Jump to content

សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា

ពីវិគីភីឌា
រជ្ជៈអាល្លឺម៉ង់

Deutsches Reich
១៩១៨–១៩៣៣[១][២][៣]
Flag of សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា
ទង់ជាតិ
(១៩១៨–១៩៣៣)
{{{coat_alt}}}
វរលញ្ឆករ
(១៩១៩–១៩២៨)
ភ្លេងជាតិ
Deutschlandlied"
("ចម្រៀងនៃអាល្លឺម៉ង់")
ផែនទីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០
ផែនទីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០
រដ្ឋក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ (ទឹកដីព្រុសត្រូវបានបង្ហាញក្នុងពណ៌ខៀវ)
រដ្ឋក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ (ទឹកដីព្រុសត្រូវបានបង្ហាញក្នុងពណ៌ខៀវ)
រដ្ឋធានីប៊ែរឡាំង
ភាសាផ្លូវការអាល្លឺម៉ង់
ភាសាទូទៅ 
សាសនា
ជំរឿនឆ្នាំ១៩២៥៖[៤]
រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាស្រ័យប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី
  • ក្រោមអំណាចក្រឹត្យប្រធានាធិបតី (១៩៣០–១៩៣៣)
ប្រធានាធិបតី 
▪ ១៩១៩–១៩២៥
ហ្វ្រីឌ្រិច អ៊ីប៊ឺត
▪ ១៩២៥–១៩៣៣
ផោល វន ហ៊ីនដិនប៊ួក
អធិការបតី 
▪ ១៩១៨ (ដំបូង)
ហ្វ្រីឌ្រិច អ៊ីប៊ឺត
▪ ១៩៣៣ (ក្រោយ)
អាដុល ហ៊ីត្លែរ
នីតិបញ្ញត្តិទ្វេសភា
រជ្ជក្រុមប្រឹក្សា
រជ្ជសភា
សម័យកាលប្រវត្តិសាស្រ្តសម័យអន្តរសង្គ្រាម
៩ វិច្ឆិកា ១៩១៨
១១ សីហា ១៩១៩
៨ កញ្ញា ១៩២៦
▪ ហ៊ីត្លែរឡើងកាន់អំណាច
៣០ មករា ១៩៣៣
២៨​ កុម្ភៈ ១៩៣៣
ក្រឡាផ្ទៃ
១៩២៥[៥]៤៦៨៧៨៧ គ.ម២ (១៨១០០០ ម៉ាយ ក.)
ប្រជាជន
▪ ១៩២៥[៦]
៦២,៤១១,០០០
១៣៣.១២៩ /គម២ (៣៤៤.៨ /ម៉ាយ កា.)
រូបិយវត្ថុ
Preceded by
Succeeded by
ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់
អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី

សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖ Weimarer Republik) គឺជាសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលរដ្ឋប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានប្រែក្លាយពីរដ្ឋរាជានិយមមកសាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី១៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៨ រហូតដល់ថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៣៣។ រដ្ឋនេះមានឈ្មោះផ្លូវការថា​ រជ្ជៈអាល្លឺម៉ង់ (Deutsches Reich) ហើយនិងមានឈ្មោះដែលសមីខ្លួនបានប្រកាសមួយទៀតគឺ សាធារណរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ (Deutsche Republik) ប៉ុន្តែឈ្មោះទីពីរនេះគឺមិនមានគេទទួលស្គាល់នោះឡើយ។ ចំពោះឈ្មោះក្រៅផ្លូវការនៃរដ្ឋនេះវិញគឺមានប្រភពចេញពីទីក្រុងវ៉ៃម៉ា ដែលជាទីអាសនៈនៃសភាធម្មនុញ្ញនៃរបបមួយនេះ។ នៅក្នុងភាសាដទៃៗក៏ដូចជាភាសាខ្មែរផងដែរ សាធារណរដ្ឋមួយនេះច្រើនគេហៅសាមញ្ញៗថា "អាល្លឺម៉ង់" ខណៈឈ្មោះថា "សាធារណរដ្ឋវ៉ែម៉ា" នោះវិញ (លើកឡើងដំបូងដោយអាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៩) ត្រូវបានគេនិយមប្រើចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ មក។ សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ាមានរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំផ្អែកលើប្រព័ន្ធពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតី។

នៅដំណាច់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤–១៩១៨) សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និង​យោធាអាល្លឺម៉ង់ស្ទើរតែដួលរលំរលាយសាបសូន្យបាត់ទៅហើយ​ ជាហេតុជំរុញឱ្យអាល្លឺម៉ង់សុំចុះចាញ់ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត​ដើម្បី​ចរចារក​សន្តិភាព។ បរាជ័យ​របស់អាល្លឺម៉ង់បាននាំឱ្យ​ផ្ទុះ​បដិវត្តន៍​អាល្លឺម៉ង់ឡើង ក៏ដូចជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗទៀតដូចជា ការ​ដាក់រាជ្យ​របស់ព្រះចៅវិលហែលម៍ទី២ ការ​ដួលរលំនៃរបបរាជានិយម​ និង​ការ​ប្រកាសបង្កើត​សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ានេះឡើង។[៧]

នៅដើមរបបវៃម៉ានេះ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ត្រូវប្រឈមនឹងវិបត្តិបញ្ហាធំៗជាច្រើន ពិសេសគឺ អតិផរណាហួសហេតុ និងនយោបាយជ្រុលនិយម ជាហេតុបង្កឱ្យមានករណីឃាតកម្មនយោបាយ និងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរលើកដោយក្រុមយោធាប្រតិព័ន្ធចង់បានអំណាច។ នៅលើឆាកអន្តរជាតិវិញ អាល្លឺម៉ង់ត្រូវរងនឹងភាពឯកោ ឥទ្ធិពលការទូតថមថយ និងមានវិវាទខ្វែងគំនឹងទៅនឹងរដ្ឋមហាអំណាចផ្សេង។ មកដល់ត្រឹមឆ្នាំ១៩២៤ សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយជាតិបានត្រឡប់មករកស្ថេរភាពវិញ ខណៈវិបុលភាពសង្គមបានបន្តស្ទុះឡើងសម្រាប់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់ ដោយដូច្នេះ គេក៏បានសម្ដៅលើសម័យកាលនេះថា ទសវត្សរ៍មាសទីម្ភៃ ដែលអាចសម្គាល់ដោយភាពរីកចម្រើនខាងវប្បធម៌ វឌ្ឍនភាពសង្គម និងប្រក្រតីភាពទំនាក់ទំនងការបរទេសបន្តិចម្តងៗ។ នៅក្រោមសន្ធិសញ្ញាឡូការណូឆ្នាំ១៩២៥ អាល្លឺម៉ង់បានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្ដាប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនវិញ ដោយទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីភាគច្រើនស្ថិតក្រោមសន្ធិសញ្ញាវែសៃឆ្នាំ១៩១៩ និងការប្តេជ្ញាថានឹងមិនធ្វើសង្គ្រាមទៀត។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ អាល្លឺម៉ង់បានប្រឡូកចូលសហគមន៍អន្តរជាតិឡើងវិញតាមរយៈការចុះចូលក្នុងអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ។[ស ១][៨] តែយ៉ាងណា ក្រុមអ្នកនយោបាយស្ដាំនិយមអាល្លឺម៉ង់នៅតែមិនពេញចិត្ត និងស្អប់ខ្ពើមយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសន្ធិសញ្ញាដែលអាល្លឺម៉ង់បានចុះ ក៏ដូចជាគ្រប់ភាគីដែលបានចូលរួម និងគាំទ្រពួកវា។

កំណត់សម្គាល់

[កែប្រែ]
  1. ↑ ថ្វីបើអាល្លឺម៉ង់ពិតជាបានបំពេញកាតព្វកិច្ចសន្ធិសញ្ញាមួយភាគធំរបស់ខ្លួនមែន ប៉ុន្តែសាមីខ្លួនមិនបានកាត់បន្ថយអាវុធយោធាទាំងស្រុងឡើយ ហើយបានបង់សំណងសង្គ្រាមតែមួយផ្នែកតូចប៉ុណ្ណោះ (តាមរយៈការកំណែប្រែរចនាសម្ព័ន្ធបំណុលរបស់ខ្លួនចំនួនពីរលើកដូចជា ​ផែនការដាហ្វស៍ និងផែនការយ៉ាង)។

ឯកសារយោង

[កែប្រែ]
  1. ↑ Hosch, William L. (March 23, 2007). "The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933". Britannica Blog. Archived from the original on មីនា 11, 2019. Retrieved 2017-03-30.
  2. ↑ "The law that 'enabled' Hitler's dictatorship". DW.com. 23 March 2013. Retrieved 2017-03-30.
  3. ↑ Mason, K.J.. Republic to Reich: A History of Germany 1918–1945. McGraw-Hill.
  4. ↑ Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939) Archived 2016-08-09 at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន. Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser, and Anselm Faust. Munich: Verlag C.H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.
  5. ↑ "Das Deutsche Reich im Überblick". Wahlen in der Weimarer Republik. Retrieved 26 April 2007.
  6. ↑ "Das Deutsche Reich im Überblick". Wahlen in der Weimarer Republik. Retrieved 26 April 2007.
  7. ↑ "Kaiser Wilhelm II". history.com. August 2019. Archived from the original on 10 October 2021. Retrieved 17 February 2026.
  8. ↑ Marks, Sally (1976). The Illusion of Peace: International Relations in Europe, 1918–1933, St. Martin's, New York, pp. 96–105.