យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
សេនាប្រមុខ
យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ
Josip Broz Tito
Јосип Броз Тито
Josip Broz Tito uniform portrait.jpg
ប្រធានាធិបតីយូហ្គោស្លាវី
ក្នុងការិយាល័យ
14 មករា 1953[១] – 4 ឧសភា 1980
នាយករដ្ឋមន្ត្រី
អនុប្រធាន
មុនអ៊ីវ៉ាន រីបារ
(ជាប្រធានសភាប្រជាជន)
បន្ទាប់ឡាហ្សារ កូលីសេហ្វស្គី
(ជាប្រធាន​នៃ​អធិបតី)
ទី 19 នាយករដ្ឋមន្ត្រីយូហ្គោស្លាវី
ក្នុងការិយាល័យ
2 វិច្ឆិកា 1944 – 29 មិថុនា 1963
ប្រធានាធិបតីអ៊ីវ៉ាន រីបារ
ខ្លួនលោក (ពីឆ្នាំ 1953)
មុនអ៊ីវ៉ាន សូបាស៊ីច
បន្ទាប់ពេតារ ស្តាមបូលីក
ទី 1 អគ្គលេខាធិការនៃចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ
ក្នុងការិយាល័យ
1 កញ្ញា 1961 – 5 តុលា 1964
បន្ទាប់ហ្គាម៉ាល អាប់ដិល ណាសឺរ
ទី 4 ប្រធាននៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី
ក្នុងការិយាល័យ
5 មករា 1939 – 4 ឧសភា 1980
ព័ត៌មានលម្អិតផ្ទាល់ខ្លួន
កើត
យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស

(1892-05-07)7 ឧសភា 1892
គុំរ៉ូវេស, ព្រះរាជាណាចក្រក្រូអាស៊ី-ស្លាវី, អូទ្រីស-ហុងគ្រី
(ឥឡូវនេះគឺក្រូអាត)
ស្លាប់4 ឧសភា 1980(1980-05-04) (អាយុ 87 ឆ្នាំ)
លូបលយ៉ាណា, សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស្លូវេនី
(ឥឡូវនេះគឺស្លូវេនី)
កន្លែងបញ្ចុះសពផ្ទះផ្កា, បែលក្រាដ, ស៊ែប៊ី
44°47′12″N 20°27′06″E / 44.78667°N 20.45167°E / 44.78667; 20.45167
សញ្ជាតិយូហ្គោស្លាវី
គណបក្ស​នយោបាយស.ក.យ
ប្តីប្រពន្ធ
ដៃគូក្នុងស្រុកដាវ៉ូរយ៉ាន់កា ប៉ៅណូវីច
(1943⁠–⁠1946)
កូន
ពានរង្វាន់98 អន្តរជាតិ និង 21 គ្រឿងតុបតែងយូហ្គោស្លាវី
ហត្ថលេខា
សេវា​យោធា
ភក្ដីភាព អូទ្រីស-ហុងគ្រី (1913–1915)
 រុស្ស៊ី (1918–1920)
 យូហ្គោស្លាវី (1941–1980)
សាខា/សេវាកម្មកងទ័ពអូទ្រីស-ហុងគ្រី
កងទ័ពក្រហម
កងទ័ពប្រជាជនយូហ្គោស្លាវី
ឆ្នាំកាន់តំណែង1913–1915
1918–1920
1941–1980
ឋានៈសេនាប្រមុខ
ពាក្យបញ្ជាកងទ័ពរំដោះជាតិ
កងទ័ពប្រជាជនយូហ្គោស្លាវី (មេបញ្ជាការកំពូល)
សមរភូមិ/សង្គ្រាមសង្គ្រាមលោកលើកទី 1
សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី
សង្គ្រាមលោកលើកទី 2

យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ (ស៊ែបូ-ក្រូអាតជាអក្សរស៊ីរីលីក: Јосип Броз, 7 ឧសភា 1892 – 4 ឧសភា 1980), ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា ទីតូ (ស៊ែបូ-ក្រូអាតជាអក្សរស៊ីរីលីក: Тито)[២] ជាបដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្ត និងរដ្ឋបុរសយូហ្គោស្លាវី បម្រើក្នុងតួនាទីផ្សេងៗគ្នាចាប់ពីឆ្នាំ 1943 រហូតដល់គាត់បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ 1980[៣] ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 គាត់គឺជាមេដឹកនាំរបស់បក្សពួក ជារឿយៗត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចលនាតស៊ូដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតនៅអឺរ៉ុបដែលកាន់កាប់[៤] គាត់ក៏បានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីចាប់ពីថ្ងៃទី 14 ខែមករាឆ្នាំ 1953[១] រហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់នៅថ្ងៃទី 4 ខែឧសភាឆ្នាំ 1980

លោកប្រូហ្សកើត​ពី​ឪពុកជា​ជនជាតិ​ក្រូអាត និង​ម្ដាយជាជនជាតិ​ស្លូវេនី នៅ​ភូមិគុំរ៉ូវេស អូទ្រីស-ហុងគ្រី (ឥឡូវនៅប្រទេសក្រូអាត) ពង្រាងចូលបម្រើយោធា គាត់បានសម្គាល់ខ្លួនឯង ក្លាយជាសេនាធិការវ័យក្មេងបំផុតនៅកងទ័ពអូទ្រីស-ហុងគ្រីនៃពេលនោះ ក្រោយ​ពី​រង​របួស​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​និង​ត្រូវ​ទាហាន​រុស្ស៊ី​ចាប់​ខ្លួន​ក្នុង​អំឡុង​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី 1 គាត់ត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅជំរុំការងារនៅភ្នំអ៊ូរ៉ាល គាត់បានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយចំនួននៃបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ 1917 និងសង្គ្រាមស៊ីវិលជាបន្តបន្ទាប់ នៅពេលគាត់ត្រលប់ទៅបាល់កង់វិញនៅឆ្នាំ 1918 លោកប្រូហ្សបានចូលព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវីដែលទើបបង្កើតថ្មី ដែលជាកន្លែងដែលគាត់បានចូលរួមជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី ក្រោយមកគាត់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអគ្គលេខាធិការ ក្រោយមកជាប្រធានាធិបតីនៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី (1939–1980) ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ណាស៊ីក្នុងតំបន់ លោកបានដឹកនាំចលនាទ័ពព្រៃយូហ្គោស្លាវី ដែលជាបក្សពួក (1941–1945)[៥] នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាម បក្សពួក — ដោយមានការគាំទ្រពីសហភាពសូវៀតដែលឈ្លានពាន — បានឡើងកាន់អំណាចលើប្រទេសយូហ្គោស្លាវី

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម លោកគឺជាប្រធានស្ថាបត្យកររបស់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី (ស.ស.ស.យ.) ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទាំងពីរ (1944–1963), ជាប្រធានាធិបតី (ក្រោយមកប្រធានាធិបតីអស់មួយជីវិត) (1953–1980) និងជាសេនាប្រមុខយូហ្គោស្លាវី ឋានៈខ្ពស់បំផុតនៃកងទ័ពប្រជាជនយូហ្គោស្លាវី (ក.ប.យ.) ទោះបីជាគាត់ជាស្ថាបនិកម្នាក់នៃកូមីនហ្វមក៏ដោយ គាត់បានក្លាយជាសមាជិកកូមីនហ្វមដំបូងគេដែលប្រឆាំងនឹងអនុត្តរភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ 1948 លោកគឺជាអ្នកដឹកនាំតែមួយគត់នៅក្នុងពេលវេលារបស់ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីនដើម្បីចាកចេញពីកូមីនហ្វមហើយចាប់ផ្តើមជាមួយកម្មវិធីសង្គមនិយមរបស់ប្រទេសគាត់ ដែលមានធាតុផ្សំនៃសង្គមនិយមទីផ្សារ អ្នក​សេដ្ឋកិច្ច​សកម្ម​នៅ​អតីត​ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី រួមទាំងហ្សារ៉ូស្លាហ្វ វ៉ាណិក ដែលកើតនៅឆេក និង ប្រង់កូ ហូរវ៉ាត ដែលកើតនៅយូហ្គោស្លាវីបានលើកកម្ពស់គំរូនៃសង្គមនិយមទីផ្សារដែលត្រូវបានគេហៅថាគំរូអ៊ីលីរៀន ក្រុមហ៊ុនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសង្គមដោយបុគ្គលិករបស់ពួកគេ និងរចនាសម្ព័ន្ធលើការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងរបស់កម្មករ ពួកគេបានប្រកួតប្រជែងក្នុងទីផ្សារបើកចំហ និងសេរី លោកទីតូបានគ្រប់គ្រងដើម្បីរក្សាភាពតានតឹងជនជាតិភាគតិចឱ្យស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទេរអំណាចឱ្យបានច្រើនតាមតែអាចធ្វើទៅបានទៅឱ្យសាធារណរដ្ឋនីមួយៗ រដ្ឋធម្មនុញ្ញយូហ្គោស្លាវីឆ្នាំ 1974 បានកំណត់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីជា "សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធនៃប្រជាជាតិ និងជាតិស្មើគ្នា រួបរួមដោយសេរីលើគោលការណ៍ភាតរភាព និងឯកភាពគ្នាក្នុងការសម្រេចបាននូវផលប្រយោជន៍ជាក់លាក់ និងរួម"សាធារណរដ្ឋនីមួយៗក៏ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិក្នុងការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង និងការបំបែកខ្លួនផងដែរ ប្រសិនបើធ្វើឡើងតាមរយៈបណ្តាញផ្លូវច្បាប់ ជា​ចុងក្រោយ លោកទីតូបានផ្តល់ឱ្យកូសូវ៉ូនិងវ៉ូយវ៉ូឌីណា ខេត្តចំនួនពីរនៃប្រទេសស៊ែប៊ី ការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវស្វ័យភាព រួមទាំងអំណាចវេតូតាមការពិតនៅក្នុងសភាស៊ែប៊ី លោកបានកសាងទំនៀមទម្លាប់ដ៏មានឥទ្ធិពលនៃបុគ្គលិកលក្ខណៈនៅជុំវិញខ្លួនគាត់ ដែលត្រូវបានថែរក្សាដោយសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់គាត់ 12 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់ នៅពេលដែលលទ្ធិកុម្មុយនិស្តបានដួលរលំនៅអឺរ៉ុបខាងកើត យូហ្គោស្លាវីបានរលាយ និងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្រ្គាមអន្តរជាតិជាបន្តបន្ទាប់

ទោះ​បី​ជា​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្លះ​រិះគន់​ប្រធានាធិបតី​របស់​លោក​ថា​ជា​អ្នក​ផ្តាច់ការ​ក៏​ដោយ[៦][៧] អ្នក​ផ្សេង​ទៀត​មើល​ឃើញ​ថាលោកទីតូជា​ជន​ផ្តាច់​ការ​ដ៏​សប្បុរស[៨] លោកគឺជាបុគ្គលសាធារណៈដ៏មានប្រជាប្រិយមួយរូបទាំងនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី និងនៅក្រៅប្រទេស[៩] ចាត់ទុកជានិមិត្តសញ្ញាបង្រួបបង្រួម[១០] គោលនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់លោកបានរក្សាការរួមរស់ដោយសន្តិភាពនៃប្រជាជាតិនៃសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី លោក​ទទួល​បាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ពី​អន្តរជាតិ​បន្ថែម​ទៀត​ក្នុង​នាម​ជា​មេដឹកនាំ​នៃ​ចលនា​មិន​ចូល​បក្ស​សម្ព័ន្ធជាមួយចាវ៉ាហាឡាល នេរូនៃប្រទេសឥណ្ឌា ហ្គាម៉ាល អាប់ដិល ណាសឺរនៃអេហ្ស៊ីប និងក្វាមេ អិនគ្រូម៉ានៃហ្គាណា[១១] ជាមួយនឹងកេរ្តិ៍ឈ្មោះអំណោយផលខ្ពស់នៅបរទេសនៅក្នុងប្លុកសង្គ្រាមត្រជាក់ទាំងពីរ លោកបានទទួលការតុបតែងបរទេសចំនួន 98 ប្រទេស រួមទាំង​ Legion of Honour និង Order of the Bath

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. ១,០ ១,១ Banks, Arthur S.; Muller, Thomas C., រៀs. (1998) (ជាEnglish). Political Handbook of the World: 1998. Binghamton, New York: CPS Publications. p. 1029. ល.ស.ប.អ. 978-1-349-14951-3. https://books.google.com/books?id=D6mFCwAAQBAJ&q=tito+%22inaugurated%22+president+of+yugoslavia+January+1953&pg=PA1029។ បានយកមក 13 January 2021. 
  2. "Tito". Random House Webster's Unabridged Dictionary.
  3. Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 60: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
  4. In Spies We Trust: The Story of Western Intelligence. OUP Oxford. 13 June 2013. p. 87. ល.ស.ប.អ. 978-0-19-958097-2. https://books.google.com/books?id=3gK7e8LpXvcC&pg=PA87. 
  5. Bremmer, Ian (2007). The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall. Simon & Schuster. p. 175. ល.ស.ប.អ. 978-0-7432-7472-2. 
  6. Bosnia-Herzegovina: The End of a Legacy. Frank Cass. 2003. p. 36. ល.ស.ប.អ. 978-0-7146-5485-0. 
  7. McGoldrick 2000, p. 17.
  8. The Curtain Rises: Oral Histories of the Fall of Communism in Eastern Europe. McFarland. 2004. ល.ស.ប.អ. 978-0-7864-1672-1. https://books.google.com/books?id=oCqWFQ1WKlkC&pg=PA180. "...All Yugoslavs had educational opportunities, jobs, food, and housing regardless of nationality. Tito, seen by most as a benevolent dictator, brought peaceful co-existence to the Balkan region, a region historically synonymous with factionalism."
  9. Melissa Katherine Bokovoy, Jill A. Irvine, Carol S. Lilly, State-society Relations in Yugoslavia, 1945–1992; Palgrave Macmillan, 1997 p. 36ISBN 0-312-12690-5"...Of course, Tito was a popular figure, both in Yugoslavia and outside it."
  10. Martha L. Cottam, Beth Dietz-Uhler, Elena Mastors, Thomas Preston, Introduction to political psychology, Psychology Press, 2009 p. 243ISBN 1-84872-881-6"...Tito himself became a unifying symbol. He was charismatic and very popular among the citizens of Yugoslavia."
  11. Peter Willetts, The Non-aligned Movement: The Origins of a Third World Alliance (1978) p. xiv