Jump to content

ទន្លេអាម៉ាហ្សូន

ពីវិគីភីឌា
ទន្លេអាម៉ាហ្សូន
Rio Amazonas
Satellite image of the Amazon Delta
Amazon River and its drainage basin
ឈ្មោះដើមAmazonas (Portuguese)
ទីតាំង
CountryPeru, Colombia, Brazil
CitiesIquitos (Peru); Leticia (Colombia);
Tabatinga (Brazil); Tefé (Brazil);
Itacoatiara (Brazil) Parintins (Brazil);
Óbidos (Brazil); Santarém (Brazil);
Almeirim (Brazil); Macapá (Brazil);
Manaus (Brazil)
លក្ខណៈរូបវន្ត
ប្រភពApurímac River, Mismi Peak
 • ទីតាំងArequipa Region, Peru
 • កូអរដោនេ15°31′04″S 71°41′37″W / 15.51778°S 71.69361°W / -15.51778; -71.69361Coordinates: 15°31′04″S 71°41′37″W / 15.51778°S 71.69361°W / -15.51778; -71.69361
 • កម្ពស់5,220 meters (17,130 ft)
មាត់Atlantic Ocean
 • ទីតាំង
Brazil
 • កូអរដោនេ
0°42′28″N 50°5′22″W / 0.70778°N 50.08944°W / 0.70778; -50.08944[១]
ប្រវែង3,750 km (2,330 mi)[២]

(Amazon–Ucayali–Tambo–Ené– Apurimac 6,400 km (4,000 mi) to 6,500 km (4,000 mi)[n ១]

(Amazon–Marañón 5,700 km (3,500 mi)[២]
ទំហំអាង7,000,000 square kilometers (2,700,000 sq mi)[៣] 6,743,000 square kilometers (2,603,000 sq mi)[៦]
ទទឹង 
 • អប្បបរមា700 ម៉ែត្រs (2,300 ft) (Upper Amazon); 1.5 kiloម៉ែត្រs (0.93 mi) (Itacoatiara, Lower Amazon)[៧]
 • មធ្យម3 kiloម៉ែត្រs (1.9 mi) (Middle Amazon); 5 kiloម៉ែត្រs (3.1 mi) (Lower Amazon)[៧][៨]
 • អតិបរមា10 kiloម៉ែត្រs (6.2 mi) to 14 kiloម៉ែត្រs (8.7 mi) (Lower Amazon);[៧][៩] 340 kiloម៉ែត្រs (210 mi) (estuary)[១០]
ជម្រៅ 
 • មធ្យម15 ម៉ែត្រs (49 ft) to 45 ម៉ែត្រs (148 ft) (Middle Amazon); 20 ម៉ែត្រs (66 ft) to 50 ម៉ែត្រs (160 ft) (Lower Amazon)[៧]
 • អតិបរមា150 ម៉ែត្រs (490 ft) (Itacoatiara); 130 ម៉ែត្រs (430 ft) (Óbidos)[៧][៨]
ការបញ្ចេញ 
 • ទីតាំងAtlantic Ocean (near mouth)
 • មធ្យម215,000 cubic meters per second (7,600,000 cu ft/s)–230,000 cubic meters per second (8,100,000 cu ft/s)(Period: 2003–2015)[១១][១២] (Period: 1972–2003)206,000 m3/s (7,300,000 cu ft/s)(Basin size: 5,956,000 square kilometres (2,300,000 sq mi)[១៣]
 • អប្បបរមា180,000 cubic metres per second (6,400,000 cu ft/s)
 • អតិបរមា340,000 cubic metres per second (12,000,000 cu ft/s)
ការបញ្ចេញ 
 • ទីតាំងAmazon Delta (Amazon/Tocantins/Pará)
 • មធ្យម230,000 cubic metres per second (8,100,000 cu ft/s)[៦] (Basin size: 6,743,000 square kilometres (2,603,000 sq mi)[៦] to 7,000,000 square kilometres (2,700,000 sq mi)[៣]
ការបញ្ចេញ 
 • ទីតាំងSantarém (704 km upstream of mouth; Basin size: 5,232,764 km2 (2,020,381 sq mi)
 • មធ្យម(Period: 1971–2000)191,624 m3/s (6,767,100 cu ft/s)[១៥]
 • អប្បបរមា(Period: 1998–2023)82,160 m3/s (2,901,000 cu ft/s)[១៤] 46,130 m3/s (1,629,000 cu ft/s)(Year: 2023)[១៤]
 • អតិបរមា(Period: 1998–2023)298,400 m3/s (10,540,000 cu ft/s)[១៤] (Year: 2022)406,000 m3/s (14,300,000 cu ft/s)[១៤]
ការបញ្ចេញ 
 • ទីតាំងÓbidos (800 km upstream of mouth – Basin size: 4,704,076 square kilometres (1,816,254 sq mi))
 • មធ្យម(Period: 1903–2023)165,829.6 m3/s (5,856,220 cu ft/s)[១៧]

(Period: 1971–2000)173,272.6 cubic metres per second (6,119,060 cu ft/s)[១៥] (Period: 1928–1996)176,177 cubic metres per second (6,221,600 cu ft/s)[១៦]

(Period: 01/01/1997–31/12/2015)178,193.9 cubic metres per second (6,292,860 cu ft/s)[១៨]
 • អប្បបរមា(Period: 1928–1996)75,602 cubic metres per second (2,669,900 cu ft/s)[១៦] (Period: 1903–2023)95,000 m3/s (3,400,000 cu ft/s)[១៧]
 • អតិបរមា(Period: 1928–1996)306,317 cubic metres per second (10,817,500 cu ft/s)[១៦]

(Period: 1903–2023)260,000 m3/s (9,200,000 cu ft/s)[១៧]

394,000 m3/s (13,900,000 cu ft/s)(Year: 1953)
ការបញ្ចេញ 
 • ទីតាំងManacapuru, Solimões (Basin size: 2,147,736 square kilometres (829,246 sq mi)
 • មធ្យម(Period: 01/01/1997–31/12/2015) 105,720 cubic metres per second (3,733,000 cu ft/s)[១៨]
លក្ខណៈពិសេសរបស់អាង
ដៃទន្លេ 
 • ឆ្វេងMarañón, Nanay, Napo, Ampiyaçu, Japurá/Caquetá, Rio Negro/Guainía, Putumayo, Badajós, Manacapuru, Urubu, Uatumã, Nhamundá, Trombetas, Maicurú, Curuá, Paru, Jari
 • ស្តាំUcayali, Jandiatuba, Javary, Jutai, Juruá, Tefé, Coari, Purús, Madeira, Paraná do Raimos, Tapajós, Curuá-Una, Xingu, Pará, Tocantins, Acará, Guamá
ភូមិសាស្ត្រនៃអាងទន្លេអាម៉ាហ្សូន

ទន្លេអាម៉ាហ្សូន (អេស្ប៉ាញ: Río Amazonas, ព័រទុយហ្គាល់: Rio Amazonas) ស្ថិតនៅអាមេរិកខាងត្បូង គឺជាទន្លេដ៏ធំបំផុតដោយបរិមាណទឹកហូរនៅក្នុងពិភពលោក និងជាប្រព័ន្ធទន្លេដែលវែងជាងគេ ឬវែងជាងគេទីពីរក្នុងពិភពលោក ដែលជាចំណងជើងដែលមានជម្លោះជាមួយទន្លេនីល។

ក្បាលទឹកនៃទន្លេអាពូរីម៉ាក់ នៅលើភ្នំណេវ៉ាដូ មីសមី ត្រូវបានគេពិចារណាអស់រយៈពេលជិតមួយសតវត្សមកហើយថាជាប្រភពឆ្ងាយបំផុតរបស់អាងអាម៉ាហ្សូន រហូតដល់ការសិក្សាឆ្នាំ២០១៤ បានរកឃើញថាវាជាប្រភពទឹកនៃទន្លេម៉ាន់តារ៉ូ នៅលើជួររ៉ូមីគ្រុស ក្នុងប្រទេសប៉េរូ[១៩] ទន្លេម៉ាន់តារ៉ូ និង អាពូរីម៉ាក់ចូលរួម ហើយជាមួយដៃទន្លេផ្សេងទៀតបង្កើតជា ទន្លេយូខាយ៉ាលី ដែលប្រសព្វនឹងទន្លេម៉ារ៉ាណូន ខាងលើនៃអ៊ីគីតូស ប្រទេសប៉េរូ បង្កើតបានជាប្រទេសផ្សេងក្រៅពី ប្រេស៊ីល ចាត់ទុកថាជាដើមចម្បងរបស់អាម៉ាហ្សូន ។ ប្រជាជនប្រេស៊ីលហៅផ្នែកនេះថា ទន្លេសូលីមុស នៅពីលើចំណុចប្រសព្វរបស់វាជាមួយ រីយ៉ូណេរ៉ូ [២០] បង្កើតបានជាអ្វីដែលប្រជាជនប្រេស៊ីលហៅថា អាម៉ាហ្សូន នៅឯកិច្ចប្រជុំនៃទឹក ( ព័រទុយហ្គាល់: Encontro das Águas ) នៅម៉ាណូសដែលជាទីក្រុងធំបំផុតនៅលើទន្លេ។

ទន្លេអាម៉ាហ្សូនមានការហូរចេញជាមធ្យមប្រហែល ២១៥,០០០-២៣០,០០០ ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយនាទី — ប្រហែល ៦,៥៩១-៧,៥៧០ គីឡូម៉ែត្រគូប ក្នុងមួយឆ្នាំ ធំជាងទន្លេឯករាជ្យធំជាងគេទាំងប្រាំពីរបន្ទាប់បញ្ចូលគ្នា។ ទន្លេពីរក្នុងចំណោមទន្លេកំពូលទាំងដប់ដោយការហូរចេញគឺជា ដៃទន្លេនៃទន្លេអាម៉ាហ្សូន។ អាម៉ាហ្សូនតំណាងឱ្យ ២០% នៃការបញ្ចេញទឹកទន្លេពិភពលោកទៅក្នុងមហាសមុទ្រ។ [២១] អាងអាម៉ាហ្សូនគឺជា អាងទឹកដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល ៧,០០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (២,៧០០,០០០ម៉ាយ៍) ។ ផ្នែកនៃអាងបង្ហូរទឹករបស់ទន្លេនៅក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីលតែមួយគត់គឺធំជាងអាងទន្លេដទៃទៀត។ អាម៉ាហ្សូនចូលប្រទេសប្រេស៊ីលជាមួយនឹងលំហូរតែមួយភាគប្រាំចុងក្រោយវាហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ប៉ុន្តែមានលំហូរធំជាងនៅចំណុចនេះជាងការហូរចេញពីទន្លេដទៃទៀត។ [២២] [២៣]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. ទំព័រគំរូ:GEOnet2
  2. ២,០ ២,១ "The Amazon River".
  3. ៣,០ ៣,១ ៣,២ "Amazon River". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 8 November 2020.
  4. ៤,០ ៤,១ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named liu-etal-river-length
  5. "Where Does the Amazon River Begin?". National Geographic News. 15 February 2014. Archived from the original on 27 March 2019. Retrieved 25 December 2018. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  6. ៦,០ ៦,១ ៦,២ "CORPOAMAZONIA - TRÁMITES PARA APROVECHAMIENTO FORESTAL" (PDF). Archived from the original (PDF) on 6 January 2023. Retrieved 8 October 2021. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  7. ៧,០ ៧,១ ៧,២ ៧,៣ ៧,៤ "Issues of local and global use of water from the Amazon". Archived from the original on 14 October 2023. Retrieved 1 November 2022.
  8. ៨,០ ៨,១ Anderson da Silva, Layes; Marcondes Silva, E. Silva; Genilson Pereira, Santana. "Seasonal assessment of groundwater quality in the cities of Itacoatiara and Manacapuru (Amazon, Brazil)".
  9. "Amazon River-Hidrology". Archived from the original on 14 October 2023. Retrieved 2 November 2022.
  10. "Aguas Amazonicas". Archived from the original on 3 July 2023. Retrieved 1 November 2022.
  11. Pierre, Ribstein; Bernard, Francou; Anne, Coudrain Ribstein; Philippe, Mourguiart (1995). "EAUX, GLACIERS & CHANGEMENTS CLIMATIQUES DANS LES ANDES TROPICALES - Institut Français d'Études Andines - Institut Français de Recherche Scientifique pour le Développement en Cooperation" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2022-10-09.
  12. Seyler, Patrick; Laurence Maurice-Bourgoin; Jean Loup Guyot. "Hydrological Control on the Temporal Variability of Trace Element Concentration in the Amazon River and its Main Tributaries". Geological Survey of Brazil (CPRM). Archived from the original on 21 ខែកក្កដា 2011. Retrieved 24 ខែកក្កដា 2010. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  13. Jacques Callède et. al.: Les apports en eau de l'Amazone à l'Océan Atlantique Archived 2 November 2023 at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន.. In: Revue des sciences de l'eau / Journal of Water Science. Bd. 23, Nr. 3, Montreal 2010, S. 247–273 (retrieved 19 August 2013)
  14. ១៤,០ ១៤,១ ១៤,២ ១៤,៣ "River and Reservoir Watch Version 4.5-148".
  15. ១៥,០ ១៥,១ "Lower Amazon".
  16. ១៦,០ ១៦,១ ១៦,២ GRDC: Daten des Pegels Óbidos Archived 9 August 2022 at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន.
  17. ១៧,០ ១៧,១ ១៧,២ "ANA".
  18. ១៨,០ ១៨,១ Jamie, Towner (2019). "Assessing the performance of global hydrological models for capturing peak river flows in the Amazon basin" (PDF). Archived (PDF) from the original on 14 October 2023. Retrieved 28 March 2022.
  19. James Contos (March 2014). "Correct placement of the most distant source of the Amazon River in the Mantaro River drainage". Area 46 (1): 27–39. DOI:10.1111/area.12069. Retrieved on 30 August 2019.
  20. Rivers of the World. 2001. p. 8. ល.ស.ប.អ. 978-1-57607-042-0. https://archive.org/details/riversofworldsoc00penn. 
  21. Moura, Rodrigo L. (1 April 2016). "An extensive reef system at the Amazon River mouth". Science Advances 2 (4): e1501252. DOI:10.1126/sciadv.1501252.
  22. Tom Sterling: Der Amazonas.
  23. Amazon Sweet Sea: Land, Life, and Water at the River's Mouth. 2003. pp. 1–2. ល.ស.ប.អ. 978-0-292-77770-5. https://books.google.com/books?id=SywgnV96puYC&pg=PA1. 


Cite error: <ref> tags exist for a group named "n", but no corresponding <references group="n"/> tag was found