ចក្រភព អូតូម៉ង់

ដោយវិគីភីឌា

ចក្រភពអូតូម៉ង់ (១២៩៩-១៩២៣) (ជា​ភាសាអង់គ្លេស​៖ Ottoman Empire, ភាសាទួរគី​បុរាណ​៖ دولتْ علیّه عثمانیّه Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye, ភាសាទួរគី​សម័យថ្មី​៖ Osmanlı Devleti ឬ Osmanlı İmparatorluğu) គឺជា​រដ្ឋ​របស់​ជនជាតិទួរគី​។ រដ្ឋ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា "ចក្រភពទួរគី" ឬ "ទួរគី" ដោយសារ​សហសម័យ​របស់​វា​។ រដ្ឋ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បន្ត​ដោយ "សាធារណរដ្ឋទួរគី" ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ជាផ្លូវការ​នៅ​ថ្ងៃទី​២៩ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩២៣​។

នា​សម័យកាល​នៃ​ការឈានឡើង​ដល់​កម្រិត​កំពូល​របស់ខ្លួន (សតវត្ស​ទី​១៦-១៧) រដ្ឋ​នេះ​បាន​គ្របដណ្ដប់​លើ​ទ្វីប​ចំនួន​បី ដោយ​បាន​ត្រួតត្រា​ស្ទើរតែ​ទាំងស្រុង​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍​នៃ​ទ្វីបអឺរ៉ុប មជ្ឈិមបូព៌ា និង អាហ្វ្រិកខាងជើង​។ ចក្រភព​នេះ​បាន​លាតសន្ធឹង​ចាប់ពី​ខាងលិច ជាប់នឹង​ច្រកហ្គីប្រាលតារ (Strait of Gibraltar), នៅ​ខាងកើត ជាប់នឹង​សមុទ្រ​កាសព្យែន និង​ឈូងសមុទ្រពែក, នៅ​ខាងជើង ជាប់នឹង​ជាយ​នៃ​ប្រទេស​អូទ្រីស ហុងគ្រី និង​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន, ខាងត្បូង ជាប់នឹង​ស៊ូដង់ (Sudan), អេរីទ្រា (Eritrea), សូម៉ាលី (Somalia) និង​យ៉េម៉ែន (Yemen) ។ ចក្រភពអូតូម៉ង់ មាន​ខេត្ត​ចំនួន​២៩ ដោយ​បូកបញ្ចូល​ទាំង​ក្សត្របុរី​ទាំងអស់​នៅ ម៉ូលដាវី (Moldavia), ត្រង់ស៊ីលវ៉ានី (Transylvania), វ៉ាឡាឈី (Wallachia) និង ស៊ែប៊ី (Serbia) ។ ចក្រភព​នេះ​ក៏​បាន​ពង្រីក​ការ​ត្រួតត្រា​មួយ​រយៈ លើ​ដែនសមុទ្រ​ដ៏​ឆ្ងាយ តាមរយៈ​ការប្រកាស​អំពី​ភក្ដីភាព​ចំពោះ​ស៊ុលតង់ និង​កាលីហ្វ​នៃ​ចក្រភពអូតូម៉ង់ ដូចជា​សេចក្ដីប្រកាស​របស់​ស៊ុលតង់​អាសេហ៍ នៅ​ឆ្នាំ​១៥៦៥ ឬក៏ តាមរយៈ​ការទទួលបាន​មក​នូវ​កោះ​មួយចំនួន​ក្នុង​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក មួយរយៈពេល​ខ្លី ដូចជា​៖ Lanzarote (១៥៨៥), Madeira (១៦១៧), Vestmannaeyjar (១៦២៧) និងLundy (១៦៥៥) ។

ចក្រភពអូតូម៉ង់ ស្ថិតនៅ​ចំកណ្ដាល​នៃ​អន្តរកម្ម​រវាង​លោកខាងកើត និង​លោកខាងលិច អស់​០៦​សតវត្ស​។ ដោយមាន​ក្រុងកុងស្តង់ទីណូប (អ៊ីស្តង់ប៊ូល) ជា​រាជធានី ហើយនិង​បាន​ត្រួតត្រា​ទឹកដី​ដ៏​ធំ​ក្នុងកំលុង​រជ្ជកាល​អធិរាជ Suleiman ទី១ (Suleiman the Magnificent) ដែល​ស៊ីគ្នា​នឹង​ទឹកដី​ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ អធិរាជ Justinian ទី១ (Justinian the Great) នៃ​ចក្រភពរ៉ូម​ខាងកើត កាលពី​មួយពាន់​ឆ្នាំ​មុន ដូចនេះ ចក្រភពអូតូម៉ង់ មាន​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​គោរព​សាសនាឥស្លាម និង​ជា​អ្នក​បន្ត​ពី​ចក្រភពរ៉ូម​ខាងកើត​។