ព្រះបាទនរោត្តម

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ព្រះបាទនរោត្តម
ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា
រជ្ជកាល១៨៥៩-១៩០៤
រាជ្យមុនព្រះបាទអង្គឌួង
រាជ្យបន្តព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ
ព្រះនាមពេញ
ព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្តេចព្រះនរោត្តម
បិតាព្រះបាទអង្គឌួង
សុគតក្រុងឧដុង្គ
សាសនាព្រះពុទ្ធសាសនា និងក្រុងឧដុង្គ

ព្រះបាទនរោត្តម (ឆ្នាំ១៨៥៩-ឆ្នាំ១៩០៤)[កែប្រែ]

នៅពេលដែលព្រះបាទហរិរក្សារាមាឥស្សរាធិបតីសោយទីវង្គតទៅ ពួកព្រហ្មណ៍បុរោហិត បានលើកព្រះរាជបុត្រច្បង ព្រះនាម អង្គច្រឡឹង ឬអង្គវតីឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិពីព្រះរាជបិតានៅរាជធានីឧដុង្គ។ កិច្ចការ ដែលព្រះអង្គត្រូវបំពេញជាដំបូង គឺជាការថ្វាយដំណើងទៅព្រះចៅសៀមពីការជ្រើសរើសឱ្យព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជ្យ។ ព្រះចៅសៀមបានបញ្ជូនមន្ត្រីម្នាក់មករាជធានីឧដុង្គ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការយល់ព្រមឱ្យព្រះអង្គ និងដើម្បីចូលរួមក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យព្រះរាជសពព្រះបាទអង្គឌួងផង។ នៅពេលជាមួយគ្នានោះ ព្រះអង្គស៊ីវត្ថា ព្រះរាជបុត្រទី៣ របស់ព្រះបាទអង្គឌួង ក៏បានយាងត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ។

ការតស៊ូរបស់ខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម[កែប្រែ]

នៅខាងដើមនៃរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទនរោត្តម ខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោមបានបន្តការតស៊ូរបស់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងអំពើឈានពានរបស់យួនទៀត។ នៅឆ្នាំ១៨៥៩ ពួកយួនបានរៀបចំគម្រោងការថ្មី ដើម្បីទាក់ទាញពួកចាម ដែលកៀសទៅនៅខេត្តមាន់ជ្រូកឱ្យចូលខាងខ្លួន។ ដូច្នោះខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោមត្រូវតស៊ូជាថ្មីទៀត។ លោក សេនាសួស និងបក្សពួករបស់លោកបានក្រោកឡើងប្រយុទ្ធនឹងយួននៅមហាទប់ និងចុងបល្លង្កក្នុងខេត្រឃ្លាំង។ ក្នុងរយៈពេល ៣ឆ្នាំនៃការតស៊ូខាងខ្មែរតែងតែទទួលបានជោគជ័យជានិច្ច ប៉ុន្តែជាអកុសលនៅទីបំផុត លោកសេនាសួស ត្រូវទទួលមរណភាពដោយថ្នាំបំពុលរបស់ពួកចាម ដែលចុះចូលខាងយួន។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់មកទៀតគឺនៅឆ្នាំ១៨៦០ មានប្អូនពីរនាក់ ឈ្មោះសេនាទា និងសេនាមន បានក្រោកឡើងប្រឆាំងនឹងយួនទៀតនៅលំពូយាក្នុងខេត្តឃ្លាំង ដដែល។ មុនដំបូងខ្មែរទន់ដៃជាងត្រូវដកថយទៅខេត្តពលលាវ នៅត្រង់តំបន់ត្រាខា។ ក្រោយមកក៏បានជោគជ័យវិញ ហើយដេញតាមកំចាត់ទ័ពយួនរហូតដល់ពាមពលលាវ បុន្តែនៅទីនោះមានទ័ពយួនជំនួយហើយលោកសេនាទាក៏ត្រូវទទួលមរណភាពដោយត្រូវគ្រាប់កាំភ្លើងជ្វាបាញ់។ សពរបស់លោកត្រូវបានគេដឹងនាំទៅកប់នៅក្បែរវត្តខ្វែងបបែល ក្នុងភូមិហ៊ីង ហួយ សព្វថ្ងៃ [១]

ការបះបោររបស់ព្រះអង្គសុីវត្ថា[កែប្រែ]

លោក មូ៊រ៉ា (Moura) បានសរសេរថា ទោះបីព្រះបាទនរោត្តម ទ្រង់បានទទួលរាក់ទាក់ និងជួយទម្រុកបម្រុងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គមិនអាចបំបាត់ឱ្យអស់នូវការច្រណែនរបស់ព្រះអនុជរបស់ព្រះអង្គដែរ។ ដោយមិនមានហេតុផលអ្វីឱ្យបានសមរម្យផង ព្រះអង្គសុីវត្ថាបាន គិតថា ព្រះរាមព្រះអង្គទាំងពីរគឺ ព្រះបាទនរោត្តម និងព្រះបាទសុីសុវត្ថិ មិនមានសិទ្ធិឡើងសោយរាជសម្បត្តិ ដែលត្រូវបានទៅព្រះអង្គជាដាច់ខាត។ ម្លោះហើយបានព្រះអង្គបញ្ចេញអកប្បកិរិយារឹងរួស មិនគោរព មិនស្តាប់បង្គាប់ព្រះរាម មិនឡើងគាល់ព្រះរាមហើយនៅទៅបំផុតបានគេចបាត់ពីរាជធានីតែម្តងនៅឆ្នាំ១៨៦១។ ចម្បាំងគ្នាឯងនៅក្នុងស្រុកត្រូវបានកើតឡើងជាថ្មីទៀត។ តែមិនបានយូរប៉ុន្មានព្រះអង្គសុីវត្ថា បានភៀសព្រះអង្គទៅស្រុកសៀម ជាមួយព្រះអនុជនាម សិរីវង្ស។ ទោះបីព្រះអង្គភៀសទៅហើយចម្បាំងនៅមិនទាន់ចប់ ព្រះបក្សពួករបស់ព្រះអង្គគឺស្នង ឈ្មោះ សូរ និងកំហែងយុទ្ធា (ឯកសារខ្លះថា ឈ្មោះមនោកែវ) បានបន្តសកម្មភាពតទៅទៀត។ មេដឹកនាំទាំងពីរបានទៅបំបះបំបោរ រាស្រ្តនៅតំបន់បាភ្នំ-ស្វាយរៀង ឯពួកចៅហ្វាយខេត្តសឹងចុះចូលទាំងអស់។ ពួកបះបោរបានលើកទៅវាយយកក្រុងភ្នំពេញ។ ពេលនោះ ដោយព្រះបាទនរោត្តមមានទ័ពគ្រប់គ្រាន់ ទ្រង់បានភៀសព្រះអង្គទៅគង់នៅខេត្តបាត់ដំបងសិន។ រាជធានីឧដុង្គត្រូវបានយកបានទៀត ប៉ុន្តែចាម ជ្វា ដែលរស់ទៅមាត់ជ្រូកពីមុនបានសូមព្រះបាទនរោត្តម ធ្វើរាជការថ្វាយហើយបាបប្រយុទ្ធនឹងពួកបះបោរវិញ ពេលនោះព្រះចៅសៀមបានឱ្យយាងព្រះបាទនរោត្តម ទៅបឹងកក។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តទឿតនៅត្រើយខាងកើត។ ជោគជ័យត្រូវបានទៅលើទ័ពរបស់ព្រះបាទនរោត្តម ដែលបានយាងត្រឡប់ចូលប្រទេសវិញនៅខែមិនា ឆ្នាំ១៨៦២ ដោយមានការគាំទ្រពីព្រះចៅសៀម។ នៅខែតុលា នៅឆ្នាំដដែលកំហែងយុទ្ធ ត្រូវបានគេសម្លាប់ រីឯស្នងសូរត្រូវរបួសបានភៀសខ្លួនទៅស្រុកក្រោម ទៅពឹងពាក់មេទ័ពបារាំងនៅរោងដំរី បារាំងក៏បានចាប់យកទៅដាក់ក្នុងកោះ។ ដូច្នោះ វិបត្តិក្នុងរាជវង្សក៏ត្រូវបានដោះស្រាយបានពីពេលនោះមក។

កំណែទម្រង់ជាលើកដំបូង[កែប្រែ]

នៅឆ្នាំ១៨៧០ ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ ព្រះអនុជរបស់ព្រះបាទនរោត្តម បានយាងពីព្រៃនគរចូលស្រុកខ្មែរវិញហើយបានតែងតាំងជាមហាឧបរាជ។ នៅឆ្នាំ១៨៧៦ ព្រះអង្គសុីវត្ថា ដែលភៀសព្រះកាយទៅស្រុកសៀមពីមុនបានត្រឡបចូលស្រុកវិញ ហើយបានបំបះបំបោររាស្រ្តម្តងទៀតនៅត្រង់ បាភ្នំ រំដួល និងព្រៃវែង។ តាមរាជពង្សាវតាខ្មែរថា នេះជាឧបាយកលថ្មីមួយទៀតរបស់សៀម ដែលបានគិតថា បើបានបារាំងទំនុកបំរុងយូរ មុនជាទាមទារយកទឹកដីដែលសៀមបានយករួចហើយ ទើបសៀមឱ្យព្រះអង្គសុីវត្ថាមកច្បាំងដណ្តើមរាជ្យ។ លើសពីនេះទៀត ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ ដែលជាមហាឧបរាជបានបង្កាប់ឱ្យរាបទាបវិញដោយមានជំនួសពីទ័ពបារាំងផង។

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១៦៣