Jump to content

យូហ្គោស្លាវី

កែប្រែតំណភ្ជាប់
ពីវិគីភីឌា
យូហ្គោស្លាវី

Jugoslavija
Југославија
១៩១៨–១៩៩២
១៩៤១–១៩៤៥៖ ក្រោមការត្រួតត្រារបស់មហាអំណាចអ័ក្ស
Flag of យូហ្គោស្លាវី
ទង់ជាតិ
លើ៖ ១៩១៨–៤១
ក្រោម៖ ១៩៤៦–៩២

វរលញ្ឆករ
លើ៖ ១៩១៨–៤១
ក្រោម៖ ១៩៦៣–៩២
ភ្លេងជាតិ

"ចម្រៀងជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី" (១៩១៩–១៩៤១)

"អេ ស្លាវ" (១៩៤៥–១៩៩២)
យូហ្គោស្លាវីនៅអំឡុងសម័យអន្តរសង្គ្រាម (លើ) និងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ (ក្រោម)
យូហ្គោស្លាវីនៅអំឡុងសម័យអន្តរសង្គ្រាម (លើ) និងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ (ក្រោម)
ធានី
និង ទីក្រុងធំបំផុត
បែលក្រាដ
44°49′N 20°27′E / 44.817°N 20.450°E / 44.817; 20.450
ភាសាផ្លូវការស៊ែប៊ី-ក្រូអាត-ស្លូវេន (មុនឆ្នាំ១៩៤៤)
ស៊ែប៊ី-ក្រូអាត (ពីឆ្នាំ១៩៤៤)
រដ្ឋាភិបាលរាជាធិបតេយ្យ (១៩១៨–១៩៤១)
សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ (១៩៤៥–១៩៩២)
ប្រវត្តិសាស្រ្ត 
១ ធ្នូ ១៩១៨
៦ មេសា ១៩៤១
២៤ តុលា ១៩៤៥
២៩ វិច្ឆិកា ១៩៤៥
២៧ មេសា ១៩៩២
ប្រជាជន
▪ ១៩៥៥
១៧,៥២២,៤៣៨ [១]
▪ ១៩៦៥
១៩,៤៨៩,៦០៥[២]
▪ ១៩៧៥
២១,៤៤១,២៩៧[៣]
▪ ១៩៨៥
២៣,១២១,៣៨៣[៤]
▪ ១៩៩១
២៣,៥៣២,២៧៩[៥]
រូបិយវត្ថុឌីណាយូហ្គោស្លាវី
កូដហៅទូរសព្ទ៣៨
ដែនកម្រិតខ្ពស់.yu
Preceded by		 Succeeded by
ស៊ែប៊ី
ម៉ុងតេណេគ្រោ
រដ្ឋស្លូវេន ក្រអាត និងស៊ែប
អូទ្រីស-ហុងគ្រី
ហ្វីវមី
ក្រូអាស៊ី
ស្លូវេនី
ម៉ាសេដ្វាន
បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន
សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី

ប្រទេសយូហ្គោស្លាវី[ស ១] គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបកណ្ដាល និងអាគ្នេយ៍ ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩១៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៩២។

រដ្ឋមួយនេះបានលេចចេញជារូបរាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨[ស ២] បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានបញ្ចប់ ដោយដំបូងមានឈ្មោះថា ព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប ក្រូអាត និងស្លូវេន (កើតចេញពីការច្របាច់បញ្ចូលគ្នានៃព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប៊ី ជាមួយនឹងបណ្ដារដ្ឋស្លូវេន ក្រូអាត និងស៊ែប ដែលសុទ្ធតែជាអតីតទឹកដីនៃចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី)។ នៅទីបំផុត ប្រជាជនស្លាវខាងត្បូងក៏បានរួបរួមគ្នាបង្កើតចេញជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយ ក្រោយពីស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រាបរទេសអស់ជាច្រើនសតវត្សរ៍មក ពោលគឺ ចក្រភពអូតូម៉ង់ និងអូទ្រីស-ហុងគ្រី។ ស្ដេចស៊ែប៊ីព្រះនាម ពេទ័រទី១ បានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រដំបូងនៃរដ្ឋមួយនេះ។ ព្រះរាជាណាចក្រថ្មីថ្មោងនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៅថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩២២ នៅក្នុងសន្និសីទឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។[៧] ឈ្មោះផ្លូវការរបស់រដ្ឋនេះត្រូវបានប្តូរមក ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី នៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩២៩។

ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានមហាអំណាចអ័ក្សចូលឈ្លានពាននៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៤៣ សហព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើងដោយចលនាតស៊ូបក្សព័ន្ធ (ប៉ាធីសង់)។ នៅឆ្នាំ១៩៤៤ ព្រះមហាក្សត្រយូហ្គោស្លាវីដែលត្រូវបាននិរទេសក្រៅស្រុក ព្រះនាមពេទ័រទី២ បានប្រកាសទទួលស្គាល់សហព័ន្ធនោះថាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់។ រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តថ្មីត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយរបបរាជានិយមពីមុនក៏ត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល ខណៈឈ្មោះផ្លូវការនៃប្រទេសត្រូវបានប្តូរទៅ សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាមានិតយូហ្គោស្លាវី។ ជាថ្នូរនឹងវិនាសកម្មក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទឹកដីនៃប្រទេសអ៊ីតាលីដូចជា អ៊ីស្ត្រា រីជេកា និងហ្សាដារ ត្រូវបានកាត់ប្រគល់ឱ្យយូហ្គោស្លាវី។ មេដឹកនាំនៃអតីតចលនាប៉ាធីសង់គឺលោកយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូបានឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីពីឆ្នាំ១៩៤៤ ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយក្រោយមកជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ថ្ងៃមរណៈរបស់គាត់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨០។ នៅឆ្នាំ១៩៦៣ ប្រទេសនេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាលើកចុងក្រោយមក សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី (សសសយ)។

នៅក្នុងសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីគឺមានសាធារណរដ្ឋធម្មនុញ្ញចំនួនប្រាំមួយដែលផ្សំបញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជារដ្ឋប្រទេសមួយនេះ ដោយក្នុងនោះមានដូចជា សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន ក្រូអាត ម៉ាសេដ្វាន ម៉ុងតេណេគ្រោ ស៊ែប៊ី និងស្លូវេនី។ ចំណែកនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស៊ែប៊ីវិញគឺមានខេត្តស្វយ័តសង្គមនិយមចំនួនពីរ ពោលគឺ កូសូវ៉ូ និងវ៉ូយវ៉ូឌីណា ហើយនៅក្រោយឆ្នាំ១៩៧៤ ខេត្តទាំងពីរក៏បានទទួលស្វ័យភាពស្មើនឹងសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុងសហព័ន្ធ។[៨][៩] បន្ទាប់ពីបានជួបនូវវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ គំនិតជាតិនិយម និងជម្លោះក្រុមជនជាតិបានរីករាលសាយទៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេស ហើយទីបំផុត យូហ្គោស្លាវីក៏បានបែកបាក់ទៅតាមសាធារណរដ្ឋរៀងៗខ្លួន ដែលដំបូងឡើយបែកចេញជាប្រាំប្រទេស រួចបានបង្កកើតចេញជាសង្រ្គាមយូហ្គោស្លាវី។ ដោយសារតែភាពឃោរឃៅនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ សហគមន៍អន្តរជាតិបានបង្កើតតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវីឡើងដើម្បីកាត់ទោសមេដឹកនាំនយោបាយ និងយោធាពីអតីតយូហ្គោស្លាវីពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ និងឧក្រិដ្ឋកម្មផ្សេងៗទៀតដែលបានប្រព្រឹត្តក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម។

ក្រោយការបែកបាក់រដ្ឋ សាធារណរដ្ឋម៉ុងតេណេគ្រោ និងស៊ែប៊ីបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋសហព័ន្ធថ្មីមួយឡើងដែលមានឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី (សសយ)។ រដ្ឋសហព័ន្ធថ្មីនេះបានអះអាងថាខ្លួនគឺជារដ្ឋស្នងស្របច្បាប់តែមួយគត់បន្តពី សសសយ ប៉ុន្តែអំណះអំណាងអស់នេះត្រូវបានប្រឆាំងដោយអតីតសាធារណរដ្ឋនៃយូហ្គោស្លាវីពីមុន។ ដោយទទួលយកមតិយោបល់ពីគណៈកម្មាធិការមជ្ឈត្តកម្មបាដង់ទែរ[១០] សសយ ក៏សម្រេចប្តូរឈ្មោះផ្លូវការទៅជា ស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣។ មកដល់ត្រឹមឆ្នាំ២០០៦ រដ្ឋមួយបានរំលាយខ្លួនជាផ្លូវការបន្ទាប់ពីម៉ុងតេណេគ្រោ និងស៊ែប៊ីបានប្រកាសជារដ្ឋឯករាជ្យរៀងៗខ្លួន ខណៈរដ្ឋកូសូវ៉ូនៅកំពុងមានជម្លោះទាក់ទិននឹងអធិបតេយ្យភាពខ្លួនចាប់តាំងពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ មក។

ផ្ទៃរឿង

[កែប្រែ]

គំនិតទាក់ទងនឹងការបង្កើតរដ្ឋតែមួយសម្រាប់ជនជាតិស្លាវខាងត្បូងរួមបានផុសចេញមកឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៧ និងចាប់មានប្រជាប្រិយភាពតាមរយៈចលនាអ៊ីល្លីរីនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩។ ឈ្មោះរដ្ឋនេះគឺបានមកពីការច្របាច់បញ្ចូលគ្នានៃពាក្យស្លាវថា jug (ប្រែមកថា "ត្បូង") និង Slaveni/Sloveni (ប្រែថា ស្លាវ)។ ចលនាបង្កើតរដ្ឋយូហ្គោស្លាវីជាផ្លូវការត្រូវបានពន្លឿនយ៉ាងរហ័សបន្ទាប់ពីសេចក្ដីប្រកាសគ័រហ្វូឆ្នាំ១៩១៧ ដែលបានធ្វើឡើងរវាងគណៈកម្មាធិការយូហ្គោស្លាវី និងរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប៊ី។[១១]

ព្រះរាជាណាចក្រ

[កែប្រែ]
អត្ថបទដើម: ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី

ប្រទេសមួយនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ ភ្លាមៗក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានបញ្ចប់ ដោយដំបូងឡើយមានឈ្មោះថា ព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប ក្រូអាត និងស្លូវេនី ដែលជាសហភាពរវាងរដ្ឋស្លូវេន ក្រូអាត និងស៊ែប ជាមួយនឹងព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប៊ី។[១២] វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅនៅសម័យនោះថាជា "រដ្ឋវែសៃ"។[១៣] ក្រោយមក ទើបព្រះរាជាអាឡិចសាន់ដឺទី១ បានប្តូរឈ្មោះប្រទេសមកជា យូហ្គោស្លាវី នៅឆ្នាំ១៩២៩។[១៤]

រជ្ជកាលអាឡិចសាន់ដឺ

[កែប្រែ]
សូមមើលផងដែរ: របបផ្ដាច់ការ ៦ មករា

នៅថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩២៨ សមាជិកសភាតំណាងស៊ែបម្នាក់ឈ្មោះពូនីសា រ៉ាឈីកបានធ្វើការបាញ់ប្រហារទៅលើសមាជិកបក្សប្រឆាំងប្រាំរូបនៃគណបក្សកសិករក្រូអាត នៅក្នុងរដ្ឋសភានាពេលនោះ ដោយក្នុងនោះមានសមាជិកពីរនាក់បានស្លាប់ភ្លាមៗនៅនឹងកន្លែង ហើយប្រមាណជាពីរបីសប្តាហ៍ក្រោយមក ប្រធានបក្សមួយនោះក៏បានបាត់បង់ជីវិតដោយរបួសធ្ងន់។[១៥] នៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩២៩ ព្រះមហាក្សត្រអាឡិចសាន់ដឺទី១ បានលុបចោលនូវរដ្ឋធម្មនុញ្ញយូហ្គោស្លាវី ទម្លាក់គណបក្សនយោបាយទាំងប៉ុន្មាននៅក្នុងសភា រួចទ្រង់ក៏ឡើងកាន់អំណាចប្រតិបត្តិ និងប្តូរឈ្មោះប្រទេសមកជាយូហ្គោស្លាវី។[១៤][១៦] ព្រះអង្គធ្វើបែបនេះក៏ព្រោះតែ​ចង់​ទប់ស្កាត់​​និន្នាការ​បំបែក​រដ្ឋ និង​កាត់​បន្ថយ​គំនិត​ជាតិ​និយមនៅតាមរដ្ឋនីមួយៗក្នុងព្រះនគររបស់ទ្រង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣១ ព្រះអង្គបាន​ប្រកាស​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី ហើយ​បាន​ប្រគល់អំណាចនយោបាយទៅឱ្យរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលវិញ។[១៧] មិនយូរប៉ុន្មាន គោលនយោបាយទាំងអស់ដែលបានដាក់ចេញអនុវត្តដោយព្រះអង្គក៏ត្រូវរងការប្រឆាំងពីមហាអំណាចអឺរ៉ុបផ្សេងៗ ពិសេសគឺនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់ ដែលមនោគមវិជ្ជាហ្វាស៊ីស និងណាស៊ីបានកំពុងរីករាលដាលពាសពេញផ្ទៃប្រទេសទាំងពីរ ហើយនិងសហភាពសូវៀត ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមមេផ្ដាច់ការហ្សូសែហ្វ ស្តាលីន។ ដោយមិនពេញចិត្តនឹងយូហ្គោស្លាវី ប្រទេសអ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់បានសម្ដែងការចង់កែប្រែសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលក្រោយបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី១[១៨] ហើយចំណែកឯសូវៀតវិញបានកំពុងចិញ្ចឹមចិត្តចូលប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចនៅអឺរ៉ុបដូចកាលរបបមុនៗវិញ ពោលគឺស្ដារគោលនយោបាយអន្តរជាតិឱ្យសកម្មដូចសម័យចក្រភពរុស្ស៊ី។[១៩]

ទន្ទឹមគ្នានេះ ព្រះបាទអាឡិចសាន់ដឺបានព្យាយាមធ្វើមជ្ឈការរដ្ឋប្រទេសយូហ្គោស្លាវី ដោយទ្រង់បានលុបបំបាត់តំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងឡាយនៅយូហ្គោស្លាវី ហើយព្រំប្រទល់ខាងក្នុងត្រូវបានគូសឡើងវិញដើម្បីបែងចែកខេត្ត ឬបាណូវីណាសារជាថ្មី។[២០][២១] នៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ អ្នកនយោបាយជាច្រើនរូបត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការឃ្លាំមើលពីសំណាក់មន្ត្រីនគរបាល ហើយចលនាកុម្មុយនីស្តផ្សេងៗត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យមានជាដាច់ខាត។[២២]

ព្រះបាទអាឡិចសាន់ដឺ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឃាត​នៅ​ទីក្រុងម៉ាសេល៍ក្នុងកំឡុង​ពេល​ដំណើរព្រះរាជទស្សនកិច្ច​ផ្លូវការ​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៣៤ ក្រោមថ្វីដៃលោកវ៉្លាដូ ជែរណូហ្សេមស្គី ដែលត្រូវ​ជា​អ្នកជំនាញ​បាញ់​កាំភ្លើង​ម្នាក់របស់​អង្គការ​បដិវត្តន៍​ផ្ទៃក្នុង​ម៉ាសេដ្វានរួមចាប់ដៃគ្នាជាមួយអ៊ូស្តាឆេ ដែល​ជា​អង្គការ​បដិវត្តន៍​ហ្វាស៊ីស​ក្រូអាត។[២៣][២៤][២៥][២៦][២៧] រាជបល្ល័ង្កយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានស្នងដោយព្រះរាជបុត្រព្រះជន្ម ១១ វស្សារបស់ព្រះអង្គក្រោមព្រះរាជនាម ពីទ័រទី២ ខណៈអំណាចបានធ្លាក់ទៅក្រោមក្រុមប្រឹក្សារាជានុសិទ្ធិដែលដឹកនាំដោយប្អូនជីដូនមួយព្រះបាទអាឡិចសាន់ដឺព្រះនាមប៉ូល។[២៨]

១៩៣៤–១៩៤១

[កែប្រែ]

នៅលើឆាកនយោបាយអន្តរជាតិនាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ គេសង្កេតឃើញថាសម្ពាធនយោបាយកំពុងតែកើនឡើងនៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសមហាអំណាចសំខាន់ៗ ដោយក្នុងនោះ របបផ្តាច់ការបានកំពុងកើតមហិច្ឆតាឈ្លានពាន ហើយសណ្តាប់ធ្នាប់សកលដែលកើតក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានកំពុងរសាយបន្តិចម្តងៗ ក៏ដូចជាការបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីបណ្ដាអ្នកគាំទ្រសណ្ដាប់ធ្នាប់សកលនោះ។ នៅក្នុងរដ្ឋក្រូអាតវិញ ដោយមានការគាំទ្រនិងការដាក់សម្ពាធពីអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីសនិងអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី មេដឹកនាំក្រូអាតម្នាក់គឺលោកវ៉្លាដកូ ម៉ាឆេកនិងគណបក្សរបស់លោកបានតស៊ូបង្កើតបាណូវីណាក្រូអាស៊ីឡើង (ពោលជាតំបន់ស្វយ័តដែលមានរដ្ឋាភិបាលផ្ទៃក្នុងផ្ទាល់ខ្លួន) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៩។​ កិច្ចព្រមព្រៀងរវាងក្រូអាតនិងថ្នាក់ដឹកនាំអាល្លឺម៉ង់និងអ៊ីតាលីនោះបានបញ្ជាក់ថា រដ្ឋក្រូអាស៊ីនឹងបន្តជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសយូហ្គោស្លាវី ប៉ុន្តែអត្តសញ្ញាណនយោបាយឯករាជ្យនៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរបស់ក្រូអាស៊ីគឺត្រូវវិវត្តរក្សាដោយខ្លួនឯង។

ព្រះអង្គម្ចាស់ប៉ូលបានចាញ់សម្ពាធរបស់ពួកហ្វាស៊ីស ហើយក៏ព្រមចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញាត្រីភាគីនៅទីក្រុងវីយែនក្នុងថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤១ ដោយសង្ឃឹមថាវានឹងអាចរក្សាយូហ្គោស្លាវីឱ្យនៅក្រៅសង្គ្រាម។ តែយ៉ាងណា សេចក្ដីសម្រេចរបស់ព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យទ្រង់បាត់បង់នូវការគាំទ្រពីសំណាក់មហាជន។ មន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ក៏បានចេញមុខប្រឆាំងនឹងសន្ធិសញ្ញានោះ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ពួកគេក៏បានរួមគ្នាធ្វើរដ្ឋប្រហារនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ដោយអំណាចរដ្ឋត្រូវធ្លាក់ក្រោមលោកឧត្តមសេនីយ៍ឌូសាន ស៊ីម៉ូវីជ។ ជាលទ្ធផល លោកឧត្តមសេនីយ៍បានចាប់ខ្លួនគណៈប្រតិភូនៃសន្ធិសញ្ញាក្រុងវីយែន និរទេសព្រះអង្គម្ចាស់ប៉ូល និងផ្តួលក្រុមប្រឹក្សារាជានុសិទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ ហើយក៏បានផ្ទេរអំណាចទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យព្រះមហាក្សត្រពីទ័រវិញ ដែលកាលនុះកំពុងមានព្រះជន្ម ១៧ ព្រះវស្សា។ មិនយូរប៉ុន្មាននៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១​ ហ៊ីទ្លែរក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រហារយូហ្គោស្លាវី ហើយភ្លាមៗនោះដែរ លោកមូសូលីនីក៏បានប្រកាសឈ្លានពានប្រទេសក្រិកជាថ្មី។[២៩][៣០]

សង្គ្រាមលោកលើកទី២

[កែប្រែ]
អត្ថបទដើម: យូហ្គោស្លាវីក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទិ២
សមាជិកបក្សព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី លោកស្ទេប៉ាន ហ្វីលីប៉ូវីជកំពុងស្រែក "សូមឱ្យលទ្ធិហ្វាស៊ីសរលាយ សិទ្ធិសេរីភាពដល់ប្រជាជន" មុនពេលត្រូវបានប្រហារជីវិត (១៩៤២)

នៅវេលាម៉ោង ៥:១២ ព្រឹកប្រលឹមនៃថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤២ កងកម្លាំងចម្រុះមកពីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងហុងគ្រីបានចូលឈ្លានពានប្រទេសយូហ្គោស្លាវី។[៣១] នៅក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពាននេះ កងកម្លាំងជើងអាកាសអាល្លឺម៉ង់ (លូហ្វវ៉ាហ្វឺ) បានបើកការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាច្រើនទៅលើរាជធានីបែលក្រាដ និងទីប្រជុំជនធំៗសំខាន់ៗជាច្រើននៅទូទាំងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា តំណាងមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសយូហ្គោស្លាវីបានរួមគ្នា​ចុះហត្ថលេខា​លើ​បទឈប់បាញ់​ជាមួយ​អាល្លឺម៉ង់​នៅ​បែលក្រាដ ដោយបានបញ្ចប់​សង្គ្រាមឈ្លានពានរយៈពេល ​១១ ថ្ងៃ​នោះ។[៣២] ជាលទ្ធផល មន្ត្រី និងពលទាហានយូហ្គោស្លាវីប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន។[៣៣]

ក្រោយពីមហាអំណាច​អ័ក្ស​បាន​កាន់កាប់​ប្រទេសយូហ្គោស្លាវីបានដោយជោគជ័យ ពួកគេក៏​បានចាប់ផ្ដើម​បំបែក​យូហ្គោស្លាវីទៅជារដ្ឋដើមតូចៗ។ នៅក្នុងនោះ រដ្ឋឯករាជ្យ​ក្រូអាស៊ី​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ជារដ្ឋ​រណប​ពួកណាស៊ី ដែល​ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង​ដោយ​កងជីវពល​ហ្វាស៊ីស​និយមមួយដែល​គេ​ស្គាល់​ថា អ៊ូស្តាឆេ។ កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ក៏បានកាន់កាប់បូស្នីនិងអ៊ែរសេកូវីន ក៏ដូចជាផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសស៊ែប៊ីនិងស្លូវេនីដែរ ខណៈដែលផ្នែកផ្សេងទៀតនៃយូហ្គស្លាវីត្រូវបានបែងចែកកាន់កាប់ដោយប៊ុលហ្ការី ហុងគ្រី និងអ៊ីតាលី។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤១ ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥ របបអ៊ូស្តាឆេនៅក្រូអាស៊ីបានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងសម្លាប់ជនជាតិស៊ែបប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ រួមជាមួយជនជាតិយូដា និងជនជាតិរ៉មស៍យ៉ាងតិច ៣០,០០០ នាក់ទៀត។[៣៤] ជាមួយគ្នានេះដែរ ជនជាតិស៊ែបប្រមាណរាប់រយរាប់ពាន់នាក់ក៏ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីក្រូអាស៊ី ខណៈស៊ែបប្រមាណ ២០០,០០០ ទៅ ៣០០,០០០ នាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានបង្ខំឱ្យផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់សាសនាកាតូលិក។[៣៥]

នៅដើមដំបូង ចលនាតស៊ូប្រឆាំងរបបហ្វាស៊ីសនៅយូហ្គោស្លាវីគឺមានពីរក្រុម ពោលគឺ ក្រុមកុម្មុយនីស្តនិយមបក្សព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី (និយមហៅថា ប៉ាធីសង់) និងក្រុមរាជានិយមហៅឆេតនីកស៍ ដោយក្នុងចំណោមក្រុមទាំងពីរនោះ ក្រុមកុម្មុយនីស្តគឺត្រូវបានកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តទទួលស្គាល់នៅឯសន្និសីទទីក្រុងតេហេរ៉ង់ (ឆ្នាំ១៩៤៣)។ ក្រុមឆេតនីកស៍និយមស៊ែប៊ីគឺស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំដោយលោកដ្រាហ្សា មីហាអ៊ីលឡូវីជ ខណៈដែលក្រុមបក្សព័ន្ធកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវីគឺដឹកនាំដោយលោកយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ។[៣៦]

បក្សកុម្មុយនីស្តប៉ាធីសង់បានផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទ័ពព្រៃ ដែលបានវិវត្តទៅជាកងទ័ពតស៊ូដ៏ធំបំផុតនៅអឺរ៉ុបខាងលិចនិងកណ្តាលនាពេលនោះ។ ដំបូងឡើយ ពួកឆេតនីកស៍ត្រូវបានគាំទ្រដោយអតីតរាជរដ្ឋាភិបាលយូហ្គោស្លាវី និងក៏ដូចជាក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួនផងដែរ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន ចលនារាជានិយមមួយនេះក៏បានបង្វែរពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំងកងកម្លាំងអ័ក្សមកផ្តោតលើការប្រឆាំងនឹងក្រុមប៉ាធីសង់ទៅវិញ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាម ចលនាឆេតនីកស៍នោះបានប្រែក្លាយទៅជាកងជីវពលជាតិនិយមស៊ែប ដែលមានទំនាក់ទំនងនិងពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការផ្គត់ផ្គង់ពីកម្លាំងអ័ក្ស។[៣៧] ជាលទ្ធផល ពួកឆេតនីកស៍ក៏បានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងសម្លាប់ប្រជាជនមូស្លីម និងក្រូអាតទាំងឡាយដែលស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធររបស់ពួកគេ,[៣៨] ដោយចំនួនជនរងគ្រោះត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានចន្លោះពី ៥០,០០០ នាក់ទៅ ៦៨,០០០ នាក់ (ដែលក្នុងនោះមាន ៤១,០០០ នាក់ជាជនស៊ីវិល)។[៣៩] តែទោះជាយ៉ាងណា ចលនាកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវីនៅតែបន្តសង្គ្រាមទ័ពព្រៃរបស់ពួកគេដោយភាពអង់អាចក្លាហានមិនងាករេ។ ជ័យជម្នះសំខាន់ៗបំផុតរបស់ចលនាប៉ាធីសង់ប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងកាន់កាប់អ័ក្សបានកើតឡើងនៅក្នុងសមរភូមិនេរ៉េត្វា និងស៊ូតយ៉េស្ទី។

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤២ ក្រុមប្រឹក្សាប្រឆាំងហ្វាស៊ីសដើម្បីរំដោះជាតិយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានកោះប្រជុំនៅក្រុងប៊ីហាឆនៃប្រទេសបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីនបច្ចុប្បន្ន។ ក្រុមប្រឹក្សានេះត្រូវបានកោះប្រជុំឡើងវិញម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៣ នៅក្រុងយ៉ាយសេក្នុងប្រទេសបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីនដដែរ ហើយក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ គេក៏បានបង្កើតគ្រឹះមូលដ្ឋានថ្មីសម្រាប់រៀបចំប្រទេសពេលចប់សង្គ្រាម ដោយបង្កើតជារដ្ឋសហព័ន្ធមួយ។

ក្រុមប៉ាធីសង់យូហ្គោស្លាវី​បានវាយ​បណ្តេញ​កម្លាំងអ័ក្ស​ចេញពី​ស៊ែប៊ីនៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤៤ ហើយនិងចេញពីទឹកដី​យូហ្គោស្លាវីទាំងមូលនៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤៥។ នៅក្នុងនោះ ពួកគេបានទទួលជំនួយខ្លះៗដែរពីកងទ័ព​ក្រហមរបស់សូវៀត​ ពិសេសក្នុងការ​រំដោះ​ទីក្រុង​បែលក្រាដ។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៥ ក្រុមប៉ាធីសង់បានជួបជាមួយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តនៅខាងក្រៅអតីតខ្សែព្រំដែនយូហ្គោស្លាវីពីមុន បន្ទាប់ពីបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងទ្រីយ៉េសស្តិ៍ និងផ្នែកខ្លះនៃខេត្តស្ទីរី និងការ៉ង់ធីនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអូទ្រីស។ ក៏ប៉ុន្តែ ពួកប៉ាធីសង់បានសម្រេចចិត្តដកថយពីទីក្រុងទ្រីយ៉េសស្តិ៍នៅក្នុងខែមិថុនានៃឆ្នាំដដែរ ក្រោមសម្ពាធពីស្តាលីន ដែលមិនចង់ប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយនឹងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត។[៤០]

កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោកខាងលិចដើម្បីបង្រួបបង្រួមចលនាតស៊ូយូហ្គោស្លាវីបានចោទជាបញ្ហាដ៏ស្មុគស្មាញ ពិសេសនៅពេលដែលក្រុមប៉ាធីសង់បានបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ឧត្តមភាពរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលយូហ្គោស្លាវីចាស់ និងក្រុមដែលស្មោះត្រង់នឹងអតីតព្រះមហាក្សត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចព្រមព្រៀងទីតូ–ឈូបាឈីជត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងក្រុមទាំងពីរនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៤។ ថ្វីបើមានកិច្ចព្រមព្រៀងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះមែន ប៉ុន្តែមេដឹកនាំប៉ាធីសង់គឺលោកសេនាប្រមុខយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ ជាក់ស្ដែងគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ លោកបានទទួលការគាំទ្រពីទីក្រុងម៉ូស្គូ និងឡុងដ៍ ហើយបានដឹកនាំចលនាតស៊ូដែលមានកម្លាំងទ័ពដ៏រឹងមាំបំផុតដែលមានពលទាហានសរុបប្រមាណ ៨០០,០០០ នាក់។[៤១][៤២]

តួលេខប៉ាន់ប្រមាណផ្លូវការចំពោះជនរងគ្រោះនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គឺមានប្រមាណ ១,៧០៤,០០០ នាក់។ ការប្រមូលវិភាគទិន្នន័យជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដោយប្រវត្តិវិទូលោកវ៉្លាឌីមៀរ ជេរ្យាវីជ និងបូហ្គូលយូប កូឆូវីបានបង្ហាញថាចំនួនអ្នកស្លាប់ពិតប្រាកដគឺមានប្រមាណជាង ១ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ។[៤៣]

សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាមានិតយូហ្គោស្លាវី

[កែប្រែ]

នៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ ការបោះឆ្នោតសភាត្រូវបានធ្វើឡើង ដោយមានតែរណសិរ្សប្រជាជននិយមកុម្មុយនីស្តប៉ុណ្ណោះដែលមានវត្តមាននៅលើសន្លឹកឆ្នោត ហើយជាលទ្ធផល ពួកគេបានដណ្ដើមអាសនៈបានទាំង ៣៥៤ នៅក្នុងសភាធម្មនុញ្ញដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា សភាធម្មនុញ្ញបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាមានិតយូហ្គោស្លាវីឡើង ដោយបានលុបបំបាត់របបរាជាធិបតេយ្យពីមុនចោល។[៤៤] ដោយហេតុនេះ អំណាចទាំងប៉ុន្មានក៏បានធ្លាក់ទៅក្នុងដៃលោកសេនាប្រមុខទីតូ ហើយក្រុមប្រឆាំងក្នុងប្រទេសទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់។[៤៥]

រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤៦ របស់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាមានិតយូហ្គោស្លាវី ដែលយកគំរូតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហភាពសូវៀត បានបង្កើតសាធារណរដ្ឋចំនួនប្រាំមួយ ខេត្តស្វយ័តមួយ និងស្រុកស្វយ័តមួយ (ផ្នែកមួយនៃសាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ី)។ រដ្ឋធានីសហព័ន្ធនៃប្រទេសយូហ្គោស្លាវីក្នុងរបបថ្មីនេះគឺមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងបែលក្រាដ។ គោលនយោបាយថ្មីៗក្រោយសង្គ្រាមច្រើនផ្តោតលើការសាងរដ្ឋាភិបាលមជ្ឈិមដ៏រឹងមាំមួយក្រោមការដឹកនាំរបស់បក្សកុម្មុយនីស្ត និងលើការទទួលស្គាល់សញ្ជាតិច្រើន ពោលគឺក្រុមជនជាតិទាំងឡាយនៅក្នុងប្រទេស។[៤៥]

នាម រដ្ឋធានី ទង់ វរលញ្ឆករ ទីតាំងផែនទី
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមក្រូអាស៊ី សាក្រិប
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន សារ៉ាសេវ៉ូ
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមម៉ាសេដ្វាន ស្កុបស៊ែ
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមម៉ុងតេណេគ្រោ ទីតូក្រាដ
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស៊ែប៊ី បែលក្រាដ
ព្រីសទីណា
ណូវីសាដ
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស្លូវេនី លូប្យាណា

គោលបំណងរបស់លោកទីតូគឺពង្រីកអំណាចយូហ្គោស្លាវីឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូង ពោលគឺគ្រប់គ្រងលើប្រទេសអាល់បានី និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសក្រិក។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ ការចរចារវាងយូហ្គោស្លាវី និងប៊ុលហ្ការីបាននាំឱ្យកើតកិច្ចព្រមព្រៀងប៊្លែដឡើង ដែលបានស្នើឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្កើតទំនាក់ទំនងស្អិតរមួតនឹងគ្នា និងអនុញ្ញាតបើកផ្លូវឱ្យយូហ្គោស្លាវីចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសក្រិក និងប្រើប្រាស់ប្រទេសអាល់បានីនិងប៊ុលហ្ការីជាមូលដ្ឋានសឹក។ ស្តាលីនបានបដិសេដវេតូលើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ជាហេតុនាំឱ្យវាដួលរលំ។ ដោយហេតុនេះ ទំនាក់ទំនងរវាងទីក្រុងប៊ែលក្រាដ និងទីក្រុងម៉ូស្គូក៏បានចាប់ផ្ដើមឃ្លាតចេញពីគ្នាបន្តិចម្តងៗ។[៤៦]

ចំពោះកិច្ចការផ្ទៃក្នុងប្រទេសវិញ យូហ្គោស្លាវីបានដោះស្រាយបញ្ហាក្រុមជនជាតិនិងសញ្ជាតិដោយផ្ដល់សិទ្ធិដល់ជនជាតិនីមួយៗស្មើៗគ្នា។ តែទោះជាយ៉ាងណា យូហ្គោស្លាវីមិនបានអនុវត្តគោលការណ៍នេះទៅលើជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសខ្លួននោះឡើយ ដោយផ្ទុយទៅវិញ រដ្ឋាភិបាលយូហ្គោស្លាវីបានបណ្ដេញជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ទាំងនោះចេញទៅក្នុងប្រទេសអូទ្រីស ដោយលើកហេតុផលថា ពួកគេទាំងនោះបានសហការជាមួយរបបណាស៊ីត្រួតត្រាលើយូហ្គោស្លាវីកាលក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។[៤៧]

ការបែកបាក់ទំនាក់ទំនងយូហ្គោស្លាវី–សូវៀត និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ

[កែប្រែ]
Main articles: ជម្លោះទីតូ–ស្តាលីន, សម័យអង់ហ្វមប៊ីរ៉ូ, and យូហ្គោស្លាវី និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ

យូហ្គោស្លាវីបានគម្លាតខ្លួនចេញពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ (ដែលគេនិយមស្គាល់ថា សម័យអង់ហ្វមប៊ីរ៉ូ) ហើយបានចាប់ផ្ដើមកសាងនិងប្រកាន់យកលទ្ធិសង្គមនិយមផ្ទាល់ខ្លួនក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ។[៤៨] ជាមួយគ្នានោះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលធ្លាប់បានតាកតែងឡើងតាមគំរូរបស់សូវៀត ត្រូវបានកែលម្អជាថ្មីសារឡើងវិញ ដោយបានលុបបំបាត់នូវគោលគំនិតមជ្ឈិមនិយមប្រជាធិបតេយ្យ ហើយបែរមកសង្កត់ធ្ងន់លើចំណាត់ការពលកម្មបុគ្គល និងវិមជ្ឈការនៃស្ថាប័នរដ្ឋវិញ។[៤៩] បក្សកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវីបានប្ដូរឈ្មោះមក សម្ព័ន្ធកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវី និងបានអនុម័តប្រកាន់យកលទ្ធិទីតូជាមនោគមវិជ្ជារដ្ឋនិងបក្សនៅក្នុងសមាជប្រជុំបក្សឆ្នាំ១៩៥២។[៥០]

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បណ្ដារដ្ឋប្រទេសកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មាននៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបបានអនុវត្តតាមស្តាលីនដោយបានបដិសេធមិនទទួលជំនួយផែនការម៉ាសាល់ (ជំនួយអាមេរិកដើម្បីស្ដាររដ្ឋឡើងវិញក្រោយវិនាសកម្មនៃសង្គ្រាមលោក)។ ដើមឡើយ ទីតូបានអនុវត្តតាមប្រទេសកុម្មុយនីស្តទាំងនោះដូចគ្នា ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ បន្ទាប់ពីសូវៀតនិងយូហ្គោស្លាវីបានផ្ទុះជម្លោះនឹងគ្នាជុំវិញរឿងមនោគមវិជ្ជានិងគោលនយោបាយក្នុងតំបន់ ប្រទេសយូហ្គោស្លាវីក៏បានបែរមកសុំជំនួយពីអាមេរិកវិញ។ ថ្នាក់ដឹកនាំអាមេរិកដំបូងមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការបញ្ជូនជំនួយមកយូហ្គោស្លាវី ប៉ុន្តែទីបំផុត ពួកគេក៏បានព្រមព្រៀងគ្នារួចបានចាប់ផ្តើមបញ្ជូនកញ្ចប់ថវិកាតូចមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ហើយបន្តបញ្ជូលជំនួយធំៗបន្ថែមនៅរវាងឆ្នាំ១៩៥០–៥៣។[៥១]

លោកទីតូបានរិះគន់ទាំងក្រុមប្រទេសប្លុកខាងកើត និងទាំងប្រទេសសមាជិកណាតូ ហើយបានចូលរួមជាមួយប្រទេសឥណ្ឌានិងបណ្ដាប្រទេសដទៃក្នុងការបង្កើតចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ ដោយមានឈ្មោះជាសមាជិកផ្លូវការនៃសម្ព័ន្ធភាពមួយនេះរហូតដល់ឆ្នាំដែលយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានរំលាយ។

សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី

[កែប្រែ]
អត្ថបទដើម: សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី
លោកសេនាប្រមុខយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ ប្រធានាធិបតីដំបូងនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី

នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៣ ប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះផ្លូវការរបស់ខ្លួនមក សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី (សសសយ) ខណៈលោកយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូត្រូវបានគេតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីពេញមួយជីវិតរបស់លោក។[៥២] នៅក្នុង សសសយ សាធារណរដ្ឋនិងខេត្តនីមួយៗគឺមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ តុលាការកំពូល សភា ប្រធានាធិបតី និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីរៀងៗខ្លួន។[៥៣] នៅ​ឯ​រដ្ឋាភិបាល​ថ្នាក់លើនៃយូហ្គោស្លាវីវិញគឺមាន​ប្រធានាធិបតី (ទីតូ) ជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំ ហើយបន្ទាប់មកគឺនាយករដ្ឋមន្ត្រី​សហព័ន្ធ និង​សភា​សហព័ន្ធ (ក្រុមប្រឹក្សា​ប្រធានាធិបតី​រួម​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​បន្ទាប់​ពី​មរណភាព​លោក​ទីតូក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨០)។[៥៣][៥៤] ក្រៅពីនេះ ក្នុងសាធារណរដ្ឋនិងខេត្តនីមួយៗគឺមានអគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តរៀងៗខ្លួន ក៏ដូចជាអគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សកុម្មុយនីស្តផងដែរ។[៥៣] លោកទីតូគឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានអំណាចលេចធ្លោបំផុតនៅក្នុងប្រទេស រីឯអ្នកមានអំណាចបន្ទាប់គឺនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងប្រធានាធិបតីថ្នាក់ជាតិនិងខេត្ត និងព្រមទាំងប្រធានគណបក្សកុម្មុយនីស្តផង។

ប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលដ៏តឹងតែងរបស់យូហ្គោស្លាវីបានប្រឈមនឹងបញ្ហាដំបូង នៅពេលដែលក្រុមនិស្សិតនៅរដ្ឋធានីបែលក្រាដនិងទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀត​ បានរួបរួមគ្នាងើបឡើងធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល។ ប្រធានាធិបតីយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូបានបញ្ចប់បាតុកម្មតវ៉ានោះបន្តិចម្តងៗ ដោយទទួលស្គាល់នូវសំណើទាមទារមួយចំនួនរបស់ក្រុមនិស្សិត ហើយលោកបានថ្លែងថា "និស្សិតពួកគេគឺមានទស្សនៈត្រឹមត្រូវ" នៅក្នុងសុន្ទរកថាតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោកបានបណ្តេញថ្នាក់ដឹកនាំនៃបាតុកម្មទាំងនោះចេញពីឋានៈការងារពួកគេក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ និងព្រមទាំងបក្សកុម្មុយនីស្ត។[៥៥]

បាតុកម្មធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះបានកើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ និងឆ្នាំ១៩៧១ ដែលគេតែងនិយមហៅថា វស្សាន​រដូវក្រូអាស៊ី ជាពេលដែលនិស្សិតនៅទីក្រុងសាក្រិបបានរៀបចំបាតុកម្មដើម្បីទាមទារសិទ្ធិសេរីភាពស៊ីវិលបន្ថែម និងស្វ័យភាពក្រូអាស៊ី ហើយជាបន្ទាប់ ការតវ៉ាបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំក៏បានផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងរដ្ឋក្រូអាស៊ី។[៥៦][៥៧] របបទីតូបានប្រតិកម្មដោយបង្ក្រាបចលនាបាតុកម្មទាំងនោះជាសាធារណៈ និងចាប់មេដឹកនាំបាតុកម្មដាក់ពន្ធនាគារ ខណៈតំណាងរាស្ត្រក្រូអាតសំខាន់ៗជាច្រើនរូប ថ្វីបើគេបានគាំទ្របុព្វហេតុនៃបាតុកម្មទាំងនោះពិតមែន ប៉ុន្តែពួកគេមិនបាននៅសម្ងំស្ងៀមស្ងាត់ដោយខ្លាចត្រូវរបបទីតូធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។[៥៨] មកដល់ឆ្នាំ១៩៧៤ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ន ដោយក្នុងនោះ គេបានបើកសិទ្ធិសេរីភាពកាន់តែទូលាយជាងមុនដល់សាធារណរដ្ឋនីមួយៗនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី និងខេត្តនៅក្នុងរដ្ឋស៊ែប៊ី។[៥៦][៥៧]

បញ្ហាជាតិសាសន៍ និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច

[កែប្រែ]

បន្ទាប់ពីក្រុមប៉ាធីសង់បានឡើងកាន់កាប់អំណាចនៅយូហ្គោស្លាវីកាលពីដំណាច់សង្គ្រាមលោកលើកទី២ មក លទ្ធិជាតិនិយមផ្សេងៗត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលហាមឃាត់មិនឱ្យផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈឡើយ។ សន្តិភាពនិងសណ្ដាប់ធ្នាប់ទូទៅត្រូវបានរក្សាជាធម្មតានៅក្រោមរបបគ្រប់គ្រងរបស់ទីតូ ខណៈទោះបីជាមានបាតុកម្មតវ៉ាបែបជាតិនិយមខ្លះៗបានកើតឡើងពិតមែន ក៏ប៉ុន្តែចលនាទាំងនោះជាធម្មតាត្រូវបានបង្ក្រាបស្ងប់ទៅវិញ ហើយមេដឹកនាំជាតិនិយមត្រូវបានមន្ត្រីយូហ្គោស្លាវីចាប់ខ្លួន និងខ្លះត្រូវបានប្រហារជីវិតថែមទៀតផង។ ខុសពីការតស៊ូតវ៉ាប្រឆាំងផ្សេងៗ ចលនាបះបោរធំបំផុតពោលគឺបាតុកម្មវស្សាន​រដូវក្រូអាតក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ នោះត្រូវបានគាំទ្រដោយជនជាតិក្រូអាតមួយចំនួនធំ ដែលបានរិះគន់ត្អូញត្អែរពីវិសមភាពរដ្ឋក្នុងយូហ្គោស្លាវី ហើយថាយូហ្គោស្លាវីគឺនៅតែស្ថិតក្រោមអនុត្តរភាពរបស់ស៊ែប៊ីនៅឡើយ។[៥៩]

លោកទីតូដែលមានដើមកំណើតចេញពីសាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី បានកើតជាកង្វល់ព្រួយបារម្ភអំពីស្ថិរភាពយូហ្គោស្លាវី ហើយបានប្រើវិធីសាស្ត្រឆ្លើយតបបង្គាប់ចិត្តទាំងជនជាតិក្រូអាតនិងស៊ែប៊ី ដោយលោកបានបញ្ជាឱ្យមានការចាប់ខ្លួនក្រុមបាតុករនិទាឃរដូវក្រូអាស៊ី ហើយជាមួយគ្នានោះ លោកបានយល់ព្រមតាមសំណើទាមទារមួយចំនួនរបស់មហាជនបះបោរ។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញយូហ្គោស្លាវីឆ្នាំ១៩៧៤ ត្រូវបានអនុម័ត ឥទ្ធិពលរបស់ស៊ែប៊ីនៅក្នុងយូហ្គោស្លាវីនេះត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងសម្បើម[៦០] ខណៈដែលខេត្តស្វយ័តក្នុងសាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ីដូចជា វ៉ូយវ៉ូឌីណានិងកូសូវ៉ូបានទទួលនូវស្វ័យភាពកាន់តែទូលំទូលាយជាងមុន រួមជាមួយនឹងសិទ្ធិសេរីភាពបន្ថែមចំពោះជនជាតិអាល់បានីនៅកូសូវ៉ូ និងជនជាតិហុងគ្រីនៅវ៉ូយវ៉ូឌីណា។[៦១] ស្វ័យភាពខេត្តទាំងពីរនៃស៊ែប៊ីនោះត្រូវបានតម្លើងស្ទើរតែស្មើទៅនឹងសាធារណរដ្ឋទាំងប្រាំមួយនៃប្រទេសយូហ្គោស្លាវីទៅហើយ ដោយខុសគ្នាត្រង់តែខេត្តទាំងពីរគឺគ្មានសិទ្ធិអាចបំបែកខ្លួនចេញបាន។[៦២]

ករណីដែលខេត្តស្វយ័តទាំងពីរមានសិទ្ធិអំណាចបោះឆ្នោតដូចគ្នាទៅនឹងសាធារណរដ្ឋផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេស បានធ្វើឱ្យប្រជាជនក្រូអាតនិងស្លូវេនីមានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ក៏ប៉ុន្តែផ្ទុយមកវិញ សម្រាប់ប្រជាជនស៊ែប៊ី ពួកគេមើលឃើញថាវាជារឿងអវិជ្ជមានទៅវិញ។ ជនជាតិស៊ែបយល់ឃើញថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនេះគឺតាក់តែងឡើងដើម្បីបង្គាប់ផលប្រយោជន៍ក្រុមអ្នកជាតិនិយមក្រូអាត និងអាល់បានី។ ចំពោះប្រជាជនអាល់បានីនៅកូសូវ៉ូវិញបានយល់ឃើញថាការតម្លើងស្វ័យភាពខេត្តនោះគឺនៅមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ ហើយបានបន្តទាមទារឱ្យតម្លើងកូសូវ៉ូក្លាយជាសាធារណរដ្ឋដែលមានសិទ្ធិអាចបំបែកចេញពីយូហ្គោស្លាវីបាន។ រឿងមួយនេះបានបង្កើតជាភាពតានតឹងនៅក្នុងជួរថ្នាក់ដឹកនាំកុម្មុយនីស្ត ពិសេសក្នុងចំណោមមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តស៊ែប៊ីតែម្តង ដែលមើលឃើញថារដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៧៤ បានធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលស៊ែប៊ីចុះខ្សោយ និងធ្វើឱ្យខូចឯកភាពជាតិ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យសាធារណរដ្ឋនានាមានសិទ្ធិបំបែកខ្លួនចេញពីសហព័ន្ធ។[៦៣]

ក្រុមជនជាតិក្រូអាតជាច្រើនក្រុមមកពីអ៊ែរសេកូវីនបានបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងក្រុមអ៊ូស្តាឆេនៅក្រៅស្រុក ក្នុងគោលបំណងចង់កម្ទេចបំបែកប្រទេសយូហ្គោស្លាវី និងបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យក្រូអាតមួយឡើងវិញ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧២ ក្រុមជាតិនិយមក្រូអាតមួយក្រុមឈ្មោះប៊ូហ្គុយណូបានព្យាយាមលួចចូលមកក្នុងទឹកដីយូហ្គោស្លាវីក្នុងគោលបំណងបញ្ចុះបញ្ចូលញុះញង់ឱ្យមានការរើបម្រះប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី។[៦៤] ក្រុមមួយផ្សេងទៀតមានប្រភពពីក្រុងដូហ្វណូ ដែលយល់ឃើញដូចគ្នាទៅនឹងប៊ូហ្គុយណូ បានរៀបចំគម្រោងបះបោរដែរ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៨៥ សមាជិកពួកគេទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងកាត់ទោសជាប់ពន្ធនាគារពីបទប៉ុនប៉ងធ្វើភេរវកម្ម។[៦៥][៦៦]

យោងតាមស្ថិតិផ្លូវការ ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសយូហ្គោស្លាវីគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចលូតលាស់រីកចម្រើនលឿនបំផុត ដោយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយូហ្គោស្លាវីបានខិតជិតទៅដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង និងប្រទេសដទៃៗទៀតដែលកំពុងឆ្លងកាត់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់លើសពីការស្មាន។[៦៧] ខុសពីរដ្ឋសង្គមនិយមដទៃ នៅក្នុងប្រព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីគឺរោងចក្រនានាដំណើរការជាសហករណ៍កម្មករ ពោលគឺរាល់សេចក្តីសម្រេចផ្សេងៗមានលក្ខណៈវិមជ្ឈការជាក្រុមធ្លុងតែមួយច្រើនជាជាងស្ថិតលើអំណាចបុគ្គលតែម្នាក់ ដោយនេះជាមូលហេតុមួយដែលនាំឱ្យយូហ្គោស្លាវីមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ។ ទោះជាតម្លៃដាច់ខាតនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយូហ្គោស្លាវីមិនមានអត្រាខ្ពស់ដូចដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងស្ថិតិផ្លូវការក៏ដោយក្ដី តែទាំងសហភាពសូវៀតនិងយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថាមានអត្រាកំណើនខ្ពស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ទាំងប្រាក់ចំណូល និងការអប់រំនៅក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០។​[៦៧]កំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៃបណ្ដាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបបានបិទបញ្ចប់បន្ទាប់ពីតម្លៃប្រេងបានធ្លាក់ចុះជាគំហុកនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។ បន្ទាប់មក វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី បង្កឡើងដោយគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចធ្វេសប្រហែស ដូចជា ការខ្ចីថវិកាលើសលប់ពីលោកខាងលិចដើម្បីជំរុញកំណើនការនាំចេញជាដើម។[៦៧] ក្នុងដំណាលគ្នានោះដែរ សេដ្ឋកិច្ចលោកខាងលិចបានកំពុងឈានចូលដល់ដំណាក់កាលសង្ខេបកម្ម ដែលជាហេតុនាំឱ្យតម្រូវការនាំចូលពីយូហ្គោស្លាវីថយចុះ និងបន្តបង្កើតជាបញ្ហាបំណុលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។[៦៨]

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ក្រុមហ៊ុនចំនួន ២៤៨ ត្រូវបានប្រកាសក្ស័យធន ឬត្រូវបានរំលាយចោល ហើយកម្មករចំនួន ៨៩,៤០០ នាក់បានបាត់បង់ការងារធ្វើ នេះបើយោងតាមប្រភពផ្លូវការ។ ក្នុងរយៈពេលប្រាំបួនខែដំបូងនៃឆ្នាំ១៩៩០ និងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការអនុម័តកម្មវិធីមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ សហគ្រាសចំនួន ៨៨៩ ផ្សេងទៀតដែលមានកម្លាំងពលកម្មសរុបចំនួន ៥២៥,០០០ នាក់បន្ថែមបានបាត់បង់ការងារធ្វើដូចគ្នា។ និយាយរួមគឺក្នុងរយៈពេលតិចជាងពីរឆ្នាំក្រោមច្បាប់ប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ ពលករកម្មករជាង ៦០០,០០០ នាក់ក្នុងចំណោមកម្លាំងពលកម្មឧស្សាហកម្មសរុបប្រមាណ ២.៧ លាននាក់ ត្រូវបានបញ្ឈប់ពីការងារ។[៦៩] កម្លាំងពលកម្មបន្ថែម ២០% ឬស្មើនឹងពលករកន្លះលាននាក់ មិនបានទទួលប្រាក់ឈ្នួលអ្វីឡើយនៅរយៈពេលប៉ុន្មានខែដំបូងនៃឆ្នាំ១៩៩០ ដោយសហគ្រាសមួយចំនួននាពេលនោះបានព្យាយាមកាត់បន្ថយការចំណាយដើម្បីជៀសវាងការក្ស័យធន។[៧០] ចំនួនក្រុមហ៊ុនក្ស័យធន និងការបញ្ឈប់ការងារច្រើនជាងគេគឺស្ថិតនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ី បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន ម៉ាសេដ្វាន និងកូសូវ៉ូ។ ប្រាក់ចំណូលពិតបានរអិលដាំក្បាលចុះក្រោម ហើយកម្មវិធីសង្គមផ្សេងៗបានដួលរលំ បង្កើតជាបរិយាកាសអស់សង្ឃឹម និងក្ដីបារម្ភជាពន់ពេកនៅក្នុងសង្គមយូហ្គោស្លាវី។[៧០]

ការបែកខ្ញែក

[កែប្រែ]
អត្ថបទដើម: ការបែកខ្ញែកយូហ្គោស្លាវី
ដំណើរការបែកខ្ញែករដ្ឋយូហ្គោស្លាវី

បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ទីតូនៅថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៨០ ជម្លោះនិងភាពតានតឹងរវាងជាតិសាសន៍ក្នុងយូហ្គោស្លាវីបានរុលឡើងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៧៤ បានធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធធ្វើការសម្រេចចិត្តធ្លាក់ក្នុងសភាពការណ៍ជាប់គាំង ហើយធ្ងន់ជាងនេះទៅទៀតនោះ ជម្លោះជាតិសាសន៍បានឈានចូលដល់កម្រិតដែលស្ទើរមិនអាចផ្សះផ្សាបាន។ ប្រជាជនអាល់បានីនៅកូសូវ៉ូបានទាមទារឱ្យមានការតម្លើងកូសូវ៉ូជាសាធារណរដ្ឋពេញសិទ្ធិនៅក្នុងបាតុកម្មឆ្នាំ១៩៨១ ខណៈពេលដែលអាជ្ញាធរស៊ែប៊ីបានចុះបង្ក្រាបចលនានោះ និងបានកាត់បន្ថយស្វ័យភាពកូសូវ៉ូទៀតផង។[៧១]

ពេលលោកទីតូបានទទួលមរណភាព មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តស៊ែប៊ីម្នាក់គឺលោកស្លូបូដាំន មីឡូឆេវីជបានចាប់ផ្តើមដំណើររបស់លោកឆ្ពោះទៅកាន់កាប់តំណែងដឹកនាំកំពូលស៊ែប៊ី[៧២] ដោយលោកមានគោលដៅស្តារអធិបតេយ្យភាពស៊ែប៊ីនៅមុនឆ្នាំ១៩៧៤ ឡើងវិញ។ សាធារណរដ្ឋដទៃនៅក្នុងយូហ្គោស្លាវី ជាពិសេសគឺ ស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ី បានថ្កោលទោសប្រឆាំងនឹងសំណើរបស់លោកមីឡូឆេវីជដោយចោទវាថាជាកិច្ចព្យាយាមពង្រីកអនុត្តរភាពស៊ែប៊ី។ តាមរយៈចលនា "បដិវត្តន៍ប្រឆាំងការិយាធិបតេយ្យ" លោកមីឡូឆេវីជបានទទួលជោគជ័យក្នុងការកាត់បន្ថយស្វ័យភាពនៃខេត្តវ៉ូយវ៉ូឌីណានិងកូសូវ៉ូ[៧៣] ប៉ុន្តែអង្គភាពទាំងពីរនៅអាចរក្សាសិទ្ធិបោះឆ្នោតនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាប្រធានាធិបតីយូហ្គោស្លាវីបានដដែរ។ យន្តការ​ដែលធ្លាប់​បាន​ប្រើដើម្បីកាត់បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​ស៊ែប៊ី​ពីមុន​ត្រូវបាន​ប្រើ​ឡើងវិញតែលើកនេះគឺដើម្បី​បង្កើន​វា ពោលគឺនៅក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សា​ដែលមាន​សមាជិក​ប្រាំបី​រូប ស៊ែប៊ីគឺ​ពឹងផ្អែកបាន​លើ​សំឡេងឆ្នោត​យ៉ាងតិច​បួនគឺ៖ ស៊ែប៊ី​ខ្លួនឯងផ្ទាល់ សម្ព័ន្ធមិត្តម៉ុងតេណេគ្រោ និងខេត្តវ៉ូយវ៉ូឌីណានិង​កូសូវ៉ូដែលខ្លួនទើបបន្ថយស្វ័យភាពថ្មីៗ។[៧៤]

ជាលទ្ធផលនៃព្រឹត្តិការណ៍ខាងលើ កម្មកររ៉ែអាល់បានីនៅកូសូវ៉ូបាននាំគ្នារៀបចំធ្វើកូដកម្មមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ រួចក៏បានវិវត្តទៅជាជម្លោះជាតិសាសន៍រវាងប្រជាជនអាល់បានី និងប្រជាជនដែលមិនមែនជាជនជាតិអាល់បានី។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ចំនួនប្រជាជនប្រមាណ ៨០% នៅកូសូវ៉ូគឺសុទ្ធតែជាជនជាតិអាល់បានីដែលនាំឱ្យអាល់បានីជាជនជាតិភាគច្រើននៅក្នុងខេត្តមួយនេះ។ នៅពេលដែលលោកមីឡូឆេវីជបានគ្រប់គ្រងលើខេត្តកូសូវ៉ូនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ប្រជាសាស្ត្រខេត្តមួយនេះក៏បានប្រែប្រួលគួរឱ្យកត់សម្គាល់[៧២] ពោលគឺចំនួនជនជាតិស៊ែបក្នុងខេត្តនេះបានធ្លាក់ចុះក្រោមមូលហេតុថាពួកគេត្រូវរត់ចេញគេចពីភាពតានតឹងក្រុមជនជាតិនិងជាតិសាសន៍ដែលកំពុងពុះបំបោលឡើងបន្តិចម្តងៗ។[៧៥][៧៦]

ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះ រដ្ឋស្លូវេនីក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកមីឡាន គូឆាន និងរដ្ឋក្រូអាស៊ី បានបញ្ចេញសំឡេងគាំទ្រទៅដល់បាតុករជាកម្មកររ៉ែទាំងនោះ និងចលនាតស៊ូរបស់ពួកគេដើម្បីទាមទារការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ កូដកម្មមួយបានវិវត្តប្រែក្លាយទៅជាបាតុកម្មធំៗជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់មានមតិទាមទារបង្កើតសាធារណរដ្ឋកូសូវ៉ូមួយឡើង។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំស៊ែប៊ីមានការខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង ជាហេតុជំរុញឱ្យពួកគេចេញបញ្ជាឱ្យកម្លាំងនគរបាលក្នុងស្រុក និងក្រោយមក នគរបាលសហព័ន្ធ ចេញបង្ក្រាបចលនាបាតុកម្មទាំងឡាយដើម្បីស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ស៊ីវិល។[៧៧]

នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០ សមាជវិសាមញ្ញលើកទី១៤ នៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានកោះប្រជុំ និងជាពេលដែលគណៈប្រតិភូស៊ែប៊ី និងស្លូវេនីបានជជែកតឹងសសៃកដាក់គ្នាអំពីអនាគតនៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនីស្ត ក៏ដូចជាប្រទេសយូហ្គោស្លាវីទាំងមូល។ គណៈប្រតិភូស៊ែប៊ី ដឹកនាំដោយលោកមីឡូឆេវីជនោះ បាននិយាយការពារគោលនយោបាយ "មនុស្សម្នាក់ សន្លឹកឆ្នោតមួយ" ដែលនឹងបន្ទេរអំណាចបន្ថែមដល់ប្រជាជនស៊ែប៊ីដែលជាជនជាតិភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី។ ចំពោះបក្សពួកម្ខាងទៀត ពោលគឺគណៈប្រតិភូស្លូវេនី ដោយមានការគាំទ្រពីគណៈប្រតិភូក្រូអាត បានលើកឡើងពីគោលបំណងចង់ធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋយូហ្គោស្លាវី ដោយផ្ទេរចែកចាយអំណាចបន្ថែមទៅឱ្យសាធារណរដ្ឋនីមួយៗ ប៉ុន្តែសំណើរបស់ពួកគេនេះត្រូវបានស៊ែប៊ីនិងគ្នីគ្នាបោះឆ្នោតបដិសេធ។ ជាលទ្ធផល គណៈប្រតិភូ​ស្លូវេនីនិង​ក្រូអាតបាននាំគ្នាដើរចេញពី​សមាជប្រជុំ ហើយ​គណបក្ស​កុម្មុយនីស្ត​យូហ្គោស្លាវី​រួមក៏ត្រូវបានរំលាយ។[៧៨][៧៩]

​ស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ីបានរៀបចំការបោះឆ្នោតសេរីពហុបក្សជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ ហើយជាលទ្ធផល រដ្ឋាភិបាលសេរីថ្មីដែលមានទំនោរទៅរកស្វ័យភាពទូលំទូលាយ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរ។[៨០] នៅពេលជាមួយគ្នានោះ រដ្ឋស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោវិញបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសបេក្ខជនដឹកនាំរដ្ឋដែលមានទំនោរទៅនឹងយូហ្គោស្លាវីបង្រួបបង្រួមមួយ។ ខណៈប្រជាជាតិក្រូអាតកំពុងធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅរកឯករាជ្យភាព សហគមន៍ជនជាតិស៊ែបធំៗទាំងប៉ុន្មាននៅលើទឹកដីក្រូអាស៊ីបានងើបបះបោរ និងព្យាយាមបំបែកខ្លួនចេញពីអនាគតសាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី។ ជនជាតិស៊ែបនៅក្នុងប្រទេសក្រូអាស៊ីបានមិនព្រមទម្លាក់ខ្លួនមកធ្វើជាជនជាតិភាគតិចនោះឡើយ ដោយពួកគេខ្លាចថាស៊ែបនឹងលែងមានឥទ្ធិពលអ្វីនៅក្នុងរដ្ឋឯករាជ្យថ្មី។[៨១]

សង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវី

[កែប្រែ]
អត្ថបទដើម: សង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវី

សង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលរបបនៅតាមបណ្ដារដ្ឋឯករាជ្យថ្មីៗបានព្យាយាមប្ដូរកងកម្លាំងស៊ីវិលនិងយោធាយូហ្គោស្លាវីចេញ និងជំនួសវិញដោយកងកម្លាំងផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅកំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩០ នៅពេលដែលប្រទេសក្រូអាស៊ីថ្មីបានព្យាយាមប្ដូរកម្លាំងនគរបាលនៅតំបន់ដែលមានប្រជាជនស៊ែបរស់នៅច្រើន ប្រជាជនស៊ែបទាំងនោះក៏បានភៀសខ្លួនទៅជ្រកកោននៅក្នុងបន្ទាយកងទ័ពយូហ្គោស្លាវី ខណៈដែលកងទ័ពយូហ្គោស្លាវីនៅមិនទាន់បញ្ចេញសកម្មភាពអ្វីនៅឡើយ។ ដោយឃើញពីអសកម្មភាពពីកងកម្លាំងយូហ្គោស្លាវី ប្រជាជនស៊ីវិលស៊ែបទាំងនោះក៏បានរៀបចំចលនាតស៊ូប្រដាប់អាវុធឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងរបបក្រូអាត។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធក្រូអាត ("នគរបាល") និងប្រជាជនស៊ីវិលស៊ែប គឺជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃសង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវី ដែលបានបន្តដុតបញ្ឆេះស្ទើរគ្រប់ស្រទាប់តំបន់នៅទូទាំងយូហ្គោស្លាវី។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ការប៉ុនប៉ងព្យាយាមជំនួសកម្លាំងនគរបាលព្រំដែនយូហ្គោស្លាវីដោយកងកម្លាំងនគរបាលស្លូវេនីបានបង្កឱ្យផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធមួយទៀតឡើង ក៏ប៉ុន្តែជម្លោះមួយនេះបានបញ្ចប់ទៅវិញដោយមានចំនួនអ្នកស្លាប់របួសតិចតួចបំផុត បើប្រៀបនឹងជម្លោះដទៃទៀតនៅក្នុងសង្គ្រាម។[៧១]

ព្រឹត្តិការណ៍ស្រដៀងៗគ្នានេះក៏បានកើតឡើងនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីនផងដែរ ដែលបាននាំឱ្យផ្ទុះសង្គ្រាមរ៉ាំរ៉ៃអស់រយៈពេលជាងបីឆ្នាំ។ ជាលទ្ធផលនៃជម្លោះទាំងអស់នេះ ប្រជាជនស៊ែបស្ទើរទាំងអស់បានរត់ចាកចេញពីតំបន់ប្រទេសទាំងបីនោះ ខណៈរដ្ឋបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីនវិញបានប្រឈមនឹងចលនាបម្លាស់ទីប្រជាជនជាច្រើន ហើយរដ្ឋថ្មីៗចំនួនបីបានទទួលឯករាជ្យពីយូហ្គោស្លាវី។ ចំពោះការបំបែករដ្ឋម៉ាសេដ្វានចេញពីយូហ្គោស្លាវីវិញគឺបានប្រព្រឹត្តិទៅមួយភាគធំដោយសន្តិវិធី។ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ លោកតូម៉ាស កាមូសេល្លាបានអះអាងថា ថ្នាក់ដឹកនាំស៊ែប៊ីបានរំពឹងថាពួកគេប្រហែលជាអាចអនុវត្តគោលការណ៍បោសសម្អាតជនជាតិភាគតិចបានដោយគ្មានទោសពៃរ៍ ដោយផ្អែកលើកង្វះប្រតិកម្មអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ នៅពេលដែលរបបកុម្មុយនីស្តប៊ុលហ្ការីបានបណ្តេញប្រជាជនតួកគី និងឥស្លាមសាសនិកប្រមាណ ៣៦០,០០០ នាក់ចេញពីប្រទេសខ្លួន។[៨២]

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១ រដ្ឋស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ីបានក្លាយខ្លួនជាសាធារណរដ្ឋដំបូងគេដែលបានប្រកាសឯករាជ្យភាពពីយូហ្គោស្លាវី។ មន្ត្រីគយសហព័ន្ធនៅស្លូវេនីនៅតាមច្រកព្រំដែនជាមួយប្រទេសអ៊ីតាលី អូទ្រីស និងហុងគ្រី បានគ្រាន់តែប្តូរឯកសណ្ឋានចាស់ទៅថ្មីប៉ុណ្ណោះ ដោយពួកគេភាគច្រើនជាជនជាតិស្លូវេនីស្រាប់។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ក្រុមប្រឹក្សាប្រតិបត្តិសហព័ន្ធបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងយោធាចូលគ្រប់គ្រង "ព្រំដែនដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ" ជាហេតុផ្ទុះសង្គ្រាមដប់ថ្ងៃឡើង។[៧២] កិច្ចព្រមព្រៀងប៊្រីយ៉ូនីត្រូវបានចុះដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមដប់ថ្ងៃនោះក្រោមការទទួលស្គាល់ពីតំណាងមកពីសាធារណរដ្ឋទាំងអស់នៃយូហ្គោស្លាវី ហើយយោងតាមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ីត្រូវបង្អាកដំណើរទទួលឯករាជ្យភាពរយៈពេលបីខែជាមុនសិន។[៨៣] នៅកំឡុងរយៈពេលបីខែនោះ កងទ័ពយូហ្គោស្លាវីបានដកខ្លួនចេញពីទឹកដីស្លូវេនីបានដោយជោគជ័យ ប៉ុន្តែនៅក្រូអាស៊ីវិញ ជម្លោះសង្គ្រាមមួយទៀតបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងសរទរដូវនៃឆ្នាំ១៩៩១។

នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩១ សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានមួយទៀតបានប្រកាសឯករាជ្យ ដោយក្លាយជាអតីតសាធារណរដ្ឋក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីតែមួយគត់ដែលទទួលបានអធិបតេយ្យភាពដោយគ្មានការតវ៉ាប្រឆាំងអ្វីពីសំណាក់អាជ្ញាធរទីក្រុងបែលក្រាដ។ ជាលទ្ធផល ទាហានអាមេរិកចំនួន ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកម៉ាសេដ្វានក្រោមទង់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យសង្កេតការណ៍ព្រំដែនភាគខាងជើងរបស់ប្រទេសម៉ាសេដ្វានជាមួយសាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ី។[៨៤]

ដោយឃើញថាជម្លោះនៅក្នុងទឹកដីយូហ្គោស្លាវីបានកំពុងរាលដាលខ្លាំងឡើងៗ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិក៏បានអនុម័តជាឯកច្ឆ័ន្ទនូវសេចក្តីសម្រេចលេខ ៧២១ នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩១ ដើម្បីបើកផ្លូវឱ្យមានប្រតិបត្តិការរក្សាសន្តិភាពនៅយូហ្គោស្លាវី។[៨៥]

នៅសរទរដូវនៃឆ្នាំ១៩៩១ ក្រុមផ្សេងៗមកពីគណបក្សសកម្មភាពប្រជាធិបតេយ្យនិយមឥស្លាមបូស្នី និងគណបក្សសហភាពប្រជាធិបតេយ្យក្រូអាតនៃបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីននៅក្នុងសភាបូស្នី បានរួមគ្នារៀបចំសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីប្រកាសឯករាជ្យភាពបូស្នី ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យតំណាងរាស្ត្របូស្នីកាត់ជនជាតិស៊ែបនាំគ្នាដើរចេញពីសភា។ ជាលទ្ធផល ស្ថាប័ន និងអង្គការនានានៃសាធារណរដ្ឋបូស្នីត្រូវបានបែកបាក់បែងចែកទៅតាមពូជសាសន៍ជនជាតិនីមួយៗ។[៨៦] បន្ទាប់មក គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យស៊ែបនៃបូស្នីក៏បានរៀបចំការបង្កើត "តំបន់ស្វយ័តស៊ែប" នៅលើទឹកដីប្រទេសបូស្នីណាដែលមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិស៊ែប។ សកម្មភាពស្រដៀងៗគ្នានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយជនជាតិក្រូ​​​អាតនៅបូស្នីផងដែរ។[៨៧]

ប្រជាមតិបូស្នី​ស៊ែប​​មួយ​ដែលបានចោទ​សួរ​ប្រជាពលរដ្ឋខ្លួន​ថា​តើ​ពួកគេ​ចង់បន្ត​នៅជាផ្នែកមួយនៃ​ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី​ឬអត់​នោះ​ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី៩ និង​ទី១០ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩១ ដោយទទួលបានចម្លើយវិជ្ជមានច្រើន។[៨៧] រដ្ឋាភិបាលសភាបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន (ដែលមានអាសនៈភាគច្រើនកាន់កាប់ដោយជនជាតិបូស្នី និងក្រូអាត) បានអះអាងថា ការធ្វើប្រជាមតិនោះគឺខុសផ្ទុយពីច្បាប់ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសភាស៊ែបបូស្នី។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩១ សភាបូស្នីបានប្រកាសថា រាល់ទីប្រជុំជន សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងទីកន្លែងណាដែលមានប្រជាជនជាង ៥០% ជាជនជាតិឬជាប់សញ្ជាតិស៊ែប៊ីរស់នៅ ពិសេសអ្នកដែលបានបោះឆ្នោតគាំទ្រការបន្តនៅក្រោមយូហ្គោស្លាវី នឹងត្រូវកាត់ឱ្យទៅរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី។[៨៨] នៅថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩២ ជនជាតិបូស្នីស៊ែបបានប្រកាសបង្កើត "សាធារណរដ្ឋប្រជាជនស៊ែបនៅបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន" ឡើងនៅលើទឹកដីដែលត្រូវកាត់ចេញនោះ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី២៩ ខែកុម្ភៈ ដល់ថ្ងៃទី១​ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩២ ប្រជាមតិឯករាជ្យភាពបូស្នីដែលគាំទ្រដោយសហគមន៍អឺរ៉ុបត្រូវបានធ្វើឡើង ដែលក្នុងនោះ លទ្ធផលបានបញ្ជាក់ថា ៩៩.៧ ភាគរយនៃអ្នកចូលរួមបានបោះឆ្នោតចង់បានឯករាជ្យភាព។ បើរាប់អ្នកដែលមានសិទ្ធិចូលរួមបោះសំឡេងវិញគឺមានត្រឹមតែ ៦៣.៤ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ ដោយសារតែប្រជាមតិនោះត្រូវបានប្រជាជនបូស្នីស៊ែបធ្វើពហិការមិនចូលរួម។[៨៩] ទោះជាយ៉ាងណា រដ្ឋាភិបាល​បូស្នីបានប្រកាសឯករាជ្យ​​របស់​ខ្លួនឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ខណៈសង្គ្រាមបូស្នីក៏បានផ្ទុះឡើង​ភ្លាមៗ​បន្ទាប់​ពី​នោះ។

ខ្សែកាល

[កែប្រែ]

កាលបរិច្ឆេទដែលគេបានចាត់ទុកថាជាចុងបញ្ចប់នៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីគឺមានច្រើនអាស្រ័យទៅតាមភូមិសាស្ត្រ ឬកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ៖

  • ២៥ មិថុនា ១៩៩១៖ ប្រទេសក្រូអាស៊ី និងស្លូវេនីបានប្រកាសឯករាជ្យចេញពីយូហ្គោស្លាវី។[៩០]
  • ៨ កញ្ញា ១៩៩១៖ បន្ទាប់ពីបានធ្វើប្រជាមតិហើយ សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានក៏បានប្រកាសឯករាជ្យ ខណៈសភាម៉ាសេដ្វានបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា។[៩១]
  • ៨ តុលា ១៩៩១៖ ការបង្អាក់លើការបំបែកខ្លួនថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា ដោយស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ីត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយក្រូអាស៊ីក៏បានបញ្ជាក់ពីឯករាជ្យភាពខ្លួននៅក្នុងសភាក្រូអាត (ថ្ងៃនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទិវាឯករាជ្យផ្លូវការ)។[៩២]
  • ៦ មេសា ១៩៩២៖ ការទទួលស្គាល់ឯករាជ្យភាពពេញលេញរបស់បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន ដោយសហភាពអឺរ៉ុប និងក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិក។[៩៣]
  • ២៧ មេសា ១៩៩២៖ សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានបង្កើតឡើង។[១៤]
  • ១៤ ធ្នូ ១៩៩៥៖ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងដេយតុនត្រូវបានចុះដោយមេដឹកនាំនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន និងក្រូអាស៊ី។[៩៤]

រដ្ឋថ្មីៗ

[កែប្រែ]

រដ្ឋស្នង (១៩៩២–២០០៣)

[កែប្រែ]

ខណៈសង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវីបានកំពុងឆាបឆេះរាលឆាល់នៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេសបូស្នីនិងក្រូអាស៊ី ប៉ុន្តែសម្រាប់សាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ីនិងម៉ុងតេណេគ្រោវិញគឺមិនទាន់ត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយសង្គ្រាមនៅឡើយទេ ហើយក៏បានរួមគ្នាបង្កើតចេញជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី (សសយ) ឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២។ សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីថ្មីនេះមានគោលបំណងតាងខ្លួនជារដ្ឋស្នងបន្តស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី ប៉ុន្តែវាត្រូវបានជំទាស់យ៉ាងដាច់អហង្ការដោយអតីតសាធារណរដ្ឋដទៃទៀត។ លើសពីនេះទៅទៀតនោះ អង្គការសហប្រជាជាតិក៏បានបដិសេធសំណើរបស់រដ្ឋថ្មីថ្មោងនេះក្នុងការបន្តសមាជិកភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិពីអតីតយូហ្គោស្លាវីទៀតផង ពោលគឺ សសយ​ មិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋស្របច្បាប់បន្តពីយូហ្គោស្លាវីឡើយ។[៩៥] រំលងមកដល់ឆ្នាំ២០០០ លោកមីឡូឆេវីជត្រូវបានតុលាការកំពូលចោទប្រកាន់ពីបទប្រព្រឹត្តិអំពើឃោរឃៅដែលបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងពេលកាន់អំណាចរយៈពេលដប់ឆ្នាំរបស់លោកនៅក្នុងប្រទេសស៊ែប៊ី និងក្នុងសង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវី។[៧២] បន្ទាប់ពីការផ្តួលស្លូបូដាំន មីឡូឆេវីជចេញពីអំណាចជាប្រធានាធិបតីនៃសហព័ន្ធនោះនៅក្នុងឆ្នាំ២០០០ សសយ ក៏បានបោះចោលនូវគោលបំណងប្រាថ្នាជារដ្ឋស្នងបន្តពីយូហ្គោស្លាវីរបស់ខ្លួន រួចបានមកទទួលយកសេចក្ដីសម្រេចរបស់គណៈកម្មាធិការមជ្ឈត្តវិនិច្ឆ័យបាដង់ទែរ ស្ដីអំពីការចែករំលែកភាពស្នងជារដ្ឋជាមួយអតីតសាធារណរដ្ឋយូហ្គោស្លាវីដទៃ ហើយបានដាក់ពាក្យស្នើសុំសមាជិកភាព អសប និងត្រូវបានទទួលចូលវិញនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០០។[១០] នៅរវាងឆ្នាំ១៩៩២ និងឆ្នាំ២០០០ ប្រទេសមួយចំនួន រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក បានសម្ដៅទៅ​ សសយ ថា ស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោ[៩៦] ព្រោះដោយសារពួកគេមិនទទួលស្គាល់ការទាមទាររបស់ សសយ ក្នុងនាមជារដ្ឋស្នងបន្តពីយូហ្គោស្លាវី។[៩៧] នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ រដ្ឋស្នងពីយូហ្គោស្លាវីទាំងប្រាំនាពេលនោះ បានរៀបចំតាក់តែងសេចក្តីព្រាងនៃកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីបញ្ហាស្នងរដ្ឋរបស់អតីតសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី។[៩៨][៩៩] ដោយបើកទំព័រថ្មីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីក៏បានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការរ​​បស់ខ្លួនមក ស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣។[១០០]

យោងតាមកិច្ចព្រមព្រៀងស្នងរដ្ឋដែលបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងវីយែននៅថ្ងៃទី២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០១ សម្បត្តិជាម្ចាស់ការទាំងប៉ុន្មានរបស់អតីតយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានបែងចែករវាងរដ្ឋស្នងចំនួនប្រាំ៖[៩៩]

នាម រដ្ឋធានី ទង់ជាតិ វរលញ្ឆករ កាលបរិច្ឆេទប្រកាសឯករាជ្យ សមាជិកភាពអង្គការសហប្រជាជាតិ[១០១]
សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី[ស ៣] បែលក្រាដ 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ២៧ មេសា ១៩៩២[ស ៤] 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ១ វិច្ឆិកា ២០០០[ស ៥]
សាធារណរដ្ឋបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន សារ៉ាសេវ៉ូ 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ៣ មីនា ១៩៩២ 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ២២ ឧសភា ១៩៩២
សាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី សាក្រិប 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ២៥ មិថុនា ១៩៩១ 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ២២ ឧសភា ១៩៩២
សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វាន[ស ៦] ស្កុបស៊ែ 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ៨ កញ្ញា ១៩៩១ 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ៨ មេសា ១៩៩៣
សាធារណរដ្ឋស្លូវេនី លូប្យាណា 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ២៥ មិថុនា ១៩៩១ 0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវ២២ ឧសភា ១៩៩២

រដ្ឋស្នង (២០០៦–បច្ចុប្បន្ន)

[កែប្រែ]

នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៦ ម៉ុងតេណេគ្រោបានក្លាយជាប្រទេសឯករាជ្យថ្មីមួយទៀត បន្ទាប់ពីប្រជាជនខ្លួនបានបោះសំឡេងភាគច្រើនគាំទ្រឯករាជ្យភាពនៅក្នុងប្រជាមតិខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៦ ដែលជាហេតុនាំឱ្យស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោលែងមានអត្ថិភាពជារដ្ឋប្រទេសតែមួយទៀត។ បន្ទាប់ពីឯករាជ្យភាពម៉ុងតេណេគ្រោ ប្រទេសស៊ែប៊ីបានក្លាយជារដ្ឋស្នងស្របច្បាប់បន្តពីស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោ ខណៈប្រទេសម៉ុងតេណេគ្រោថ្មីថ្មោងត្រូវដាក់ពាក្យសុំចូលជាសមាជិកភាពនៅតាមអង្គការអន្តរជាតិនានាឡើងវិញ។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៨ សាធារណរដ្ឋកូសូវ៉ូបានប្រកាសឯករាជ្យចេញពីស៊ែប៊ីដោយឯកតោភាគី នាំឱ្យកើតមានជម្លោះអធិបតេយ្យភាពដែលមានរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ សាធារណរដ្ឋកូសូវ៉ូគឺមិនមែនជារដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (អសប) ទេ ប៉ុន្តែរដ្ឋក្នុង អសប មួយចំនួន ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកនិងព្រមទាំងរដ្ឋសមាជិកផ្សេងៗនៃសហភាពអឺរ៉ុបជាដើម បានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋកូសូវ៉ូថាជារដ្ឋអធិបតេយ្យ។[១០២]

កូសូវ៉ូ ក្រូអាស៊ី បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន ម៉ាសេដ្វានខាងជើង ម៉ុងតេណេគ្រោ ស៊ែប៊ី ស្លូវេនី
ទង់ជាតិ កូសូវ៉ូ ក្រូអាស៊ី បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន ម៉ាសេដ្វានខាងជើង ម៉ុងតេណេហ្គ្រោ ស៊ែប៊ី ស្លូវេនី
វរលញ្ឆករ
ធានី ព្រីស្ទីណា សាក្រិប សារ៉ាសេវ៉ូ ស្កុបស៊ែ ប៉ូដកូរីកា បែលក្រាដ លូប្យាណា
ឯករាជ្យភាព ១៧ កុម្ភៈ
២០០៨ 		២៥ មិថុនា
១៩៩១ 		៣ មីនា
១៩៩២ 		៨ កញ្ញា
១៩៩១ 		៣ មិថុនា
២០០៦ 		៥ មិថុនា
២០០៦ 		២៥ មិថុនា
១៩៩១
ចំនួនប្រជាជន (២០១៨) ១,៨៨៦,២៥៩ ៤,១០៩,៦៦៩ ៣,៣០១,៧៧៩ ២,០៦៨,៩៧៩ ៦២២,៣៥៩ ៦,៩៨៨,២២១ ២,០៨៦,៥២៥
ក្រឡាផ្ទៃ ១០,៩០៨ គម២ ៥៦,៥៩៤ គម២ ៥១,១៩៧ គម២ ២៥,៧១៣ គម២ ១៣,៨១២ គម២ ៨៨,៣៦១ គម២ ២០,២៧៣ kគម២
ដង់ស៊ីតេ ១៥៩/គម២ ៧៤/គម២ ៦៩/គម២ ៨១/គម២ ៤៥/គម២ ៩១/គម២ ១០២/គម២
ផ្ទៃទឹក (%) ១.០០% ១.១% ០.០២% ១.០៩% ២.៦១% ០.១៣% ០.៦%
ផសស (មធ្យម) សរុប (២០២៣) ៩.៨១៥ ពាន់លានដុល្លារ ៧៣.៤៩០ ពាន់លានដុល្លារ ២៤.៥៣១ ពាន់លានដុល្លារ ១៥.០២៤ ពាន់លានដុល្លារ ៦.៦៧៤ ពាន់លានដុល្លារ ៦៨.៦៧៩ ពាន់លានដុល្លារ ៦៥.២០២ ពាន់លានដុល្លារ
ផសស (យអទ) ក្នុងម្នាក់ (២០២៣) ១៥,៣៩៨ ដុល្លារ ៤០,៤៨៤ ដុល្លារ ១៨,៩៥៦ ដុល្លារ ២១,១០៣ ដុល្លារ ២៧,៦១៦ ដុល្លារ ២៥,៧១៨ ដុល្លារ ៥២,៥១៧ ដុល្លារ
សន្ទស្សន៍ជីនី (២០១៨[១០៣]) ២៣.២ ២៩.៧ ៣៣.០ ៤៣.២ ៣៣.២ ២៩.៧ ២៥.៦
HDI (២០២១) ០.៧៥០ (ខ្ពស់) ០.៨៥៨ (ខ្ពស់ណាស់) ០.៧៨០ (ខ្ពស់) ០.៧៧០ (ខ្ពស់) ០.៨៣២ (ខ្ពស់ណាស់) ០.៨០២ (ខ្ពស់ណាស់) ០.៩១៨ (ខ្ពស់ណាស់)
ដែនកម្រិតកម្ពស់អន្តរជាល .xk .hr .ba .mk .me .rs .si
កូដហៅទូរស័ព្ទ +៣៨៣ +៣៨៥ +៣៨៧ +៣៨៩ +៣៨២ +៣៨១ +៣៨៦

ប្រជាសាស្ត្រ

[កែប្រែ]
Main articles: ប្រជាសាស្ត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី and ប្រជាសាស្ត្រនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី
ផែនទីជាតិពន្ធុយូហ្គោស្លាវី ផ្អែកលើទិន្នន័យជំរឿនឆ្នាំ១៩៩១ ផ្សព្វផ្សាយនិងបោះពុម្ពដោយ សេអ៊ីអា (ស៊ីអាយអេ) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២

ប្រទេសយូហ្គោស្លាវីជាដែនដីដែលក្រសោបមនុស្សជាតិសាសន៍ច្រើនក្រុម ហើយមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះទេ ក៏ថែមទាំងមានជំនឿសាសនាច្រើនប្រភេទនិងនិកាយផងដែរ។ នៅក្នុងចំណោមសាសនាជាច្រើនសរុបជាង ៤០ ទាំងអស់ដែលមានវត្តមាននៅយូហ្គោស្លាវី ឥស្លាមសាសនា រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក យូដាសាសនា និងលទ្ធិប្រូតេស្តង់ ក៏ដូចជានិកាយគ្រិស្តអូស្សូដក់បូព៌ា គឺជាសាសនាដ៏លេចធ្លោសម្បូរអ្នកកាន់ប្រតិបត្តិច្រើនជាងគេ។ ប្រជាសាស្ត្រសាសនាក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីបានប្រែប្រួលផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ពិសេសនៅមុននិងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ជំរឿនមួយដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២១ និងម្តងទៀតនៅឆ្នាំ១៩៤៨ បានបង្ហាញថា ប្រជាជនយូហ្គោស្លាវីប្រមាណ ៩៩% គឺមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយនឹងជំនឿសាសនានីមួយៗដែលខ្លួនជឿ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរបានបញ្ចប់ កម្មវិធីទំនើបកម្ម និងនគរូបនីយកម្មថ្មីៗដឹកនាំដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត បានទាញភាគរយអ្នកមានជំនឿសាសនាចុះយ៉ាងគំហុក។ ទោះជាយ៉ាងណា លទ្ធិជំនឿសាសនាផ្សេងៗនៅតែបន្តឈរមានលំនឹងនៅក្នុងសង្គមយូហ្គោស្លាវី ខណៈទំនាក់ទំនងរវាងសាសនាទៅនឹងសញ្ជាតិជនជាតិផ្សេងៗ បានបង្កការគំរាមកំហែងធ្ងន់ធ្ងរដល់គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តជុំវិញឯកភាពសាមគ្គីភាពជាតិ និងរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋផ្សេងៗ។ ថ្វីបើយូហ្គោស្លាវីជាអទេវនិយមរដ្ឋក្ដី ប៉ុន្តែផ្ទុយពីរដ្ឋសង្គមនិយមដទៃៗនៅសម័យនោះ ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅតែបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងសង្គម[១០៤] ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ បុរីវ៉ាទីកង់ក៏បានផ្ដើមធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយយូហ្គោស្លាវី រួចក្រោយមកបានធ្វើការរួមគ្នាព្យាយាមបញ្ឈប់សង្គ្រាមវៀតណាម។[១០៥] ដូចគ្នានេះដែរ ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់ស៊ែប៊ីត្រូវបានលើកតម្កើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយខុសពីបណ្ដាប្រទេសដទៃទៀតនៅប្លុកខាងកើត យូហ្គោស្លាវីមិនបានចូលដៃក្នុងយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងសាសនាណាក្នុងកម្រិតខ្ពស់នោះទេ។[១០៦]

នៅក្រោមរបបកុម្មុយនីស្ត ការស្ទង់មតិមួយដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ បានបង្ហាញថា ប្រជាជនយូហ្គោស្លាវីជាង ៧០% បានចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាអ្នកមានជំនឿសាសនា។ រដ្ឋដែលមានចំនួនមនុស្សកាន់សាសនាច្រើនជាងគេរួមមាន កូសូវ៉ូ (៩១%) និងបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន (៨៣.៨%)។ ចំពោះរដ្ឋដែលមានប្រជាជនកាន់សាសនាតិចជាងគេបំផុតវិញនោះរួមមាន ស្លូវេនី (៦៥.៤%) ស៊ែប៊ី (៦៣.៧%) និងក្រូអាស៊ី ៦៣.៦%។ ភាគរយនៃអ្នកគ្មានជំនឿសាសនាគឺមានអត្រាខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមជនជាតិយូហ្គោស្លាវី ពោលគឺ ៤៥% ខណៈជនជាតិស៊ែបគឺមានអត្រាខ្ពស់ច្រើនបន្ទាប់ ៤២%។[១០៧] ភាពខុសគ្នានៃជំនឿសាសនាដូចជា និកាយអូស្សូដក់របស់ស៊ែបនិងម៉ាសេដ្វាន កាតូលិកក្រូអាតនិងស្លូវេនី និងឥស្លាមបូស្នីនិងអាល់បានី បូករួមជាមួយនឹងកំណើនលទ្ធិជាតិនិយម គឺសុទ្ធតែជាកត្តាធំៗរួមចំណែកដល់ការដួលរលំយូហ្គោស្លាវីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។

ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវីគឺប្រកាន់គោលនយោបាយមជ្ឈការ ដោយគាបសង្កត់លើស្វ័យភាពរដ្ឋនីមួយៗ និងប្រកាសមនោគមវិជ្ជាផ្លូវការថា ជនជាតិស៊ែប ក្រូអាត បូស្នី ម៉ុងតេណេគ្រោ ម៉ាសេដ្វាន និងស្លូវេនី គឺសុទ្ធតែជាកុលសម្ព័ន្ធស្ថិតក្រោមប្រជាជាតិយូហ្គោស្លាវីតែមួយ ប៉ុន្តែសម្រាប់ជនជាតិក្រូអាត និងក្រុមជនជាតិដទៃៗគឺគេមិនបានយល់ឃើញបែបនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ជនជាតិផ្សេងៗបានចាត់ទុកវាជាការធ្វើស៊ែប៊ីនីយកម្មលើក្រុមជនជាតិយូហ្គោស្លាវីណាដែលមិនមែនជាជនជាតិស៊ែប៊ី។ បក្សកុម្មុយនីស្ត​កាន់អំណាច​នៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី គឺមានទំនោរប្រឆាំង​ដាច់ខាតចំពោះមនោគមវិជ្ជាមជ្ឈការជាតិសាសន៍ និងអនុត្តរភាពក្រោមអតីតរបបរាជានិយម ហើយផ្ទុយមកវិញ បានបែរមកលើកកម្ពស់​ភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ និងសង្គមយូហ្គោស្លាវីនិយម ក្រោមអត្ថន័យ "ភាតរភាព និងសាមគ្គីភាព" ខណៈដែលរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋផ្សេងៗត្រូវបានរៀបចំទៅតាមបែបសហព័ន្ធ។[១០៨]

ភាសា

[កែប្រែ]

ភាសាសំខាន់ៗបីនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីគឺ ភាសាស៊ែបូ-ក្រូអាត ស្លូវេនី និង ម៉ាសេដ្វាន។[១០៩] ស៊ែបូ-ក្រូអាត ដែលជាភាសាតែមួយគត់ដែលត្រូវបានដាក់បង្រៀននៅទូទាំងអតីតយូហ្គោស្លាវី នៅតែជាភាសាទីពីររបស់ជនជាតិស្លូវេនី និងម៉ាសេដ្វានជាច្រើននាក់ ជាពិសេសអ្នកដែលកើតនៅក្នុងសម័យកាលយូហ្គោស្លាវីនេះតែម្តង។[១១០]

កំណត់សម្គាល់

[កែប្រែ]
  1. ↑ ភាសាស៊ែប៊ី-ក្រូអាត៖ Jugoslavija / Југославија, ភាសាស្លូវេន៖ Jugoslavija, ភាសាម៉ាសេដ្វាន៖ Југославија, ភាសាអាល់បានី៖ Jugosllavia, ភាសាអារូម៉ង់៖ Iugoslavia, ភាសាហុងគ្រី៖ Jugoszlávia, រូស៊ីនប៉ាណូញាន៖ Югославия, ភាសាស្លូវ៉ាក៖ Juhoslávia, ភាសារ៉ូម៉ានី៖ Iugoslavia, ភាសាឆែក៖ Jugoslávie, ភាសាអ៊ីតាលី៖ Iugoslavia, ភាសាតួកគី៖ Yugoslavya, ភាសាប៊ុលហ្ការី៖ Югославия
  2. ↑ គណៈកម្មាធិការយូហ្គោស្លាវី ដែលដឹកនាំដោយអ្នកនយោបាយក្រូអាត ឈ្មោះអង់តេ ទ្រូមប៊ីគ បានបញ្ចុះបញ្ចូលក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តឱ្យគាំទ្រនូវការបង្កើតរដ្ឋស្លាវខាងត្បូងមួយឡើង ហើយលោកបានថ្លែងសំណើនេះនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសគ័រហ្វូ នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩១៧។[៦]
  3. ↑ ក្រោយមកបានប្ដូរឈ្មោះទៅ ស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣។
  4. ↑ ថ្ងៃប្រកាសបង្កើត សស យូហ្គោស្លាវី ឡើង។
  5. ↑ សមាជិកភាពត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យប្រទេសស៊ែប៊ីនៅ0កំហុស៖ ពេលវេលាមិនត្រឹមត្រូវថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៦។
  6. ↑ បានប្ដូរឈ្មោះទៅ សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានខាងជើង នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងប្រេស្ប៉ាត្រូវបានចុះ។

ឯកសារយោង

[កែប្រែ]
  1. ↑ "Statistical yearbook of Yugoslavia, 1955" (PDF). publikacije.stat.gov.rs. Federal People's Republic of Yugoslavia Federal Statistical Office.
  2. ↑ "Statistical yearbook of Yugoslavia, 1965" (PDF). publikacije.stat.gov.rs. Federal People's Republic of Yugoslavia Federal Statistical Office.
  3. ↑ "Statistical yearbook of Yugoslavia, 1975" (PDF). publikacije.stat.gov.rs. Federal People's Republic of Yugoslavia Federal Statistical Office.
  4. ↑ "Statistical yearbook of Yugoslavia, 1985" (PDF). publikacije.stat.gov.rs. Federal People's Republic of Yugoslavia Federal Statistical Office.
  5. ↑ "Statistical yearbook of Yugoslavia, 1991" (PDF). publikacije.stat.gov.rs. Federal People's Republic of Yugoslavia Federal Statistical Office.
  6. ↑ Spencer Tucker. Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History. Santa Barbara, California, US: ABC-CLIO, 2005. Pp. 1189.
  7. ↑ "orderofdanilo.org". Archived from the original on 16 May 2009. Retrieved 28 មីនា 2024. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  8. ↑ Huntington, Samuel P. (1996). The clash of civilizations and the remaking of world order. Simon & Schuster. p. 260. ល.ស.ប.អ. 978-0-684-84441-1. 
  9. ↑ "History, bloody history". BBC News. 24 March 1999. http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/kosovo/110492.stm. 
  10. ↑ ១០,០ ១០,១ "FR Yugoslavia Investment Profile 2001" (PDF). EBRD Country Promotion Programme. p. 3. Archived from the original (PDF) on 28 September 2011. Retrieved 31 មីនា 2024. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  11. ↑ Jezernik, Božidar (2023). Yugoslavia without Yugoslavs: The History of a National Idea. Berghahn Books. pp. 221–222. ល.ស.ប.អ. 9781805390442. https://books.google.com/books?id=UEmnEAAAQBAJ&pg=PA222. 
  12. ↑ Fenwick, Charles G. (1918). "Jugoslavic National Unity". The American Political Science Review 12 (4): 718–721. ISSN 0003-0554. DOI:10.2307/1945848.
  13. ↑ (1995)"Notes of the Month". The World Today 51 (8/9): 156. ISSN 0043-9134.
  14. ↑ ១៤,០ ១៤,១ ១៤,២ អានពី យូហ្គោស្លាវី នៅឯគេហទំព័រ Encyclopædia Britannica
  15. ↑ Ramet 2006, p. 73.
  16. ↑ Indiana University (October 2002). "Chronology 1929". indiana.edu. Archived from the original on 22 February 2015. Retrieved 1 April 2024.
  17. ↑ Indiana University (October 2002). "Chronology 1929". indiana.edu. Archived from the original on 22 February 2014. Retrieved 1 April 2024. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  18. ↑ "World War I: Treaties and Reparations". encyclopedia.ushmm.org. Retrieved 2 December 2025.
  19. ↑ Roberts, Geoffrey C. (7 August 1995). The Soviet Union and the Origins of the Second World War: Russo-German Relations and the Road to War, 1933-1941. The Making of the Twentieth Century. London: Bloomsbury Publishing. ល.ស.ប.អ. 978-1-349-24124-8. 
  20. ↑ Donia, Robert J.; Fine, John Van Antwerp (1994). Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed. Columbia University Press. p. 129. ល.ស.ប.អ. 9780231101615. https://books.google.com/books?id=stOIQ5GXIDgC&pg=PA129. 
  21. ↑ Atkeson, Edward B. (2011). The New Legions: American Strategy and the Responsibility of Power. Rowman & Littlefield. p. 141. ល.ស.ប.អ. 9781442213777. https://books.google.com/books?id=0QFUOVXylsQC&pg=PA141. 
  22. ↑ Roszkowski, Wojciech; Kofman, Jan (2016). Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century. Routledge. pp. 3465. ល.ស.ប.អ. 978-1-31747-593-4. https://books.google.com/books?id=RnKlDAAAQBAJ&pg=PA3465. 
  23. ↑ Yugoslavia (1934). Request by the Yugoslav Government Under Article 11, Paragraph 2, of the Covenant: Communication from the Yugoslav Government. League of Nations. pp. 8. https://books.google.com/books?id=zsTmAAAAMAAJ&q=cernozemski+bulgarian. 
  24. ↑ Banac, Ivo (1984). The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics. Cornell University Press. pp. 326. ល.ស.ប.អ. 978-0-8014-9493-2. https://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&dq=cernozemski+bulgarian&pg=PA326. 
  25. ↑ Groueff, Stéphane (1987). Crown of Thorns. Madison Books. pp. 224. ល.ស.ប.អ. 978-0-8191-5778-2. https://books.google.com/books?id=6B9pAAAAMAAJ&q=tchernozemski+bulgarian. 
  26. ↑ Kosta, Todorov (2007). Balkan Firebrand - The Autobiography of a Rebel Soldier and Statesman. Read Books. pp. 267. ល.ស.ប.អ. 978-1-4067-5375-2. https://books.google.com/books?id=N5-ixYvhfs8C&dq=1934+imro+bulgarian+Vlado&pg=PA261. 
  27. ↑ Maza, Sarah (31 May 2011). Violette Noziere: A Story of Murder in 1930s Paris. University of California Press. pp. 230. ល.ស.ប.អ. 978-0-520-94873-0. https://books.google.com/books?id=ViAANnwIYgUC&dq=chernozemski+bulgarian&pg=PA230. 
  28. ↑ "(ជាភាសាស៊ែប-ក្រូអាត) Краљевски намесници и чланови Народног претставништва положили су јуче заклетву на верност Њ. В. Кралу Петру II". Време. 12 October 1934. https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_EA14D129E93A8F6C7A1935AA12C320B4/1934/10/12?pageIndex=00003. 
  29. ↑ A. W. Palmer, "Revolt in Belgrade, March 27, 1941", History Today (March 1960) 10#3 pp 192–200.
  30. ↑ "6 April: Germany Invades Yugoslavia and Greece". arquivo.pt. Archived from the original on 15 October 2009. Retrieved 3 ធ្នូ 2025. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  31. ↑ Stephen A. Hart; British Broadcasting Corporation (17 February 2011). "Partisans: War in the Balkans 1941–1945". bbc.com. Archived from the original on 28 November 2011. Retrieved 3 December 2025.
  32. ↑ History Channel (2014). "Apr 17, 1941: Yugoslavia surrenders". history.com. Archived from the original on 21 February 2014. Retrieved 3 December 2025.
  33. ↑ Indiana University (October 2002). "Chronology 1929". indiana.edu. Archived from the original on 27 October 2014. Retrieved 3 December 2025. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  34. ↑ Goldberg, Harold J. (2019). Daily Life in Nazi-Occupied Europe. ABC-CLIO. p. 22. ល.ស.ប.អ. 9781440859120. https://books.google.com/books?id=h5q1DwAAQBAJ&pg=PA22. 
  35. ↑ Tomasevich, Jozo (2021). "Yugoslavia During the Second World War". ជា Vucinich, Wayne S.. Contemporary Yugoslavia: Twenty Years of Socialist Experiment. University of California Press. p. 79. ល.ស.ប.អ. 9780520369894. https://books.google.com/books?id=1FXuDwAAQBAJ&pg=PA79. 
  36. ↑ Pavlowitch, Stefan (2008). Hitler's New Disorder: The Second World War in Yugoslavia. Oxford University Press. p. 285. ល.ស.ប.អ. 9780199326631. https://books.google.com/books?id=ZK8SEAAAQBAJ&pg=PA285. 
  37. ↑ David Martin, Ally Betrayed: The Uncensored Story of Tito and Mihailovich, (New York: Prentice Hall, 1946), 34.
  38. ↑ Redžić, Enver (2005). Bosnia and Herzegovina in the Second World War. New York: Tylor and Francis. p. 155. ល.ស.ប.អ. 978-0-7146-5625-0. https://books.google.com/books?id=pVCx3jerQmYC&pg=PA155។ បានយកមក 3 December 2025. 
  39. ↑ Geiger, Vladimir (2012). "Human Losses of the Croats in World War II and the Immediate Post-War Period Caused by the Chetniks (Yugoslav Army in the Fatherand) and the Partisans (People's Liberation Army and the Partisan Detachments of Yugoslavia/Yugoslav Army) and the Communist Authorities: Numerical Indicators". Review of Croatian History VIII (1).
  40. ↑ Buchanan, Andrew N. (2019). World War II in Global Perspective, 1931-1953: A Short History. John Wiley & Sons. p. 189. ល.ស.ប.អ. 978-1-1193-6607-2. 
  41. ↑ Michael Lees, The Rape of Serbia: The British Role in Tito's Grab for Power, 1943–1944 (1990).
  42. ↑ James R. Arnold; Roberta Wiener (January 2012). Cold War: The Essential Reference Guide. ABC-CLIO. p. 216. ល.ស.ប.អ. 978-1-6106-9003-4. https://books.google.com/books?id=XRd6Y-oiFPAC&pg=PA216។ បានយកមក 4 December 2025. 
  43. ↑ Byford, Jovan (2020). Picturing Genocide in the Independent State of Croatia: Atrocity Images and the Contested Memory of the Second World War in the Balkans. Bloomsbury Publishing. p. 158. ល.ស.ប.អ. 978-1-3500-1597-5. https://books.google.com/books?id=N8LkDwAAQBAJ&pg=PA158. 
  44. ↑ Jessup, John E. (1989). A Chronology of Conflict and Resolution, 1945–1985. New York: Greenwood Press. ល.ស.ប.អ. 978-0-313-24308-0. 
  45. ↑ ៤៥,០ ៤៥,១ Arnold and Wiener (2012). Cold War: The Essential Reference Guide. Bloomsbury Academic. p. 216. ល.ស.ប.អ. 9781610690034. https://books.google.com/books?id=XRd6Y-oiFPAC&pg=PA216។ បានយកមក 4 December 2025. 
  46. ↑ John O. Iatrides; Linda Wrigley (2004). Greece at the Crossroads: The Civil War and Its Legacy. Penn State University Press. pp. 267–73. ល.ស.ប.អ. 9780271043302. https://books.google.com/books?id=Vv1t3D_3vjkC&pg=PA267។ បានយកមក 17 December 2025. 
  47. ↑ (2010)"Die orthodoxe Abweichung. Ansiedlungspolitik in der Vojvodina zwischen 1944 und 1947". Bohemica. A Journal of History and Civilisation in East Central Europe 50 (1): 95–120. DOI:10.18447/BoZ-2010-2474.
  48. ↑ Niebuhr, Robert Edward (2018). The Search for a Cold War Legitimacy: Foreign Policy and Tito's Yugoslavia. BRILL. p. 178. ល.ស.ប.អ. 978-9-0043-5899-7. https://books.google.com/books?id=asZKDwAAQBAJ&pg=PA178. 
  49. ↑ Čubrilo, Jasmina (2020). "The Museum of Contemporary Art in Belgrade and Post-Revolutionary Desire". ជា Garcia, Noemi de Haro; Mayayo, Jesús Carrillo, Patricia; Carrillo, Jesús. Making Art History in Europe After 1945. Routledge. pp. 125–128. ល.ស.ប.អ. 978-0-8153-9379-5. 
  50. ↑ Zimmerman, William (2014). Open Borders, Nonalignment, and the Political Evolution of Yugoslavia. Princeton University Press. p. 27. ល.ស.ប.អ. 978-1-4008-5848-4. https://books.google.com/books?id=TfX_AwAAQBAJ&pg=PA27. 
  51. ↑ John R. Lampe (1990). Yugoslav-American Economic Relations Since World War II. Duke University Press. pp. 28–37. ល.ស.ប.អ. 978-0822310617. https://archive.org/details/yugoslavamerican00lamp។ បានយកមក 19 December 2025. 
  52. ↑ "Tito is made president of Yugoslavia for life". History.com. 4 March 2010.
  53. ↑ ៥៣,០ ៥៣,១ ៥៣,២ Bureau of Public Affairs Office of Media Services (1976). Background Notes. United States Department of State. p. 4. https://books.google.com/books?id=eM8WAAAAYAAJ&pg=RA43-PA4. 
  54. ↑ Post Report. United States Department of State. 1985. p. 5. https://books.google.com/books?id=Mo2bAAAAMAAJ&pg=PA1. 
  55. ↑ Žilnik, Želimir (2009). "Yugoslavia: "Down with the Red Bourgeoisie!"". Bulletin of the GHI (1968: Memories and Legacies of a Global Revolt).
  56. ↑ ៥៦,០ ៥៦,១ Minahan, James B. (2009). The Complete Guide to National Symbols and Emblems [2 volumes]. ABC-CLIO. p. 366. ល.ស.ប.អ. 978-0-3133-4497-8. https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&pg=PA366. 
  57. ↑ ៥៧,០ ៥៧,១ Lalić, Alenka Braček; Prug, Danica, រៀs. (2021). Hidden Champions in Dynamically Changing Societies: Critical Success Factors for Market Leadership. Springer. p. 154. ល.ស.ប.អ. 978-3-03065-451-1. https://books.google.com/books?id=mUIsEAAAQBAJ&pg=PA154. 
  58. ↑ Horowitz, Shale (2005). From Ethnic Conflict to Stillborn Reform: The Former Soviet Union and Yugoslavia. Texas A&M University Press. p. 150. ល.ស.ប.អ. 978-1-5854-4396-3. https://books.google.com/books?id=XjbDX9MVKWwC&pg=PA150. 
  59. ↑ Huszka, Beata (2013). Secessionist Movements and Ethnic Conflict: Debate-Framing and Rhetoric in Independence Campaigns. Routledge. p. 68. ល.ស.ប.អ. 9781134687848. https://books.google.com/books?id=uTlnAQAAQBAJ&pg=PA68. 
  60. ↑ Bell, Jared O. (2018). Frozen Justice: Lessons from Bosnia and Herzegovina's Failed Transitional Justice Strategy. Vernon Press. p. 40. ល.ស.ប.អ. 978-1-6227-3204-3. https://books.google.com/books?id=0biEDwAAQBAJ&pg=PA40. 
  61. ↑ Paulston, Christina Bratt; Peckham, Donald, រៀs. (1998). Linguistic Minorities in Central and Eastern Europe. Multilingual Matters. p. 43. ល.ស.ប.អ. 978-1-8535-9416-8. https://books.google.com/books?id=sHB1kFCB4wYC&pg=PA43. 
  62. ↑ Ker-Lindsay, James (2012). The Foreign Policy of Counter Secession: Preventing the Recognition of Contested States. Oxford University Press. p. 33. ល.ស.ប.អ. 9780199698394. https://books.google.com/books?id=4PwmeRG9QsUC&pg=PA33. 
  63. ↑ Malley-Morrison, Kathleen, រៀ. (2009). State Violence and the Right to Peace: An International Survey of the Views of Ordinary People, Volume 1. ABC-CLIO. p. 28. ល.ស.ប.អ. 978-0-2759-9652-9. https://books.google.com/books?id=hV-y4BNWTt0C&pg=RA1-PA28. 
  64. ↑ "(ជាភាសាស៊ែប៊ី) Raduša 72: Popović je prvi ubijen iz snajpera, a onda su teroristi likvidirani". vijesti.me. Retrieved 14 January 2026.
  65. ↑ "Inspirisao ih fratar". Politika ekspres. 28 September 1985. 
  66. ↑ Karan, Ljuban (2006). Bio sam oficir KOS-a. Belgrade: Filip Višnjić, Blic. pp. 32–40. 
  67. ↑ ៦៧,០ ៦៧,១ ៦៧,២ Baten, Joerg, រៀ. (2016). A History of the Global Economy. Cambridge University Press. p. 64. ល.ស.ប.អ. 978-1-1071-0470-9. https://books.google.com/books?id=gmOKCwAAQBAJ&pg=PA64. 
  68. ↑ "YUGOSLAVIA'S BALANCE OF PAYMENTS: IN THE BLACK THOUGH NOT FOR LONG" (PDF).
  69. ↑ Eade, Deborah (1998). From Conflict to Peace in a Changing World: Social Reconstruction in Times of Transition. Oxfam. p. 40. ល.ស.ប.អ. 978-0-8559-8395-6. 
  70. ↑ ៧០,០ ៧០,១ (1996)"Dismantling Former Yugoslavia: Recolonising Bosnia". Economic and Political Weekly 31 (9): 521–525.
  71. ↑ ៧១,០ ៧១,១ Allcock, et al. eds., Conflict in the Former Yugoslavia: An Encyclopedia (1998)[ទំព័រត្រូវការ]
  72. ↑ ៧២,០ ៧២,១ ៧២,២ ៧២,៣ Hunt, Michael (2014). The World Transformed 1945 to the Present. New York: Oxford University Press. pp. 522. ល.ស.ប.អ. 978-0-19-937102-0. 
  73. ↑ Roberts, Elizabeth (2007). Realm of the Black Mountain: A History of Montenegro. Cornell University Press. p. 432. ល.ស.ប.អ. 9780801446016. https://books.google.com/books?id=G62MCZ3RiIEC&pg=PA432. 
  74. ↑ Djokić, Dejan (2023). A Concise History of Serbia. Cambridge University Press. p. 461. ល.ស.ប.អ. 9781009308656. https://books.google.com/books?id=aROpEAAAQBAJ&pg=PA461. 
  75. ↑ Howe, Marvin (12 July 1982). "Exodus of Serbians Stirs Province in Yugoslavia". The New York Times. https://www.nytimes.com/1982/07/12/world/exodus-of-serbians-stirs-province-in-yugoslavia.html. 
  76. ↑ Kingsbury, Damien (2021). Separatism and the State. Taylor & Francis. p. 84. ល.ស.ប.អ. 9781000368703. https://books.google.com/books?id=zroYEAAAQBAJ&pg=PA84. 
  77. ↑ Meier, Viktor (1999). Yugoslavia: a history of its demise. Routledge. pp. 84–85. ល.ស.ប.អ. 9780415185967. https://books.google.com/books?id=1oYiKrmTL7EC&pg=PA84. 
  78. ↑ Borgeryd, Anna J. (1999). Managing Intercollective Conflict: Prevailing Structures and Global Challenges. Universal-Publishers. p. 213. ល.ស.ប.អ. 9781581120431. https://books.google.com/books?id=PmrClo4yBtQC&pg=PA213. 
  79. ↑ Athanasiou, Athena (2017). Agonistic Mourning: Political Dissidence and the Women in Black. Edinburgh University Press. ល.ស.ប.អ. 9781474420174. https://books.google.com/books?id=kDZYDwAAQBAJ&pg=PT55. 
  80. ↑ Moore, Adam (2013). Peacebuilding in Practice: Local Experience in Two Bosnian Towns. Cornell University Press. ល.ស.ប.អ. 9780801469558. https://books.google.com/books?id=ac8OAAAAQBAJ&pg=PT41. 
  81. ↑ Lukic, Renéo; Lynch, Allen (1996). Europe from the Balkans to the Urals: The Disintegration of Yugoslavia and the Soviet Union. SIPRI. p. 277. ល.ស.ប.អ. 9780198292005. https://books.google.com/books?id=WPhhLfp8huIC&pg=PA277. 
  82. ↑ Kamusella, Tomasz (2018). Ethnic Cleansing During the Cold War: The Forgotten 1989 Expulsion of Turks from Communist Bulgaria. Routledge. p. 1760, 1775. ល.ស.ប.អ. 9781351062688. https://books.google.com/books?id=1jVlDwAAQBAJ. 
  83. ↑ Zupančič, Rok; Pejič, Nina (2018). Limits to the European Union's Normative Power in a Post-conflict Society: EULEX and Peacebuilding in Kosovo. Springer. p. 39. ល.ស.ប.អ. 9783319778242. https://books.google.com/books?id=gQxWDwAAQBAJ&pg=PA39. 
  84. ↑ Grimmett, Richard F. (2010). Instances of Use of United States Armed Forces Abroad, 1798-2008. DIANE Publishing. p. 17. ល.ស.ប.អ. 9781437920604. 
  85. ↑ "Resolution 721". N.A.T.O. 25 September 1991. Archived from the original on 29 June 2006. Retrieved 19 January 2026.
  86. ↑ Calic, Marie-Janine (2019). A History of Yugoslavia. Purdue University Press. p. 124. ល.ស.ប.អ. 9781612495644. https://books.google.com/books?id=yoyVEAAAQBAJ&pg=PA301. 
  87. ↑ ៨៧,០ ៨៧,១ Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995, Volume 1. Central Intelligence Agency. 2002. p. 123. ល.ស.ប.អ. 9780160664724. https://books.google.com/books?id=xUS8--YFrlYC&pg=PA123. 
  88. ↑ Troebst, Stefan; Daftary, Farimah, រៀs. (2004). Radical Ethnic Movements in Contemporary Europe. Berghahn Books. p. 123. ល.ស.ប.អ. 9781571816955. https://books.google.com/books?id=1znSGN88vrAC&pg=PA123. 
  89. ↑ Eralp, Doğa Ulaş (2012). Politics of the European Union in Bosnia-Herzegovina: Between Conflict and Democracy. Lexington Books. pp. 14–15. ល.ស.ប.អ. 978-0-7391-4945-4. https://books.google.com/books?id=LTfkeFItiDMC&pg=PA15។ បានយកមក 19 January 2026. 
  90. ↑ Meier, Viktor (2005). Yugoslavia: A History of its Demise. Routledge. p. xiv. ល.ស.ប.អ. 978-1-1346-6510-5. https://books.google.com/books?id=ef4OS4ZYZKUC&pg=PR14. 
  91. ↑ Vidmar, Jure (2013). Democratic Statehood in International Law: The Emergence of New States in Post-Cold War Practice. Bloomsbury Publishing. p. 98. ល.ស.ប.អ. 978-1-7822-5090-6. https://books.google.com/books?id=g4bbBAAAQBAJ&pg=PA98. 
  92. ↑ Stelkens, Ulrich; Andrijauskaitė, Agnė, រៀs. (2020). Good Administration and the Council of Europe: Law, Principles, and Effectiveness. Oxford University Press. p. 689. ល.ស.ប.អ. 978-0-1988-6153-9. https://books.google.com/books?id=YSX3DwAAQBAJ&pg=PA689. 
  93. ↑ Calic, Marie-Janine (2013). Ingrao, Charles W.; Emmert, Thomas Allan. រៀs. Confronting the Yugoslav Controversies: A Scholars' Initiative. Purdue University Press. p. 124. ល.ស.ប.អ. 978-1-5575-3617-4. https://books.google.com/books?id=IDMhDgCJCe0C&pg=PA124. 
  94. ↑ Whitney, Craig R. (15 December 1995). "BALKAN ACCORD: THE OVERVIEW;Balkan Foes Sign Peace Pact, Dividing An Unpacified Bosnia". The New York Times. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/1995/12/15/world/balkan-accord-overview-balkan-foes-sign-peace-pact-dividing-unpacified-bosnia.html. 
  95. ↑ "Participation of Former Yugoslav States in the United Nations". Max Planck Yearbook of United Nations Law. pp. 241–243. http://www.mpil.de/shared/data/pdf/pdfmpunyb/wood_1.pdf.  Archived 13 June 2010[Date mismatch] at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន.
  96. ↑ 1999 CIA World Factbook: Serbia and Montenegro Archived 17 September 2011 at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន.
  97. ↑ "CIA – The World Factbook 1999 – Serbia and Montenegro". 16 August 2000. Archived from the original on 16 August 2000. Retrieved 20 January 2026. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  98. ↑ "Yugoslav Agreement on Succession Issues (2001)". Archived from the original on 26 May 2012. Retrieved 20 January 2026. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)
  99. ↑ ៩៩,០ ៩៩,១ (2002). "Agreement on Succession Issues Between the Five Successor States of the Former State of Yugoslavia". International Legal Materials 41 (1): 3–36. DOI:10.1017/s0020782900009141.
  100. ↑ "Name Change of Yugoslavia to Serbia and Montenegro". Federal Register. National Archives & Records Administration of the United States Government. 22 January 2004. Retrieved 20 January 2026.
  101. ↑ "Member States". United Nations. Archived from the original on 27 June 2017. Retrieved 21 January 2026.
  102. ↑ "U.S. and most of the EU recognize Kosovo". The New York Times. 18 February 2008. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/2008/02/18/world/europe/18iht-kosovo.3.10148493.html. 
  103. ↑ សន្ទស្សន៍ជីនី
  104. ↑ The Encyclodedia of Christianity. 5. William B. Eerdmans Publishing Company. 2008. p. 513. ល.ស.ប.អ. 9780802824172. https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&pg=PA513។ បានយកមក 22 January 2026. 
  105. ↑ Klasić, Hrvoje (11 January 2018). "DETALJI NEOČEKIVANE SURADNJE DVIJU SUPROTSTAVLJENIH STRANA Kako su Tito i Sveta Stolica došli na ideju da zajedno pokušaju zaustaviti rat u Vijetnamu". Jutarnji list. Retrieved 22 January 2026.
  106. ↑ Tomka, Miklós (2011). Expanding Religion: Religious Revival in Post-communist Central and Eastern Europe. Walter de Gruyter. pp. 44. ល.ស.ប.អ. 9783110228151. https://books.google.com/books?id=VxM04Jdr1NEC&dq=yugoslavia&pg=PA44. 
  107. ↑ Perica, Vjekoslav (2002). "8. Flames and Shrines: The Serbian Church and Serbian Nationalist Movement in the 1980s". Balkan Idols: Religion and Nationalism in Yugoslav States. Oxford University Press. p. 132. អ.វ.ល.:10.1093/0195148568.001.0001. ល.ស.ប.អ. 0-19-517429-1. 
  108. ↑ Bougarel, Xavier (2003). "Bosnian Muslims and the Yugoslav Idea". ជា Djokić, Dejan. Yugoslavism: Histories of a Failed Idea, 1918-1992. London: C. Hurst & Co.. pp. 100–114. ល.ស.ប.អ. 1-85065-663-0. https://books.google.com/books?id=ZMyZdvTympMC. 
  109. ↑ (Fall 1967)"Language and Nationalism in Yugoslavia.". Canadian Slavic Studies 1 (3): 333–347.
  110. ↑ Törnquist-Plewa, Barbara (2002). Resic, Sanimir. រៀ. The Balkans in Focus: Cultural Boundaries in Europe. Lund, Sweden: Nordic Academic Press. p. 198. ល.ស.ប.អ. 9789187121708. ម.ប.គ.ល. 802047788. https://books.google.com/books?id=6YuBEAAAQBAJ&dq=%22Od%20Vardara%20pa%20do%20Triglava%22&pg=PA198. 

អានបន្ថែម

[កែប្រែ]

ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសតិ

[កែប្រែ]
  • Antolovi, Michael. "Writing History under the 'Dictatorship of the Proletariat': Yugoslav Historiography 1945–1991." Revista de História das Ideias 39 (2021): 49–73. online
  • Banac, Ivo. "Yugoslavia." American Historical Review 97.4 (1992): 1084–1104. online
  • Banac, Ivo. "The dissolution of Yugoslav historiography." in Beyond Yugoslavia (Routledge, 2019) pp. 39–65. [១]
  • Beloff, Nora (1986). Tito's Flawed Legacy: Yugoslavia and the West Since 1939. Westview Pr. ល.ស.ប.អ. 978-0-8133-0322-2.  online
  • Brunnbauer, Ulf. "Serving the Nation: Historiography in the Republic of Macedonia (FYROM) After Socialism." Historein 4 (2003): 161–182. online
  • Carter, April (1989). Marshal Tito: A Bibliography. Greenwood Press. ល.ស.ប.អ. 978-0-313-28087-0. 
  • Cicic, Ana. "Yugoslavia Revisited: Contested Histories through Public Memories of President Tito." (2020). online
  • Cosovschi, Agustin. "Seeing and Imagining the Land of Tito: Oscar Waiss and the Geography of Socialist Yugoslavia." Balkanologie. Revue d'études pluridisciplinaires 17.1 (2022). online
  • Dimić, Ljubodrag. "Historiography on the Cold War in Yugoslavia: from ideology to science." Cold War History 8.2 (2008): 285–297. https://doi.org/10.1080/14682740802018835
  • Foster, Samuel. Yugoslavia in the British imagination: Peace, war and peasants before Tito (Bloomsbury Publishing, 2021) online. See also online book review
  • Hoepken, Wolfgang. "War, memory, and education in a fragmented society: The case of Yugoslavia." East European Politics and Societies 13.1 (1998): 190–227. online
  • Juhász, József. "Paradigms and narratives in the historiography on the disintegration of Yugoslavia." Journal of Contemporary Central and Eastern Europe (2023): 1–12. online
  • Karge, Heike. "Mediated remembrance: local practices of remembering the Second World War in Tito's Yugoslavia." European Review of History—Revue européenne d'histoire 16.1 (2009): 49–62. [២]
  • Kevo, Tomislav. "The Image of Socialist Yugoslavia in Croatian Historiography." (2013). online Archived 23 December 2023 at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន.
  • Lampe, John R: Yugoslavia As History: Twice There Was a Country (1996) ISBN 0-521-46705-5
  • Perović, Jeronim. "The Tito-Stalin split: a reassessment in light of new evidence." Journal of Cold War Studies 9.2 (2007): 32–63. online
  • Sindbæk, Tea. "The fall and rise of a national hero: interpretations of Draža Mihailović and the Chetniks in Yugoslavia and Serbia since 1945." Journal of contemporary European studies 17.1 (2009): 47–59. online
  • Sindbæk, Tea. "World War II genocides in Yugoslav historiography." (2006). online[តំណភ្ជាប់ខូច]
  • Stallaerts, Robert. "Historiography in the Former and New Yugoslavia." Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis 3 (1999): 4+ online.
  • Tromp, Nevanka. "Ongoing Disintegration of Yugoslavia: historiography of the conflict that won't go away." Leidschrift 36.november: 30 jaar postcommunisme. Op zoek naar een nieuw evenwicht (2021): 31–48. [៣][តំណភ្ជាប់ខូច]
  • Trošt, Tamara P. "The image of Josip Broz Tito in post-Yugoslavia: Between national and local memory." in Ruler Personality Cults from Empires to Nation-States and Beyond (Routledge, 2020) pp. 143–162. online

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

[កែប្រែ]
វិគីមេឌាទូទៅមានមេឌាដែលទាក់ទងទៅនឹង: យូហ្គោស្លាវី
វិគីពាក្យពេជន៍មានដកស្រង់​ពាក្យពេជន៍​ទាក់ទង​នឹង យូហ្គោស្លាវី ។
វិគីនានុក្រមខ្មែរ
វិគីនានុក្រមខ្មែរ
វិគីនានុក្រមខ្មែរមានអត្ថន័យពាក្យ ​អំពី:
បានពី "https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=យូហ្គោស្លាវី&oldid=331243"