សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា
រជ្ជៈអាល្លឺម៉ង់ Deutsches Reich
| |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ១៩១៨–១៩៣៣[១][២][៣] | |||||||||
ផែនទីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ | |||||||||
រដ្ឋក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ (ទឹកដីព្រុសត្រូវបានបង្ហាញក្នុងពណ៌ខៀវ) | |||||||||
| រដ្ឋធានី | ប៊ែរឡាំង | ||||||||
| ភាសាផ្លូវការ | អាល្លឺម៉ង់ | ||||||||
| ភាសាទូទៅ | |||||||||
| សាសនា | ជំរឿនឆ្នាំ១៩២៥៖[៤]
| ||||||||
| រដ្ឋាភិបាល | សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាស្រ័យប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី
| ||||||||
| ប្រធានាធិបតី | |||||||||
▪ ១៩១៩–១៩២៥ | ហ្វ្រីឌ្រិច អ៊ីប៊ឺត | ||||||||
▪ ១៩២៥–១៩៣៣ | ផោល វន ហ៊ីនដិនប៊ួក | ||||||||
| អធិការបតី | |||||||||
▪ ១៩១៨ (ដំបូង) | ហ្វ្រីឌ្រិច អ៊ីប៊ឺត | ||||||||
▪ ១៩៣៣ (ក្រោយ) | អាដុល ហ៊ីត្លែរ | ||||||||
| នីតិបញ្ញត្តិ | ទ្វេសភា | ||||||||
| រជ្ជក្រុមប្រឹក្សា | |||||||||
| រជ្ជសភា | |||||||||
| សម័យកាលប្រវត្តិសាស្រ្ត | សម័យអន្តរសង្គ្រាម | ||||||||
▪ ប្រកាស | ៩ វិច្ឆិកា ១៩១៨ | ||||||||
| ១១ សីហា ១៩១៩ | |||||||||
▪ ទទួលចូលសង្គមប្រជាជាតិ | ៨ កញ្ញា ១៩២៦ | ||||||||
▪ ហ៊ីត្លែរឡើងកាន់អំណាច | ៣០ មករា ១៩៣៣ | ||||||||
| ២៨ កុម្ភៈ ១៩៣៣ | |||||||||
| ២៣ មីនា ១៩៣៣[១][២][៣] | |||||||||
| ក្រឡាផ្ទៃ | |||||||||
| ១៩២៥[៥] | ៤៦៨៧៨៧ គ.ម២ (១៨១០០០ ម៉ាយ ក.) | ||||||||
| ប្រជាជន | |||||||||
▪ ១៩២៥[៥] | ៦២,៤១១,០០០ | ||||||||
• ដង់ស៊ីតេ | ១៣៣.១២៩ /គម២ (៣៤៤.៨ /ម៉ាយ កា.) | ||||||||
| រូបិយវត្ថុ |
| ||||||||
| |||||||||
សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖ Weimarer Republik) គឺជាសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលរដ្ឋប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានប្រែក្លាយពីរដ្ឋរាជានិយមមកសាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី១៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៨ រហូតដល់ថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៣៣។ រដ្ឋនេះមានឈ្មោះផ្លូវការថា រជ្ជៈអាល្លឺម៉ង់ (Deutsches Reich) ហើយនិងមានឈ្មោះដែលសមីខ្លួនបានប្រកាសមួយទៀតគឺ សាធារណរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ (Deutsche Republik) ប៉ុន្តែឈ្មោះទីពីរនេះគឺមិនមានគេទទួលស្គាល់នោះឡើយ។ ចំពោះឈ្មោះក្រៅផ្លូវការនៃរដ្ឋនេះវិញគឺមានប្រភពចេញពីទីក្រុងវ៉ៃម៉ា ដែលជាទីអាសនៈនៃសភាធម្មនុញ្ញនៃរបបមួយនេះ។ នៅក្នុងភាសាដទៃៗក៏ដូចជាភាសាខ្មែរផងដែរ សាធារណរដ្ឋមួយនេះច្រើនគេហៅសាមញ្ញៗថា "អាល្លឺម៉ង់" ខណៈឈ្មោះថា "សាធារណរដ្ឋវ៉ែម៉ា" នោះវិញ (លើកឡើងដំបូងដោយអាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៩) ត្រូវបានគេនិយមប្រើចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ មក។ សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ាមានរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំផ្អែកលើប្រព័ន្ធពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតី។
នៅដំណាច់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤–១៩១៨) សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងយោធាអាល្លឺម៉ង់ស្ទើរតែដួលរលំរលាយសាបសូន្យបាត់ទៅហើយ ជាហេតុជំរុញឱ្យអាល្លឺម៉ង់សុំចុះចាញ់ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តដើម្បីចរចារកសន្តិភាព។ បរាជ័យរបស់អាល្លឺម៉ង់បាននាំឱ្យផ្ទុះបដិវត្តន៍អាល្លឺម៉ង់ឡើង ក៏ដូចជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗទៀតដូចជា ការដាក់រាជ្យរបស់ព្រះចៅវិលហែលម៍ទី២ ការដួលរលំនៃរបបរាជានិយម និងការប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ានេះឡើង។[៦]
នៅដើមរបបវៃម៉ានេះ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ត្រូវប្រឈមនឹងវិបត្តិបញ្ហាធំៗជាច្រើន ពិសេសគឺ អតិផរណាហួសហេតុ និងនយោបាយជ្រុលនិយម ជាហេតុបង្កឱ្យមានករណីឃាតកម្មនយោបាយ និងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរលើកដោយក្រុមយោធាប្រតិព័ន្ធចង់បានអំណាច។ នៅលើឆាកអន្តរជាតិវិញ អាល្លឺម៉ង់ត្រូវរងនឹងភាពឯកោ ឥទ្ធិពលការទូតថមថយ និងមានវិវាទខ្វែងគំនឹងទៅនឹងរដ្ឋមហាអំណាចផ្សេង។ មកដល់ត្រឹមឆ្នាំ១៩២៤ សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយជាតិបានត្រឡប់មករកស្ថេរភាពវិញ ខណៈវិបុលភាពសង្គមបានបន្តស្ទុះឡើងសម្រាប់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់ ដោយដូច្នេះ គេក៏បានសម្ដៅលើសម័យកាលនេះថា ទសវត្សរ៍មាសទីម្ភៃ ដែលអាចសម្គាល់ដោយភាពរីកចម្រើនខាងវប្បធម៌ វឌ្ឍនភាពសង្គម និងប្រក្រតីភាពទំនាក់ទំនងការបរទេសបន្តិចម្តងៗ។ នៅក្រោមសន្ធិសញ្ញាឡូការណូឆ្នាំ១៩២៥ អាល្លឺម៉ង់បានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្ដាប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនវិញ ដោយទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីភាគច្រើនស្ថិតក្រោមសន្ធិសញ្ញាវែសៃឆ្នាំ១៩១៩ និងការប្តេជ្ញាថានឹងមិនធ្វើសង្គ្រាមទៀត។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ អាល្លឺម៉ង់បានប្រឡូកចូលសហគមន៍អន្តរជាតិឡើងវិញតាមរយៈការចុះចូលក្នុងអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ។[ស ១][៧] តែយ៉ាងណា ក្រុមអ្នកនយោបាយស្ដាំនិយមអាល្លឺម៉ង់នៅតែមិនពេញចិត្ត និងស្អប់ខ្ពើមយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសន្ធិសញ្ញាដែលអាល្លឺម៉ង់បានចុះ ក៏ដូចជាគ្រប់ភាគីដែលបានចូលរួម និងគាំទ្រពួកវា។
កំណត់សម្គាល់
[កែប្រែ]- ↑ ថ្វីបើអាល្លឺម៉ង់ពិតជាបានបំពេញកាតព្វកិច្ចសន្ធិសញ្ញាមួយភាគធំរបស់ខ្លួនមែន ប៉ុន្តែសាមីខ្លួនមិនបានកាត់បន្ថយអាវុធយោធាទាំងស្រុងឡើយ ហើយបានបង់សំណងសង្គ្រាមតែមួយផ្នែកតូចប៉ុណ្ណោះ (តាមរយៈការកំណែប្រែរចនាសម្ព័ន្ធបំណុលរបស់ខ្លួនចំនួនពីរលើកដូចជា ផែនការដាហ្វស៍ និងផែនការយ៉ាង)។
ឯកសារយោង
[កែប្រែ]- ↑ Hosch, William L. (March 23, 2007). "The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933". Britannica Blog. Archived from the original on មីនា 11, 2019. Retrieved 2017-03-30.
- ↑ "The law that 'enabled' Hitler's dictatorship". DW.com. 23 March 2013. Retrieved 2017-03-30.
- ↑ Mason, K.J.. Republic to Reich: A History of Germany 1918–1945. McGraw-Hill.
- ↑ Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939) Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser, and Anselm Faust. Munich: Verlag C.H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.
- ↑ "Das Deutsche Reich im Überblick". Wahlen in der Weimarer Republik. Retrieved 26 April 2007.
- ↑ "Kaiser Wilhelm II". history.com. August 2019. Archived from the original on 10 October 2021. Retrieved 17 February 2026.
- ↑ Marks, Sally (1976). The Illusion of Peace: International Relations in Europe, 1918–1933, St. Martin's, New York, pp. 96–105.
- Pages with non-numeric formatnum arguments
- Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា
- ប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យអាល្លឺម៉ង់
- មហាឱនភាព
- អតីតសាធារណរដ្ឋនៅអឺរ៉ុប
- អតីតប្រទេសក្នុងសម័យអន្តរសង្គ្រាម
- អាល្លឺម៉ង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩១០
- អាល្លឺម៉ង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០
- អាល្លឺម៉ង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០
- អាល្លឺម៉ង់ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ តាមសម័យកាល
- អាល្លឺម៉ង់ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១