ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូស

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូស
Ferdinand Marcos (cropped).JPEG
ទី 10 ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន
ក្នុងការិយាល័យ
30 ធ្នូ 1965 – 25 កុម្ភៈ 1986
នាយករដ្ឋមន្ត្រីខ្លួនគាត់ (1978–1981)
ស៊ីសារ វីរ៉ាតា (1981–1986)
អនុប្រធានហ្វឺណាន់ដូ ឡូប៉េស (1965–1972)
មុនឌីអូសដាដូ ម៉ាកាប៉ាហ្គាល់
បន្ទាប់កូរ៉ាស៊ូន អាគីណូ
នាយករដ្ឋមន្ត្រីហ្វីលីពីនទី 3
ក្នុងការិយាល័យ
12 មិថុនា 1978 – 30 មិថុនា 1981
មុនការិយាល័យត្រូវបានបង្កើតឡើង
(តំណែងពីមុនកាន់កាប់ដោយ ចច B. វ៉ាហ្គាស ដូចជាក្រសួងពាក់ព័ន្ធ)
បន្ទាប់ស៊ីសារ វីរ៉ាតា
រដ្ឋលេខាធិការការពារជាតិ
ក្នុងការិយាល័យ
28 សីហា 1971 – 3 មករា 1972
ប្រធានាធិបតីខ្លួនគាត់
មុនជូអាន ប៉ុនសេ អេនរីល
បន្ទាប់ជូអាន ប៉ុនសេ អេនរីល
ក្នុងការិយាល័យ
31 ធ្នូ 1965 – 20 មករា 1967
ប្រធានាធិបតីខ្លួនគាត់
មុនម៉ាការីអូ ប៉េរ៉ាល់តា
បន្ទាប់អ៊ែរណេស្តូ ម៉ាតា
ប្រធានព្រឹទ្ធសភាហ្វីលីពីនទី 11
ក្នុងការិយាល័យ
5 មេសា 1963 – 30 ធ្នូ 1965
មុនអឺឡូជីអូ រ៉ូឌ្រីហ្គេស
បន្ទាប់អាទូរ៉ូ តូលេនទីណូ
សមាជិកព្រឹទ្ធសភាហ្វីលីពីន
ក្នុងការិយាល័យ
30 ធ្នូ 1959 – 30 ធ្នូ1965
សមាជិករបស់
សភាតំណាងហ្វីលីពីន
ពីខេត្តអ៊ីឡូកូសខាងជើងស្រុកទី 2
ក្នុងការិយាល័យ
30 ធ្នូ 1949 – 30 ធ្នូ 1959
មុនប៉េដ្រូ អាល់បាណូ
បន្ទាប់ស៊ីម្មាន M. វ៉ាលដេស
ព័ត៌មានលម្អិតផ្ទាល់ខ្លួន
កើត
ហ្វឺឌីណាន់ អេម៉ានុយអែល អេដ្រាលីន ម៉ាកូស

(1917-09-11)កញ្ញា 11, 1917
សារ៉ាត, ខេត្តអ៊ីឡូកូសខាងជើង, កោះហ្វីលីពីន
ស្លាប់កញ្ញា 28, 1989(1989-09-28) (អាយុ 72 ឆ្នាំ)
ហូណូលូលូ, ហាវ៉ៃ, សហរដ្ឋអាមេរិក
កន្លែងបញ្ចុះសពមជ្ឈមណ្ឌលប្រធានាធិបតីហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូស, បាតាក, ខេត្តអ៊ីឡូកូសខាងជើង
(1993–2016)
ទីបញ្ចុះសពរបស់វីរបុរស, មេត្រូម៉ានីល
(ចាប់តាំងពី​18​ វិច្ឆិកា 2016)
គណបក្ស​នយោបាយចលនាសង្គមថ្មី (1978–1989)
ទំនាក់ទំនងនយោបាយ
ផ្សេងទៀត
គណបក្សសេរីនិយម (1946–1965)
គណបក្សជាតិនិយម (1965–1972)
ឯករាជ្យ (1972–1978)
ប្តីប្រពន្ធកាមេន អ័រតេហ្គា (អាពាហ៍ពិពាហ៍ស្របច្បាប់) (មុនឆ្នាំ 1954)[១]
អ៊ីម៉េលដា រ៉ូមូអាល់ដេស (1954)
កូន
  • 4 នាក់ជាមួយកាមេន អ័រតេហ្គា[១]
  • 3 នាក់ជាមួយអ៊ីម៉េលដា ម៉ាកូស:
  • អ៊ីមី
  • បុងបុង
  • អៃរីន
  • អាណាលីសា ហេហ្គ្យេស៊ី ករ (ម្ដាយរបស់ អេវេលីន ហេហ្គ្យេស៊ី)[២][៣][៤]
  • អៃមី (ចិញ្ចឹម)
សាលាម៉ែសាកលវិទ្យាល័យហ្វីលីពីន
វិជ្ជាជីវៈអ្នកច្បាប់, មេធាវី, អ្នកនយោបាយ
ហត្ថលេខា
ឈ្មោះហៅក្រៅម៉ាកូយ, ហ្វឺឌី
សេវា​យោធា
ភក្ដីភាព
ឆ្នាំកាន់តំណែង1942–1945
ឋានៈអនុសេនីយ៍ទោ
វិជ្ជាឯក
ឯកតាកងពលធំថ្មើរជើងលេខ 21 (USAFFE)
កងវរសេនាធំថ្មើរជើងលេខ 14 (USAFIP-NL)
សមរភូមិ/សង្គ្រាមសង្គ្រាមលោក​លើក​ទី២

ហ្វឺឌីណាន់ អេម៉ានុយអែល អេដ្រាលីន ម៉ាកូស (អង់គ្លេស: Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos,[៥] 11 កញ្ញា 1917 – 28 កញ្ញា 1989) ជាអ្នកនយោបាយនិងមេធាវីហ្វីលីពីនដែលជាប្រធានាធិបតីទី 10 របស់ប្រទេសហ្វីលីពីនពីឆ្នាំ 1965 ដល់ឆ្នាំ 1986​ ពិចារណាយ៉ាងទូលំទូលាយដោយអ្នកសិក្សា[៦][៧][៨] អ្នកសេដ្ឋកិច្ច[៩][១០][១១] និងអ្នកសារព័ត៌មាន[១២][១៣][១៤]​ ជាចោរាធិបតេយ្យ គាត់គ្រប់គ្រងជាជនផ្តាច់ការ[១៥][១៦][១៧] ក្រោមច្បាប់អាជ្ញាសឹកពីឆ្នាំ 1972 ដល់ឆ្នាំ 1981[១៨] និងរក្សាអំណាចភាគច្រើននៃច្បាប់អាជ្ញាសឹករបស់គាត់រហូតដល់គាត់ត្រូវបានទម្លាក់នៅឆ្នាំ 1986 ការ​ចាត់​ទុក​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​គាត់​ថា​ជា​របប​ផ្តាច់ការ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​[១៩][២០] ក្រោមចលនាសង្គមថ្មីរបស់គាត់ មេដឹកនាំដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតមួយនៃសតវត្សទី 20 ការគ្រប់គ្រងរបស់ម៉ាកូសមានភាពល្បីល្បាញដោយសារអំពើពុករលួយរបស់ខ្លួន[២១][២២][២៣][២៤] ហួសហេតុ[២៥][២៦][២៧] និងភាពឃោរឃៅ[២៨][២៩][៣០]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. ១,០ ១,១ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named loveLiesLoot
  2. Lagasca, Charlie (April 11, 2011). "Bongbong mum on Australian half-sister". The Philippine Star. https://www.philstar.com/nation/2011/04/11/674676/bongbong-mum-australian-half-sister. 
  3. "Hunt for tyrant's millions leads to former model's home". The Sydney Morning Herald. July 24, 2004. https://www.smh.com.au/national/hunt-for-tyrants-millions-leads-to-former-models-home-20040704-gdj9hj.html. 
  4. Malig, Jojo (March 31, 2011). "Ferdinand Marcos' Aussie daughter axed from TV show". ABS-CBN News. https://news.abs-cbn.com/lifestyle/03/30/11/marcos%E2%80%99-aussie-daughter-axed-tv-show. 
  5. The New Websters Dictionary of the English Language. Lexicon Publications, Inc.. 1994. pp. 609. ល.ស.ប.អ. 0-7172-4690-6. 
  6. David, Chaikin; Sharman, J.C. (2009). "The Marcos Kleptocracy". Corruption and Money Laundering: A Symbiotic Relationship. Palgrave Series on Asian Governance. New York: Palgrave Macmillan. pp. 153–186. អ.វ.ល.:10.1057/9780230622456_7. ល.ស.ប.អ. 978-0-230-61360-7. https://doi.org/10.1057/9780230622456_7. 
  7. Root, Hilton L. (2019). "Lootable Resources and Political Virtue: The Economic Governance of Lee Kuan Yew, Ferdinand Marcos, and Chiang Kai-shek Compared". ជា Mendoza, Ronald U.. Building Inclusive Democracies In ASEAN. Singapore: World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd.. pp. 225–241. អ.វ.ល.:10.1142/9789813236493_0013. ល.ស.ប.អ. 978-981-3236-50-9. https://doi.org/10.1142/9789813236493_0013. 
  8. (2005)"Kleptocracy: Curse of Development". International Social Science Review 80 (1/2): 3–19. ISSN 0278-2308.
  9. (2004-05-01)"Kleptocracy and Divide-and-Rule: A Model of Personal Rule". Journal of the European Economic Association 2 (2–3): 162–192. ISSN 1542-4766. DOI:10.1162/154247604323067916.
  10. James Roumasset (October 27, 2008) The Political Economy of Corruption: A Philippine Illustration University of Hawaiʻi-Mānoa Economics
  11. Perkins, Dwight (2021-01-01). "Understanding political influences on Southeast Asia's development experience". Fulbright Review of Economics and Policy 1 (1): 4–20. ISSN 2635-0181. DOI:10.1108/FREP-03-2021-0021.
  12. Manning, Robert A. (1984). "The Philippines in Crisis". Foreign Affairs 63 (2): 392–410. ISSN 0015-7120. DOI:10.2307/20042190.
  13. "Hail to the thief". The Economist. November 12, 2016. https://www.economist.com/news/asia/21710015-philippine-government-offers-heros-burial-murderous-kleptocrat-hail-thief. 
  14. Roa, Ana (September 29, 2014). "Regime of Marcoses, cronies, kleptocracy". Philippine Daily Inquirer. http://newsinfo.inquirer.net/641277/regime-of-marcoses-cronies-kleptocracy. 
  15. Bonner, William; Bonner, Raymond (1987) (ជាen). Waltzing with a Dictator: The Marcoses and the Making of American Policy. Times Books. ល.ស.ប.អ. 978-0-8129-1326-2. https://books.google.com/books?id=6nUaAQAAIAAJ. 
  16. Fuentecilla, Jose V. (April 1, 2013) (ជាen). Fighting from a Distance: How Filipino Exiles Helped Topple a Dictator. University of Illinois Press. ល.ស.ប.អ. 978-0-252-09509-2. https://books.google.com/books?id=EYJDsNK_7PUC&q=info:1-cWfZnYbr4J:scholar.google.com/&pg=PP2. 
  17. "Marcos: Rise and fall of a dictator". Philippine Daily Inquirer. November 19, 2016. http://newsinfo.inquirer.net/845784/marcos-rise-and-fall-of-a-dictator. 
  18. Lacsamana, Leodivico Cruz (1990). Philippine History and Government (Second រ.រ.). Phoenix Publishing House, Inc.. ល.ស.ប.អ. 971-06-1894-6.  p. 189.
  19. Celoza, Albert F. (1997). Ferdinand Marcos and the Philippines: The Political Economy of Authoritarianism. Praeger Publishers. ល.ស.ប.អ. 9780275941376. https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC&pg=PA57. 
  20. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named PalgraveNewHistoryofSEA
  21. (1993-08-01)"Corruption*". The Quarterly Journal of Economics 108 (3): 599–617. ISSN 0033-5533. DOI:10.2307/2118402.
  22. Quah, Jon S.T. (2010). "Curbing Corruption in the Philippines: Is this an Impossible Dream". Philippine Journal of Public Administration 54 (1–2): 1–43.
  23. Hodess, Robin, រៀ. (2004). Global Corruption Report 2004. Sterling, VA, USA: Pluto Press in association with Transparency International. pp. 13, 101. ល.ស.ប.អ. 0-7453-2231-X. https://images.transparencycdn.org/images/2004_GCR_PoliticalCorruption_EN.pdf. 
  24. G.R. No. 152154, July 15, 2003 Supreme Court E-Library. Supreme Court of the Philippines
  25. (January 16, 2014)"Shoes, Jewels, and Monets: The Immense Ill-Gotten Wealth of Imelda Marcos".
  26. "The weird world of Imelda Marcos". The Independent. February 25, 1986. https://www.independent.co.uk/news/world/asia/the-weird-world-of-imelda-marcos-347541.html. 
  27. Laurie, Jim (1986). "Excerpt – Imelda Marcos from ABC 20/20 March 1986". ABC News. https://www.youtube.com/watch?v=y3259VEA0Is. 
  28. Conde, Carlos H. (July 8, 2007). "Marcos family returning to the limelight in the Philippines". The New York Times. https://www.nytimes.com/2007/07/08/world/asia/08iht-marcos.2.6550516.html?pagewanted=all. 
  29. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named amnestyInternational1975
  30. Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime. Ateneo de Manila University (September 20, 1999)
  1. During the Commonwealth era; the United States controlled the Philippines as a protectorate