មនុហ

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
មនុហ
မကုဋ
Manuha and wife.jpg
ក្សត្រនៃសុធម្ម
រជ្ជកាល ទសវត្ស១០៣០–១០៥៧[១]
អង្គមុន ឧទិន្នរាជា
វង្ស រាជវង្សសុធម្ម
បិតា ឧទិន្នរាជា
ប្រសូត សុធម្ម
សុគត បាកាន
សាសនា ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ

មនុហ (ភូមាမနူဟာ; មនမကုဋ), រឺ មកុត, គឺជាក្សត្រចុងក្រោយនៃនគរសុធម្ម។ ព្រះមនុហបានសោយរាជ្យនៅសុធម្មចាប់ពីទសវត្ស១០៣០ ដល់ ១០៥៧ ដែលជាពេលទ្រង់ត្រូវបានវាយបង្ក្រាបដោយព្រះបាទអនិរុទ្ធនៃនគរបាកាន[២]:១៥០ តាមរយៈទំនៀមប្បវេណីមន ព្រះមនុហជាក្សត្រទី៥៩នៃខ្សែស្រឡាយស្ដេច ដែលគេយល់ថាបានស្ថាបនានគរសុធម្មកំឡុងសម័យពុទ្ធកាលនៅក្នុងសតវត្សទី៦ ម.គ

ការសរសេរឡើងវិញជាភាសាភូមា និងមនបុរាណក៏បាននិយាយហូរហែថាព្រះអនិរុទ្ធ ជាអ្នកប្រែសាសនាមកកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទវិញ បានទូលសូមព្រះរាជទានគម្ពីរបិដកខាងពុទ្ធសាសនាថេរវាទពីព្រះមនុហ។ ស្ដេចមនអង្គនេះ បើតាមស្មានមើលបានច្រានចោលព្រះរាជបំណងរបស់ព្រះអនិរុទ្ធ ដោយមានព្រះរាជឱង្ការថា ពួកភូមាដែលគ្មានវប្បធម៌នៅភាគខាងជើងមិនបានឱ្យតំលៃចំពោះសាសនាឡើយ។ ការបដិសេធនេះត្រូវបានព្រះអនិរុទ្ធប្រើដើម្បីជាលេសដើម្បីលុកលុយ និង សញ្ជ័យនគរមន។[៣] ថ្វីបើមានរឿងនេះក៏ពិតមែន វាក៏ទំនងប្រហែលជាព្រះអនិរុទ្ធសញ្ជ័យសុធម្មដើម្បីបង្អាក់ការរុលមកភាគខាងលិចនៃអធិរាជាណាចក្រខ្មែរមកកាន់ឆ្នេរតនាវស្រីដែរ។ តែយ៉ាងណាក៏ដោយ តាមរយៈជំនឿបុរាណ ព្រះមនុហ និង ព្រះរាជវង្សានុវង្សព្រះអង្គរួមជាមួយព្រះសង្ឃប្រមាណ ៣០០០០ អង្គ និង សិប្បករសិល្បករមួយចំនួន ត្រូវបាននាំទៅកាន់បាកានវិញ។ រវាងឆ្នាំ១០៥០ និង ប្រមាណឆ្នាំ ១០៨៥ សិប្បករ និងសិល្បករមនជាច្រើនបានជួយកសាងបូជនីយដ្ឋានប្រមាណពីរពាន់កន្លែងនៅបាកាន សំណល់បូជនីយដ្ឋានទាំងនេះដែលសព្វថ្ងៃជាគូប្រជែងនូវភាពត្រចះត្រចង់នៃអង្គរវត្ត[៤]

យ៉ាងណាក៏ដោយ ការស្រាវជ្រាវនាពេលថ្មីៗនេះ ទស្សនៈខ្លះលើកឡើងថា ឥទ្ធិពលមនក្នុងផ្ទៃប្រទេសក្រោយពេលការសញ្ជ័យរបស់ព្រះអនិរុទ្ធគឺជារឿងព្រេងនិទានដែលគេបានបំផ្លើសក្រោយសម័យនគរបាកាន ដែលរឿងនឹងនិទានពោលថានៅភូមាក្រោមពិតជាមិនមានរដ្ឋបុរីឯករាជ្យមាំមួនណាមួយឡើយមុនពេលការពង្រីកទឹកដីរបស់បាកាន។[៥] ប្រវត្តិវិទូ ម៉ៃឃើល-អង្គស៊្វីន (អង្គស៊្វីន ២០០៥) លើកឡើងថាអត្ថិភាពនៃសុធម្មមិនស៊ីគ្នាតាមរយៈភស្តុតាងសហសម័យឡើយ។[៦]

ព្រះមនុហបានទូលសុំព្រះរាជទាន និងត្រូវបានចេញព្រះរាជានុញ្ញាតឱ្យកសាងប្រាសាទមនុហនៅបាកានក្នុងឆ្នាំ១០៥៩។ ខាងក្នុងប្រាសាទមានព្រះពុទ្ធរូបដ៏ធំសំបើមបីអង្គតាំងព្រះភ្នែនមើលទៅឃើញធំមែនទែនដោយសារតែមានរបងព័ទ្ធជុំវិញ និងទីតាំងទទឹងទទែង មិនសមរម្យត្រូវបានគេពោលថាតំណាងឱ្យការគាបសង្កត់ និង ការខ្វះនូវភាពស្រណុកសុខស្រួល នៃ 'ស្ដេចឈ្លើយសឹក' មានជារៀងដរាប។[៧]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. Spiro 1996: 113
  2. Coedès, George (1968) Walter F. Vella (ed.) The Indianized States of Southeast Asia trans.Susan Brown Cowing University of Hawaii Press ISBN 978-0-8248-0368-1
  3. Htin Aung 1967: 32–33
  4. South 2003: 67
  5. Lieberman 2003: 91
  6. Aung-Thwin 2005
  7. "Manuha Temple" AncientBagan.com ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 2009-11-26

គន្ថនិទេសន៍[កែប្រែ]

  • Aung-Thwin, Michael (2005) The Mists of Rāmañña: the Legend that was Lower Burma University of Hawaii Press ISBN 978-0-8248-2886-8
  • Htin Aung, Maung (1967) A History of Burma New York and London: Cambridge University Press
  • Lieberman, Victor B. (2003) Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland Cambridge University Press ISBN 978-0-521-80496-7
  • South, Ashley (2003) Mon nationalism and civil war in Burma: the golden sheldrake Routledge ISBN 9780700716098
  • Spiro, Melford (1996) Burmese supernaturalism Transaction Publishers p. 113 ISBN 9781560008828
មនុហ
គោរម្យងារសំរាប់រាជ្យ
មុនដោយ
ឧទិន្នរាជា
ក្សត្រនៃសុធម្ម
រ. ទសវត្ស១០៣០–១០៥៧
តដោយ
រាជវង្សសុធម្មបានលុបបំបាត់ចោល

ទំព័រគំរូ:ក្សត្រភូមា