សង្គ្រាមលោកលើកទី២

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
សង្គ្រាមលោកលើកទី២
World War II
Infobox collage for WWII.PNG

(រូបពីឆ្វេងទៅស្តាប់ចុះក្រោម)
កាលបរិច្ឆេទ ១ កញ្ញា ១៩៣៩ - ២ កញ្ញា ១៩៤៥
(រយៈពេល៦ឆ្នាំ, ១ថ្ងៃ)
ទីតាំង អឺរ៉ុប, មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក, មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក, អាស៊ីអាគ្នេយ៍, ចិន, មជ្ឈឹមបូព៌ា, សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ, អាហ្រ្វិកខាងជើង, អាហ្រ្វិកខាងកើត(Horn of Africa), អូស្ត្រាលី, និងតំបន់ខ្លះៗនៅ អាមេរិកខាងជើងនិងខាងត្បូង
លទ្ធផល
ភាគីសង្គ្រាម
សម្ព័ន្ធមិត្ត អ័ក្ស
មេបញ្ជាការ និង មេដឹកនាំ
មេដឹកនាំប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់ៗ មេដឹកនាំប្រទេសអ័ក្សសំខាន់ៗ
សហេតុភាព និង ការខាងបង់
  • ចំនួនមរណភាពខាងកងយោធា:
  • ជាង ១៦,០០០,០០០
  • ចំនួនមរណភាពជនស៊ីវិល:
  • ជាង ៤៥,០០០,០០០
  • ចំនួនមរណភាពសរុប:
  • ជាង ៦១,០០០,០០០
  • (១៩៣៧–១៩៤៥)
  • ...ព័ត៌មានបន្ថែម
  • ចំនួនមរណភាពខាងកងយោធា:
  • ជាង ៨,០០០,០០០
  • ចំនួនមរណភាពជនស៊ីវិល:
  • ជាង ៤,០០០,០០០
  • ចំនួនមរណភាពសរុប:
  • ជាង ១២,០០០,០០០
  • (១៩៣៧–១៩៤៥)
  • ...ព័ត៌មានបន្ថែម

សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី២ (ភាសាអង់គ្លេស:World War IISecond World War) គឺជា​សង្គ្រាម​សាកល ដែល​​គេ​សន្មត​ថា ​កើត​ឡើង​ពី​ឆ្នាំ១៩៣៩ ដល់​ឆ្នាំ១៩៤៥ បើ​ទោះ​ជា​​​ជម្លោះ​ប្រដាប់​​អាវុធ​ជាច្រើន​​បាន​​កើត​មាន​​មុន​នេះ។ វា​​​ជា​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​គ្នា រវាង​​​​​ក្រុម​សម្ព័ន្ធមិត្ត (Allies) និង​​​មហាអំណាច​អ័ក្ស (Axis)។ វា​ជា​សង្គ្រាម​ធំ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែល​មនុស្ស​ជាង១០០លាន​នាក់​បាន​ចូលរួម​ដោយ​ផ្ទាល់ មកពី​ជាង៣០ប្រទេស និង​បណ្ដាល​ឲ្យ​មនុស្ស​ស្លាប់​​ប្រហែល៥០ – ៨៥លាន​នាក់ ​ជា​ជម្លោះ​យោធា​ដ៏​ប្រល័យ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិ​​មនុស្សជាតិ។[១][២]


ចក្រភព​ជប៉ុន​មាន​គោលបំណង​​ចង់​គ្រប​​តំបន់​អាស៊ី និង​ប៉ាស៊ីហ្វិក និង​​បាន​ផ្ដើម​​​សង្គ្រាម​​រួច​ទៅ​ហើយ​ជាមួយ​នឹង​សាធារណរដ្ឋ​​ចិន​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៣៧ ប៉ុន្តែ​សង្គ្រាម​លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ជា​ទូទៅ​ថា បាន​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩ ក្រោយ​ពី​​អាល្លឺម៉ង់​បាន​ឈ្លានពាន​​​ប៉ូឡូញ​ និង​​​មាន​ការ​ប្រកាស​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​នឹង​​​អាល្លឺម៉ង់​ជា​បន្តបន្ទាប់ ដោយ​​បារាំង និង​ចក្រភពអង់គ្លេស[៣]

ចុង​ឆ្នាំ១៩៣៩ និង​ដើមឆ្នាំ១៩៤១ មាន​យុទ្ធនាការ​និង​សន្ធិសញ្ញា​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ ដើម្បី​​បែងចែក​ដែន​អំណាច​គ្នា ដោយ​អាល្លឺម៉ង់​​​​គ្រប់គ្រង​​ភាគច្រើន​នៅ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប និង​បង្កើត​ជា​​​សម្ពន្ធ​ភាព​​អ័ក្ស ជាមួយ​អ៊ីតាលី និង​ជប៉ុន។ ក្រោម​កតិកាសញ្ញា Mototov-Ribbentrop សីហា ឆ្នាំ១៩៣៩ គឺ​អាល្លឺម៉ង់ និង​រុស្សី​បាន​​ពុះ​ចែក​ និង​បញ្ចូល​ដែនដី​ប្រទេស​ជិតខាង​អឺរ៉ុប​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ប្រទេស​​ខ្លួន។ សង្គ្រាម​បាន​​បន្ត​ជាបឋម រវាង​មហា​អំណាច​​អ័ក្ស និង​​​ក្រុម​សម្ព័ន្ធមិត្ត (អង់គ្លេស បារាំង និង​ប៉ូឡូញ) និង​ប្រទេស​និយាយ​ភាសា​អង់គ្លេស (អូស្ត្រាលី, កាណាដា, ឥណ្ឌា, នូវែលហ្សេឡង់ និង​អាហ្វ្រិកខាងត្បូង)។

នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ១៩៤១ ​មហាអំណាច​អ័ក្ស​អឺរ៉ុប​​ផ្ដើម​ឈ្លានពាន​​​​សូវៀត ដែល​​បាន​បើក​ឲ្យ​​មាន​លេណដ្ឋាន​​សង្គ្រាម​ដ៏​ធំ​បំផុត​​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​​បាន​ទាញ​កង​កម្លាំង​យោធា​របស់​អ័ក្ស ឲ្យ​ធ្លាក់​​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​រ៉ាំរ៉ៃ​មួយ។ នៅ​ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុន​បាន​វាយប្រហារ​​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​ទឹកដី​អឺរ៉ុប នៅ​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិក និង​បាន​កាន់កាប់​​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ខាងលិច​ភាគច្រើន​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស។

ការ​រុល​ចូល​របស់​​ក្រុម​អ័ក្ស​ត្រូវ​បាន​បញ្ឈប់ ក្រោយ​ជប៉ុន​ចាញ់​​ក្នុង​សមរភូមិ​មីតវ៉េ និង​ក្រោយ​អាល្លឺម៉ង់​​បាន​ចាញ់​សង្គ្រាម​​នៅ​អាមេរិក​ខាងត្បូង និង​បន្ទាប់​មក​នៅ​ទីក្រុងស្តាលីនក្រាតក្នុង​សូវៀត។ ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤៣ ជាមួយ​នឹង​​ការ​ចាញ់​របស់​អាល្លឺម៉ង់​ជា​បន្តបន្ទាប់​នៅ​ខ្សែ​ត្រៀម​មុខ​ខាងកើត ការ​វាយ​លុយ​របស់​​ក្រុម​សម្ពន្ធមិត្ត​​លើ​អ៊ីតាលី​នាំ​ឲ្យ​អ៊ីតាលី​ចុះចាញ់ ហើយ​​ក្រុម​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត​បាន​ទទួល​ជ័យជម្នះ​នៅ​​ប៉ាស៊ីហ្វិក រីឯ​ក្រុម​​អ័ក្ស​ដែល​ចាញ់ បាន​បាត់បង់​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្ត្រ​សំខាន់ ហើយ​បាន​ដក់​ថយ​​ខ្សែត្រៀម​​​មុខ​ទាំងអស់។

ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤៤ ក្រុម​សម្ព័ន្ធមិត្ត​​អឺរ៉ុប​បាន​វាយលុក​ចូល​ប្រទេស​បារាំង​ដែល​កាន់កាប់​ដោយ​​អាល្លឺម៉ង់ ខណៈ​​​សូវៀត​ដណ្ដើម​បាន​​​មក​វិញ​នូវ​ដែនដី​របស់​ខ្លួន​ដែល​បាន​បាត់បង់ ហើយ​បាន​វាយ​លុក​​​​អាល្លឺម៉ង់ និង​ប្រទេស​ជា​​សម្ព័ន្ធ​អាល្លឺម៉ង់។ ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ១៩៤៤ និង១៩៤៥ ជប៉ុន​បាន​ទទួលរង​នូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ នៅ​ដីគោក​អាស៊ី ក្នុង​ចិន​កណ្ដាល​ភាគ​ខាងត្បូង និង​ភូមា ខណៈ​​ក្រុម​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត​បាន​​វាយ​ពន្លិច​​កង​នាវា​ជប៉ុន និង​​​រឹបអូស​កោះ​ប៉ាស៊ីហ្វិក​អឺរ៉ុប​សំខាន់ៗ។

សង្គ្រាម​​អឺរ៉ុប​ បាន​​បញ្ចប់​​ក្រោយ​ពី​ការ​វាយ​លុយ​​លើ​អាល្លឺម៉ង់​ ដោយ​​ក្រុម​សម្ព័ន្ធ​​មិត្ត​អឺរ៉ុប និង​សូវៀត ដែល​ចុងក្រោយ​​សូវៀត​​បាន​រឹបអូស​ក្រុង​ប៊ែរឡាំង និង​កងកម្លាំង​ប៉ូឡូញ​បាន​​ព័ទ្ធ​​អាល្លឺម៉ង់​​​ឲ្យ​ចុះចាញ់​​ថ្ងៃ​ទី៨ ឧសភា ១៩៤៥។ ជប៉ុន​បាន​បដិសេធ​មិន​​ចុះចាញ់ ដែល​នាំ​ឲ្យ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​​​​លើ​ទីក្រុង​ហ៊ីរ៉ូហ្ស៊ីម៉ា ​ថ្ងៃ​ទី៦ ខែ​សីហា និង​​លើ​ទីក្រុង​ណាហ្គាសាគី ​ថ្ងៃ​ទី៩ សីហា។ ​ការ​លុកលុយ​​លើ​ប្រជុំ​កោះ​ជប៉ុន បន្ថែម​ជាមួយ​នឹង​​ទទួល​រង​​​គ្រាប់​បែក​បរមាណូ និង​​ការ​ប្រកាស​របស់​​សង្គ្រាម​របស់​សហភាពសូវៀត​​​​ប្រឆាំង​ជប៉ុន និង​ការ​វាយប្រហារ​របស់​សូវៀត​មក​លើ​ប្រតិបត្តិការ​យុទ្ធសាស្ត្រ​វាយលុក​ម៉ាន់ជូរី ជប៉ុន​ក៏​បាន​ចុះចាញ់​នៅ​ថ្ងៃទី១៥ ​សីហា ១៩៤៥ ដូច្នេះ​​​សង្គ្រាម​នៅ​អាស៊ី​​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់ ផ្ដើម​ចេញ​ពី​ជ័យ​​ជម្នះ​របស់​​ក្រុម​សម្ព័ន្ធមិត្ត។

សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី២ បាន​ផ្លាស់ប្ដូរ​​ក្រឹត្យក្រម​​នយោបាយ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធ​សង្គម។ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ (UN) ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង ដើម្បី​ជំរុញ​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​អន្តរជាតិ និង​​ទប់ស្កាត់​ជម្លោះ​នា​ពេល​អនាគត។ មហា​អំណាច​ធំ​ដែល​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ មាន​សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាព​សូវៀត ចិន ចក្រភពអង់គ្លេស និង​​បារាំង បាន​ក្លាយ​ជា​សមាជិក​អចិន្ត្រៃយ៍ នៃ​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ ​សូវៀត និង​​អាមេរិក​​បាន​​ប្រជែង​​មហាអំណាច​​គ្នា ដែល​​​ទាញ​ឲ្យ​ពិភពលោក​​​ធ្លាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ អស់​​រយៈពេល៤៦ឆ្នាំ។ ទន្ទឹម​នឹង​នេះ​ដែរ ឥទ្ធិពល​នៃ​​មហា​អំណាច​​អឺរ៉ុប ​ក៏​បាន​ប្រែ​ជា​​អាប់​ប្រឡាក់​វិញ ដោយសារ​​ផ្ដើម​ធ្វើ​អាណានិគម​នៅ​​អាស៊ី និង​អាហ្វ្រិក។ ភាគច្រើន​ឧស្សាហកម្ម​នៃ​ប្រទេស​ទាំងនោះ​ដែល​បាន​ខ្ទេចខ្ទាំ បាន​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ការ​ងើប​ឡើង​វិញ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច។ សមាហរណកម្ម​នយោបាយ​ ជាពិសេស​នៅ​​​តំបន់​អឺរ៉ុប បាន​ញាំង​ឲ្យ​មាន​​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង ​ដើម្បី​បញ្ចប់​ការ​ស្អប់ខ្ពើម​​គ្នា​កាល​មុន​សង្គ្រាម​ និង​បង្កើត​ជា​អត្ត​សញ្ញាណ​រួម​មួយ។​

កាលប្បវត្តិ[កែប្រែ]

ជាទូទៅ គេថាសង្គ្រាមនៅអឺរ៉ុបបានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩, នៅពេលដែលអាល្លឺម៉ង់បានចូលឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញ, ចក្រភពអង់គ្លេសនិងបារាំងក៏បានប្រកាសសង្គ្រាមលើអាល្លឺម៉ង់ពីរថ្ងៃក្រោយមក។ សង្គ្រាមនៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិចមានដូចជាសង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទី២ បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៣៧, ចំណែកឯការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុននៅម៉ាន់ជូរីបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣១។

ពេលវេលាដែលបញ្ជាក់ពីការបញ្ចប់សង្គ្រាមនេះគឺមិនត្រូវបានយល់ស្របទទួលស្គាល់ដោយមនុស្សគ្រប់គ្នានៅជុំវិញសកលលោកទេ។ ជាទូទៅគេយល់ស្របថាសង្គ្រាមលោកលើកទី២ត្រូវបានបញ្ចប់ដោយយុទ្ធសន្តិភាពថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥, មិនមែនដោយសារការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ នោះទេ។ ឯសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយជប៉ុនវិញត្រូវបានចុះក្នុងឆ្នាំ១៩៥១ឯណោះ។

មូលហេតុ[កែប្រែ]

អឺរ៉ុប[កែប្រែ]

សង្គ្រាមលោកលើកទី១បានផ្លាស់ប្តូរនយោបាយអឺរ៉ុបយ៉ាងច្រើនដោយការទទួលបរាជ័យពីមហាអំណាចកណ្តាល—មានដូចជាចក្រភពអាល្លឺម៉ង់, អូទ្រីស-ហុងគ្រី, ប៊ុលហ្ការី, និងចក្រភពអូតូម៉ង់—ហើយរួមទាំងការការឡើងកាន់អំណាចរបស់ក្រុមបុលសេវិកឆ្នាំ១៩១៧ក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី, ដែលជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យកើតចេញជាសហភាពសូវៀត។ ទន្ទឹមនឹងនេះ, ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី១មួយចំនួនមានដូចជាបារាំង, ប៊ែលហ្ស៊ិក, អ៊ីតាលី, រ៉ូម៉ានី, និងក្រិកបានដណ្តើមបានទឹកដីថ្មីខ្លះៗផងដែរហើយរដ្ឋថ្មីៗមួយចំនួនក៏បានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី, ចក្រភពអូតូម៉ង់, និងចក្រភពរុស្ស៊ី

សភាសង្គមប្រជាជាតិ, ធ្វើឡើងក្នុងទីក្រុងហ្សឺណែវ, ប្រទេសស្វីស, ឆ្នាំ១៩៣០

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. Harrison, Mark (2000). The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison. Cambridge University Press. p. 3. ISBN 978-0-521-78503-7.
  2. Zaloga, Steven J. (1996). Bagration 1944: The Destruction of Army Group Centre. Osprey Publishing. p. 7. ISBN 978-1-85532-478-7.
  3. Armistice Negotiations and Soviet Occupation. US Library of Congress. Retrieved November 14, 2009.