុតបណ្តាលឱ្យមានការបែងចែក ប្រទេសកម្ពុជា ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ថា បន្ទាប់ពីប្រហែលឆ្នាំ ៧០៧ នគរត្រូវបានបែងចែកជាពីរគឺ ចេនឡាដីគោក និង ចេនឡាទឹក ។ មានព័ត៌មានតិចតួចណាស់អំពីចេនឡាដីគោក និងចេនឡាទឹក ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតក្សត្របុរីតូចៗ។

យោងទៅតាមទ្រឹស្តីរបស់ លោក George Cœdès និង លោក Lawrence Palmer Briggs ព្រះមហាក្សត្រីយានីមិនត្រូវបានប្រជាជនទទួលស្គាល់ទេ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានសង្គ្រាមស៊ីវិល។ ដោយសារតែសិលាចារឹកដែលមានកាលបរិច្ឆេទរវាងឆ្នាំ ៦៨១ និង ៧១៣ មិនដាក់នាមព្រះមហាក្សត្រណាមួយ ហើយកំណត់ត្រាចិនបានចែងថានគរនេះបានបំបែកទៅជា ចេនឡាដីគោក និង ចេនឡាទឹក បន្ទាប់ពី ឆ្នាំ៧០៧។

នៅឆ្នាំ ៧១៣ ព្រះនាងបានបន្សល់ទុកសិលាចារឹកមួយនៅ អង្គរ ដែលព្រះនាងសោកស្ដាយចំពោះសម័យកាលដ៏អាក្រក់នៃនគរ និងរៀបរាប់អំពីការបរិច្ចាគដែលនាងបានធ្វើចំពោះទីសក្ការៈរបស់ ព្រះសិវៈ ត្រិបុរាន្កត ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអនុជរបស់ព្រះនាង។ គេមិនដឹងថានាងបានគ្រប់គ្រងរយៈពេលប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីឆ្នាំ ៧១៣ នោះទេ។ នៅឆ្នាំ ៧១៦ ព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គព្រះនាម បុស្ករាក្ស ត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងសិលាចារឹកមួយ ហើយមានការលើកឡើងថា ព្រះអង្គទទួលបានតំណែងរបស់គាត់តាមរយៈអាពាហ៍ពិពាហ៍ ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនត្រូវបានបញ្ជាក់ទេ ហើយព្រះអង្គក៏អាចគ្រាន់តែជាអ្នកដណ្ដើមអំណាចប៉ុណ្ណោះ។

ការបកស្រាយជំនួសមួយទៀតគឺថា ព្រះបាទបុស្ករាជ គឺជាព្រះរាជបុត្រ និងជាអ្នកស្នងរាជ្យរបស់ព្រះនាងផ្ទាល់ ជាជាងគូប្រជែងរបស់ព្រះនាង។ លើសពីនេះទៅទៀត ខណៈពេលដែលប្រភពចិនបានលើកឡើងថា ចេនឡាមាននគរពីរបន្ទាប់ពីប្រហែលឆ្នាំ ៧០៧ វាហាក់ដូចជាចេនឡាមាននគរតូចៗជាច្រើនរួចទៅហើយមុនចំណុចនេះ ហើយការបកស្រាយថានេះបង្ហាញពីការបែកបាក់គឺមិនត្រឹមត្រូវទេ៖ ព្រះបាទបុស្ករាជ បានរៀបអភិសេកជាមួយ ព្រះនាងឥន្ទ្រនី ហើយបានក្លាយជា មហេសី របស់នគររបស់ព្រះនាង ដែលបង្ហាញថាមាននគរមួយផ្សេងទៀតនៅក្នុងចេនឡាមុននេះរួចទៅហើយ។

ឯកសារយោង

មុនដោយ ជ័យវរ្ម័នទី១

ក្សត្រីចេនឡា ៦៨១–៧១៦

តដោយ [[បុស្ករាក្ស]]