សាសនា​សកល

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search

១-សាសនាព្រះពុទ្ធ(Buddha Religion)[កែប្រែ]

-ព្រះពុទ្ធសាសនា​​​​​​ មានដើមកំណើតនៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុង​សតវត្ស​ទី៦មុន​គ.ស​ គឺប្រហែលគ្នានឹងការចាប់កំណើតលទ្ធិព្រហហ្មណ៏សាសនានាសម័យកាលទី២ដែរ។

លុះក្រោយមក​ ក្មុងរជ្ជកាលព្រះបាទកនិស្ក:ក្នុង​ស.វទី១​នែ​គ.ស ព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏បានចែកជាពីរនិកាយ:

១​- និកាយហិនយាន:[កែប្រែ]

និកាយហិនយាន​ចែកចេទៅទិសខាងត្បូងនែប្រទេសឥណ្ឌា​ ហៅថាទក្ខិណនិកាយ គឺជាយានតូចចង្អៀតអាចផ្ទុកសត្វលោក​ទៅកាន់និព្វានបានចំនួនតិច​

វិន័យតឺងតែង​​ ពីបាកប្រតិបត្តិតាម​​ ក្រសំរេចបាននិព្វាន និកាយនេះនិយមធម៌ចាស់ គោរពតាមពុទ្ធោវាទព្រះសមណគោតម​ ដែលត្រាស់ដឹងសម្តែងរួចមកហើយ

ក្នុងគម្ពីរត្រៃបិដក។​ ប្រទេសកាន់និកាយហិនយានរួមមាន កម្ពុជា​ ឡាវ ភូមា​ ឥណ្ឌា​​​​​​ នេប៉ាល់​ សិរីលង្កា។

ទ្រឹស្តី​គោល នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី(មហាយាន)

ទ្រឹស្តី​សំខាន់បំផុត​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ ទស្សនវិជ្ជា ​នៃ​ការ​​វិភាគ ឥតឈប់ឈរ នៃដំណើរជីវិត ពោល​គឺ​មិន​មែន​ជា​ការ​គោរព​ត្រឹម​តែ​​ច្បាប់សីលធម៌ ឬ ពិធីបុណ្យ​ខាង​សាសនា​នោះ​ទេ ។ ទ្រឹស្តីចម្បង​បំផុត នៃពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ​ អរិយសច្ចៈ​ ៤ (ចតុរារិយសច្ច) ។ អរិយសច្ច គឺ​ ការពិត​ដ៏​ប្រពៃ​បំផុត ​ឥត​ក្លែង​បន្លំ​កើត ពោល​គឺ ទុក្ខ, ទុក្ខសមុទយ, ទុក្ខនិរោធ, និង ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ។ បើ​និយាយ​តាម​ភាសា​សាមញ្ញ អរិយសច្ចៈ ៤ គឺ ការ​ស្គាល់​​​បញ្ហា, ការ​រក​​មូល​ហេតុ​នៃ​បញ្ហា, ការ​ដឹង​ថា​បញ្ហា​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បាន, និង ការ​រក​​​វិធី​ដោះស្រាយបញ្ហា និង ការ​អនុវត្តន៍​​តាម​វិធី​នោះ(ប្រតិបត្តិ)​ ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ លុះ​ត្រា​តែ​​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​រួច ។ ចំណុច​សំខាន់​បំផុត​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ ​ម្ចាស់​បញ្ហា ​ជា​ អ្នក​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា ដោយ​ខ្លួន​ឯង ពោល​គឺ ​មិន​ទំលាក់​កំហុស​​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​ដោះ​ស្រាយ ឬ​ ពឹង​អាទិទេព (God) ឬ ព្រះ​ពោធិសត្វ ណា​មួយ ឲ្យ​​ជួយ​ដោះស្រាយទេ ។ ដូច​ជា​ពុទ្ធភាសិត​ នៅ​ក្នុង​ គាថា​ធម្មបទ ថា "អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ កោ ហិ នាថោ បរោ សិយា ។ អត្តនា ហិ សុទន្តេនា នាថំ លភតិ ទុល្លភំ" "ខ្លួន​ជា​ទីពឹង​របស់​ខ្លួន អ្នក​ដទៃ​ជា​ទីពឹង​ដូច​ម្តេច​បាន ព្រោះ​បុគ្គល​អ្នក​មាន​ខ្លួន​ហ្វឹកហ្វឺន​ល្អ​ហើយ រមែង​បាន​នូវ​ទីពឹង ដែល​គេ​បាន​ដោយ​កម្រ" ។

ប្រភពនៃការបង្រៀន

គ្រឹះនៃការបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទីបែកចេញមកអំពី វិភជ្ជវាទ Vibhajjavada (ទ្រឹស្តីនៃការធ្វើវិភាគ) ដែលតមកអំពីស្ថាវិរៈ (ឬការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ) ក្នុងជំនាន់ពេលធ្វើសង្គាយនាលើកទី៣ ព.ស២៩៤ ក្នុងរជ្ជកាលមហាអធិរាជអសោក នៃប្រទេសឥណ្ឌា។ វិភជ្ជវាទិន (អ្នកកាន់វិភជ្ជវាទ) សំគាល់ខ្លួនថាជាអ្នកបន្តប្រពៃណីស្ថាវិរៈ ហើយបន្ទាប់ពីសង្គាយនាលើកទី៣មក ក៏នៅតែបន្តហៅការរៀនសូត្រ ថាជាស្ថាវិរថេរៈ (ព្រឹទ្ធាចារ្យ) ។ ទ្រឹស្តីរបស់វិភជ្ជវាទិន ប្រហែលគ្នានឹងស្ថាវិរៈជំនាន់ចាស់ដែរ ប៉ុន្តែមិនដូចគ្នាទាំង ស្រុងទេ ។ ក្រោយពេលធ្វើសង្គាយនាលើកទី៣មក ដោយមកមានពីទីតាំងឆ្ងាយ ៗ ពីគ្នា ជាហេតុបណ្តាលឲ្យវិភជ្ជវាទិន អភិវឌ្ឍន៍បន្តិចម្តងៗជា៤ពួកៈ មហីសាសកៈ១ Mahisasaka កាស្យបីយៈ១ Kasyapiya ធម្មគុប្តកៈ១ Dharmakuptaka និងតាម្របនីយៈ១ Tamraparniya ។ ថេរវាទីចុះមកអំពីតាម្របនីយៈ ដែលមានន័យថា ពូជពង្សជនជាតិស្រីលង្កា ។ ប្រភពខ្លះអះអាងថា មានតែថេរវាទីទេដែលអភិវឌ្ឍន៍មកពីវិភជ្ជវាទិនផ្ទាល់ ។ តាមរយៈអ្នកស្រាវជ្រាវព្រះពុទ្ធសាសនា អា.កា វរដេរ A.K. Warder ថេរវាទីរីកដុះដាលទៅខាងត្បូងទាំងពីអវន្តិ (Avanti) ទៅក្នុងមហារស្រ្ត (Maharastra) និងអន្ធរៈ (Andhra) ដល់ចូឡាប្រទេសកន្ចិ (Kanchi) ហើយនិងសីឡន (Ceylon)។ គេបានរក្សា ទីកន្លែងនៅអវន្តិហើយ និងទឹកដីថ្មីរបស់គេមួយរយៈពេល ប៉ុន្តែគេប្រមូលគ្នាបន្តិចម្តងៗ នៅតំបន់ខាងត្បូង គឺ មហាវិហារ ក្នុងអនុរទ្ធបុរៈធានីរបស់ប្រទេសសីឡន ដែលក្លាយទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់ នៃប្រពៃណីរបស់គេ អវន្តិជាមណ្ឌលទី២ ហើយតំបន់ខាងជើង ត្រូវបោះបង់ចោល ទៅឲ្យក្រុមសិក្សាដទៃទៀត ។ មានពត៌មានតិចតួចណាស់ ដែលប្រាប់អំពីព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទីក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តក្រោយ ហើយគេមិនដឹងថាថេរវាទីត្រូវបាត់បង់ពីប្រទេសដើម តាំងពីពេលណាមកទេ ។

ឈ្មោះតាម្របនីយៈបានដាក់ឲ្យពូជពង្សស្រីលង្កានៅឥណ្ឌា ប៉ុន្តែគ្មានសញ្ញាណាមួយ បង្ហាញថាមានការផ្លាស់ប្តូរទ្រឹស្តី ឬគម្ពីរដីកាអំពីវិភជ្ជវាទិនទេ ដោយហេតុថា ឈ្មោះគ្រាន់តែចង្អុលប្រាប់ ទីកន្លែងតែប៉ុណ្ណោះ។ ដោយយោងទៅតាមប្រភពដើម នៃថេរវាទីរបស់គេ គេរំលឹកថា គេបានទទួលការបង្រៀន ដែលត្រូវបានគេយល់ព្រម នៅពេលប្រជុំសង្គាយនាលើកទី៣ ហើយគេស្គាល់ការបង្រៀននេះថាជាវិភជ្ជវាទ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ អ្នកធ្វើដំណើរសាសនាជនជាតិចិន (Xuanzang) និង (Yijing) នៅក្នុងស្រីលង្កា គេស្គាល់ថាជាពួកស្ថាវិរៈ ។នៅក្នុងឥណ្ឌាជំនាន់ចាស់ អ្នកសិក្សា ដែលប្រើភាសាសំស្រ្កឹតសម្រាប់សាសនា គេហៅថាស្ថាវិរៈ ប៉ុន្តែអ្នកដែលប្រើភាសាបាលីវិញ គេហៅថាថេរៈ ។

ស្ថាវិរៈនិងថេរៈមានន័យដូចគ្នាថា ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ គេបានប្រើពាក្យថេរវាទីក្នុងការសរសេរ សម្រាប់ការហាត់រៀនរបស់គេ តាំងពីសតវត្សរ៍ទី៤ នៅពេលដែលពាក្យនេះ ឃើញមាននៅក្នុងគម្ពីរទិបវង្ស ។ តាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយផ្នែកធំ នៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅស្រីលង្កា ថេរវាទីក្នុងស្រីលង្កាចែកជាចំណែក៣គឺ ពួកភិក្ខុនៃមហាវិហារ, អភយគីរីវិហារ និងជេតវនវិហារ ។ តាមពាក្យរបស់លោកអា.កា វរដេរ A.K Warder ថា និកាយពីឥណ្ឌា មហីសាសកៈ ក៏បានតាំងឡើងនៅស្រី លង្កាទន្ទឹមគ្នានឹងថេរវាទីដែរ ហើយក៏រលាយចូលជាមួយថេរវាទីទៅ ។ ភូមិភាគខាងជើងនៃស្រីលង្កា ហាក់ដូចជាមានការទាក់ទង ជាមួយនឹងនិកាយផ្សេងៗ ពីឥណ្ឌា ក្នុងពេលខ្លះដែរ ។ នៅពេលដែលព្រះសង្ឃចិន (Faxian) បានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅកោះនេះក្នុងដើមសតវត្សរ៍ទី៥ ព្រះអង្គកត់សំគាល់ថាមានភិក្ខុ៥,០០០អង្គ នៅអភយគីរី ភិក្ខុ៣,០០០អង្គនៅមហាវិហារ ហើយនិងភិក្ខុ២,០០០អង្គនៅចេតយបព្វតវិហារ ។ អស់ជាច្រើនសតវត្សរ៍ ថេរវាទីិននៃអភយគីរី បានរក្សាមិត្តភាពជិតស្និតជាមួយនឹងអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនានៅឥណ្ឌា ថែមទាំងទទួលយកការបង្រៀនថ្មីជាច្រើនពីឥណ្ឌា ទៀតផង ដែលមានផ្នែកជាច្រើននៃនិកាយមហាយាន ។ចំណែកឯថេរវាទីិននៃជេតវនៈក៏បានទទួលយកចំណែកនៃមហាយានដែរ ប៉ុន្តែមានចំនួនតិចជាង ។ Xuanzang បានសរសេរថា មានផ្នែកធំ២នៃថេរវាទីនៅក្នុងស្រីលង្កា ថាប្រពៃណីអភយគីរីជាមហាយានស្ថាវិរៈ ហើយប្រពៃណីមហាវិហារជាហីនយានស្ថាវិរៈ ។ Akira Hirakawa សរសេរថា សេចក្តីបរិយាយ ពន្យល់ អដ្ឋកថា នៃនិកាយមហាវិហារ នៅពេលដែលបានពិនិត្យមើលដោយច្បាស់ ឃើញថាមានបញ្ចូលគោលជំហរមួយចំនួន ដែលស្របគ្នានឹងការបង្រៀនផ្នែកមហាយានដែរ ។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៨ គេដឹងថាមហាយាន និងព្រះពុទ្ធសាសនាប្រចាំ ក្រុមឯកជន (មិនសម្រាប់សាធារណជនទូទៅទេ) ទាំងពីរនេះត្រូវបានគេបតិបត្តិនៅក្នុងស្រីលង្កា ។ ព្រះសង្ឃឥណ្ឌា២អង្គគឺ វជ្រពោធិ (Vajrabodhi) និងអមោឃវជ្រៈ (Amoghavajra) ដែលជាអ្នកបានផ្សាយ ព្រះពុទ្ធសាសនាប្រចាំក្រុមឯកជននេះ នៅប្រទេសចិន បានចូលមកកាន់កោះស្រីលង្កានៅពេលនេះដែរ ។ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវមួយចំនួន បានអះអាងថា អ្នកគ្រប់គ្រងស្រីលង្កាលើកតំកើងប្រពៃណីសាសនា ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ថាថេរវាទី នៅតែជាទំនៀមប្រពៃណី និងឲ្យមានលក្ខណៈផ្សេងគ្នាពីព្រះពុទ្ធសាសនាឥណ្ឌា ។ ប៉ុន្តែមុនសតវត្សរ៍ទី១២ អ្នកគ្រប់គ្រងស្រីលង្កាផ្សេងទៀត ឧបត្ថម្ភគាំទ្រដល់ថេរវាទីិននៃអភយគីរី ហើយអ្នកដំណើរសាសនាដូចជា Faxian កត់សំគាល់ថាថេរវាទីិននៃអភយគីរី ជាប្រពៃណីសំខាន់ជាងគេ ។ ការផ្លាស់ប្តូរបានកើត ឡើងក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២ នៅពេលដែលមហាវិហារទទួលការគាំទ្រអំពីព្រះ រាជា បរក្កមពាហុ Parakkamabahu (1153-1186 CE) ពេលនោះប្រពៃណីអភយគីរី និងជេតវនៈត្រូវបានហាមឃាត់ក្នុងស្រីលង្កា ។ ភិក្ខុថេរវាទីនៃប្រពៃណីទាំង២នេះ ត្រូវសម្រេចចិត្តសឹកពីភាពបុព្វជិត ឬរកការបួសជាថ្មីក្នុងប្រពៃណីមហាវិហារ ។ ចំពោះវិវាទរវាងថេរវាទីិន គម្ពីរចូឡវង្ស (កត់ត្រាប្រវត្តិរបស់ស្តេច) សម្តែងការសោកស្តាយថាៈ “ ពិតមែនតែមានការប្រឹងប្រែង គ្រប់មធ្យោបាយ អំពីព្រះរាជាជំនាន់មុនរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ពួកភិក្ខុប្រកាន់អាកប្បកិរិយាបែកបាក់ចេញពីគ្នា ហើយបង្កើតជំលោះទាស់ទែងគ្នាគ្រប់យ៉ាង ។” មុននឹងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទីរួបរួមគ្នាក្នុងស្រីលង្កា តំបន់នៃប្រទេស ថៃ ភូមា លាវ និងខ្មែរ ទទួលការដុះដាលដោយ និកាយព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សេងៗ ពីឥណ្ឌា រួមទាំង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានផង ។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ យីជិង Yijing បានកត់ក្នុងដំណើររបស់គាត់ថា ក្នុងតំបន់ទាំងនេះ និកាយព្រះពុទ្ធសាសនាធំៗពីឥណ្ឌា មានការរីកចម្រើន ។ ពិតមែនតែមានការបកស្រាយពីមុនមកថា ជាថេរវាទីក្នុង ប្រទេសភូមា ឯកសារដែលសេសសល់បានបង្ហាញថា ព្រះពុទ្ធសាសនាភូមាភាគច្រើន រួមបញ្ចូលមហាយានដែរហើយប្រើសំស្រ្កឹតជាងបាលី ។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះអន់ថយនៃព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុង ឥណ្ឌា សមណទូតពីស្រីលង្កា បានកែប្រែបន្តិចម្តងៗព្រះពុទ្ធសាសនាភូមា ទៅជាថេរវាទីហើយ២សតវត្សរ៍បន្ទាប់មក ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទីក៏ត្រូវបាននាំចូល ទៅក្នុងតំបន់ប្រទេសថៃ លាវ និងខ្មែរ ដែលប្តូរជំនួសបែបព្រះពុទ្ធសាសនាពីពេលមុន ។

ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃទស្សនវិជ្ជា

ថេរវាទីបង្កើតនូវគំនិតនៃ វិភជ្ជវាទ ពាក្យនេះមានន័យថា ការបង្រៀនពីការវិភាគ (teaching of analysis) ។ ទ្រឹស្តីនេះនិយាយថា បញ្ញាត្រូវតែកើតមកពីការពិសោធន៍ របស់អ្នកស្វែងរក ការស៊ើបអង្កេតល្អិតល្អន់ ហើយវិនិច្ឆ័យ ជាជាងសទ្ធាងងឹតងងល់។ យ៉ាងណាក៏ដោយ គម្ពីរប្រពៃណីថេរវាទីសង្កត់ខ្លាំង ទៅលើការប្រុងប្រយ័ត្ន ចំពោះដំបូន្មានរបស់អ្នកវៃឆ្លាត ដោយគិតថាដំបូន្មាននោះនិងការពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវយកមកប្រៀបធៀប ដើម្បីវិនិច្ឆ័យសម្រាប់ការប្រតិបត្តិ ។ នៅក្នុងថេរវាទី ហេតុនៃការកើតឡើងនិងសេចក្តីទុក្ខរបស់មនុស្ស គឺតណ្ហាដែលផ្ទុកទៅដោយកិលេស ។ កិលេសទាំងនោះដែលចងមនុស្ស ឲ្យជាប់ក្នុងការវិលកើតវិលស្លាប់ ចាត់ថ្នាក់ចូលទៅក្នុងសំយោជនៈ១០ (ten fetters) ហើយកិលេសដែលរារាំងមិនឲ្យសមាធិកើតឡើង មាន៥គឺ នីវរណធម៌៥ Five hindrances ។ ថ្នាក់របស់កិលេសអាច គ្រោតក្រាត មធ្យម ឬសុខុម ។ វាជាបាតុភូតដែលកើតឡើង ស្ថិតនៅមួយរយៈ ហើយវិនាសសានសូន្យទៅវិញ ជាញឹកញយ ។ អ្នកកាន់ថេរវាទីយល់ឃើញថា កិលេសមិនត្រឹមតែឲ្យទុក្ខទោសដល់ខ្លួនឯង ប៉ុណ្ណោះទេ វាឲ្យទុក្ខទោសដល់អ្នកដទៃទៀតផងដែរ វាជាកម្លាំងរុញច្រាន ឲ្យមនុស្សធ្វើអំពើអមនុស្សធម៌ទាំងអស់ ។ អ្នកកាន់ថេរវាទីជឿថា កិលេសជាទម្លាប់កើតឡើង ដោយសារអវិជ្ជា Avijja ដែលផ្តល់ ការឈឺចាប់ ដល់ចិត្តរបស់អ្នកមិនត្រាស់ដឹង ដែលជាប់ជំពាក់ទៅលើវា និងឥទ្ធិពលរបស់វាក្នុងសេចក្តីមិនយល់ដឹងនូវសេចក្តីពិត ។ ប៉ុន្តែតាមការពិត កិលេសទាំងនោះ គ្រាន់តែជាគ្រឿងពិសពុលដល់ចិត្ត បង្កើតឲ្យមានសេចក្តីឈឺចាប់ និងការចង្អៀតចង្អល់តែប៉ុណ្ណោះ ។ អ្នកគ្មានការត្រាស់ដឹង ជាប់ជំពាក់ចិត្តទៅលើរូបកាយ ក្នុងការសន្មត់ថាកាយនេះជារបស់ខ្លួន តែតាមការពិតកាយនេះ ជាបាតុភូតមិនទៀង (មិនស្ថិតស្ថេរ) កើតឡើងដោយសារ មហាភូតរូប៤ four basic elements ។ ក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាជំនាន់ដើម មហាភូតរូប៤នេះជាញឹកញយ មានលក្ខណៈជាដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ ត្រូវគេផ្តល់អត្ថន័យតាម ការដឹងដោយវិញ្ញាណថា រឹង កំដៅ រាវ កំរើក ។ គេជឿថាជារឿយៗ កិលេសដែលបង្ខិតបង្ខំ និងចាត់ចែងចិត្តរបស់គេ រារាំងមិនឲ្យគេមើលឃើញ នូវធម្មជាតិពិតនៃសេចក្តីពិត ។ អាកប្បកិរិយាឆ្គាំឆ្គងនឹងជួយ ពង្រឹងកិលេស ឲ្យកាន់តែមាំមួនថែមទៀត ប៉ុន្តែការប្រតិបត្តិតាម អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ Noble Eightfold Path អាចធ្វើឲ្យកិលេសចុះអន់ថយ ឬក៏ផ្តាច់ឫសរបស់វាបាន ។

គេជឿថាបុគ្គលគ្មានការត្រាស់ដឹង ពិសោធន៍ឃើញលោកនេះ តាមទ្វារវិញ្ញាណមិនសុក្រិត៦របស់គេ (ទ្វារភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្តាត កាយ និងចិត្ត) ហើយប្រើប្រាស់ចិត្ត ដែលស្រអាប់ទៅដោយកិលេស សម្រាប់ការបកស្រាយ ការដឹង និងការទាញយក យោបល់ ។ ក្នុងសភាពការបែបនេះ ការដឹងនិងយោបល់ត្រូវធ្វើឡើង តាមតែមាយាការនៃសេចក្តីពិត របស់បុគ្គលនោះ ។ ពេលស្ថិតនៅក្នុងឈាន (ចិត្តចុះស៊ប់ក្នុងសមាធិ) ទ្វារវិញ្ញាណ របស់រូបនឹងមិនសកម្ម កិលេសរបស់ចិត្តនឹងត្រូវកំចាត់បង់ ហើយកុសលចិត្តនឹងត្រូវកើនកម្លាំង ។ ពេលនេះចិត្ត (mind) អាចយកមកប្រើ ដើម្បីពិនិត្យនិងកើតបញ្ញា ក្នុងការរកធម្មជាតិពិតនៃសេចក្តីពិត ។

កិលេសមាន៣ជាន់ ក្នុងជាន់អសកម្ម វាដេកសម្ងំស្ងៀមនៅបាតនៃសន្តានចិត្ត រង់ចាំឱកាសល្អ (អនុសយកិលេស) ប៉ុន្តែកាលណាមានការកំរើករញ្ជួយ លើផ្ទៃវិញ្ញាណ វានឹងបង្ហាញខ្លួននៅផ្ទៃខាងលើនៃចិត្ត ជាអកុសលចិត្ត ជាអារម្មណ៍ ជាចេតនា ។ កាលបើវាមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ កិលេសនឹងដល់នូវការប្រព្រឹត្តកន្លង (វិតិក្កមៈ) ប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ ដែលបណ្តាលឲ្យគេ ធ្វើអំពើដោយកាយ ឬ ដោយវាចា ។ ដើម្បីរំដោះចេញពីការឈឺចាប់ និងសេចក្តីតានតឹងចិត្ត អ្នកកាន់ថេរវាទី មានជំនឿថាត្រូវតែផ្តាច់ឫសកិលេស ឲ្យវិនាសរហូត ។ ជាដំបូងគេត្រូវធ្វើសតិចំពោះការអត់ធ្មត់ ដើម្បីការពារកុំឲ្យវាត្រួតត្រាលើអំពើ ដោយចិត្តនិងកាយ ។ បន្ទាប់មក គេនឹងផ្តាច់ឫសរបស់វា តាមរយៈនៃការស្រាវជ្រាវផ្ទៃក្នុងនៃចិត្ត ការពិចារណា ការពិសោធន៍ និងសេចក្តីយល់ដឹងនូវធម្មជាតិពិតរបស់វា ដោយប្រើឈាន ។ ពិធីការនេះ តម្រូវឲ្យគេធ្វើសារឡើងវិញ ចំពោះកិលេសនិមួយៗ ។ ការអនុវត្តន៍នឹងនាំអ្នកធ្វើឈាន ឲ្យដល់នូវអរិយសច្ចៈ៤ ការត្រាស់ដឹង និងព្រះនិព្វាន ។ និព្វានជាគោលបំណងទីបំផុត របស់អ្នកកាន់ថេរវាទី ហើយគឺជាទីបរមសុខ ដែលបុគ្គលបានរួចរំដោះ ពីសង្សារវដ្តនៃការកើត ឈឺចាស់ ស្លាប់

អ្នកកាន់ថេរវាទីមានជំនឿថា បុគ្គលម្នាក់ៗទទួលខុសត្រូវដោយខ្លួនឯង ចំពោះការ ត្រាស់ដឹងនិងការរំដោះខ្លួន ព្រោះថាគេជាទទួលខុសត្រូវ លើកម្មផលរបស់គេ ។ ដោយគ្រាន់តែសិក្សានិងជឿតាមសេចក្តី ពិតនៃសច្ចធម៌ ដែលព្រះពុទ្ធបានពន្យល់ប្រាប់ មិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ ការត្រាស់ដឹងអាចសម្រេចបាន តែតាមការពិសោធន៍និងការយល់ ដឹងផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ។ បុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវប្រតិបត្តិ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ តាមការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ ដើម្បីរកឃើញសេចក្តីពិតសម្រាប់ខ្លួនគេ ។ តាមជំនឿក្នុងថេរវាទី ព្រះពុទ្ធ ព្រះអាទិទេព ឬទេព្តា មិនអាចឲ្យការត្រាស់ដឹង ដល់មនុស្សណាមួយ ឬរំដោះអ្នកនោះឲ្យផុតពីការ វិលវល់នៃការកើត ឈឺ ចាស់ ស្លាប់ Samsara បានឡើយ ។ ចំពោះអ្នកកាន់ថេរវាទី ព្រះពុទ្ធគ្រាន់តែជាអ្នកបង្រៀនអដ្ឋង្គិកមគ្គ ចំណែកឯអាទិទេពនិងទេព្តានៅតែមានកំហឹង សេចក្តីច្រណែន សេចក្តីស្អប់ ការព្យាបាទ តណ្ហា លោភៈ មោហៈនិងសេចក្តីស្លាប់ ។

គេជៀថាបុគ្គលខ្លះដែលបតិបត្តិដោយវិរិយភាព និងថាមពល អាចសម្រេចព្រះនិព្វានបានតែក្នុង១ជាតិ ដូចជាសាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធជាច្រើនរូប នៃជំនាន់ដំបូងពីរបីជំនាន់ ។ ចំពោះអ្នកដទៃទៀត ដំណើរទៅកាន់ ព្រះនិព្វាន ត្រូវការពេលអស់ជាច្រើនជាតិ តាមលំដាប់លំដោយ ម្នាក់ៗនឹងឡើងថ្នាក់កាន់តែខ្ពស់ទៅ ។ អ្នកបានសម្រេចព្រះនិព្វាន គេហៅថា អរហន្ត ។ ដោយមានជំនឿថា ព្រះបរមសម្ពុទ្ធមានបញ្ញាញាណ ដ៏បរិសុទ្ធក្នុងការបង្ហាញ ផ្លូវទៅកាន់សេចក្តីត្រាស់ដឹង អ្នកកាន់ថេរវាទីជឿថា សាវ័កផ្ទាល់របស់ព្រះពុទ្ធ សម្រេចការត្រាស់ដឹងបានយ៉ាងឆាប់បំផុត ។ តាមគម្ពីរដីកាបូរាណ និព្វានដែលព្រះអរហន្តសម្រេច ក៏ដូចគ្នានឹងនិព្វានរបស់ព្រះពុទ្ធដែរ ព្រោះនិព្វានមានតែមួយប្រភេទ ។ ព្រះពុទ្ធប្រសើរជាងព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ព្រោះព្រះអង្គបានរកឃើញមគ្គដោយ ផ្ទាល់ខ្លួនព្រះអង្គ ហើយបង្រៀនមគ្គដល់អ្នកដទៃម្យ៉ាងទៀត ព្រះអរហន្តសម្រេចព្រះនិព្វានបាន ក៏ដោយសារការប្រៀនប្រដៅ របស់ព្រះពុទ្ធមួយភាគដែរ ។ អ្នកកាន់ថេរវាទីគោរពបូជាព្រះពុទ្ធ ក្នុងភាពព្រះអង្គ ជាមហាបុរសតែមួយ ប៉ុន្តែទទួលស្គាល់ថាមានព្រះពុទ្ធផ្សេងទៀតដូចគ្នា ក្នុងអតីតកាលនិងអនាគតកាលដ៏យូរអង្វែង ។ ដូចជាក្នុងគម្ពីរបាលី មានការរៀបរាប់យ៉ាងខ្លីថា ព្រះមេត្តេយ្យ (សិអារ្យមេត្រី) នឹងមកកាន់លោកនេះជាព្រះពុទ្ធ ក្នុងអនាគតយ៉ាងយូរ ។ ជាប្រពៃណី អ្នកកាន់ថេរវាទីអាចមានសទ្ធា ចំពោះការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ ហើយរក្សាសីលថ្នាក់ក្រោម ដោយសង្ឃឹមថានឹងបានកុសលខ្លះ ឬក៏គេអាចធ្វើការស្រាវជ្រាវ ដោយការពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន បញ្ជាក់សេចក្តីពិតនៃការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ ដោយការបំពេញឈាន Jhana ដែលជាផ្នែកមួយក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ដើម្បីការត្រាស់ដឹងរបស់ខ្លួន ។

ទ្រឹស្តី​គោល នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី

ទ្រឹស្តី​សំខាន់បំផុត​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ ទស្សនវិជ្ជា ​នៃ​ការ​​វិភាគ ឥតឈប់ឈរ នៃដំណើរជីវិត ពោល​គឺ​មិន​មែន​ជា​ការ​គោរព​ត្រឹម​តែ​​ច្បាប់សីលធម៌ ឬ ពិធីបុណ្យ​ខាង​សាសនា​នោះ​ទេ ។ ទ្រឹស្តីចម្បង​បំផុត នៃពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ​ អរិយសច្ចៈ​ ៤ (ចតុរារិយសច្ច) ។ អរិយសច្ច គឺ​ ការពិត​ដ៏​ប្រពៃ​បំផុត ​ឥត​ក្លែង​បន្លំ​កើត ពោល​គឺ ទុក្ខ, ទុក្ខសមុទយ, ទុក្ខនិរោធ, និង ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ។ បើ​និយាយ​តាម​ភាសា​សាមញ្ញ អរិយសច្ចៈ ៤ គឺ ការ​ស្គាល់​​​បញ្ហា, ការ​រក​​មូល​ហេតុ​នៃ​បញ្ហា, ការ​ដឹង​ថា​បញ្ហា​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បាន, និង ការ​រក​​​វិធី​ដោះស្រាយបញ្ហា និង ការ​អនុវត្តន៍​​តាម​វិធី​នោះ(ប្រតិបត្តិ)​ ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ លុះ​ត្រា​តែ​​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​រួច ។ ចំណុច​សំខាន់​បំផុត​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ ​ម្ចាស់​បញ្ហា ​ជា​ អ្នក​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា ដោយ​ខ្លួន​ឯង ពោល​គឺ ​មិន​ទំលាក់​កំហុស​​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​ដោះ​ស្រាយ ឬ​ ពឹង​អាទិទេព (God) ឬ ព្រះ​ពោធិសត្វ ណា​មួយ ឲ្យ​​ជួយ​ដោះស្រាយទេ ។ ដូច​ជា​ពុទ្ធភាសិត​ នៅ​ក្នុង​ គាថា​ធម្មបទ ថា "អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ កោ ហិ នាថោ បរោ សិយា ។ អត្តនា ហិ សុទន្តេនា នាថំ លភតិ ទុល្លភំ" "ខ្លួន​ជា​ទីពឹង​របស់​ខ្លួន អ្នក​ដទៃ​ជា​ទីពឹង​ដូច​ម្តេច​បាន ព្រោះ​បុគ្គល​អ្នក​មាន​ខ្លួន​ហ្វឹកហ្វឺន​ល្អ​ហើយ រមែង​បាន​នូវ​ទីពឹង ដែល​គេ​បាន​ដោយ​កម្រ" ។

២-​​​​​និកាយមហាយាន[កែប្រែ]

និកាយមហាយាន​ ចែកចេញទៅទិសខាងជើង ហៅថា​ ឧត្តរនិកាយ គឺជាយានធំ អាចផ្ទុកសត្វលោកបានច្រើនគ្នាទៅកាន់គោលដៅ។​និកាយនេះ​និយមធម៌ថ្មី

គឺធម៌ដែលមានវិន័យធូស្រាល​​​ ហើយគោរពប្រតិបត្តិតាមលទ្ធិអាចរិយវាទ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ លទ្ធិអាចរិយវាទ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ប្រតិបត្តិតាមគ្រូអាចារ្យរបស់ខ្លួន​​តៗគ្នា​ ពុំតាមពុទ្ធោវាទជាធំទេ។

ហើយប្រទេសដែលនិយម​ពុទ្ធសាសនាមហាយាន​ រួមមាន ជប៉ុន​ ទីបេ​ ឥណ្ឌូនេស៊ី​ វៀតណាម ចិន​​​​ ​កូរេ ជាដើម។

-ក្នុង​ស.វ​ទី៣មុន គ.សក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទអសោក ពុទ្ធសាសនាបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញក្នុងនឹងក្រៅប្រទេសឥណ្ឌា។​ ​ តាមប្រវត្តិសាស្ត្របានអោយដឹងថានៅ

ព.ស២៣៤ ទ្រង់បានបញ្ជូនព្រះថេរ​២អង្គគឺ ​ព្រះសោណត្ថេរ​ នឹង​ព្រះឧត្តរត្ថេរ អោយនាំយកពុទ្ធសាសនាថេរវាទ​ ដែលហៅថាហិនយាន មកផ្សាយលើទឺកដីសុវណ្ណភូមិ

គឺអាស៊ីអាគ្នេយ៏សព្វថ្ងៃ។​ ​ តាមសិលាវ៉ូកាញ់នៅយួនខាងត្បួង​ ​រៀបរាប់ថា​ពុទ្ធសាសនា ទំនងជាចូលមកប្រតិស្ឋានក្នុងប្រទេសខ្មែរនៅ​ស.វទី២នៃគ្រឹស្តសករាជ​ ស្ថិតក្នុង

រជ្ជកាលព្រះបាទសីមារ: ឬ​ ហ្វាន់ចេម៉ាន។

តើ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​គឺជា​អ្វី ?

មហាយាន (ភាសាសំស្រ្កឹត: महायान, mahāyāna, ប្រែថា"យានធំ ឬសំពៅធំ" គឺជាទស្សនវិជ្ជា​​ពុទ្ធសាសនា ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នា​សម័យកាល​ក្រោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សមណគោតម​​បាន​បរិនិព្វាន​ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​​ទៅ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។ ទស្សនវិជ្ជា​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​ មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​ទស្សនវិជ្ជា​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី​យ៉ាង​ច្រើន​អន្លើ ក៏​ប៉ុន្តែ​​គេ​​ឃើញ​មាន​​សេចក្តី​ជំនឿ​រួម​គ្នា​មួយ​ចំនួន​​ ដែល​​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​លទ្ធិ​ទាំងពីរ​អាច​យក​មក​ជជែក​គ្នា​បាន ។ គោលការណ៍​សាមញ្ញ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន គឺ​ទាក់​ទង​​នឹង​​កម្រិត​​នៃ​​ការ​​យល់​​ពី​​ហេតុផល​ និង​ ការ​ប្រតិបត្តិ​​ ដូច​ជា​ពោធិសត្វ​យាន ឬ យាន​ជំនិះ​​​នៃ​ព្រះ​ពោធិសត្វ ។ ពុទ្ធសាសនា​​មហាយាន មាន​​ទស្សនៈ​​របស់​​និកាយ​​វជរយាន (Vajrayana) ឬ​​ យាន​ពេជ្រ​​​ដែល​​គ្រប់​​ដណ្តប់​​ទាំង​​ស្រុង​​ ហើយ​​បាន​​បែក​​ជា​​និកាយ​ផ្សេងៗ​ទៀត​តាម​តំបន់​ និង ​ប្រជាជន​ដែល​កាន់​សាសនា​មហាយាន ។

ពាក្យ​ថា ​មហាយាន​ បាន​ចាប់​កំណើត​ឡើង​នៅ​ក្រោយ​​​ទំនាស់​​រវាង​ក្រុម​ភិក្ខុ​​​ជា​សាវ័ក​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ ដែល​មាន​ការ​បកស្រាយ​ ​ជជែក​វែកញែក​​ខុសគ្នា​ ទៅ​លើ​​ធម្មវិន័យ​​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សមណគោតម ​ដោយ​ចោទ​សួរ​ថា​ តើ​អ្វី​គឺ​ជា​ពុទ្ធវចនៈ​ពិត​? អ្វី​មិន​មែន​ជា​ពុទ្ធវចនៈ​ពិត ? អ្វី​ជា​វិន័យ​ ឬ បញ្ញត្តិ ពិត ? អ្វី​មិន​មែន​ជា​វិន័យ ឬ បញ្ញត្តិ​ពិត ? ពុទ្ធសាសនិកជន​​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​​​និកាយ​មហាយាន​ក៏​​បាន​អះអាង​​ដែរ​ថា ទស្សនវិជ្ជា​នៃ​ពុទ្ធ​សាសនា​និកាយ​មហាយាន គឺ​ជា​សេចក្តី​បង្រៀន​ពិត​ ដែល​​​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​​​បាន​សំដែង​ទុក ។ មាន​​​ភស្តុតាង​មួយ​ចំនួន​បាន​​បង្ហាញ​​ថា ទស្សនវិជ្ជា​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​ មាន​ប្រភព​​​ចេញ​ពី​ភូមិ​ភាគ​ទក្សិណ ​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ នា​សតវត្សទី ១ នៃ​គ្រិស្តសករាជ ហើយ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ដំបូង​ទៅ​ប្រទេស​ចិន​ដោយ​កុសាន លោក​ក្សេម (ភាសាចិនៈ 支谶, Zhi Chen, ឈ្មោះពេញថា 支樓迦讖 / 支婁迦讖 ជី លូជាឈិន, ចាប់ពី​​ឆ្នាំ​​ ១៦៤ ទៅ​ឆ្នាំ​ ១៨៦ នៃ​គ្រិស្តសករាជ) ដែល​គាត់​ជា​​​មនុស្ស​ទី​ ១ ដែល​បាន​​​បក​​ប្រែ​ព្រះ​សូត្រ​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​​មហាយាន ឲ្យ​ទៅ​​ជា​ភាសាចិន ។ ការ​ពណ៌នា​លើក​ដំបូង​បង្អស់​នៃមហាយាន បាន​កើត​ឡើង​ក្នុង​ ឧទុម្ពរិកសូត្រ​ ចន្លោះ​សតវត្សទី ១ មុន​គ្រិស្តសករាជ និង សតវត្សទី ១ នៃ គ្រិស្តសករាជ ។ ពុទ្ធ​សាសនា​មហាយាន​ដំបូង​បំផុត​ប្រហែល​ជា​មាន​ដើម​កំណើត​រវាង​គ្រិស្តសតវត្សទី ១ ក្នុង​ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ។ នៅ​​គ្រិស្តសតវត្ស​ទី ៥ ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយាន​បាន​មាន​ឥទ្ធិពល​តាម​​សាលារៀន​​មួយ​ចំនួន​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា

ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ជា​ច្រើន​បាន​បង្ហាញ​ថា ពុទ្ធសាសនាមហាយានបាន​រីក​សាយ​ភាយ​នៅ​បណ្តា​ប្រទេស​​អាស៊ី​​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា ប្រទេស​​ នេប៉ាល, ទីបេ (សព្វថ្ងៃ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន), ភូតាន, ចិន, ម៉ុងហ្គោល, សាធារណៈ​រដ្ឋ​កាល់​មីគា (នៃ​សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី), តៃវ៉ាន់, ជប៉ុន, កូរ៉េ និង វៀតណាម ។ កាល​ពី​អតីតកាល ប្រជាជន​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ដូច​ជា អាប់ហ្គានីស្ថាន, ប៉ាគីស្ថាន, ប្រទេស​កម្ពុជា, នេប៉ាល, ភូតាន, ស្រី​លង្ការ និង បង់ក្លាដែស ព្រម​ទាំង​ប្រទេស​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​ភាគ​អគ្នេយ៍ ដូច​ជា​ ខ្មែរ, ថៃ, ឡាវ, ភូមា (សព្វ​ថ្ងៃ​ហៅ​ថា មីយ៉ាន់ម៉ា), ឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ធ្លាប់​ជឿ​តាម​ទស្សន​វិជ្ជា​ នៃ​ពុទ្ធសាសនា​​​និកាយ​មហាយាន​ ។ សព្វ​ថ្ងៃ​​ នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​ទាំង​នោះ​​ ក៏​នៅ​មាន​ពុទ្ធសាសនិកជន​ នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​​មួយ​ចំនួន​ផង​ដែរ ។ សូម្បី​តែ​នៅ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី​មួយ​ចំនួន​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន ក៏​មាន​ការ​សាងសង់​រូប​សំណាក​ផ្សេងៗ​​​​ សម្រាប់​ពុទ្ធសាសនិកជន​​ ដែល​គោរព​ជឿ​តាម​ទស្សនវិជ្ជា​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​មហាយាន ចូល​​មក​គោរព និង បូជា​ផង​ដែរ ។ ការ​ធ្វើ​ដូច្នោះ​​ប្រហែល​​ជា​វិធី​ទាក់ទាញ​រក​អតិថិជន​ឲ្យ​បាន​ចំនួន​​ច្រើន ដោយ​ជួយ​សម្រួល​ពួក​គាត់​កុំ​ឲ្យ​ពិបាក​បើក​បរ​ទៅ​រក​ទីវត្ត​ (មហាយាន) ផ្សេង​ៗ​ទៀត​​ដែល​នៅ​​ទីកន្លែង​ឆ្ងាយ​ៗ ។ យើង​​​អាច​ប្រដូច​ចំណុច​នេះ​​​ ​ទៅ​នឹង​ពាក្យ​ថា "មជ្ឈមណ្ឌល​លក់​ដូរ​​ងាយ​រក​​​ទំនិញ​គ្រប់ប្រភេទ" (one-stop shopping center) ។

លទ្ធិ​វជ្រយាន (Vajrayana)​ ​​​គ្រប់​ដណ្តប់​លើ​ធម៌វិន័យ​​របស់​ ១៨ និកាយធំៗ ក្នុង​អតីតកាល ។ គម្ពីរ (ឬ​សូត្រ) ​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​​សំខាន់ៗ​មួយ​ចំនួន​ ត្រូវ​បាន​គេ​​ចងក្រង​ជា​ភាសា​សំស្រ្កឹត ដែល​មិន​បាន​​រស់​រាន​​យូរ​លង់ ​ហើយ​​បាន​​បាត់​បង់​​ទៅ​វិញ​​យ៉ាង​​ឆាប់​រហ័ស ។ មាន​​កំណែ​ប្រែ​​ក្រោយៗ​មក​​ត្រូវ​​បាន​​គេ​​ប្រែ​​ជា​​ភាសា​ទីបេ និង ភាសា​ចិន ​ដែល​បាន​បន្ត​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​និកាយធំៗ​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន ​គោរព​ប្រតិបត្តិ​​តាម​ទស្សនវិជ្ជា​​ ហ្សិន (Zen) បែប​ជប៉ុន, ទស្សនវិជ្ជា​ ចាន់ បែប​ចិន (Chinese Chan), លទ្ធិ​​ដែនដី​​បរិសុទ្ធិ (Pure Land), លទ្ធិ​ធានថៃចុង (Tiantai zong) ដែល​ជឿ​លើ​គម្ពីរ​បទុមសូត្រ (Lotus Sutra)​ ឬ បក្ស​ផ្កា​ឈូក (The Lotus School), លទ្ធិ​និឈិរ៉ិន (Nichiren) បែប​ជប៉ុន, លទ្ធិ​វជ្រយាន (Vajrayana) នៃ​និកាយ​ស្ហ៊ិនហ្គុន (Shingon), លទ្ធិ​ថិនដាយ (Tendai) និង ពុទ្ធសាសនា​បែប​ទីបេ (Tibetan Buddhism) ដែល​​បន្ថែម​សេចក្តី​បង្រៀន​ដ៏​អាថ៌​កំបាំង​ (esoteric teachings) មួយ​ចំនួន ទៅ​លើ​ប្រពៃណី​នៃ​ជំនឿ​បែប​​ពុទ្ធសាសនា​មហាយាន ។

តើ​ភិក្ខុ​នៅ​ក្នុង​និកាយ​មហាយាន​សំអាង​គម្ពីរ​អ្វី​ខ្លះ​សម្រាប់​សិក្សា និង ​យោង​​ក្នុង​ការ​ចោទ​ឆ្លើយ​មតិ​គ្នា ?

ដូច​ជា​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី​ (Theravāda Buddhism) ដែរ ពុទ្ធសាសនា​​និកាយ​មហាយាន​ (Mahāyāna Buddhism) ប្រើប្រាស់​សេចក្តី​បង្រៀន​ជា​មូលដ្ឋាន​ (basic teachings) របស់​ព្រះពុទ្ធ​សមណគោតម ដែល​​ត្រូវ​បាន​​កត់ត្រា​ទុក​តាំង​ពី​សម័យ​ដើម ធ្វើ​ជា​ចំណុច​ចាប់​ផ្តើម​​នៃ​សេចក្តី​បង្រៀន​របស់​ពួក​គេ ដូច​ជា​សេចក្តី​បង្រៀន​អំពី​ទ្រឹស្តី​​អំពី​កម្ម (karma, kamma) និង ការត្រឡប់​មក​ចាប់​កំណើត​វិញ (rebirth), ចតុរារិយសច្ច (Four Noble Truths), មជ្ឈិមបដិបទា (Middle Way) និង អដ្ឋង្គិកមគ្គ (Eightfold Path) ។ ទោះ​បី​សេចក្តី​បង្រៀន​ជា​មូលដ្ឋាន​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សមណគោតម​​ ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ជា​ភាសា​បាលី​ () និង ផ្សព្វផ្សាយ​បន្ត​ដោយ​​មនុស្ស​កាន់​តាម​និកាយ​ថេរវាទី​ក៏​ដោយ ក៏​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​និកាយ​មហាយាន​ បាន​កែប្រែ​សេចក្តី​បង្រៀន​ទាំង​នោះ​ជា​ច្រើន​អន្លើ​ ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា អាគមៈ​ (Agama) ឬ​ អាគម (អានថា​ អាគុំ ប្រែ​ថា គម្ពីរ ឬ សេចក្តី​បង្រៀន) ដែល​​មាន​សេចក្តី​បង្រៀន​មួយ​ចំនួន​ធំ​ជាន់​គ្នា​ ជា​មួយ​នឹង​សេចក្តី​បង្រៀន​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ភាសា​បាលី ។ គម្ពីរ អាគមៈ ដែល​ត្រូវ​បាន​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ចិន និង នៅ​សល់​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ គឺ​ជា​គម្ពីរ​ដែល​ពុទ្ធសាសនិក​និកាយ​មហាយាន​ពីរ​ក្រុម​យក​ទៅ​សិក្សា ចំណែក​ឯ​គម្ពីរ​អាគមៈ​មួយ​ចំនួន​ធំ​​ មិន​ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​​បក​ប្រែ​ទៅ​ជា​ភាសា​ទីបីទេ ។​ ក្រៅ​ពី​ទទួល​យក​គម្ពីរ​ជាច្រើន​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី​ ធ្វើ​ជា​គម្ពីរ​សម្រាប់​សិក្សា​ប្រចាំ​និកាយ​របស់​ខ្លួន ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន ក៏​​រក្សា​ទុក​កម្រង​សូត្រ (គម្ពីរ)​ ជា​ច្រើន​ទៀត​ ដែល​​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី​ មិន​​ធ្លាប់​ប្រទះ ឬ មិន​ទទួល​ស្គាល់ ។ នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន គម្ពីរ (សូត្រ) នៃ​មហាយាន ដើរ​តួ​សំខាន់​ជាង​​គម្ពីរ​ អាគមៈ ។ ទោះ​បី​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​​អះអាង​ថា​គម្ពីរ​ទាំង​នោះ​ជា​​សេចក្តី​បង្រៀន​ពិត​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សមណគោតម​បាន​សំដែង​ទុក​ក៏​ដោយ អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ជា​ច្រើន​​ជឿ​ថា គម្ពីរ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​ភិក្ខុ​ជាច្រើន​តាក់តែង​ឡើង ដោយ​សារ​​ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​ការ​​ពោល​សារ​ជា​ថ្មី​​ឡើង​វិញ និង ផ្លាស់​ប្តូរ​​នូវ​គោលលទ្ធិ​​ទាំង​ឡាយ របស់​ពុទ្ធសាសនា​សម័យ​ដើម ។ អ្នក​និពន្ធ AK Warder នៃ​សៀវភៅ​ "Indian Buddhism" កំណែ​​លើក​ទី ៣ ត្រង់​ទំព័រ ៣៣៥ បាន​អះអាង​ថា "សម័យ​មួយ​បន្ទាប់​ពី​ការ​បង្កើត​ឡើង​នូវ​សាលា​រៀន​ឈ្មោះ បុវ៌សេលៈ (Purva Saila school) ឬ អបរសេលៈ និង ឧត្តរសេលៈ (ប្រហែល​ជា​បុព្វសេលៈ ឬ ភ្នំ​ខាង​កើត ឬ ភ្នំ​ថ្ងៃ​រះ) កាល​ពី​សតវត្ស​ទី ១ មុន​គ្រិស្តសករាជ ពួក​ភិក្ខុ​មួយ​ចំនួន​​មិន​ត្រឹម​តែ​ត្រូវការ​​ឲ្យ​មាន​ការ​បកស្រាយ​ជាថ្មី​នូវ​គម្ពីរ (សូត្រ)​ ច្បាប់​ដើម​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ (ដូច​ជា អត្ថបទ​អភិធម្ម​របស់​សាលា​នោះ) ប៉ុន្តែ​​ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​ថែម​ទាំង​ត្រូវ​ការ​សរសេរ​​ជា​ថ្មី​នូវ​គោល​លទ្ធិ​ជា​ច្រើន ។ នៅ​ក្នុង​គោលបំណង​នេះ ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​បាន​ចាប់​សរសេរ​សាជាថ្មី​នូវ​គម្ពីរ (សូត្រ) ជាច្រើន ឬ សរសេរ​បន្ថែម​សូត្រ​ថ្មី​ៗ​​ច្រើន​ទៀត ។"

អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ជាច្រើន​ក៏​បាន​ជឿ​ដូច​គ្នា​ផង​ដែរ​ថា គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​​ជា​ភាសា​បាលី​ មួយ​ភាគ​ធំ​ត្រូវ​បាន​កែប្រែ ឬ សរសេរ​បន្ថែម ទោះ​ជា​យ៉ាង​នោះ​ក៏​ដោយ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ទាំង​នោះ​មិន​មាន​ទស្សនៈ​ដូច​គ្នា​ទេ​ នៅ​ត្រង់​ចំណុច​ថា តើ​មាន​ការកែប្រែ​ប៉ុន្មាន​ភាគ និង នៅ​ត្រង់​សៀវភៅ​ណា​ ។

តើ​មាន​ភស្តុតាង​លើ​សិលាចារិក នៅ​ទី​ណា​ខ្លះ​សម្រាប់​អះអាង​ដើម​កំណើត​នៃ​និកាយ​មហាយាន ?

សិលាចារិក​ដំបូងៗ​ ដែល​មាន​ព័ត៌មាន​រៀបរាប់​ អំពី​ការស្ថាបនា​​គោលលទ្ធិ​​ របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន និង ការ​និយាយ​យោង​ទៅដល់​តួអង្គ​ព្រះពុទ្ធ​ អមិតាភៈ​ (Buddha Amitabha) ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា នៅ​ក្រុង​មធុរា (Mathura) (រដ្ឋ​ឧត្តរប្រទេស នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន) ដែល​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៨០ នៃ​គ្រិស្តសករាជ ។ នៅ​ឯ​សារមន្ទីរ​ក្រុង​មធុរា (Mathura Museum) សំណល់​​នៃ​បំណែក​រូបសំណាក​ព្រះពុទ្ធ​ មាន​សិលាចារិក​អក្សរ​ព្រាហ្មី (Brahmi) ដែល​សរសេរ​ថា ៖ "បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ ២៨ នៃ​ការ​គ្រង​រាជ្យ​របស់​ស្តេច​ ហ៊ុវិស្កា (Huvishka), ... ដើម្បី​បូជា​ដល់​ព្រះពុទ្ធ​ អមិតាភៈ ។"

ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ រូបភាព​នេះ​មិន​តំណាង​ឲ្យ​ផ្នត់​គំនិត​របស់​មនុស្ស​ភាគ​ច្រើន ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា រូបភាព​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មិន​រាប់រក​នៅ​សម័យកាល​នោះ ហើយ​វា​ក៏​គ្មាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី​ជា​ដុំកំភួន​ឡើយ ។

ភស្តុតាង​ផ្នែក​សិលាចារិក​សម្រាប់​និកាយ​មហាយាន នៅ​សម័យកាល​មុន​សតវត្ស​ទី ៥ មាន​ចំនួន​តិចតួច​បំផុត បើ​ប្រៀបធៀប​ជា​មួយ​នឹង​អត្ថបទ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​នៃ​និកាយ​មហាយាន ដែល​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​បញ្ជូន​ពី​តំបន់​អាស៊ី​កណ្តាល ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ចិន នៅ​សម័យ​នោះ។

ព្រះពុទ្ធរូប






និមិត្តសញ្ញា







alt=នៅក្ពុជា|កណ្តាល|រូបភាពតូច|ប្រាសាទបាយ័នសាងឧទ្ទិសព្រះពុទ្ទសាសនា

២-សាសនាព្រហ្មញ្ញ (Hindu Religion)[កែប្រែ]

ចំលាក់ទេវរាជ (ព្រះព្រហ្ម ព្រះឥសូរ ព្រះនាងឧមា លិង្គព្រះឥសូរ យោនីព្រះនាងឧមា).jpg

១-ប្រវត្តិ

ព្រហ្មញ្ញសាសនាជាសាសនាមានប្រវត្តិកេរ្ត៌កាលយូរអង្វែងលើសាសនាទាំងអស់ក្នុងលោក​​ មានការវិវត្តិច្រើនសម័យកាល ចាប់តាំងពីកាលចាប់ផ្តើមពីការបង្កើតទឹកដីជារបស់

ជនជាតិអារ្យ័នលើទឹកដីជម្ពូទ្វីបនឹងបន្ទាប់មក នៅក្រោយសម័យពុទ្ធកាល​ ព្រហ្មញ្ញសាសនាក៏បានវិវត្តិជាសាសនាហិណ្ឌូដែលមានគោលធម៌ប្រណិបត្តិខុសប្លែកពីអ្វីដែលជាប្រភព

ដើមរបស់សានានេះ​ សាសនាហិណ្ឌូជាសាសនាមានលក្ខណខុសប្លែកពីសាសនាផ្សេងៗទៀតក្នុងពិភពលោកសាសនាដែលមិនមានសាស្តាអក្នបង្កើត ព្រោះមានចំនុចចាប់ផ្តើម

ចេញពីជំនឿដែលគេជឿថាមានព្រះអាទិទេពដែលមានឫទ្ធិនុភាពអំណាចលើធម្មជាតិ ជាអក្នង្កើតអ្វីៗទាំងអស់​ ក្រោយមកជនជាតិអារ្យ័នដែលជាអក្នបំពេញតួនាទីជាអក្នទាក់

ទងជាមួយព្រះអាទិទេព​ បានបង្ហាត់បង្រៀនមេរៀនតំណើរកើតឡើងនៃអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងថាព្រះអាទិទេពឬព្រះព្រហ្មជាអក្នបង្កើតអ្វីៗទាំងក្នុងទំរង់លក្ខណផ្សេងៗ​​​ ហើយក្រោយមក

អ្វីៗទាំងអស់ដែលព្រះព្រហ្មបានបង្កើតនោះក៏បានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអាទិទេពផ្សេងៗដែរ ជាហេតុដែលធ្វើអោយសាសនានេះមានព្រះអាទីទេពច្រើនមានតួនាទិ

ផ្សេងៗគ្នាដាច់ដោយឡែក ទើបព្រហ្មមញ្ញសាសនា​ឬសាសនាហិណ្ឌូជាសាសនាបែបពហុទេវនិយមរហូតមកដល់ទល់សព្វថ្ងៃនេះ ហើយសាសនាហិណ្ឌូមានប្រវត្តិនៃការកើតឡើងដោយ

យូរអង្វែងនឹងការវិវត្តច្រើនសម័យកាលធ្វើរអោយការសិក្សានឹងប្រវត្តិនឹងតំណើរវិវត្តិរបស់សាសនានេះអាចធ្វើរការបែងវែកជាយុគសម័យផ្សេងៗ​ ដូចជា ​​សម័យអរិយកៈ

សម័យព្រះវេទ សម័យព្រាហ្មណ៏​​ សម័យហិណ្ឌូបុរាណ សម័យឧបនិស័ទ​​ សម័យសូត្រ​ សម័យអវតា សម័យចុះខ្សោយ សម័យងើបឡើងវិញ​ នឹង​ សម័យភក្តិ​ យើងអាចសរុបបានថា

ព្រហ្មមញ្ញសាសនាមានប្រភពមកពីលិទ្ធិប្រចាំកុលសម្ព័ន្ធ ហើយក៏បានវិវត្តិមកកាន់ជាសានាប្រចាំកុលសម្ព័ន្ធអារ្យ័នដែលភាសខ្លួនមកច្បាំងឈ្នះកុលសម្ព័ន្ធម្ចាស់ស្រុកដែលគេហៅថា

ពួក DRAVIDIAN​ដោយបានដេញម្ចាស់ស្រុកអោយចេញអស់​ រួចហើយពួកគេក៏បានរស់នៅគ្រប់គ្រេងទឹកដីទន្លេ សិន្ធុ​​ នឹងទន្លេ គង្គ័ា បន្ទាប់ពីនុះក៏បានរួមផ្សំជំនឿរបស់ម្ចាស់ស្រុក

មានស្រាប់អោយចូលជាមួយនឹងជំនឿរបស់ខ្លួនធ្វើរអោយកើតគំនិតរឿងវណ្ណៈថែមទៀត​ ក្រោយមកនៅសម័យព្រះវេទជាសម័យដែលមានការវិវត្តការគោរពបូជាព្រះអាទិទេពអោយ

មានរបៀបរៀបរយល្អ​ប្រពៃ​ ទើបមានការរួបរួមគាថាសូត្របូជាដល់ព្រះអាទិទេពផ្សេងៗរហូត្រដល់បង្កើតបានជាគម្ពីរវេទឡើង។

២-និមិត្តសញ្ញា[កែប្រែ]

និមិត្តសញ្ញាដ៏សំខាន់របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនានុះគឺ​​តួអក្សរ ​ ដែលមានប្រភពមកពី អ​​ ​​ ឧ​​​ ​​ ​ ម ជាអក្សរតំណាងអោយ ​​ ​ត្រីមូរតិ ឬព្រះអាទិទេពធំៗទាំង៣ មានក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា

ដូចជា អ=ព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ​​ ​​ ​​ ឧ=ព្រះវិស្ណុ​​ ឬព្រះនរាយណ៏​​​​ ម=ព្រះព្រហ្ម ពេលរួមអក្សរទាំង៣នេះចូលគ្នា​ទើបបង្កើតបានទៅជាថា អូមૐ តំណាងអោយព្រះបរមាត្ម័ន ជាព្រះ

អាទិទេពកំពូលដែលមិនមានរូបរាងពិតប្រាកដ និមិត្តសញ្ញានេះ​ ត្រូវបានគ្រប់និកាយគ្រប់លិទ្ធិទាំងអស់នៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាយកមកប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ។ ធ្វេង|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញា










៣-សាស្តា​​នឹង​សាវក[កែប្រែ]

ព្រហ្មញ្ញសាសនាមិនមានសាស្តានុះទេ មានត្រឹមតែចំណេះដឹង​ឬព្រះវេទដែលកើតឡើងតាមរយៈការបង្ហាត់បង្ហាញពីព្រះអាទិទេពមកកាន់មនុស្សក្នុងលក្ខណៈ ស្រុតិ​ ឬការបានស្តាប់

បានឮ អក្នបានឮក្នុងទីនេះគឺសំដៅក្រុមអក្នបួសក្រុមប្រភេទឥសីដែលប្រើប្រាស់ជីវិតនៅក្នុងព្រៃនឹងប្រព្រឹត្តប្រតិបត្តិក្នុងព្រះធម៌រួចចេះហើយក៏នាំយកទៅបង្ហាត់បង្រៀនអក្ន

ផ្សេងទៀតតាមអ្វីដែលខ្លួនបានស្តាប់ដោយមិនមានការបន្ថែមបន្ថយឡើយ ទើបព្រះវេទក្លាយជាអមតៈធម៌​​ ឬជាខ្យល់ដង្ហើមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដោយខ្លួនឯង​ ចំនែកសាវកក្នុង

សាសនាហិណ្ឌូគឺជាអក្នប្រតិបត្តិតាមព្រះវេទដែលជាទូទៅគេតែងស្គាល់ក្នុងនាមថាជាឥសី ហេតុដូច្នេះព្រហ្មញ្ញសាសនាឬសាសនាហិណ្ឌូគឺមិនមានសាស្តាពិតប្រាកដដូចជា

សាសនា​​​ផ្សេងៗនុះទេ​ តែក៏មានមេលិទ្ធិអក្នតាក់តែងគម្ពីរក្បួនច្បាប់ដែលបំពេញតួនាទីប្រហាក់ប្រហែលនឹងសាស្តាដែរដូចជា​ ៖

- វ្យាសៈ​​ លោកគឺជាអក្នរួបរួមរៀបរៀងគម្ពីព្រះវេទ ​គម្ពីរឥតិហាសៈ នឹងគ្ពីរបុរណៈ។

-វាលឃីកិ គឺជាឥសីតែងមហាកាព្យ​រាមាយណៈ​លោកកើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៏តែម្តង ប៉ុន្តែត្រូវឪពុកម្តាយបោះបង់ចោលតាំងពីក្មេង​តែបានកសិករនាំយកទៅចិញ្ចឹម។

-គោតមៈ​​​​ ជាអក្នបង្កើតលិទ្ធិ​នយាយៈ។

-នាថមុនី ជាបុគ្គលតំបូងរបស់លិទ្ទ​វេសនៈ។

៤-គម្ពីរ[កែប្រែ]

គម្ពីរត្រៃវេទ

ពាក្យ​ថា វេទៈ (Vedas) ឬ​សំស្ក្រឹត​សរសេរ​ថា वेद​(អានថា វេដៈ) ប្រែថា ចំណេះ (knowledge) គឺ​ជា​កម្រង​អត្ថបទ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​ដែល​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​បុរាណ​​បាន​ចងក្រង​ទុក ។ ដំបូង​ឡើយ ចំណេះ​ដឹង​ទាំងឡាយ​ត្រូវ​បាន​ចងក្រង​​ជា​កំណាព្យ​សម្រាប់​ងាយ​ទន្ទេញ តែ​ក្រោយ​មក​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​បាន​សរសេរ​គម្ពីរ​ ឬ​សៀវភៅ​ទាំង​នោះ​​ដោយ​ប្រើ​ភាសា​សំស្ក្រឹត​បែបបុរាណ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​គម្រូ សម្រាប់​បង្កើត​ជា​សាសនា​ហ៊ិណ្ឌូ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ ។ ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​បុរាណ​អះអាង​ថា​ គម្ពីរ​វេទ​​មិន​មែន​ជា​ការ​បង្កើត​ដោយ​មនុស្ស​ទេ ប៉ុន្តែ​ព្រះ​អាទិទេព​បាន​បើកបង្ហាញ​ដល់​ពួកព្រាហ្មណ៍ ហេតុនោះ​ហើយ​ទើប​ពួក​គេ​ហៅ​គម្ពីរ​វេទ​ថា ស្រុតិ (អ្វីៗ​ដែល​ពួក​គេ​បាន​ឮ) ។ ការ​អះអាង​នេះ​មាន​លំនាំ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ការ​អះអាង​របស់​ជនជាតិ​ជ្វីវ (Jews) ដែល​កាន់​ជំនឿ​សាសនា​យូដា (Judaism) ឬ​ពួក​គ្រិស្តបរិស័ទ (Christians) ដែល​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត (Christianity) ឬ​ពួក​ឥស្លាមបរិស័ទ (Muslims) ដែល​កាន់​សាសនា​ឥស្លាម (Islam) ដែល​អួតអាង​ថា​ គម្ពីរ​របស់​ពួក​គេ​គឺ​ជា​ពាក្យ​របស់​ព្រះ​អាទិទេព​ (God) ឬ​ព្រះ​ម្ចាស់​លោក ឬ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់ ។ ពាក្យ​ថា​ ស្រុតិ (sruti) ខុស​ពី​ពាក្យ​ថា សម្រឹតិ ឬ សម្មតិ (smrti) ដែល​ប្រែថា​ អ្វីៗ​ដែល​ត្រូវ​ចងចាំ ។ តាម​ជំនឿ​របស់​ព្រាហ្មណ៍បរិស័ទ គម្ពីរ​វេទ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ព្រះព្រហ្ម (Brahma) ។ គម្ពីរត្រៃវេទ ឬ ត្រ័យវេទ ជា​គម្ពីរ​សម្រាប់​ប្រតិបត្តិ​ក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា​។

គម្ពីរក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា​អាចចែកចេញជាពីរផ្នែកសំខាន់ៗគឺ៖

ក-ស្រុតិ ​ពាក្យថាស្រុតិ​ប្រែថាបានស្តាប់បានឮមានន័យថាជាគម្ពីរដែលគេបានស្តាប់បានឮដោយផ្ទាល់មកពីអាទិទេពពុំមានអក្នតាក់តែងឡើងជាសច្ចៈធម៌ដ៏ពិតប្រាកដច្បាស់

លាស់ព្រោះជាមេរៀនរបស់ព្រះអាទិទេពជាការប្រមែប្រមូលចំនេះវិជ្ជាផ្សេងៗដែលជាចំនេះដឹងផ្នែកសាសនានឹងវត្ថុស័ក្តសិទ្ទិនឹងជាគាថាសូត្រនៅក្នុងពិធីកម្មដើម្បីបូជាដល់ព្រះ

អាទិទេព ជាគាថាពាក្យឆ័នដ៏ពិរោះរណ្តំ ដែលត្រូវកត់ត្រាឡើងជាភាសាសំស្ក្រឹតនឹងត្រូវបានគេហៅឈ្មោះថាគម្ពីរព្រះវេទឬគម្ពីរវេទ​ចែកចេញជាបួនគម្ពីរមានដូចជា៖

១-ឫត្វេទ(RIG VEDA)​​​​ ​មានតំណើសេចក្តីជាពាក្យឆ័នសំរាប់សូត្រសសើរពួកទេវតាសំដែងអំពីវិធីទស្តីឬសេចក្តីអំណរសុំអោយព្រះវិសកម្ម ព្រះមេរុត​នឹងព្រះព្រហ្ម ប្រទានពរអោយ

សំរេចកិច្វការខាងហត្ថកម្ម​​​ ពាណិជ្ជកម្ម នឹងលាភសការៈផ្សេងៗតាមតំរូវការ ។

២-យជុវេ៌ទ ជាគម្ពីរដែលពួកព្រាហ្មប្រើសំរាប់ប្រកបពីធីកម្មផ្សេងៗ មានតំណើសេចក្តីពាក្សរាយរណ្តំសំរាប់សូត្របួងសួងនឹងបូជាយញ្ញ​ សំដែងអំពីពិធីកថិពលីកម្មដល់ព្រះឥសូរ

ព្រះនរាយណ៏ ព្រះអាទិត្យ ព្រះអគ្គីជាដើមសូមអោយមានឫទ្ធីតេជៈជោគជ័យ។

៣-សាមវេទ ជាគម្ពីររួបរួមគាថាដែលមានតំនើសេចក្តីជាពាក្យឆ័នសំរាប់សូត្រក្នុងពិធីថ្វាយទឹកសោមសំដែងអំពីពិធីអត្ថពលីកម្មបួងសួងសូមអោយព្រះឥន្ទនឹងព្រះភិរុណជួយ

អភិបាលមនុស្សលោកអោយមានភ្លៀងតាមរដូវកាល។

៤-អថវ៌វេទ ជាគម្ពីរដែលគេតាក់តែងឡើងថ្មីនៅចុងសម័យព្រាហ្មជាគាថាសំរាប់សូត្រហៅឬបណ្តេញខ្មោចព្រាយបីសាច ឧបទ្រព្យចង្រៃ នឹងសូត្រកែប្រែរឿងអពមង្គលអោយក្លាយជា

រឿងមង្គលឬក៏នាំគ្រោះភ័យទៅកើតលើសត្រូវជាដើម ។តំបូងឡើងគម្ពីរវេទមានតែបីប៉ុណ្ណោះដែលគេហៅថាគម្ពីរត្រៃវេទ ទោះបីជាពេលក្រោយមកមានការតាក់តែងគម្ពីរទីបួនគឺ

អថវ៌វេទនេះមួយទៀតគេក៏នៅតែហៅថាគម្ពីរត្រៃវេទដដែល។

ខ-សម្រឹតិ​​​​​​ ពាក្យថាសម្រឹតិប្រែថាអ្វីៗដែលអាចចងចាំបានទើបវាជាគម្ពីរដែលវាធ្វើការរៀនសូត្រចេះចាំហើយភ្ទេរបន្តរគ្នារហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ដូចជាគម្ពីរអក្នប្រាជ្ញសាសនាបានតាក់តែងឡើងដើម្បីអធិប្បាយ

អំពីខ្លឹមសារនឹងជួយសំរួលការសិក្សាគម្ពីរព្រះវេទអោយប្រព្រឹត្តទៅបានយ៉ាងល្អត្រឹមត្រូវដូចជា គម្ពីរ​​ឧបនិស៏ទ គម្ពីរមនូសាស្ត្រ គម្ពីរបុរាណៈ គម្ពីរភគវ័តតីតា មហាកាព្យមហាភារតៈ

នឹងមហាកាព្យមហារាមាយណៈ ជាដើម។

៥- គោលការណ៏ប្រតិបតិ្ត[កែប្រែ]

ការប្រតិបត្តិនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសានាមានច្រើនប្រការណាស់ តែយើងសុំលើកយកចំណុចសំខាន់ៗចំនួនបីគឺ៖

១-អាស្រម​ ឬគោលការណ៏ប្រតិបត្តិរបស់ព្រាហ្មបួនយ៉ាងគម្ពីរព្រាហ្មណ៏ឬអនន្តរិយកៈបានបញ្ញាត្តិគោលប្រតិបត្តិរបស់បុគ្គលដែលជាព្រាហ្មយ៉ាងពេញលេញដោយកំណត់អាយុមនុស្ស

ត្រឹមមួយរយឆ្នាំបែងចែកពេលវេលាប្រើប្រាស់ជីវិតជាបួនតំណាក់កាល​ ក្នុងតំណាក់កាលនិមួយៗមានរយៈពេល២៥ឆ្នាំ ហើយតំណាក់កាលជីវិតនិមួយៗនុះគេហៅថាអាស្រមនិយាយ

អោយងាយស្តាប់ទៅគឺវ៏យនឹងឯង​។

១-១-តំណាក់កាលព្រហ្មចរិយៈ នៅក្នុងតំណាក់កាលនេះក្មេងប្រុសនៅក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៏ ត្រកូលក្សត្រ នឹងត្រកូលវេស្សៈ ដែលមានអាយុគ្រប់៨ឆ្នាំត្រូវចូលទៅធ្វើពិធីឧបអារិយ័ន្យ

ដោយមានព្រហ្មណ៏ជាអក្នចងខ្សែរសង្វាឬយញ្ញយោប្រវិទដើម្បីថាខ្លួនជាអក្នព្រហ្មចារីជាអក្នរៀនសូត្រឬប្រែតាមពាក្សថាអក្នមានការប្រព្រឹត្តិដ៏ប្រសើររហូតដល់អាយុ២៥ឆ្នាំព្រហ្ម

ចារីឬអក្នដែលត្រូវប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈធម៌មានតួនាទីដូចតទៅ យកចិត្តទុកដាក់រៀនសូត្រចំនេះវិជ្ជាក្នុងវណ្ណៈខ្លួន ស្តាប់បង្គាប់នឹងប្រតិបត្តិតាមពាក្សអប់រំទូន្មានរបស់គ្រូអាចារ្យ

មិនពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងផ្លូវភេទ​មិនសេពគប់ជាមួយអក្នដែលមានភេទភ្ទុយគ្នាពេលបញ្ចប់ការសិក្សាហើយត្រូវធ្វើពិធីកេសានត្តសាន្កាឬពិធីកាត់សក់នឹងពិធីគរុកសិណាប្រគល់របស់

តបស្នងដល់គ្រូអាចារ្យ។

២-១តំណាក់កាលគ្រហស្ថនៅតំណាក់កាលនេះអក្នប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈដែលបានឆ្លងតំណាក់កាលទីមួយរួចហើយក៏ដល់ពេលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញដើម្បីជួយធ្វើការឪពុកម្តាយ​រៀបការ

ប្រកបរបររកស៊ីចិញ្ចឹមគ្រួសារធ្វើការបូជាគោរពទេវតាព្រឹកល្ងាចជីវិតស្ថិតក្នុងការឃុំគ្រងថែរក្សារបស់ព្រះអាទិទេពដូច្នេះទើបត្រូវប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អនៅកំឡុងអាយុ២៦ដល់៥០ឆ្នាំ។

៣-១តំណាក់កាលវនប្រ័ស្ថ គ្រហ័សឬអក្នត្រូវការស្វែងរកសេចក្តីសុខស្ងប់ផ្លូវចិត្តក៏នឹងត្រូវចេញពីគ្រួសារទៅរស់នៅក្នុងព្រៃដើម្បីធ្វើសមាធិបំពេញបុណ្យភាវនានឹងអាចត្រឡប់វិលមក

រកគ្រួសារវិញបាននៅកំលុងអាយុ៥១ឆ្នាំដល់៧៥ឆ្នាំ។

៤-១តំណាក់កាល ស័នយាសី នៅតំណាក់កាលនេះព្រាហ្មដែលប្រាថ្នារួចផុតចាកទុក្ខឬគេហៅ​មោក្សៈត្រូវចេញពីគ្រួសារទៅបួសរស់នៅក្នុងព្រៃដើម្បីប្រតិបត្តធម៌ជាន់ខ្ពស់នឹងមិនត្រ

ឡប់មកកាន់លោកីវិស័យទៀតឡើយ ពេលបួសហើយគឺមិនសឹកវិញទេមានតែបំពេញសីលសមាធិស្វែងរកផ្លូវរួចផុតចាកទុក្ខនៅក្នុងកំឡុងអាយុចាប់ពី៧៦ឆ្នាំឡើងទៅ។

២-ត្រីមូរតិ យើងដឹងហើយព្រហ្មញ្ញសានាកើតមុនព្រះពុទ្ធសានារាប់ពាន់ឆ្នាំឯណុះ​ហើយសាសនាទាំងពីរនេះក៏តែងមានការពាក់ព័ន្ធគ្នារហូតមក​ សូម្បីតែព្រះសមាសម្ពុទ្ធដែលព្រះអង្អ

នៅជាព្រះពោធិសត្វទ្រង់ក៏ធ្លាប់សិក្សានៅក្នុងៃណក់ព្រាហ្មគឺអាឡារតាបសនឹងឧទកតាបសរបស់ព្រហ្មញ្ញសានារហូតចប់ត្រែវេទនឹងការបង្រៀនសព្វគ្រប់ដែរ។

ព្រហ្មញ្ញសាសនាជាសាសនាធម្មជាតិកើតឡើងពីជំនឿមិនមានសាស្តាជាមនុស្សដូចសាសនាផ្សេងៗនុះទេ​តែក្រោយមកចូលដល់សម័យព្រាហ្មណ៏ក៏កើតមានការបង្រៀនថាមានព្រះ

អាទិទេពមួយអង្គជាអាទិទេពធំបំផុតដែលគ្មានអង្គណាអាចប្រៀបផ្ទឹមស្មើបានឡើយនុះគឺព្រះព្រហ្មពេលវេលាចេះតែកន្លងផុតទៅពីមួយសតវត្សទៅមួយសតវត្សអាទិទេពថ្មីៗក៏

ចេះកើតឡើងបន្តរបន្ទាប់ដូចជាព្រះវិស្ណុ​ន​នឹង​ព្រះសេវៈ​ជាដើមធ្វើរអោយអាទិទេពក្នុងសម័យព្រះវេទ​ដូចជា​ព្រះឥន្ទ ព្រះអគ្គី​នឹងព្រះភិតុណជាដើម លែងសូវមានអក្នបូជាហើយសូម្បី

ព្រះព្រហ្មក៏មានការថមថយឥទ្ធិពលខ្លាំងដែរ នៅសម័យក្រោយមកទៀត​សង្ក្រ័ាចារ្យដែលជាអក្នប្រាជ្ញដ៏សំខាន់របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនា យល់ឃើញថាបើនៅតែបែបនឹងទៀតព្រហ្មញ្ញ

សាសនាមុខជារលាយមិនខាន ព្រោះមនុស្សភាគច្រ់ើនក៏បាននាំគ្នាងាកទៅគោរពប្រតិបត្តិតាមការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទុ្ធក្នុងនុះរួមមានពួកព្រាហ្មល្បីៗផងដែរទើបសង្ក្រ័ាចារ្យបាន

បដិរូបសាសនាដោយការតាក់តែងគម្ពីរបូរណៈដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាព្រមទាំងនាំយកគោលការណ៏ប្រតិបត្តិរួមទាំងមេរៀនព្រះធម៌របស់ព្រះពុទ្ធសាសនា

មហាយានផ្នែកខ្លះទៅប្រើប្រាស់នឹងលើកស្ទួយស្រោចស្រង់ព្រហ្មញ្ញសាសនាអោយក្លាយជាសាសនាហិណ្ឌូ ដោយពាក្យថាហិណ្ឌូនេះប្រើសំដៅហៅជនជាតិអារយ័ន្យដែលធ្វើចំណាក

ស្រុក ​ចូលទៅរស់តាមតំបន់ដងទន្លេសន្ធុឬហៅក្លាយមកជាពាក្យហិណ្ឌូនឹងជាពាក្យប្រើសំរាប់ហៅកូនកាត់់រវាងជនជាតិអរយ័ន្យជាមួយអក្នម្ចាស់ស្រុកក្នុងដែនដីជម្ពូទ្វីបហើយ

អក្នទាំងអស់នុះក៏បានធ្វើការវិវត្តិសាសនាហិណ្ឌូដោយការដាក់បញ្ចូលព្រះអាទិទេពដែលខ្លួនគោរពបូជានៅក្នុងសានានេះ ក្រោយមកគេបានធ្វើការបង្រួបបង្រួមព្រះអាទីទេព

តាមស្រុកតំបន់និមួយៗចូលរួមគ្នាតែមួយក្នុងព្រហ្មញ្ញសានាគេបង្កើតបានជាអាទិទេពធំៗបីអង្គឬគេហៅថាត្រីមូរតិ គឺមួយ ព្រះព្រហ្ម គឺជាអក្នសាងមនុស្សនឹងអ្វីៗគ្រប់បែប

យ៉ាងនៅលើលោកនេះ។

ទស្សនៈគតិតំបូងៗគេយល់ថាព្រះព្រហ្មមិនមានរូបរាងពិតប្រាកដនុះទេតែនៅពេលក្រោយមកទៀតពួកព្រាហ្មណ៏បានរកឃើញចំនុចខ្វាះខាតថាកាលបើព្រះព្រហ្មមិន

មានរូបរាងពិតប្រកដប្រជាជនអក្នមានជំនឿទាំងឡាយក៏មិនអាចគោរពបូជាបានដែរព្រោះមិនដឹងថាអ្វីអោយពិតប្រាកដទើបពួកព្រាហ្មណ៏បានកំណត់អោយព្រះព្រហ្មមាន

រូបរាងឡើងគឺមានព្រះភ៏ក្របួនអាចមើលឃើញគ្រប់ទិសទីនឹងដើម្បីអោយប្រជាជនបានគោរពបូជាហេតុដូច្នេះទើលក្ខណៈរបស់ព្រះព្រហ្មមានទាំងនាមធម៌នឹងរូបធម៌ពោលគឺ

ព្រះព្រហ្មមានលក្ខណៈជានាមធម៌នុះគឺសំដៅទៅលើអ្វីដែលប្រសើរបំផុតជាប្រភពនៃអ្វីគ្រប់យ៉ាងនៅក្នុងចក្រវាលនេះ ចំណែកឯព្រះព្រហ្មដែលមានលក្ខណៈជារូធម៌វិញគឺមានន៏យថា

ជាព្រះអាទិទេពដ៏មហិមាជាអក្នសាងលោកនឹងអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង។ព្រះព្រហ្មមានអគ្គមហេសីព្រះនាមសរវតីជាព្រះទេវីដែលគ្រប់គ្រងលើវាចានឹងការសិក្សារៀនសូត្រនឹងជាអក្នឧបត្ថម្ភ

លើសិល្បៈវិជ្ជាទាំងពួង។ទីពីរ​ ព្រះសិវៈ គឺជាព្រះអាទិទេពអក្នបំផ្លាញព្រះអង្គមានព្រះនាមជាច្រើនទៀតដូចជា​ព្រះឥសូរ ព្រះរុទ្រ្ទៈព្រះនារាជ្យជាដើម ព្រះសិវៈប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំ

កៃលាស​មានគោនន្ទីជាយានជំនិះនឹងមានសិវលឹង្គជានិមិត្តរូបនៃកំលាំងក្នុងការបង្កើត លក្ខណៈរបស់ព្រះសិវៈ​ មានលក្ខណៈជាឥសីស្លៀកដណ្តប់ស្បែកសត្វប្រថាប់នៅលើស្បែក

ខ្លាកាន់អាវុធត្រីសូទ្រង់ខ្សែអង្កាំដែលក្រងដោយលលាក្បាលមានពស់ជាសង្វាព្រះសុរង្គសម្បុរខៀវនឹងភ្នួងព្រះកេសាមានព្រះច័ន្ទមួយចំណិតហើយនៅត្រង់កណ្តាលថ្ងាសមានព្រះនេត្រ

ទីបីដែលបិទជាប់ជានិច្ច​ បើកាលណាព្រះសិវៈបើកព្រះនេត្រទីបីភ្លាមនឹងកើតបានជាភ្លើងឆេះប្រល័យលោកនេះភ្លាម ព្រះសិវៈមានអគ្គមហេសី​មានព្រះនាមឧមាដែលមានច្រើន

លក្ខណៈច្រើនព្រះនាមផងដែរដូចជាបរាវត្តីទេវី ទុរគាទេវី នឹងកាឡីទេវីជាដើម។​ ទីបីព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនរាយណ៏គឺជាព្រះអាទិទេពអក្នថែរក្សានឹងឃុំគ្រងពិភពលោកអោយស្ថិតនៅប្រកប

សេចក្តីសុខព្រះអង្គ​គឺជាព្រះអាទិទេពដែលមានអំណាចលើការថែរក្សាពិភពលោកនៅពេលណាពិភពលោកកើតមានភ័យវិបត្តិដោយសារការអុកឡុករបស់ពួកអសុរឬបញ្ហាទាំងឡាយ

ដែលមិនមានរណាដែលអាចដោះស្រាយបានព្រះអង្គតែងតែយាងទៅជួយកំចាត់បង្រ្កាបនៅហេតុការណ៏អាក្រក់ទាំងអស់នុះអោយវិនាសសូន្យបង់តាមរយៈអវតាឬការបែងភាគ

សំខាន់ៗមានទៅដល់ដប់អង្គឯណុះ ព្រះវិស្ណុប្រថាប់នៅក្នុងសមុទ្រទឹកដោះដោយមានអនន្តនាគរាជជាបល្ល័ង្គទ្រង់មានគ្រុឌជាយានជំនិះមានព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាមលក្ម្សីជាព្រះទេវី

នៃសោភ័ណភាពអក្នផ្តល់លាភយសទ្រព្យសម្បត្តិនឹងមានព្រះទ័យមេត្តាសណ្តោសប្រណី ពេលព្រះវិស្ណុទ្រង់អវតាមកជាព្រះសុរាមឬជាព្រះរាមព្រះនាងលក្ម្សីក៏អវតាមកជាព្រះនាងបទុមា

នឹងព្រះនាងសិតាជាបន្តរបន្ទាប់ផងដែរ។អក្នគោរពព្រហ្មញ្ញសានាជឿថាពិភពលោកមានការកើតឡើងតាំងនៅនឹងរលាយទៅវិញនៅទីបំផុតដូច្នេះការគោរពបូជាព្រះអាទិទេពធំៗ

ទាំងបីនេះចាត់ទុកថាជាលក្ចណៈបុគ្គលាទិដ្ឋានជាការបូជាដើម្បីអោយដឹងតំណើរទាំងបីប្រការនុះគឺ​ ការកើតឡើង ការតាំងនៅ នឹងការសាបសូន្យទៅវិញនៃពីភពលោកនឹងឯង។

៣-គោលប្រតិបត្តិរួចផុតចាកទុក្ខឬមោក្សៈ ព្រហ្មញ្ញសានាជឿថាវិញ្ញាណគឺអមតៈមិនចេះស្លាប់ទៅតាមរាងកាយនុះទេ ការស្លាប់គឺគ្រាន់តែវិញ្ញាណចេញពីរាងកាយទេប៉ុណ្ណុះព្រោះតែរាង

កាយមិនអាចអាស្រ័យនៅបានទៀតនុះទើបវិញ្ញាណចេញពីរូរាងកាយទៅរករូបរាងថ្មីឬគេហៅថាកើតថ្មីប្រៀបដូចជាមនុស្សដែលពាក់អាវរហែកហើយទៅរកអាវថ្មីមកពាក់ទៀត វាគឺ

ជាសង្សារវត្ត​កើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់ វិលទៅវិលមករហូតដ៏រាបណាមិនទាន់បានសំរេចធម៌រួចផុតចាកទុកឬមោក្សៈទេនុះ​ សាសនិកជនហិណ្ឌូជឿថាមោក្សៈគឺជាគោលដៅខ្ពស់បំផុតនៃ

ជីវិត អក្នដែលចូលទៅដល់មោក្សៈនឹងបានទៅនៅជាមួយព្រះព្រហ្មអស់កាលជានិច្ចនិរន្តមិនបាច់វិលវល់កើតចាស់ឈឺស្លាប់ទៀតទេ ការប្រតិបត្តីដើម្បីអោយបានសំរេចធម៌មោក្សៈ

នុះមានបួនយ៉ាងគឺ ៖ ១-កម្មៈមគ្គឬកម្មយោគៈ​ជាការប្រតិបត្តិតាមរយៈការប្រកបការងារតាមតួនាទីដោយភាពឧស្សាហ៏ប្រឹងប្រែងតស៊ូក្រាញននៀលតែធ្វើរដោយចិត្តស្ងប់មិន

រំពឹង លើផលតបស្នងណាៗទាំងអស់អក្នប្រតិបត្តិត្រូវបានគេហៅថាកម្មយោគិន ។ ២-ជយានមគ្គឬជយានយោគៈ ជាការប្រតិបត្តិដើម្បីអោយកើតចំនេះដឹងឃើញច្បាស់ថា

បរម្ថត័្មនជារបស់តែមួយគត់ដែលមានវិញ្ញាណដែលមាននៅក្នុងបុគ្គលនិមួយៗគឺជារបស់មួយដែលនៅជាគូរជាមួយបរម្ថត្ម័នឬអាត្ម័នខ្ពស់បំផុតដែលជាប្រភពនៃកំណើតនឹងជា

ចំណុចរួមរបស់អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងនៅក្នុងចក្រវាលនេះ។ ៣-ភ័កទមៈឬភក្តិយោគៈ គឺជាការស្មោះស្ម័គ្រស្វាមីភក្តិចំពោះព្រះអាទិទេពដែលខ្លួនគោរពបូជាអក្នប្រតិបត្តិត្រូវបានគេហៅថា

ភក្តិយោគិន។​ ៤-រាជមៈឬរាជយោគៈគឺជាការប្រតិបត្តិទាក់ទងនឹងការហ្វឹកហាត់ផ្លូវចិត្តអប់រំអោយស្ថិតនៅក្នុងអំណាចបង្គាប់បញ្ជារតាមរយៈការបំពេញយោគៈ អក្នប្រតិបត្តិត្រួវ

បានគេហៅថារាជយោគិន។



៦-និកាយផ្សេងៗ[កែប្រែ]

និកាយធំៗនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសានាមានចំនួនបួននិកាយគឺ៖

១-វៃស្ណវៈនិកាយនិកាយនេះបង្កើតឡើងដោយឥសីនាថមុនីដោយលោកបានតំណើការផ្សព្វផ្សាយលិទ្ធិនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឥណ្ឌា​ ជានិកាយដែលបូជាព្រះវិស្ណុឬ

ព្រះនរាយណ៏ជឿលើការអវតាឬការបែងភាគរបស់ព្រះវិស្ណុដើម្បីចុះមកសង្គ្រោះមនុស្សលោកដូចជាការអវតាជាព្រះរាមនៅក្នុងមហាកាព្យរាមាយណៈឬរឿងរាមកេរ្តិ៏៏ អវតាជា

ព្រះគ្រឹស្នៈក្នុងគម្ពីរភគ្គវត្តិតាជាដើម។

និកាយនេះផ្តោតសំខាន់ទៅលើការគោរពបូជាព្រះវិស្ណុឬព្រះនរាយណ៏ថាសំខាន់ជាងព្រះអាទិទេពផ្សេងៗទាំងអស់ដោយតួនាទីរបស់ព្រះនរាយណ៏មិនមែនត្រឹមតែការថែរក្សា

ពិភពលោកប៉ុណ្ណុះទេតែព្រះអង្គក៏ជាអក្នសាងលោកនឹងជាអក្នបំផ្លាញលោកផងដែរដូច្នេះទើបនិកាយនេះមានលក្ខណៈជាឯកទេវៈនិយមពោលគឺគោរពបូជាព្រះវិស្ណុតែមួយអង្គ

គត់ដោយបានរួបរួមជំនឿនៅក្នុងព្រះអាទិទេពធំៗទាំងបីដូចជាព្រះព្រហ្ម ព្រះសិវៈ ព្រះវិស្ណុថាជាអង្គតែមួយប៉ុណ្ណោះគឺព្រះវិស្ណុនេះឯង។​នៅពុទ្ធសតវត្សទី១៩និកាយវៃស្ណវៈបានបែង

ចែកទៅជាពីរនិកាយធំៗទឿតគឺ​តំកាឡៃជានិកាយនៅភាគខាងត្បូងវឌ្ឍកាលៃជានិកាយនៅភាគខាងជើងមិនតែប៉ុណ្ណុះនិកាយវៃស្ណវៈក៏ថែមបានចែកចេញជានិកាយតូចៗ

ចំនួនបីទៀតគឺ៖និកាយរាមានិជៈ និកាយមាថវៈនឹងនិកាយវលភៈផងដែរ។

២-សៃវៈនិកាយ និកាយនេះគោរពបូជាព្រះសិវៈឬព្រះឥសូថាជាអក្នបង្កើតលោកជាកំលាំងអមតៈដ៏មហិមាក្នុងចក្រវាលក្នុងការគោរពរបស់សាសនិកជនក្នុងនិកាយនេះមានលក្ខណៈ

ពីរយ៉ាងគឺ៖​ ១-ការគោរពបូជាលឹង្គឬសេវលឹង្គដែលជាអវយវៈភេទរបស់បុរសជានិមិត្តរូបតំណាងអោយព្រះសិវៈក្នុងឋានៈជាអក្នបង្កើតលោកនឹងអ្វីៗនៅក្នុងលោកនេះ ។​ ២-គោរពបូជា

គោន្តទិដែលជាពាហណៈរបស់ព្រះសិវៈជាផ្តល់ទឹកដោះសាច់ដល់មនុស្សប្រៀបដូចជាមាតារបស់ជនជាតិឥណ្ឌាជាសត្វស័កសិទ្ធិរបស់អក្នកាន់សាសនាហិណ្ឌូក្រោយមកសៃវៈនិកាយក៏

បានចែកចេញជានិកាយតូចៗពីរទៀតគឺនិកាយកសិស្មាវៈជានិកាយភាគខាងជើងកើតឡើងនៅក្នុងរដ្ឋកាស្មៀដែលគេជឿថាព្រះសិវៈគឺព្រះអាទិទេពធំបំផុតតែមួយអង្គគត់ហើយ

ទ្រង់ឋិតនៅគ្រប់ទីកន្លែងទូទាំងចក្រវាលយើងនេះ។​ និកាយលឹង្គយតៈជានិកាយភាគខាងត្បូងមានសិវលឹង្គជានិមិត្តរូបនិកាយនេះបង្កើតឡើងដោយលោកលគ្គលិសៈហើយសាស

និកជននៅក្នុងនិកាយនេះជឿថាព្រះមហេសូរឬព្រះមហេស្វារៈគឺជាព្រះអវតាចុងក្រោយបង្អស់របស់ព្រះសិវៈ។

៣-សក្តិនិកាយ ពាក្យថាសក្តិប្រែថាសមត្ថភាព កំលាំង អំណាច ភាពខ្ពង់ខ្ពស់អក្នដែលមានកំលាំងអំណាចនេះគឺទេវីឬព្រះអាទិទេពផ្នែកនារី ទើបនិកាយនេះគោរពបូជាព្រះអគ្គ

មហេសីរបស់ព្រះអាទិទេពធំៗទាំងបីហើយការគោរពបូជាសក្តិឬព្រះមហាទេវីទាំងបីអង្គនុះគឺមិនមានបែងចែកដូចជាអាទិទេពផ្នែកបុរសនុះទេពោលគឺបានមកបង្គប់នៅក្នុង

សៃវៈនឹងក្នុងនិកាយវៃស្ណវៈនឹងតែម្តងដូចជាក្នុងសៃវៈនិកាយក៏គោរពបូជាព្រះមេសីរបស់ព្រះសិវៈដែលមានតែមួយព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះប៉ុន្តែមានច្រើនព្រះនាមដូចជាព្រះនាមបរាវត្តី

ព្រះនាងឧមា ព្រះនាងកាឡី នឹងព្រះនាងទុរគ្គាជាដើមចំនែកឯក្នុងនិកាយវៃស្ណវៈក៏គោរពបូជាព្រះនាងលក្ម្សីដែលជាព្រះអគ្គមហេសីព្រះវុស្ណុ​ រីឯនិកាយដែលគោរពបូជាព្រះព្រហ្មក៏គោ

រពបូជាព្រះនាងសរាវត្ទិដែលជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះព្រហ្មផងដែ តែបើគិតទៅមនុស្សភាគច្រើនគឺគោរពបូជាព្រះនាងឧមាច្រើនជាងគេព្រោះថាព្រះនាងគឺជាព្រះអគ្គមហេសី

របស់ព្រះសិវៈដែលជាព្រះអាទិទេពដែលមនុស្សភាគច្រើនគោរពកោតខ្លាចហេតុដូចនេះទើបព្រះនាងឧមាមានព្រះនាមជាច្រើនគូជាមួយព្ឬះសិវៈដូចជា មហាទេវី គូជាមួយមហាទេព

យោគីនីគូជាមួយមហាយោគី ទូរគាឬផៃរវីគូជាមួយផៃរវៈនឹងកាឡីទេវីគូជាមួយមហាកាល ជាដើម ការបូជារបស់និកាយសក្តិមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីការបូជារបស់និកាយផ្សេងៗ

ដូចជាកាត់ក្បាលពពែដើម្បីបូជាដល់ព្រះម៉ែកាឡីឬការប្រកបពិធីកម្មរបស់និកាយនេះចែកចេញជាពីរប្រភេទគឺ​៖ ១-ទក្សិណាចារី គឺពួកបូជាខាងស្តាំសំដៅដល់អ្នកបូជានិកាយសក្តិ

ដែលបូជាព្រះសិវៈ ព្រះវិស្ណុ ព្រះគ្រឹស្នៈនឹងព្រះអគ្កមហេសីក្នុងឋានៈជាព្រះអាទិទេពមិនមែនក្នុងន័យបំពេញកាមារម្មណ៏ដល់ព្រះទេវីនុះទេ មានការធ្វើពិធីដោយបើកចំហសមរម្យត្រឹម

ត្រូវតាមការបង្រៀនក្នុងគម្ពីរបុរាណៈមិនចំអេសចំអាសមិនអានាចារ្យនុះឡើយ។ ២-វាមចារី គឺពួកបូជាខាងឆ្វេងសំដៅដល់អ្នកគោរពនិកាយសក្តិដែលបូជាព្រះនាងទូរគាខ្លាំងជាង

ព្រះសិវៈ បូជាព្រះនាងរាធាខ្លាំងជាងព្រះគ្រឹស្នៈ នឹងបូជាព្រះនាងលក្ម្សីខ្លាំងជាងព្រះវិស្ណុ និកាយនេះបូជាព្រះនាងទូរគាមិនមែនក្នុងឋានៈជាព្រះអគ្គមហេសីព្រះមហាទេពនុះទេតែ

ក្នុងឋានៈជាព្រះទេវីដែលជាប្រធាននៃការួមភេទនឹងពិធីអោយកើតមានឫទ្ធីតេជៈ​ ដូច្នេះទើបការធ្វើពិធីត្រូវធ្វើរឡើងក្នុងទីកន្លែងអាថ៌កំបាំងទៅតាមពិធីដែលគេហៅថា​ បញ្ចម

ការៈ ឬ​ប្រាំប្រការមានដូចជា​៖ ១-ំមទ្យៈឬមជ្ជៈ គឺទឹកស្រវឹង ២-មំសៈ​ សាច់សត្វរួមទាំសត្វមត្យសាច់ត្រី ៣-មន្រ្តៈ ការសូត្រគាថាធ្វើរអោយកើតតំរេគ ៤-មុទ្រៈ ការសំដែងកាយវិការ

ទាក់ទាញ ៥-មេថុនៈ ការសេពមេថុនឬការរួមភេទព្រោះគេជឿថាព្រះម៉ែទូរគាឬព្រះម៉ែកាឡីទ្រង់សព្វព្រះទ័យជាមួយកាបូជាយញ្ញនឹងការសេពមេថុនដូច្នេះទើបគេប្រារព្ធពីធីខាង

លើនេះឡើងដើម្បីធ្វើអោយព្រះម៉ែពេញព្រះទ័យហើយគោលបំណងមួយទៀតនុះគឺដើម្បីអោយធុញទ្រាន់ក្នុងកាម ការបំពេញតាមតម្រូវការអោយស្កប់ស្កល់រហូតដល់តំណាក់កាលអស់

ចំណង់។

៤-និកាយត័នត្រៈ ពាក្យថាត័នត្រៈប្រែថាពីធីការបែបផែនឬច្បាប់ទំលាប់សំដៅទៅលើបែបផែននៃពីធីកម្មផ្សេងៗរបស់សានាហិណ្ឌូនៅសម័យពុទ្ធកាលនិកាយនេះកើតឡើងគឺការ

គោរពបូជានិកាយសក្តិប៉ែកខាងឆ្វេងផ្តោតសំខាន់ទៅលើកាមារម្មណ៏ ការបូជាសក្តិដែលមានលក្ខណៈលេចធ្លោប្រចាំនិកាយនេះនុះគឺការធ្វើពីធីអោយសក្តិឬមហាទេពដែលជាព្រះ

ស្វាមីពេញព្រះទ័យដូចជាការចាប់ផ្តើមពីការពិពណ៌នាពីគុណនែសេចក្តីស្រលាញ់នឹងសេចក្តីប្រាថ្នាចង់បានរបស់ស្រ្តីនឹងបុរសហើយបញ្ចប់ដោយការសេពមេថុនពីធីកម្មនេះគឺជារបស់

ពួកវាមចារិនឬកាឡាចៈគឺត្រូវប្រកបនៅពេលយប់ខាងខែរនោចដោយសានិកជននាំគ្នាមកជួបជុំនៅខាងមុខទេវរូបព្រះម៉ែឧមាទេវីឬព្រះម៉ែទូរគាហើយក៏ចាប់ផ្តើមប្រារព្ធពីធីតាម

លំដាប់លំដោយនែ​​ ​ ប្រាំប្រការដូចដែលបានជម្រាបជូនខាងលើ។

៧-វណ្ណ:ទាំង៤[កែប្រែ]

រឿងមួយដ៏សំខាន់នៅសម័យព្រះវេទនុះការបែងចែកមនុស្សនៅក្នុងសង្គមជាបួនប្រភេទឬគេហៅថាវណ្ណៈដោយពាក្យថាវណ្ណៈប្រែថាពណ៌សម្បុរហើយគេបានធ្វើការសន្និដ្ឋានថា

ការបែងចែកកំរឹតជាន់ថ្នាក់មនុស្សនៅក្នុងសង្គមតំបូងឡើងប្រហែលជាកំណត់តាមសម្បុរស្បែកដែលកាលពីមុនមានតែពីរវណ្ណៈប៉ុណ្ណោះគឺពួកស្បែកខ្មៅសំដៅទៅលើពួកដ្រាវីដ

ឬដ្រាវីដឌៀននឹងពួកស្បែកសសំដៅទៅលើពួកជនជាតិអារ័ន្យហើយក្រោយមកទៀតកើតបានជាវណ្ណៈទាំងបួននៅក្នុងសង្គម នៅសម័យព្រះវេទព្រះព្រហ្មគឺជាព្រះអាទីទេពកំពូល

របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនាដែលអ្នកគោរពសានានេះជឿថាព្រះអង្គគឺជាអ្នកសាងលោកជាផ្តល់កំណើតអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងនៅក្នុងចក្រវាលនេះហើយទ្រង់គឺជាអ្នកកំណត់ជោគជតាមនុស្សដូច

ដែលយើងបានឮហើយថាព្រហ្មលិខិតមានន័យថាអ្វីៗព្រះព្រហ្មជាអ្នកចាជាអ្នកកំណត់មកព្រមទាំងវណ្ណៈទាំងបួនដែលមានប្រកដនៅក្នុងគម្ពីររបស់ព្រហ្មញ្ញសាសនាក៏គេជឿថាកើត

ឡើងពីអវយវៈផ្សេងៗរបស់ព្រះព្រហ្មផងដែរ វណ្ណៈទាំងបួននៅក្នុងជំនឿព្រហ្មញ្ញសាសនាត្រូវបានគេបែងចែកតួនាទីដាច់ដោយឡែកនៅក្នុងសង្គមចាប់ពីថ្នាក់ខ្ពស់ចុះមកដល់ថ្នាក់

ទាប។ឥឡូវយើងស្វែងយល់ពីវណ្ណៈទាំងបួន៖​​ ១-វណ្ណៈព្រហ្មណ៏ មានតួនាទីទំនាក់ទំនងជាមួយព្រះអាទិទេពបង្រៀនពីសាសនានឹងប្រកបពីធីកម្មផ្សេងៗដល់ប្រជាជននៅគ្រប់វណ្ណៈ

ទាំងអស់លើសពីនេះក៏មានតួនាទីសិក្សារៀនសូត្រចងចាំបន្តរវេនគម្ពីរវេទនឹងជាបុរោហិតសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រផងដែ ព្រហ្មណ៏តែងតែប្រកាន់ជំនឿថាខ្លួនគឺជាវណ្ណៈខ្ពស់បំផុត

នៅក្នុងសង្គមព្រោះបានកើតចេញពីព្រះឳស្ឋឬមាត់របស់ព្រះព្រហ្មដូចដែលមានចារទុក្ខនៅក្នុងគម្ពីរវេទ ២-វណ្ណៈក្សត្រ​គឹជាវណ្ណៈគ្រប់គ្រងដឹកនាំប្រទេសជាអ្នកចំបាំងរៀន

សូត្រយុទ្ធពិធីគ្រប់បែបយ៉ាងនឹងមានទួនាទីធ្វើសឹកសង្គ្រាមដើម្បីពង្រីកដែនដីរបស់ខ្លួន នៅក្នុងគ្ពីរឬគ្វេទបានបញ្ជាក់ថាវណ្ណៈក្សត្របានកើតចេញពីព្រះពាហាឬកំភួនដៃរបស់

ព្រះព្រហ្ម។៣-វណ្ណៈវេស្សៈជាវណ្ណៈកណ្តាលដែលមានចំនួនភាគច្រើនក្នុងសង្គមជាតិប្រជាពលរដ្ឋទូទៅមានសិល្បៈករ សិប្បករ កសិករ ពួកឈ្មួយជាដើម វណ្ណុៈវៃស្សៈឬវេស្សៈកើតចេញ

ពីព្រះសោណីឬត្រគៀករបស់ព្រះព្រហ្ម។ ៤-វណ្ណៈសូទ្រៈជាវណ្ណៈពួកកម្មករអ្នកធ្វើការស៊ីឈ្នួលដែលត្រូវប្រើកំលាំងរែកពុនលីសែងឬបំរើការដល់វណ្ណៈផ្សេងៗវណ្ណៈសូទ្រៈត្រូវបានចាត់ទុកថា

វណ្ណៈទាបបំផុតនៅក្នុងសង្គមព្រោះកើតចេញពីព្រះបាទាឬបាតជើងរបស់ព្រះព្រហ្ម។ ក្រៅពីវណ្ណៈទាំងបួនខាងលើនេះទៅក៏នៅមានពួកក្រៅវណ្ណៈដូចជាពួកចណ្ឌាល ដាលីដជាដើម

ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាពួកទាបបំផុតជាងវណ្ណៈសូទ្រៈទៅទៀតព្រោះកើតមកពីការរៀបការបំពានវណ្ណៈពោលគឺឪពុកម្តាយជាមនុស្សនៅក្នុងវណ្ណៈផ្សេងគ្នាតែជំនៈរៀបការនៅជា

មួយគ្នាទើបបង្កើតបានជាកូនដែលគ្មានវណ្ណៈហើយត្រូវបានគេមើលងាយរើសអើងនឹងស្អប់ខ្ពើមយ៉ាងខ្លាំងពីគ្រប់វណ្ណៈទាំងអស់នៅក្នុងសង្គម ទោះបីជាឥណ្ឌាបានបោះបង់ចោល

ប្រព័ន្ធការបែងចែកវណ្ណៈជាផ្លូវកាយូណាស់មកហើយក្តីប៉ុន្តែការប្រកាន់វណ្ណៈក៏នៅតែមានដិតដាមជាប់ស្ថិតនៅក្នុងស្រទាប់មនុស្ស​យ៉ាងច្រើនជាពិសេសនៅតាមជនបទដែលមិន

សូវមានការអភិវឌ្ឍរីកចំរើននៅតែមានការប្រកាន់ស្អប់ខ្ពើមចំពោះមនុស្សក្នុងវណ្ណៈទាបដដែលដូចជាហាមចូលទីកន្លែងគោរពសការៈហាមប្រើប្រាស់អណ្តូងឬផ្លូវរួមជាមួយមនុស្ស

ក្នុងវណ្ណៈខ្ពស់ជាដើម។តាមឯកសារផ្សេងទៀត មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈទោះ​បី​នៅ​ក្នុង​គម្ពី​មនុ សស្ត្រៈ (Manu Shastra) ពួក​ព្រាហ្មណ៍​អួតអាង​ថា​មនុស្ស​ទេព​ឈ្មោះ​ មនុ​ (Manu) ផ្តល់​កំណើត​ឲ្យ​ដល់​មនុស្ស​ទាំង​ ៤ វណ្ណៈ​ដូច​បាន​រៀបរាប់​ហើយ​នោះ​ក៏​ដោយ ក៏​យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​ទៀត​ដែល​មិន​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ចូល​ក្នុង​វណ្ណៈ​ណា​មួយ​ខាង​លើ​សោះ ។ ពួក​មនុស្ស​ទាំង​នោះ​គឺ​ជា​ជន​នៅ​ក្រៅ​វណ្ណៈ ហើយ​ត្រូវ​បាន​​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​ដាក់​ឈ្មោះ​ផ្សេងៗ​ឲ្យ​ពួក​គេ ឧទាហរណ៍​ វណ្ណៈ​ទី ៥ ហារិជន (harijan) ដាលីត (dalit) មនុស្ស​មិន​អាច​ឲ្យ​គេ​ប៉ះពាល់​បាន (the untouchables) ​។ ពួក​មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​វណ្ណៈ​ទាំង ៤ ខាង​លើ មើលងាយ ជិះជាន់ ធ្វើបាប កេងប្រវ័ញ្ច និង រើសអើង​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង ។ ឧទាហរណ៍ មនុស្ស​ក្រៅវណ្ណៈ​មិន​អាច​ដង​ទឹក​ពីអណ្តូង​ក្នុង​ភូមិ​បាន​ទេ ពួក​គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​សុំ​ឲ្យ​មនុស្ស​វណ្ណៈ​ព្រហ្មណ៍ ឬ​វណ្ណៈ​ផ្សេង​ទៀត​ដង​ទឹក​ចាក់​ក្នុង​ក្អម​ឲ្យ​ ។​ មនុស្ស​វណ្ណៈ​ផ្សេង​យល់​ថា​ បើ​មនុស្ស​ក្រៅវណ្ណៈ​ដង​ទឹក​ពី​អណ្តូង​ដោយ​ខ្លួន​គេ នោះ​ទឹក​ក្នុង​អណ្តូង​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​មិន​បរិសុទ្ធ ឬ​ប្រឡាក់ប្រឡូស ។ ប្រសិន​បើ​មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ដើរ​ឬ​ជិះកង់​មក​ដល់​មុខ​ផ្ទះ​មនុស្ស​ក្នុង​វណ្ណៈ​ព្រាហ្មណ៍ ពួក​មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ត្រូវ​ចុះ​ពី​កង់​រួច​ដោះស្បែក​ជើង​កាន់​ យួរ​ដើរ ឬ បណ្តើរ​កង់​ឲ្យ​ឆ្លង​ផុត​ពី​មុខ​ផ្ទះ​នោះ​សិន​សឹម​ចាប់​ពាក់​ស្បែក​ជើង ឬ​ជិះកង់​បន្ត​ទៀត ។ នៅ​ឯ​តៀម​កាហ្វេ មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​លក់​ចាក់​តែ​ឬ​កាហ្វេ​​ក្នុង​ពែង​ធ្វើ​ពី​កែវ ពួក​គេ​មិន​អាច​ផឹក​តែ​ឬ​កាហ្វេ​ពី​ពែង​ធ្វើ​ពី​ប្រាក់​ឬ​ដែក​ថែប​ទេ ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​តែ​ដោះ​ស្បែក​ជើង​ទុក​នៅ​ក្រៅ​ហាង​កាហ្វេ​នោះ​មុន​នឹង​ចូល​ក្នុង​ហាង ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​តែ​លាង​ពែង​តែ​ឬ​ពែង​កាហ្វេ​នោះ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ។ ដោយសារ​ពួក​គេ​គ្មាន​ដីធ្លី​សម្រាប់​ដាំដំណាំ គ្មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​ និង គ្មាន​ការ​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ពី​រដ្ឋាភិបាល មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​រកស៊ី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​យក​សាកសព​មនុស្ស​ឬ​សត្វ​ទៅ​ដុត​ចោល ឬ​បោះ​ចោល​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ទីប្រជុំជន ។ ពួក​គេ​ស៊ីឈ្នួល​កើប​លាមក​មនុស្ស​រួច​ទូល​យក​ទៅ​ចោល​នៅ​ក្រៅ​ភូមិ ដើម្បី​ដូរ​យក​ដុំបាយ​សេសសល់​ពី​មនុស្ស​នៃ​វណ្ណៈ​ទាំង​ ៤ ខាង​លើ ។ នេះ​គ្រាន់​តែ​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​ចំនួន​តូច​ដែល​មនុស្ស​ក្រៅវ​ណ្ណៈ​ទាំង​នោះ​បាន​និង​កំពុង​រង​ការមើលងាយ ជិះជាន់ ធ្វើបាប​​​ ទោះ​បី​ពួក​គេ​ប្តូរ​សាសនា​ចេញ​ពី​សាសនា​ហិណ្ឌូ (Hinduism) ទៅ​ជា​សាសនា​គ្រិស្ត (Christianity) សាសនា​ឥស្លាម (Islam) សាសនា​ស៊ិខ (Sikh) រួច​ហើយ​ក៏​ដោយ ។ បណ្ឌិត អាំបិដការ (Dr. B. R. Ambedkar) គឺ​ជា​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​ដ៏​ល្បី​មួយ​រូប​ដែល​បាន​ដឹកនាំ​​តាក់តែង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​នៃ​សាធារណៈរដ្ឋ​ឥណ្ឌា​​នៅ​ពេល​ដែល​ចក្រភព​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៧ ។ បណ្ឌិត​ អាំបិដការ​គឺ​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​នៃ​មនុស្ស​ក្រៅវណ្ណៈ ។ លោក​គឺ​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​មនុស្ស​ក្រៅវណ្ណៈ​ជិត​កន្លះ​លាន​នាក់​ឲ្យ​ប្តូរ​ចេញ​ពី​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​ទៅ​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​វិញ ព្រោះ​លោក​បាន​សិក្សា​ល្អិតល្អន់​អំពី​ទ្រឹស្តី​និង​ការ​អនុវត្តន៍​សេចក្តី​ជំនឿ​របស់​សាសនា​ទាំង​អស់ និង​បាន​រក​ឃើញ​ថា​ មាន​តែ​ពុទ្ធសាសនា​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​គ្មាន​ការ​រើសអើង​ឬ​ប្រកាន់​វណ្ណៈ ។ សព្វថ្ងៃ​មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ចាត់​ទុក​រូប​លោក​ដូច​ជា​ឪពុក​ឬ​ជា​គ្រូ​ដ៏​ធំ​ដែល​បាន​ជួយ​ទាមទារ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ឲ្យ​ពួក​គេ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​វណ្ណៈ​ទាំង​ ៤ ខាង​លើ​នៅ​តែ​បន្ត​រំលោភ​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឥណ្ឌា ហើយ​បន្ត​គាប​សង្កត់ ជិះជាន់ កេងប្រវ័ញ្ច ធ្វើ​ទុក្ខ​បុកម្នេញ មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង ។

៨-ពិធីកម្ម[កែប្រែ]

ព្រហ្មញ្ញសាសនាឬសានាហិណ្ឌូគឺជាសានាដែលមានពិធីកម្មជាអង្គប្រកបដ៏សំខាន់មួយសំរាប់សាសនាព្រោះសាសនិកជនគ្រប់វណ្ណៈទាំងអស់តែងតែមានទំនាមទំលាប់ប្រពីណៃដែល

ត្រូវគោរពប្រតិបត្តិតាមការកំណត់សំរាប់វណ្ណៈរបស់ខ្លួន ហើយច្បាប់ប្រពៃណីរួមដែលគ្រប់វណ្ណៈទាំងអស់ត្រូវគោរពប្រតិបត្តិតាមនុះត្រូវបានបែងចែកជាបួនចំនុចគឺ៖

១-ច្បាប់ប្រតិបត្តិសម្រាប់វណ្ណៈ​​​ សាសនាហិណ្ឌូមានច្បាប់សំរាប់វណ្ណៈប្រតិបត្តិយ៉ាងតឹងរឹងច្រើនយ៉ាងដូចជា​៖១-ច្បាប់ទាក់ទងនឹងការរៀបការមិនអាចរៀបការជាមួយមនុស្សក្រៅវណ្ណៈ

ដាច់ខាត តែបើមនុស្សប្រុសជាវណ្ណៈព្រាហ្មណ៏អាចរៀបការជាមួយមនុស្សវណ្ណៈផ្សេងៗបានហៅថាអនុលោម តែមនុស្សស្រីវណ្ណៈព្រាហ្មណ៏មិនអាចរៀបការជាមួយប្រុសវណ្ណៈផ្សេងបាន

ទេគេហៅថាបដិលោម។​២-ច្បាប់ទាក់ទងនឹងការហូបចុកក៏មានកំណត់ថារបស់ណាហូបបានរបស់ណាហូបមិនបាននឹងបុគ្គក្នុងវណ្ណៈណាចំអិនហើយបុគ្គលក្នុងវណ្ណៈណាហូបបាន

នឹងហូបមិនបានដែរ​ ដូចជាវណ្ណៈព្រាហ្មណ៏មិនបរិភោគអាហារដែលមនុស្សក្នុងវណ្ណៈផ្សេងចំអិនដែ។៣-ច្បាប់ទាក់ទងនឹងការប្រកបមុខរបរ ត្រូវប្រកបរបរតាមដែលកំណត់ទុក

សំរាប់មនុស្សក្នុងវណ្ណ់ៈនុះៗប៉ុណ្ណោះ។៤-ច្បាប់ទាក់ទងនឹងទីកន្លែងរស់នៅ នៅសម័យបុរាណមានច្បាប់ហាមមិនអោយជនជាតិហិណ្ឌូមានផ្ទះសម្បែងនៅក្រៅទឹកដីប្រទេសឥណ្ឌានុះ

ឡើយនឹងហាមចុះទូកតាមសមុទ្រ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគេលែងប្រកាន់បែបនេះទៀតហើយ។

២-ពិធីសំស្ការ ជាពិធីកម្មដែលមនុស្សនៅក្នុងវណ្ណៈក្សត្រ វណ្ណៈព្រាហ្មណ៏នឹងវណ្ណៈវេស្សៈត្រូវធ្វើដោយមានព្រាហ្មណ៏ឬបុព្វជិតអ្នកប្រារព្ធពិធីចំនួន១២ប្រការគឺ​៖១-ពិធីធាន ជាពិធីដែល

រៀបចំឡើងពេលគេដឹងថាមានផ្ទៃពោះបន្ទាប់ពីរៀបការរួច។២-ប៉ុងសវណ្ណ ជាពិធីបដិបត្តិចំពោះក្មេងនៅក្នុងគភ៌ដែលគេយល់ថាភេទប្រុស ។៣-សីមុនតុលយ័ន ជាពិធីកាត់សក់

ស្ត្រីមានគភ៌ពេលពរពោះបាន៤ទៅ៦ឬ៨ខែ។ ៤-ជាតិកម្មឬពិធីប្រសូត្របុត្រ។ ៥-នាមកម្ម ជាពិធីតាំងឈ្មោះក្មេងនៅក្នុងថ្ងៃទី១២ឬ១៤ក្រោយពេលសំរាលរួច។ ៦-និសករមណៈ ជា

ពិធិនាំក្មេងចេញទៅមើលពន្លឺព្រះអាទិត្យពេលព្រឹកពេលក្មេងអាយុបាន៤ខែ។ ៧-អនប្រាស័ន ជាពិធីបញ្ចុកបាយដល់ក្មេងពេលអាយុបាន៧ឬ៨ខែ។៨-ចូនាកម្ម ពិធីកោរសក់ទុក

កំប៉ោយពេលក្មេងអាយុបាន៣ឆ្នាំ។៩-កេសានតកម្មពិធីកាត់សក់​ បើជាវណ្ណៈព្រាហ្មណ៏កាត់នៅអាយុ១៦ឆ្នាំ បើវណ្ណៈក្សត្រត្រូវកាត់នៅអាយុ២២ឆ្នាំ បើវណ្ណៈវេស្សៈត្រូវកាត់នៅអាយុ

២៤ឆ្នាំ។​ ១០-ឧបានិយ័ន ពីធីចូលសិក្សា ពួកវណ្ណៈព្រាហ្មណ៏ ក្សត្រ វេស្សៈ ត្រូវធ្វើពីធីចូលសិក្សារៀនសូត្រហើយពេលគ្រូនៅសាលានុះៗទទួលបានសិស្សហើយក៏ចាប់ផ្តើមបំពាក់ខ្សែសង្វា

ឬយនញោប្រវិតដោយអ្នកបានបំពាក់ខ្សែនេះហើយក៏ត្រូវបានគេហៅថាទ្វិជៈឬទ្វិជាតិ មានន័យថាកើតពីរដងគឺលើកទីមួយកើតពីផ្ទៃមាតានឹងកើតលើកទីពីរគឺកើតចេញពីពាក់

ខ្សែយនយោប្រវិត ចំណែកឯពួកវណ្ណៈសូទ្រៈនឹងច័ណ្ឌាលកើតតែម្តងប៉ុណ្ណោះមិនអាចជាទ្វិជាតិបានទេ។​១១-សមាវត្ត ពិធីវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញពេលក្មេងបានបញ្ចប់ការសិក្សានឹង

ត្រៀមខ្លួនត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។ ១២-វិវាហ៏ ពិធីរៀបមង្គលការ ពិធីស័ង្កា១២ប្រការដែលបានរៀបរាប់យកមករៀបរាប់ខាងលើនេះគឺមានលក្ខខ័ណ្ឌហាមប្រាមផងដែរគឺបើសិនជាមនុស្ស

ស្រីហាមមិនអោយធ្វើពិធីឧបនិយ័នឬពិធីចូលទទួលការសិក្សានុះទេក្រៅពីនុះគឺធ្វើបានទាំងអស់ ហើយមួយទៀតគឺហាមសូត្រគម្ពីរព្រះវេទព្រោះគម្ពីរព្រះវេទត្រូវបានចាត់ទុកថាជា

គម្ពីរស័ក្តសិទ្ធដែលរក្សាទុកសំរាប់តែមនុស្សប្រុសនឹងមនុស្សក្នុងវណ្ណៈខ្លះប៉ុណ្ណោះ បច្ចុប្បន្ននេះសាសនិកជនហិណ្ឌូដែលជាទិ្វជាតិក៨មានការប្រតិបត្តិតែបួនចំនុចប៉ុណ្ណោះគឺពិធីនាម

កម្មឬពីធីដាក់ឈ្មោះអោយកូនពីធីអនប្រាស័នឬពីធិបញ្ចុកបាយក្មេងពីធីឧបនិយ័នឬពីធីចូលទទួលការសិក្សានឹងចុងក្រោយគឺពិធីវិវាហ៏ឬពិធីរៀបការដែលនៅបន្តរធ្វើរហូតមក

ដល់សព្វថ្ងៃឬីឯចំនុចក្រៅពីនេះគឺសូវនាំយកមកប្តតិបត្តិទេលើកលែងតែអ្នកណាដែលមានការគោរពតឹងរឹងខ្លាំងបំផុតប៉ុណ្ណោះ។

៣-ពិធីសរាទ្ធ ជាពិធីបុណ្យឧទ្ទិសកុសលដល់មាតាបិតាឬបុព្វបុរសដែលបែកកាយរំលាយខ័ន្ធទៅកាន់បរលោកហើយដែលធ្វើនៅក្នុងខែភទ្របទចាប់ពីថ្ងៃ១រោចដល់៥រោច ការធ្វើ

បុណ្យឧទ្ទិសកុសលនេះហៅម្យ៉ាងទៀតថាបិណ្ឌ

៤-ពីធីបូជាទេវតាឬព្រះអាទិទេព អ្នកដែលកើតនៅក្នុងខ្ពស់នៅសម័យមុនបានគោរពព្រះសិវៈនឹងព្រះវិស្ណុជាដើមលុះចេរក្រោយមកក៏កើតជាលទ្ទិអវតារហូតមានការបូជាព្រះ

គ្រឹស្នៈនឹងព្រះរាមថែមទៀត ប៉ុន្តែមនុស្សនៅក្នុងវណ្ណៈទាបរមែងត្រូវបានហាមប្រាមមិនអោយចូលរួមបូជាព្រះអាទិទេពរបស់បុគ្គលក្នុងវណ្ណៈខ្ពស់នុះឡើយ ហេតុដូច្នោះទើបបុគ្គល

ក្នុវណ្ណៈទាបនាំគ្នាបង្កើតព្រះអាទិទេពរបស់ខ្លួនឡើងដូចជាព្រះម៉ែកាឡី ព្រះអគ្គី អាទិទេពពស់​ អាទិទេពអណ្តើក រុក្ចទេវតា នឹងអាទិទេពដំរីជាដើមហើយការធ្វើពិធីបូជាក៏មាន

លក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាទៅតាមវណ្ណៈនិមួយៗ។ដោយនៅក្នុងវណ្ណៈខ្ពស់យើងនឹងអាចធ្វើការកំណត់បានដូចនេះ៖​១-សូត្រមន្តភាវនា ងូតទឹកជំរះកាយ នឹងបួងសួងដល់ទេវតារាល់ថ្ងៃ

សំរាប់អ្នកដែលប្រកាន់តឹងរឹងក្នុងសាសនាគឺត្រូវធ្វើជាលក្ខណៈកិច្ចវត្តជាប្រចាំ ចំណែកពួកអ្នកដែលទទួលបានការសិក្សាតាមបែបផែនថ្មីគឺសូវនាំគ្នាប្រតិបត្តិតាមទេ។២-ពីធី

សម្ពោធកាន់សិលនឹងថ្ងៃស័ក្តសិទ្ធដូចជាលក្សីបូជា សរវតីបូជានឹងទូរគាបូជាជាដើមក៏អាចខ្លុះប្លែកគ្នាខ្លះទៅតាមការគោរពក្នុងតំបន់នឹងនិកាយនិមួយៗ។៣-ការទៅនមស្ការ

បំពេញបុណ្យកុសលទេវល័យផ្សេងៗដើម្បីបង្ហាញនៅការគោរពចំពោះព្រះអាទិទេពដែលខ្លួនតែងជឿជាក់។

ទេវៈ​ក្នុង​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍[កែប្រែ]

ពួក​អ្នក​កាន់​សាសនាព្រាហ្មណ៍ តែងតែ​គោរព​រាប់អាន​បូជា​ពួក​ទេវតា​ដែល​មាន​បណ្ដា​ស័ក្ដិ៍​ច្រើន​អង្គ​គឺ​៖ ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ ព្រះសិវៈ ព្រះឥន្ទ ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ ព្រះអគ្នី (ព្រះអគ្គី) ព្រះវរុណ ព្រះវាយុ ព្រះកុវេរៈ ព្រះយម ព្រះស្កន្ទ ព្រះកាម ព្រះគណេស និង​ទេវៈ​ជាច្រើន​ទៀត​។

ក្នុង​ចំណោម​ទេវៈ​ទាំងអស់នោះ មាន​តែ​បី​អង្គ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ធំ​ជាងគេ​គឺ​៖ ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ និង ព្រះសិវៈ​។

ព្រះព្រហ្ម

ព្រះព្រហ្ម ជា​អាទិទេព​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អាទិទេព​ធំៗ​ទាំង​បី​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ ព្រះព្រហ្ម មាន​មហេសី​ឈ្មោះ ព្រះនាងសរស្វតី និង ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី មាន​បុត្រ​បី​អង្គ​គឺ​៖ ព្រះទក្ស ព្រះភឫគុ និង​ព្រះនាង​សុន្ធយា​។

លក្ខណៈ​របស់​ព្រះព្រហ្ម​មាន​៖

  • ព្រះកាយ​សម្បុរ​ក្រហម
  • ទ្រង់​ព្រះពស្ត្រ​ស
  • មាន​ព្រះភក្ត្រ ៤ ព្រះហស្ត ៤
  • ព្រះហស្ត​កាន់​ផ្កាឈូក
  • គង់​លើ​ហង្ស​ជា​ពាហនៈ
  • ទ្រង់​មាន​ញាណ​ពិសេស អាច​ជ្រាប​ហេតុ​ក្នុង​កាល​ទាំង​បី មាន​អានុភាព​សក្ដិសិទ្ធិ អាច​បំពេញចិត្ត​នៃ​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​តាម​ឱ្យ​សម្រេច​ប្រយោជន៍​តាម​តម្រូវការ​។

ព្រះព្រហ្ម ជា​បិតា​របស់​លោក ព្រោះ​គម្ពីរ​ព្រាហ្មណ៍​បុរាណ​សម្ដែង​ថា​៖ «មុន​ដែល​នឹង​កើត​លោក ព្រះព្រហ្ម​ជប់​ឱ្យ​កើត​ពង​មួយ​សិន ហៅថា​ពងព្រហ្ម រួចហើយ​ទ្រង់​បែង​ភាគ​ឱ្យ​កើត​ជា​មនុស្ស​២​នាក់​គឺ ប្រុស​១ ស្រី​១ ដែល​ប្រុស​ហៅថា​បុមៈ ស្រី​ហៅថា​វិរជ្ជា គូ​ស្វាមី​ភរិយា​ទាំង​នេះ​បាន​រួម​រស​ប្រវេណី​ជាមួយគ្នា កើត​ជា​ពូជធារ​ពាសពេញ​សកលលោក»​។ ហេតុនោះ​បាន​ជា​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ប្រកាន់​ពួក​ខ្លួន​ថា​ជា​វង្ស​ខ្ពស់​បំផុត ព្រោះ​ជា​វង្ស​របស់​ព្រះព្រហ្ម​។

ព្រះវិស្ណុ

ព្រះវិស្ណុ ជា​អាទិទេព​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អាទិទេព​ធំៗ​ទាំង​បី​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ ព្រះវិស្ណុ ឬ​ព្រះនារាយណ៍ មានមហេសីបីរអង្គគឺ​៖ ១.ព្រះនាងលក្ម្សី(ព្រះស្រីទេវី) (ទេវី​តំណាង​ទ្រព្យសម្បត្តិ - ទេវី​តំណាង​សោភណភាព) និង ២. ព្រះនាងភូមិ(ព្រះម៉ែធរណីនៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ) ៣.ព្រះនាងនីឡាទេវី មហេសីភរិយាទី ៣ - ហើយ​ព្រះវិស្ណុ​មាន​បុត្រ​មួយ​អង្គ​គឺ​ព្រះកាម​​.។

ព្រះវិស្ណុ មាន​លក្ខណៈ​ដូចជា​៖

  • រូបឆោម​សម្បុរ​ខ្មៅ
  • ព្រះហស្ត​ប្រក្រតី​តែ​ពីរ តែ​អាច​បែងភាគ​ចេញ​ទៅ​ជា ៤ ឬ ៨ ក៏​បាន
  • ព្រះឧរា​មាន​លាយលក្ខណ៍​ឆ្នូតៗ ហៅថា​ស្រីវ័ត្ស
  • ទ្រង់​អាភរណៈ​ទិព្វ​ពណ៌លឿង
  • ទ្រង់​ស័ង្ខ​ឈ្មោះ​បញ្ចជន្យ​ជា​អាវុធ
  • ចក្រ​ឈ្មោះ​សុទស្សនៈ
  • គទា​ឈ្មោះ​កោមាទតី
  • ធនូសាង្ក្រ ព្រះសែង​ខាន់​ឈ្មោះ​នន្ទកៈ
  • កាន់​ផ្កាឈូក​ជា​គ្រឿង​សម្គាល់
  • មាន​គ្រុឌ​រាជ​បក្សី​ជា​ពាហនៈ
  • មាន​វិមាន​នៅ​ស្ថាន​វៃកុណ្ឋ
  • មាន​អវតារ ១០​។

ព្រះវិស្ណុ ជា​អ្នក​រក្សា​លោក ជួយ​ស្រោចស្រង់​ពិភពលោក​ឱ្យ​ផុត​ពី​ភយន្តរាយ ទើប​មាន​នាម​ថា ហវិ (ករុណា) នារាយណ៍ (ជា​ដែន​កើត​នៃ​នរជន)​។ នៅ​ពេល​ផែនដី​ជួប​គ្រោះថ្នាក់​ម្តងៗ ព្រះអង្គ​តែងតែ​បែងភាគ​ជា​អវតារ​ចុះ​មក​សង្គ្រោះ​ផែនដី​ជានិច្ច​។

ព្រះសិវៈ

ព្រះសិវៈ ជា​អាទិទេព​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អាទិទេព​ធំៗ​ទាំង​បី​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ សិវៈ មាន​ន័យ​ថា ករុណា ក្សេម​ចាក​ទុក្ខភ័យ​។ ព្រះ​សិវៈ​ ឬ​ព្រះឥសូរ កើត​ឡើង​អំពី​លោហិត​ដែល​ស្រក់​ចាក​ចិញ្ចើម​ព្រះព្រហ្ម មាន​មហេសី​៩​អង្គ​គឺ​៖ នាង​ទុគា ឧមា គោរី កាលី ទេវី កុមារី ព្រះម៉ែចន្ទី ព្រះម៉ែទុគា មហាទេវី​។ មាន​បុត្រ​ពីរ​អង្គ​គឺ​៖ ព្រះវិយនេស (គណេស) និង​ ព្រះ​កត្រិកេយ (ស្កន្ទ​កុមារ)​ ។

លក្ខណៈ​របស់​ព្រះអង្គ​មាន​ដូចជា​៖

  • ព្រះកាយ​សប្បុរស
  • មាន​ព្រះភក្ត្រ​មួយ ព្រះហស្ត​ពីរ តែ​អាច​បែងភាគ​បាន​ព្រះភក្ត្រ ៥ ព្រះហស្ត ១០
  • ព្រះសុរង្គ​សម្បុរខៀវ
  • ទ្រង់​ស្បែកខ្លា ស្បែកដំរី​ជា​ព្រះពស្ត្រ
  • មាន​ព្រះមោលី​សម្បុរលឿង​កួច​ផ្គុំគ្នា​លើ​ព្រះសិវៈ
  • មាន​ព្រះនេត្រ ៣ គឺ​ពីរ​ដូច​មនុស្ស​ធម្មតា មួយ​ទៀត​ចំ​កណ្ដាល​ថ្ងាស បិទ​ជានិច្ច​សម្រាប់​ក្រឡេក​ឆេះ​ហៅថា​អគ្គីនេត្រ​។
  • មាន​ពុក​ចង្កា​វែង​ជាង​បែប​ព្រាហ្មណ៍
  • មាន​នាគ​ជា​សង្វារ (ជា​គ្រឿង​រាប់​ឆ្នាំ)
  • មាន​ពិណ​ព្រះចន្ទ​ចាំង​រស្មី​ព្រាតៗ (ជា​គ្រឿង​សម្គាល់​រាប់​ខែ)
  • មាន​ឆ្អឹងលលាដ៍ក្បាល (ជា​គ្រឿង​សម្គាល់​កល្ប ឬ យុគៈ)
  • មាន​ភេរី​ឈ្មោះ ឌមរូ
  • ទ្រង់​ស្ទាត់ជំនាញ​ខាង​សិល្បសាស្ត្រ និង​នាដសាស្ត្រ
  • ជា​មហា​យោគី ទ្រទ្រង់​នូវ​អានុភាព​នឹង​ព្រះគុណ
  • មាន​គោ​ឧសភៈ​ឈ្មោះ​នន្ទិយៈ ជា​ពាហនៈ
  • ស្ថិតនៅ​ក្នុង​វិមាន​លើ​ភ្នំកៃលាស​។

តាម​គម្ពីរឫគ្វេទ ចែងថា​ព្រះសិវៈ​ជា​អាទិទេព​បំផ្លាញ​លោក​។ តែ​ក្រោយ​មក​ នៅ​ពេល​មួយ​ទំនាស់​សាសនា​រវាង អ្នក​គោរព​ព្រះព្រហ្ម អ្នក​គោរព​ព្រះវិស្ណុ និង​អ្នក​គោរព​ព្រះសិវៈ​បាន​ផ្ទុះឡើង ដោយ​សិវបរិស័ទ មាន​ចំនួន​ច្រើនជាង បាន​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ ទើប​គេ​បន្ថែម​ងារ​ថា​ ព្រះសិវៈ​ជា​អ្នក​បង្កើត​លោក​ផង និង​បំផ្លាញ​លោក​ផង​។

ព្រះសិវៈ ជា​បិតា​របស់​ពិភពលោក ជា​អ្នក​កសាង​ពិភពលោក មាន​សេចក្ដី​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រាហ្មណ៍​ឈ្មោះ​សិវបុរាណណ៍ម និង​ឈ្មោះ​កថាសរិតសាគរ សម្ដែង​ថា​៖ «ទ្រង់​វះ​សាច់ភ្លៅ ឱ្យ​ឈាម​ហូរ​មួយ​តំណក់​ស្រក់​ចុះ​ក្នុង​ទឹក កើតឡើង​ជា​ពង​មួយ ហើយ​បែក​ទៅជា​ពីរ​ចំហៀង​ មួយ​ចំហៀង​កើតជា​សួគ៌លោក មួយ​ចំហៀង​ទៀត​កើតជា​មនុស្សលោក ទើប​កើតជា​បុមៈ (បុរស)​។ បុមៈ​នោះ​បង្កើត​ជា​ប្រជាបតីៗ បង្កើត​មនុស្ស​តៗមក»​។

អាស្រ័យ​ជំនឿ​ថា ព្រះសិវៈ​ជា​បិតាលោក ទើប​ព្រាហ្មណ៍​និយាយ​ប្រឌិត​សាង​អនុស្សាវរីយ៍​ទុក​ជា​ទី​រលឹក គឺ​ធ្វើ​រូប​សិវលិង្គ (លិង្គព្រះឥសូរ) តម្កល់​លើ ឧមាយោនី ទុក​សម្រាប់​ធ្វើ​ពិធី​សិវរាត្រី លាងបាប លាង​ចង្រៃ​ឧបទ្រព​ទាំងឡាយ​។ ធ្វេង|រូបភាពតូច|ព្រះវិស្ណុនៅកម្ពុជា

alt=អង្គរវត្ត|រូបភាពតូច|អង្គរវត្តឧទ្ទិសព្រហ្មញ្ញសាសនា













សាសនា​ផ្តោត​ជំនឿ​លើ​ព្រះ​អាទិទេព​មួយ​អង្គ[កែប្រែ]

៣-សាសនា​យូដា (Judaism)[កែប្រែ]

និមិត្តសញ្ញា

ប្រជាជនជ្វីហ្វ ដែលជាប្រទេសតូចមួយ នៅតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ ត្រង់ដែនដីប៉ាឡេស្ទីន និងអ៊ីស្រាអែលនាសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន គឺជាប្រជាជន ដែលបានបង្កើតមុនគេ នូវមនោគមន៍វិជ្ជាសាសនាដ៏ថ្មីស្រឡាងមួយ ដោយមានមូលដ្ឋានលើជំនឿថា ព្រះពិតមានតែមួយ គឺព្រះជាម្ចាស់ ដែលបានបង្កើត និងមានអំណាចលើអ្វីៗទាំងអស់នៅលើចក្រវាលទាំងមូល។ មនោគមន៍វិជ្ជាសាសនារបស់ពួក ជ្វីហ្វនេះ គេឲ្យឈ្មោះថា “សាសនាយូដា” (Judaism)ក៏ប៉ុន្តែកាលពី២ពាន់ឆ្នាំមុនសាសនាយូដានេះបានបែកមែកធាងទៅជាសានាថ្មីមួយទៀតគឺគ្រិស្តសាសនា សាសនាយូដារបស់ជនជាតិជី្វហ្វនឹងគ្រិស្តសាសនាដែលជាសានាគោរពដោយប្រជាជនភាគច្រើនលើសលប់នៅលើពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន តាមពិតទៅមានតំណើររឿងដើមរួមគ្នាគឺតំណើរឿងមានកត់ត្រាទុកក្នុងសញ្ញាចាស់នៃគម្ពីរប៊ីបនឹងគម្ពីរតូរារបស់ពួកជ្វីហ្វ សានាយូដានឹងសានាគ្រិស្តមានជំនឿដូចគ្នាភាគច្រើនដូចជាជំនឿលើព្រះតែមួយ ទាំងសានាយូដានឹងគ្រិស្តសាសនាយល់ថាព្រះបានបង្កើតមនុស្សអោយមានសិទ្ទិស្មើគ្នាមិនថាស្រីមិនថាប្រុសជាតិសាសន៏ឬពណ៌សម្បុរអ្វីនុះទេដែលនេះគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមមួយដែលឈានទៅបង្កើតទស្សនៈទាននៃសិទ្ធិមនុស្សជាសកលនៅក្នុងពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន ក៏ប៉ុន្តែសាសនាយូដានឹងសាសនាគ្រិស្តបានដើមកដល់ផ្លូវបំបែកជាមួយនឹងការចាប់កំណើតរបស់ព្រះយេស៊ូសំរាប់គ្រិស្តសាសនាគឺជាព្រះសង្គ្រោះដែលមកជួយរំដោះមនុស្សពីអំពើបាបនឹងពីទំនៀមទំលាប់ដ៏ចាស់គំរិលនឹងដ៏តឹងតែងរបស់សាសនាយូដាដូចជាការកាត់ស្បែកនឹងការហាមឃាត់មិនអោយទទួលទានសាច់សត្វនេះឬសត្វនុះជាដើមម្យ៉ាងវិញទៀតតាមសេចក្តីបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូព្រះមានគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ហើយអាចទាក់ទងដោយផ្ទាល់ជាមួយព្រះជាម្ចាស់ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់តាមមន្រ្តីសង្ឃដូចជាទំនៀមទំលាប់របស់សាសនាយូដាពិមុនមកនុះទេ។នៅមុនសម័យកាលជី្វហ្វ គ្រប់សាសនាទាំងអស់នៅទូទាំងពិភពលោកគឺជាសាសនាដែលមានព្រះជាច្រើនអង្គមនុស្សជាតិនាំគ្នាគោរពព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ ផ្កាយឬសមុទ្រថាជាព្រះហើយនាំគ្នាសង់រូបសំណាកដើម្បីតំណាងតួអង្គព្រះដើម្បីជាសការៈ ជនជាតិជី្វហ្វបានបង្កើនៅមនោគមន៏វិជ្ជាសាសនាថ្មីមួយដែលមានជំនឿថាព្រះមានតែមួយអង្គគត់គឺជាព្រះជាម្ចាស់ដែលជាអ្នកបង្កើតនឹងមានអំណាចលើអ្វីៗទាំងអស់នៅក្នុងចក្រវាលទាំងមូល ព្រះអាទិត្យព្រះច័ន្ទផ្កាយឬសមុទ្រដែលគេតែងតែគោរពបូជាពីពេលមុនមកនុះមិនមែនជាព្រះនុះទេហើយមនុស្សគេត្រូវតែបោះបង់រូបសំណាកព្រះចោលហើយបែរមកគោរពបូជាព្រះពន្លិច ហើយការបង្កើតសាសនាថ្មីនេះគឺជារបត់សំខានថ្មីមួយនៃការផ្លាស់ប្តូរផ្តត់គំនិតមនុស្សតាមជំនឿថ្មីនេះធម្មជាតិលែងជាព្រះដូចគេធ្លាប់ជឿពីមុនទៀតហើយ ធម្មជាតិគឺជាអ្វីដែលព្រះបានបង្កើតឡើងហើយដែលព្រះដាក់អោយឋិតនៅក្រោមអំណាចរបស់មនុស្ស ពេលវេលាមិនមែនជាវាលវត្តសង្សាវិលវល់ដូចកង់រទះ កើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់ហើយចាប់ជាតិមកវិញដូចដែលគេធ្លាប់ជឿពីមុនមកនុះទេ ក៏ប៉ុន្តែពេលវេលាសំរាប់ពួកជី្វហ្វគឺធ្វើរតំណើទៅមុខជានិច្ចដោយមិនអាចវិលត្រឡប់ថយក្រោយវិញបានទេហើយនៅថ្ងៃអនាគតអ្វីៗអាចនឹងប្រសើរឡើងវិញប្រសិនបើគេខិតខំប្រឹងប្រែង ដូច្នេះមនុស្សមិនត្រូវផ្តេកផ្តួលរង់ចាំវាសនាហើយក៏មិនត្រូវផ្អែកលើទស្សនៈកម្មផលដែលមើលអយុត្តិធម៌សង្គមថាជាផលដែលបានពីកម្មពួកគេបានប្រព្រឹត្តពីមុននុះដែរ មនុស្សចាំបាច់ត្រូវតែចេះរើបំរាស់ងើបឡើងប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌ដោយមិនត្រូវនៅស្ងៀមទ្រាំទទួលរងការជិះជាន់ដោយចាត់ទុកថាជាកម្មផលរបស់ខ្ឡួនពីជាតិមុននុះទេ ដោយសារតែមានផ្តត់គំនិតបែបនេះហើយទើបជនជាតិជី្វហ្វដែលជាជាតិតូចមួយហ៊ានងើបឡើងតវាប្រឆាំងនឹងការជិះជាន់របស់អាណាចក្ររ៉ូមការតវាបះបោរដែលធ្វើអោយជនជាតិជី្វហ្វត្រូវអាណាចក្ររ៉ូមបណ្តេញចេញពីទឹកដីកំណើតទៅរស់នៅរប៉ាត់រប៉ាយគ្មានស្រុកគ្មានទេសនឹងគេអស់រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំ ក៏ប៉ុន្តែផ្តត់គំនិតនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់មនុស្សយ៉ាងច្រើនរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះជាពិសេសចំពោះប្រជាជននៅតាមបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចដែលមានជំនឿនឹងវប្បធម៌តាមបែបជី្វហ្វឬគ្រិស្តសាសនា។ កណ្តាល|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាពេញ


តាមប្រភពkvm-mtv.ru

និមិត្តសញ្ញារបស់សាសន៍យូដា

  • ផ្កាយរបស់ដាវីឌ (ចង្អុលប្រាំមួយ) ។ វាមើលទៅដូចជាត្រីកោណត្រួតលើគ្នា ២ ដែលបង្វិល ១៨០ អង្សារទាក់ទងគ្នា។ ពួកវាជាភ្លើងនិងទឹក។ វាត្រូវបានគេជឿជាក់ថាក្រោមនិមិត្តសញ្ញានេះនៅជំនាន់ដាវីឌមានការបង្រួបបង្រួមជាតិអ៊ីស្រាអែលផ្សេងទៀតជាមួយជនជាតិយូដា។ផ្កាយចង្អុលប្រាំមួយ  វាត្រូវបានគេរកឃើញជាញឹកញាប់ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងសាសនាយូដា។
  • Kipa គឺជាប្រធានបុរសជនជាតិជ្វីហ្វ។ គាត់ត្រូវបានគេពាក់ទាំងស្រុងសម្រាប់ការទៅមើលសាលាប្រជុំក្នុងអំឡុងពេលថ្ងៃឈប់សម្រាកនិងនៅក្នុងរង្វង់របស់គាត់។
  • ម៉ែនរ៉ាហុ - ជើងទ្រដែលមាន ៧ សាខា។
  • សៀវភៅបរិសុទ្ធរបស់ជនជាតិយូដាគឺតូរ៉ា។

សាសនាគឺជាសាសនាជាតិរបស់សាសន៍យូដា។ តើជនជាតិយូដាមានព្រះបែបណា?[កែប្រែ]

ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលតែងតែបង្កឱ្យមានការច្រណែនការស្អប់និងការកោតសរសើររបស់ជនជាតិអឺរ៉ុប។ ទោះបីជាបានបាត់បង់រដ្ឋនិងបង្ខំឱ្យវង្វេងអស់រយៈពេលជិតពីរពាន់ឆ្នាំក៏ដោយក៏អ្នកតំណាងរបស់ខ្លួនមិនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្រុមជនជាតិភាគតិចដទៃទៀតទេប៉ុន្តែបានថែរក្សាទាំងអត្តសញ្ញាណជាតិនិងវប្បធម៌ដោយផ្អែកលើប្រពៃណីសាសនាដ៏ជ្រាលជ្រៅមួយ។ តើជំនឿរបស់ជនជាតិយូដាគឺជាអ្វី? ជាការពិតអរគុណដល់ព្រះពួកគេបានរួចផុតពីអំណាចចក្រភពនិងប្រជាជាតិទាំងមូល។ ពួកគេបានឆ្លងកាត់អ្វីៗទាំងអស់ដូចជាអំណាចនិងទាសភាពរយៈពេលនៃសន្តិភាពនិងការខ្វែងគំនិតគ្នាសុខុមាលភាពសង្គមនិងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ សាសនារបស់ជនជាតិយូដាគឺសាសនាហើយដែលពួកគេនៅតែដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងឆាកប្រវត្តិសាស្ត។

ការបើកសម្តែងដំបូងរបស់ព្រះអម្ចាស់[កែប្រែ]

ទំនៀមទម្លាប់សាសនារបស់ជនជាតិយូដាគឺការគោរពបូជាពោលគឺទទួលស្គាល់តែព្រះមួយអង្គប៉ុណ្ណោះ។ ឈ្មោះរបស់គាត់គឺយេហូវ៉ាដែលមានន័យត្រង់ ៗ ថា«លោកដែលជាហើយនឹងទៅជា»។

សព្វថ្ងៃនេះជនជាតិយូដាជឿថាព្រះអម្ចាស់ជាអ្នកបង្កើតនិងបង្កើតពិភពលោកហើយពួកគេចាត់ទុកព្រះដទៃទៀតថាមិនពិត។ យោងទៅតាមជំនឿរបស់ពួកគេបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃមនុស្សដំបូងកូនមនុស្សបានភ្លេចព្រះពិតហើយចាប់ផ្តើមបម្រើព្រះក្លែងក្លាយ។ ដើម្បីរំpeopleកមនុស្សអំពីខ្លួនឯងព្រះអម្ចាស់បានហៅព្យាការីម្នាក់ឈ្មោះអប្រាហាំដែលគាត់បានទាយថានឹងក្លាយជាឪពុករបស់ប្រជាជាតិជាច្រើន។ អាប្រាហាំដែលបានមកពីក្រុមគ្រួសារមិនជឿបានទទួលការបើកសម្តែងពីព្រះអម្ចាស់បានលះចោលការគោរពបូជាចាស់និងបន្តដំណើរធម្មយាត្រាដឹកនាំពីខាងលើ។

តូរ៉ាដែលជាបទគម្ពីរបរិសុទ្ធរបស់ហេព្រើរប្រាប់អំពីរបៀបដែលព្រះបានសាកល្បងជំនឿរបស់អ័ប្រាហាំ។ នៅពេលដែលកូនប្រុសម្នាក់កើតចេញពីគាត់ពីប្រពន្ធជាទីស្រឡាញ់របស់គាត់ព្រះអម្ចាស់បានបញ្ជាឱ្យគាត់ត្រូវបានបូជាដែលអាប្រាហាំបានឆ្លើយតបជាមួយនឹងការគោរពប្រតិបត្តិដោយឥតសង្ស័យ។ នៅពេលដែលគាត់បានយកកាំបិតមកលើកូនរបស់គាត់រួចហើយនោះព្រះជាម្ចាស់បានបញ្ឈប់គាត់ទាក់ទងនឹងការបន្ទាបខ្លួនដូចជាជំនឿនិងការលះបង់ដ៏ជ្រាលជ្រៅ។ ហេតុដូច្នេះហើយថ្ងៃនេះនៅពេលដែលជនជាតិយូដាត្រូវបានគេសួរថាតើពួកយូដាមានជំនឿបែបណាពួកគេឆ្លើយថា“ ជំនឿរបស់អ័ប្រាហាំ” ។

យោងទៅតាមតូរ៉ាព្រះបានបំពេញតាមការសន្យារបស់គាត់ហើយពីអ័ប្រាហាំតាមរយៈអ៊ីសាកបានបង្កើតប្រជាជនយូដាដ៏ធំមួយដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដោយឈ្មោះអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។

ដើមកំណើតនៃសាសនាយូដា[កែប្រែ]

ការថ្វាយបង្គំព្រះយេហូវ៉ាដោយកូនចៅដំបូងរបស់អ័ប្រាហាំមិនមែនជាសាសនាយូដាឬសូម្បីតែការគោរពព្រះតាមពាក្យតឹងរ៉ឹងនោះទេ។ តាមពិតព្រះនៃសាសនាក្នុងគម្ពីរប៊ីបរបស់ជនជាតិយូដាមានច្រើនណាស់។ អ្វីដែលជនជាតិយូដាខុសគ្នាពីអ្នកមិនជឿដទៃទៀតគឺជាការស្ទាក់ស្ទើររបស់ពួកគេក្នុងការថ្វាយបង្គំព្រះដទៃទៀត (ប៉ុន្តែមិនដូចសាសនានិយមពួកគេបានទទួលស្គាល់អត្ថិភាពរបស់ពួកគេ) ក៏ដូចជាការហាមឃាត់លើរូបភាពសាសនា។ ច្រើនក្រោយមកជាងពេលរបស់អ័ប្រាហាំនៅពេលដែលកូនចៅរបស់គាត់បានកើនឡើងដល់ចំនួនប្រជាជាតិទាំងមូលហើយសាសនាយូដាក៏មានទ្រង់ទ្រាយដូចនោះដែរ។ នេះត្រូវបានពិពណ៌នាយ៉ាងខ្លីនៅក្នុងតូរ៉ា។

ដោយជោគវាសនាប្រជាជនជ្វីហ្វបានធ្លាក់ខ្លួនជាទាសកររបស់ផារ៉ាអុងអេហ្ស៊ីបដែលភាគច្រើនបានធ្វើបាបគាត់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ដើម្បីដោះលែងអ្នកដែលគាត់បានជ្រើសរើសព្រះបានហៅអ្នកប្រកាសទំនាយថ្មីម្នាក់ឈ្មោះម៉ូសេដែលជាជនជាតិយូដាត្រូវបាននាំឡើងនៅឯរាជវាំង។ បន្ទាប់ពីសម្តែងអព្ភូតហេតុជាច្រើនដែលគេស្គាល់ថាជាការប្រហារជីវិតជនជាតិអេហ្ស៊ីបលោកម៉ូសេបានដឹកនាំជនជាតិយូដាចូលទៅក្នុងវាលខ្សាច់ដើម្បីនាំពួកគេទៅ។ ក្នុងដំណើរនេះលោកម៉ូសេបានទទួលបទបញ្ញត្តិដំបូងនិងការណែនាំផ្សេងទៀតទាក់ទងនឹងការរៀបចំនិងការអនុវត្តនៃការគោរពនេះ។ នេះជារបៀបដែលជំនឿសាសនាយូដាបានលេចចេញមក។

ប្រាសាទដំបូង[កែប្រែ]

ពេលនៅស៊ីណៃលោកម៉ូសេក្នុងចំណោមវិវរណៈផ្សេងទៀតបានទទួលពីព្រះជាម្ចាស់នូវការណែនាំអំពីការសាងសង់រោងឧបោសថ - ព្រះវិហារចល័តមួយដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីថ្វាយយញ្ញបូជានិងបញ្ជូនអ្នកដទៃ។ នៅពេលដែលឆ្នាំវង្វេងនៅទីរហោស្ថានបានបញ្ចប់ជនជាតិយូដាចូលទឹកដីសន្យាហើយបង្កើតភាពជារដ្ឋរបស់ពួកគេស្តេចដាវីឌ គ្រោងនឹងជំនួសព្រះពន្លាដោយប្រាសាទថ្មពេញ។ ទោះយ៉ាងណាព្រះមិនពេញចិត្ដនឹងការសាទររបស់ដាវីឌទេហើយកូនប្រុសសាឡូម៉ូនបានប្រគល់ភារកិច្ចសាងសង់ទីជម្រកថ្មី។ សាឡូម៉ូនបានក្លាយជាស្ដេចបានចាប់ផ្ដើមធ្វើតាមបញ្ញត្ដិដ៏ទេវភាពហើយបានកសាងព្រះវិហារដ៏អស្ចារ្យមួយនៅលើភ្នំមួយនៃភ្នំយេរូសាឡិម។ យោងទៅតាមប្រពៃណីប្រាសាទនេះបានឈរអស់រយៈពេល ៤១០ ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ៥៨៦ ប្រជាជនបាប៊ីឡូនបានបំផ្លាញវា។

ប្រាសាទទីពីរ[កែប្រែ]

ព្រះវិហារបរិសុទ្ធគឺសម្រាប់ជនជាតិយូដាដែលជានិមិត្តរូបជាតិបដានៃសាមគ្គីភាពភាពរឹងប៉ឹងនិងជាអ្នកធានាខាងការការពារដ៏ទេវភាព។ នៅពេលព្រះវិហារត្រូវបានបំផ្លាញហើយជនជាតិយូដាចាប់បាន ៧០ ឆ្នាំជំនឿរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលបានរញ្ជួយ។ មនុស្សជាច្រើនបានចាប់ផ្ដើមគោរពបូជារូបព្រះមិនពិតហើយប្រជាជនបានត្រូវគេគំរាមនឹងរំលាយក្នុងចំណោមកុលសម្ព័ន្ធឯទៀត។ ប៉ុន្តែក៏មានអ្នកគាំទ្រខ្នះខ្នែងចំពោះប្រពៃណីរបស់ឪពុកដែលបានតស៊ូមតិដើម្បីអភិរក្សប្រពៃណីសាសនានិងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមពីមុន។ នៅពេលដែលនៅក្នុងឆ្នាំ ៥១៦ ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានផ្តល់ឱកាសឱ្យវិលត្រឡប់ទៅទឹកដីកំណើតនិងកសាងប្រាសាទឡើងវិញក្រុមអ្នកដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍នេះបានដឹកនាំដំណើរការនៃការស្តារភាពជារដ្ឋអ៊ីស្រាអែលឡើងវិញ។ ព្រះវិហារនេះត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញសេវាកម្មនិងការបូជាដ៏ទេវភាពបានចាប់ផ្តើមធ្វើឡើងជាថ្មីម្តងទៀតហើយនៅតាមផ្លូវសាសនាជ្វីហ្វផ្ទាល់បានបង្កើតមុខមាត់ថ្មី: បទគម្ពីរបរិសុទ្ធត្រូវបានរៀបចំឡើងទំនៀមទម្លាប់ជាច្រើនត្រូវបានតំឡើងគោលលទ្ធិផ្លូវការមួយត្រូវបានគេរៀបចំឡើង។ យូរ ៗ ទៅជំនឿជាច្រើនបានកើតឡើងក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាខុសពីទស្សនៈខាងគោលលទ្ធិនិងសីលធម៌។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយសាមគ្គីភាពខាងវិញ្ញាណនិងនយោបាយរបស់ពួកគេបានផ្តល់នូវព្រះវិហារបរិសុទ្ធនិងការថ្វាយបង្គំរួម។ យុគសម័យនៃប្រាសាទទី ២ បានបន្តរហូតដល់ ៧០ អេ។ អេ។ ង។

សាសនាបន្ទាប់ពីឆ្នាំ ៧០ គស[កែប្រែ]

ក្នុងកំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសង្គ្រាមសង្រ្គាមមេបញ្ជាការទីតុសបានចាប់ផ្តើមឡោមព័ទ្ធហើយក្រោយមកបានបំផ្លាញក្រុងយេរូសាឡិម។ ក្នុងចំណោមអគារដែលរងផលប៉ះពាល់គឺប្រាសាទជ្វីហ្វដែលត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុង។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកជនជាតិយូដាត្រូវបានបង្ខំដោយផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រដើម្បីកែប្រែសាសនា។ សរុបសេចក្ដីមកការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះបានប៉ះពាល់ដល់ជំនឿសាសនាប៉ុន្តែភាគច្រើនទាក់ទងនឹងការចុះសម្រុងគ្នា: ជនជាតិយូដាបានឈប់ចុះចូលចំពោះសិទ្ធិអំណាចបូជាចារ្យ។ បន្ទាប់ពីការបំផ្លិចបំផ្លាញព្រះវិហារគ្មានបូជាចារ្យទាល់តែសោះហើយតួនាទីអ្នកដឹកនាំសាសនាត្រូវបានដឹកនាំដោយពួកគ្រូសាសនាពួកអាចារ្យជាមនុស្សដែលមានឋានៈសង្គមខ្ពស់ក្នុងចំណោមពួកយូដា។ ចាប់ពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះសាសនាយូដាត្រូវបានតំណាងតែក្នុងទម្រង់ជាគ្រូសាសនាប៉ុណ្ណោះ។ តួនាទីរបស់សាលាប្រជុំដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលមូលដ្ឋាននៃវប្បធម៌និងខាងវិញ្ញាណរបស់ជនជាតិយូដាបានមកមុនគេ។ Liturgies ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសាលាប្រជុំអត្ថបទគម្ពីរត្រូវបានអានការបង្រៀនត្រូវបានប្រគល់ឱ្យហើយពិធីសំខាន់ៗត្រូវបានអនុវត្ត។ Yeshivas ត្រូវបានរៀបចំនៅឯពួកគេ - សាលាជំនាញសម្រាប់ការសិក្សាសាសនាជ្វីហ្វភាសានិងវប្បធម៌ជ្វីហ្វ។

វាជាការសំខាន់ដែលត្រូវចងចាំថារួមគ្នាជាមួយប្រាសាទនៅឆ្នាំ 70 គ.ស ជនជាតិជ្វីហ្វបានបាត់បង់ភាពជារដ្ឋ។ ពួកគេត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យរស់នៅក្នុងក្រុងយេរូសាឡិមជាលទ្ធផលពួកគេត្រូវបានខ្ចាត់ខ្ចាយពាសពេញទីក្រុងផ្សេងទៀតនៃចក្រភពរ៉ូម។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វមានវត្តមាននៅស្ទើរតែគ្រប់ប្រទេសនៅលើទ្វីបទាំងអស់។ គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលពួកគេមានភាពធន់ទ្រាំទៅនឹងការបញ្ចូលខ្យល់និងអាចអនុវត្តអត្តសញ្ញាណរបស់ពួកគេឆ្លងកាត់ជាច្រើនសតវត្សរ៍មិនថាមានបញ្ហាអ្វីក៏ដោយ។ ទោះយ៉ាងណាមនុស្សម្នាក់ត្រូវចាំថាយូរ ៗ ទៅសាសនាយូដាបានផ្លាស់ប្តូរវិវឌ្ឍន៍និងរីកចម្រើនដូច្នេះនៅពេលឆ្លើយសំណួរថាតើសាសនាជ្វីហ្វមានសាសនាអ្វីខ្លះ? វាចាំបាច់ត្រូវកែតម្រូវសម្រាប់សម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រព្រោះសាសនាយូដាគឺសតវត្សរ៍ទី ១ មុនគ.ស និងសាសនាយូដានៃសតវត្សទី ១៥ នៃគ. ស ឧទាហរណ៍ៈមិនដូចគ្នាទេ។

ដូចដែលបានបញ្ជាក់រួចមកហើយគោលលទ្ធិរបស់សាសនាយូដាយ៉ាងហោចណាស់ទំនើបត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាលទ្ធិ monotheism៖ ទាំងអ្នកប្រាជ្ញខាងសាសនានិងពួកជ្វីហ្វខ្លួនឯងទទូចលើរឿងនេះ។ ជំនឿនៃការសារភាពរបស់ជនជាតិយូដាមាននៅក្នុងការទទួលស្គាល់ថាព្រះអម្ចាស់ជាព្រះតែមួយនិងជាអ្នកបង្កើតអ្វីៗទាំងអស់។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរជនជាតិយូដាខ្លួនឯងមើលឃើញខ្លួនឯងថាជាមនុស្សដែលបានជ្រើសរើសពិសេសគឺជាកូនចៅរបស់អ័ប្រាហាំដែលពួកគេមានបេសកកម្មពិសេស។

នៅពេលខ្លះនៅក្នុងពេលវេលាដែលភាគច្រើនទំនងជានៅក្នុងយុគសម័យនៃការជាប់ឃុំឃាំងនៅបាប៊ីឡូននិងប្រាសាទទីពីរយូដាបានទទួលយកគំនិតនៃការរស់ឡើងវិញនៃមនុស្សស្លាប់និងការជំនុំជំរះចុងក្រោយ។ ទន្ទឹមនឹងនេះគំនិតបានលេចចេញអំពីពួកទេវតានិងពួកបិសាច - កងកម្លាំងដែលមានចរិតលក្ខណៈល្អនិងអាក្រក់។ គោលលទ្ធិទាំងពីរនេះមកពីហ្សូរ៉ាស្ការីនិយមហើយទំនងជាតាមរយៈការទាក់ទងជាមួយបាប៊ីឡូនដែលពួកយូដាបានបញ្ចូលការបង្រៀនទាំងនេះទៅក្នុងការគោរពសាសនារបស់ពួកគេ។

តម្លៃសាសនារបស់សាសនាយូដា[កែប្រែ]

និយាយអំពីភាពខាងវិញ្ញាណរបស់ជនជាតិយូដាវាអាចត្រូវបានអះអាងថាសាសនាជ្វីហ្វគឺជាសាសនាមួយដែលមានលក្ខណៈសង្ខេបជាការគោរពប្រពៃណី។ តាមពិតប្រពៃណីសូម្បីតែជនជាតិភាគតិចភាគច្រើនមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅក្នុងសាសនាហើយការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរចំពោះការរំលោភបំពានរបស់ពួកគេ។

ប្រពៃណីដ៏សំខាន់បំផុតគឺទំនៀមទម្លាប់នៃការកាត់ស្បែកដែលជនជាតិយូដាមិនអាចចាត់ទុកជាអ្នកតំណាងពេញសិទ្ធិរបស់ប្រជាជនរបស់គាត់បានទេ។ ការកាត់ស្បែកត្រូវបានធ្វើជាសញ្ញានៃសម្ពន្ធមេត្រីរវាងប្រជាជនដែលព្រះអង្គបានជ្រើសរើសនិងព្រះអម្ចាស់។

លក្ខណៈសំខាន់មួយទៀតនៃរបៀបរស់នៅរបស់ជនជាតិយូដាគឺការគោរពថ្ងៃឈប់សម្រាកយ៉ាងតឹងរឹង។ ថ្ងៃសៅរ៍ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនូវភាពបរិសុទ្ធទាំងស្រុង: ការងារណាមួយសូម្បីតែសាមញ្ញបំផុតដូចជាការចម្អិនអាហារត្រូវបានហាមឃាត់។ ដូចគ្នានេះផងដែរនៅថ្ងៃសៅរ៍អ្នកមិនគ្រាន់តែអាចរីករាយ - ថ្ងៃនេះត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់តែការសម្រាកនិងលំហាត់ខាងវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ មនុស្សខ្លះជឿថាសាសនាសាសនាគឺជាសាសនាពិភពលោក។ ប៉ុន្តែតាមពិតនេះមិនមែនដូច្នោះទេ។ ទីមួយដោយសារភាគច្រើននៃការគោរពវប្បធម៌ជាតិផ្លូវដែលមិនទាក់ទងនឹងជ្វីហ្វគឺពិបាកហើយទី ២ ចំនួនអ្នកដើរតាមវាគឺតូចពេកក្នុងការនិយាយអំពីវាជាសាសនាពិភពលោក។ ទោះយ៉ាងណាសាសនាយូដាគឺជាសាសនាមួយដែលមានឥទ្ធិពលទូទាំងពិភពលោក។ សាសនាពិភពលោកពីរបានផុសចេញពីដើមទ្រូងនៃសាសនាយូដា - គ្រីស្ទសាសនានិងអ៊ីស្លាម។ ហើយសហគមន៍ជ្វីហ្វជាច្រើនដែលខ្ចាត់ខ្ចាយពាសពេញពិភពលោកតែងតែមានឥទ្ធិពលមួយឬផ្សេងទៀតទៅលើវប្បធម៌និងជីវិតរស់នៅរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយវាសំខាន់ណាស់ដែលសាសនាយូដាខ្លួនឯងមានលក្ខណៈតំណពូជនៅថ្ងៃនេះហើយដូច្នេះនៅពេលឆ្លើយសំណួរថាតើសាសនាជ្វីហ្វមានប្រភេទបែបណាវាចាំបាច់ត្រូវបញ្ជាក់ពីទិសដៅរបស់វានៅក្នុងករណីជាក់លាក់នីមួយៗ។ មានក្រុមជ្វីហ្វផ្ទៃក្នុងជាច្រើន។ អ្នកសំខាន់ត្រូវបានតំណាងដោយស្លាបអូតូដូដូចលនាហាឌីស៊ីកនិងជ្វីហ្វកំណែទម្រង់។ ក៏មានសាសនាជឿនលឿននិងក្រុមជ្វីហ្វមេនគ្រីមមួយក្រុមតូចផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណាសហគមន៍ជ្វីហ្វបណ្តេញអ្នកក្រោយចេញពីសហគមន៍ជ្វីហ្វ។

សាសនានិងសាសនាអ៊ីស្លាម[កែប្រែ]

និយាយអំពីឥរិយាបថរបស់សាសនាអ៊ីស្លាមចំពោះសាសនាយូដាជាដំបូងចាំបាច់ត្រូវកត់សំគាល់ថាម៉ូស្លីមក៏ចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាកូនចៅរបស់អ័ប្រាហាំដែរទោះបីមិនមែនមកពីអ៊ីសាកក៏ដោយ។ ទីពីរជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រជាជននៃសៀវភៅនិងអ្នកកាន់វិវរណៈដ៏ទេវភាពទោះបីជាហួសសម័យពីទស្សនៈរបស់ប្រជាជនម៉ូស្លីមក៏ដោយ។ ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿបែបណាដែលជនជាតិយូដាមាន, អ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមទទួលស្គាល់ការពិតនៃការគោរពបូជាព្រះតែមួយ។ ទីបីទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្រ្តរវាងជ្វីហ្វនិងមូស្លីមតែងតែមានភាពមិនច្បាស់ហើយទាមទារឱ្យមានការវិភាគដាច់ដោយឡែក។ អ្វីដែលសំខាន់នោះគឺថានៅក្នុងវិស័យទ្រឹស្តីមានច្រើនដូចគ្នារវាងពួកគេ។

សាសនានិងគ្រីស្ទសាសនា[កែប្រែ]

ទំនាក់ទំនងជាមួយគ្រីស្ទបរិស័ទតែងតែមានការលំបាកសម្រាប់ជនជាតិជ្វីហ្វ។ ភាគីទាំងសងខាងមិនចូលចិត្តគ្នាដែលតែងតែនាំឱ្យមានជម្លោះនិងរហូតដល់ការបង្ហូរឈាមគ្នា។ ទោះយ៉ាងណាសព្វថ្ងៃនេះទំនាក់ទំនងរវាងសាសនាអាប្រាហាំទាំងពីរកំពុងមានភាពប្រសើរឡើងជាលំដាប់ទោះបីជាវានៅឆ្ងាយពីឧត្តមគតិក៏ដោយ។ ជនជាតិយូដាមានអនុស្សាវរីយ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រល្អហើយចងចាំគ្រីស្ទបរិស័ទជាអ្នកជិះជាន់និងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញអស់រយៈពេលមួយកន្លះកន្លះ។ សម្រាប់ផ្នែករបស់ពួកគេគ្រីស្ទសាសនាបន្ទោសជនជាតិយូដាចំពោះការពិតហើយភ្ជាប់រាល់បញ្ហាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេជាមួយនឹងអំពើបាបនេះ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន[កែប្រែ]

នៅក្នុងអត្ថបទខ្លីមួយវាមិនអាចទៅរួចទេក្នុងការពិចារណាឱ្យបានទូលំទូលាយអំពីប្រធានបទនៃអ្វីដែលជាប្រភេទជំនឿដែលជនជាតិយូដាមាននៅក្នុងទ្រឹស្តីការអនុវត្តនិងក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកកាន់សាសនាខន្តីដទៃទៀត។ ដូច្នេះខ្ញុំចង់ជឿថាការពិនិត្យឡើងវិញខ្លីនេះនឹងនាំឱ្យមានការសិក្សាកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីទំនៀមទម្លាប់របស់សាសនាយូដា។

សាសនាយូដាសាសនារបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វ[កែប្រែ]

ពាក្យ“ សាសនាយូដា” មកពីភាសាក្រិក ioudaismos ដែលត្រូវបានណែនាំដោយជនជាតិយូដាដែលនិយាយភាសាក្រិក។ ១០០ មុនគ។ សដើម្បីបែងចែកសាសនារបស់ពួកគេពីភាសាក្រិក។ វាត្រឡប់ទៅឈ្មោះកូនប្រុសទីបួនរបស់យ៉ាកុប - យូដា (យូហ៊ូដ) ដែលកូនចៅរួមជាមួយកូនចៅបេនយ៉ាមីនបានបង្កើតនគរខាងត្បូង - យូដាស - ជាមួយរាជធានីនៅក្រុងយេរូសាឡិម។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃភាគខាងជើង - អ៊ីស្រាអែល - នគរនិងការបែកខ្ញែកនៃកុលសម្ព័ន្ធដែលរស់នៅក្នុងនោះប្រជាជនយូដា (ក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថា "យូហ៊ូឌីម" "ជ្វីហ្វ" ឬ "ជ្វីហ្វ") បានក្លាយជាអ្នកកាន់សាសនាដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌ជ្វីហ្វហើយបានរក្សាពួកគេសូម្បីតែបន្ទាប់ពីការបំផ្លាញរដ្ឋរបស់ពួកគេ។

សាសនាគឺជាសាសនាមួយដ៏សំខាន់នៃអារ្យធម៌ជ្វីហ្វ។ សូមអរគុណដល់ស្មារតីនៃការជ្រើសរើសខាងសាសនានិងគោលបំណងពិសេសរបស់ប្រជាជនរបស់ខ្លួនជ្វីហ្វអាចរស់បានក្នុងស្ថានភាពនៅពេល វាបានបាត់បង់អត្តសញ្ញាណជាតិនយោបាយម្តងហើយម្តងទៀត។

សាសនាយូដាបង្ហាញជំនឿលើព្រះតែមួយនិងផលប៉ះពាល់ពិតនៃជំនឿនេះទៅលើជីវិត។ ប៉ុន្តែសាសនាមិនត្រឹមតែជាប្រព័ន្ធក្រមសីលធម៌ប៉ុណ្ណោះទេវារួមបញ្ចូលទាំងសាសនាប្រវត្តិសាស្រ្តពិធីសាសនានិងវត្ថុជាតិផងដែរ។ អាកប្បកិរិយាខាងសីលធម៌មិនមានភាពគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯងទេវាត្រូវតែត្រូវបានផ្សំជាមួយនឹងជំនឿថាគុណធម៌«លើកតម្កើងព្រះតែមួយ»។

សនិទានភាពសំខាន់សម្រាប់ជំនឿនិងការអនុវត្តសំខាន់ៗរបស់សាសនាយូដាគឺជាប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វ។ សូម្បីតែខ្ចីថ្ងៃឈប់សម្រាកពីបុរាណឬពិធីសាសនាពីវប្បធម៌ដែលមានការរីកចម្រើននៃប្រទេសកាណាននិងបាប៊ីឡូនក៏ដោយសាសនាយូដាបានផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យសំខាន់របស់ពួកគេបន្ថែមហើយបន្ទាប់មកជំនួសការបកស្រាយធម្មជាតិនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ឧទាហរណ៍បុណ្យរំលង (បុណ្យរំលងរបស់សាសន៍យូដា) ដែលដើមឡើយជារដូវប្រមូលផលនិទាឃរដូវបានក្លាយជាការប្រារព្ធនៃការរំដោះពីទាសភាពអេហ្ស៊ីប។ ទំនៀមទម្លាប់បុរាណនៃការកាត់ស្បែកដែលមានដើមកំណើតក្នុងចំណោមប្រជាជាតិដទៃទៀតជាពិធីដែលសម្គាល់ពីភាពពេញវ័យរបស់ក្មេងប្រុសត្រូវបានប្រែក្លាយទៅជាការប្រព្រឹត្ដដែលបានធ្វើនៅពេលកំណើតរបស់ក្មេងប្រុសហើយជានិមិត្តរូបនៃការបញ្ចូលកុមារទៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង (សន្ធិសញ្ញាសហជីព) ដែលព្រះបានធ្វើជាមួយ អ័ប្រាហាំ.

សេចក្តីសន្និដ្ឋានដែលក្នុងសតវត្សទី ១៩ ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តសាសនា (ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនា) ដែលប្រវត្តិសាស្រ្តជ្វីហ្វបានបង្កើតឱ្យមានសាសនាពីរផ្សេងគ្នាគឺសាសនាអ៊ីស្រាអែលមុនពេលអែសរ៉ា (គ។ ស ៤៤៤ មុនគ។ ស។ ) និងបន្ទាប់មកសាសនាជ្វីវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយមនុស្សជាច្រើនថាមានការភាន់ច្រឡំ។ ការវិវឌ្ឍន៍នៃសាសនាជឿនលឿនកំពុងតែបន្តហើយដូចសាសនាដទៃទៀតដែរសាសនាយូដាបានផ្លាស់ប្តូរនិងអភិវឌ្ឍដោយដោះលែងខ្លួនពីធាតុចាស់ៗជាច្រើននិងយល់ដឹងពីគោលការណ៍និងបទដ្ឋានថ្មីៗស្របតាមលក្ខខណ្ឌផ្លាស់ប្តូរ។ ទោះបីមានតួនាទីកាន់តែច្រើនឡើង ៗ នៃធាតុគតិយុត្តនៅក្នុងសាសនាយូដាបន្ទាប់ពីការជាប់ឃុំឃាំងនៅបាប៊ីឡូនក៏ដោយក៏សាសនានៅតែមានដដែលដូចនៅសម័យមុនការជាប់ឃុំឃាំងហើយគោលលទ្ធិសំខាន់ណាមួយនៃសាសនាយូដាបន្ទាប់ពីការជាប់ជាឈ្លើយទៅនឹងការបង្រៀនមុន ៗ ។ សាសនាបន្ទាប់ពីការជាប់ជាឈ្លើយដោយមិនចាកចេញពីភាពជាសាកលរបស់ពួកហោរាមុន ៗ បានលើកឡើងពីភាពជាសាកលរបស់ពួកគេដល់កម្ពស់ថ្មីមួយនៅក្នុងកិច្ចការនៃសៀវភៅចោទិយកថាគឺសៀវភៅរូថយ៉ូណាសទំនុកតម្កើង។ អក្សរសិល្ប៍នៃប្រាជ្ញានិងចងក្រងដោយពួកផារិស៊ី ហាឡូកា  និង Agade.

ប្រវត្តិ[កែប្រែ]

នៅក្នុងទំរង់ដំបូងសាសនាជ្វីហ្វមាននៅក្នុងកំឡុងពេលនៃអយ្យកោ (គ។ ស ២០០០-១៦០០ ម។ គ។ ) ក្នុងយុគសម័យមួយដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវកម្លាំងនៃធម្មជាតិជំនឿលើអំណាចរបស់អារក្សនិងវិញ្ញាណខ្ទមដែលសម្គាល់រវាងសត្វស្អាតនិងមិនស្អាតការគោរពនៃមនុស្សស្លាប់។ គំនិតនៃក្រមសីលធម៌សំខាន់ៗមួយចំនួនដែលលោកម៉ូសេនិងព្យាការីបានអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់មានរួចហើយនៅសម័យដើម។

យោងទៅតាមព្រះគម្ពីរអាប្រាហាំគឺជាមនុស្សដំបូងដែលទទួលស្គាល់លក្ខណៈខាងវិញ្ញាណរបស់ព្រះតែមួយគត់។ ចំពោះលោកអប្រាហាំព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតដែលអ្នកជឿអាចបង្វែរបានព្រះមិនត្រូវការព្រះវិហារនិងបព្វជិតទេគឺជាអ្នកមានវណ្ណៈខ្ពស់និងមានវណ្ណៈខ្ពស់។ អាប្រាហាំបានចាកចេញពីក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់ដែលមិនបោះបង់ចោលជំនឿអាសស៊ើរ - បាប៊ីឡូនហើយរហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់នៅស្រុកកាណានបានវង្វេងពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយដោយផ្សព្វផ្សាយជំនឿលើព្រះតែមួយ។

នៅក្រោមលោកម៉ូសេ (ប្រហែលជាសតវត្សរ៍ទី ១៥ មុនគ។ ស។ ) ដែលត្រូវបានធំឡើងក្រោមល័ក្ខខ័ណ្ឌនៃវប្បធម៌អេហ្ស៊ីបដែលមានការរីកចម្រើនខ្លាំងនោះសាសនាយូដាបានបង្កើតទម្រង់ស្មុគស្មាញនិងទំនើបជាងនេះ។ លោកម៉ូសេបានផ្តល់ឱ្យសាសនានូវទម្រង់នៃការថ្វាយបង្គំផ្តាច់មុខរបស់ព្រះអម្ចាស់ (ដូចជនជាតិយូដាហៅថាព្រះ) ។ តាមរយៈការធ្វើអន្តរាគមន៍របស់គាត់គាត់បានពន្យល់ពីគ្រោះមហន្តរាយដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចដែលកើតឡើងនៅអេហ្ស៊ីបនិងនាំឱ្យមានការរំដោះអ៊ីស្រាអែលពីទាសភាពនិងការជិះជាន់ដ៏ច្រើន - អ្នកដែលមានបំណងក្លាយជាប្រជាជនជ្វីហ្វ។ ការគោរពចំពោះព្រះតែមួយគត់ត្រូវបានអមដោយការបង្កើតពិធីសាសនានិងច្បាប់សង្គមដែលគ្រប់គ្រងកូនចៅអ៊ីស្រាអែលក្នុងអំឡុងពេលដើរលេងនៅវាលរហោស្ថាន។ ការគោរពនិងពិធីសាសនាមិនមានសារៈសំខាន់ពិសេសសម្រាប់លោកម៉ូសេទេពួកគេគ្រាន់តែជាមធ្យោបាយបន្ថែមក្នុងការជួយប្រជាជនឱ្យរក្សាភក្ដីភាពចំពោះព្រះ។ ការសង្កត់ធ្ងន់ចំបងគឺការគោរពច្បាប់ខាងវិញ្ញាណនិងខាងសីលធម៌ដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងក្រិត្យទាំង ១០ ដែលបានហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងដល់ការថ្វាយបង្គំរូបព្រះដែលពិពណ៌នាអំពីព្រះ។ សាសនារបស់លោកម៉ូសេបានអនុញ្ញាតឱ្យសាងសង់ត្រសាលពិសេសត្រសាលនៃសេចក្ដីសញ្ញាដែលជាសញ្ញាបង្ហាញពីវត្តមានរបស់ព្រះក៏ដូចជាហឹបនៃកិច្ចព្រមព្រៀង - ប្រអប់ឈើមាសដែលប្រអប់«សេចក្ដីសញ្ញា»របស់ព្រះអម្ចាស់ត្រូវបានដាក់ជាវត្ថុអាថ៌កំបាំងមួយដែលអាចបញ្ចេញកាំរស្មីដ៏គ្រោះថ្នាក់ (១ សាំ។ ៥) -៦) ។

ដោយបានច្បាំងដណ្តើមទឹកដីកាណានដែលជាកូនចៅអ៊ីស្រាអែលក្រោមឥទិ្ធពលនៃទំនៀមទម្លាប់សាសនាក្នុងតំបន់បានបង្កើត ឲ្យ មានការគោរពដែលរួមបញ្ចូលទាំងការបូជាបុណ្យនិងទីសក្ការៈបូជាក្នុងស្រុកដែលមានបព្វជិតភាពដែលបានរៀបចំឡើង។ នៅស្រុកកាណានជនជាតិអ៊ីស្រាអែលក៏បានរកឃើញការគោរពបូជាអាទិទេពដែលមានលក្ខណៈគួរអោយស្អប់ខ្ពើមបំផុតដែលជាអាទិទេពសំខាន់បំផុតគឺអេស៊ារ៉ាត។

ក្រោយមកទាក់ទងនឹងការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការថ្វាយបង្គំរូបព្រះអ្នកប្រកាសទំនាយបានលេចមុខនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលដែលជាក្រុមមនុស្សតែមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកពីបុរាណដែលសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វឈានដល់កំរិតខ្ពស់បំផុត។ ទាំងនេះគឺជាមនុស្សដែលមានសាវតាសង្គមខុសៗគ្នាដែលហ៊ានប្រកាសជាសាធារណៈនូវអ្វីដែលត្រូវបានបង្ហាញដល់ពួកគេទោះបីជាការព្យាករណ៍របស់ពួកគេបានប្រកាសពីគ្រោះមហន្តរាយដ៏ធំការស្លាប់របស់ប្រជាជនទាំងមូលឬការបំផ្លាញក៏ដោយ។ ប្រាសាទ។ ពួកគេបានបង្រៀនពីមនោគមវិជ្ជានិយមនិងសកលលោកការបង្រៀនរបស់ពួកគេត្រូវបានចាក់បញ្ចូលទៅនឹងមាគ៌ានៃយុត្តិធម៌សង្គម។ ពួកហោរាមិនបានប្រឆាំងនឹងការលះបង់ច្រើនទេប៉ុន្តែប្រឆាំងនឹងការផ្តល់តម្លៃឯករាជ្យដល់ពួកគេឬចាត់ទុកពួកគេជាការគោរពដល់សន្ធិសញ្ញាសហភាពអ៊ីស្រាអែលជាមួយព្រះ។ ភាពចម្រូងចម្រាសរបស់ពួកហោរាដែលមាននៅក្នុងបទទំនុកដំកើងបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលុបបំបាត់មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ឯករាជ្យជាច្រើនប៉ុន្តែមិនមែននៅក្នុងការលុបបំបាត់ការលះបង់ទេ។ ជាលទ្ធផលនៃការធ្វើមជ្ឈការនៃការគោរពបូជាក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទយ៉ូសៀសព្រះវិហារយេរូសាឡិមបានផ្គត់ផ្គង់ទីសក្ការៈចាស់ជាមួយនឹងអាទិទេពនិងសាសនាមិនពិត។ វាជាការរិះគន់ដែលព្យាករណ៍ពីការគោរពបូជានិងការដាក់សេចក្តីសុចរិតទៅភាគីធ្វើពិធីសាសនាដែលភាគច្រើននាំឱ្យគេហៅថា ការកែទម្រង់ deuteronomic ដែលអនុវត្តព្រះបាទយ៉ូសៀសគ។ ៦២១ មុនគ។ ស

ជាមួយនឹងការដួលរលំនៃនគរយូដាសនិងការបំផ្លាញប្រាសាទនៅឆ្នាំ ៥៨៦ មុនគ។ ស ក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាដែលនិរទេសខ្លួនដែលរស់នៅស្រុកបាប៊ីឡូននោះសាសនាយូដាបានធ្វើបែបបទថ្មី។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការនិរទេសខ្លួនជនជាតិយូដាបានតាំងទីលំនៅមិនត្រឹមតែនៅក្នុងប្រទេសបាប៊ីឡូនប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក៏នៅក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីបស៊ីរីនិងប្រទេសដទៃទៀតផងដែរ។ ទំនោរទៅនឹងការថ្វាយបង្គំព្រះនិរទេសខ្លួនមិនត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងទេហើយនៅពេលនោះមានតែការធ្វើពិធីទាំងនោះប៉ុណ្ណោះដែលមិនទាក់ទងនឹងការគោរពបូជាព្រះវិហារ។ ការរក្សាថ្ងៃឈប់សម្រាកនិងការកាត់ស្បែកគឺជាសញ្ញាសំខាន់បំផុតនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសហជីពជាមួយព្រះ។ នៅក្នុងក្រុមជំនុំដែលពួកគេបានរំtraditionsកពីប្រពៃណីបកស្រាយបទគម្ពីរអានទំនុកដំកើងនិងស្នាដៃផ្សេងទៀតនៃកំណាព្យសាសនាបានសារភាពនិងថ្វាយបួងសួងជាមួយគ្នាឬរៀងៗខ្លួន។ ការបង្កើតថ្មីនៅក្នុងជីវិតជ្វីហ្វគឺសេវាកម្មអធិស្ឋាន។ មិនចាំបាច់មានអគារវត្ថុនៃការថ្វាយបង្គំទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បូជាចារ្យទេ។ មានតែបំណងប្រាថ្នារបស់ក្រុមឬបុគ្គលប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានទាមទារ។ ការប្រជុំមិនបានបែងចែកប្រជាជនដោយការចូលរួមក្នុងសង្គមរបស់ពួកគេទេហើយក្នុងន័យនេះលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្រោយមកបានក្លាយជាលក្ខណៈ សាលាប្រជុំ។ នៅពេលជននិរទេសវិលត្រឡប់មកក្រុងយេរូសាឡិមវិញការអធិស្ឋានដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងសាលាប្រជុំបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃសេវាកម្មព្រះវិហារហើយបន្ទាប់ពីការបំផ្លិចបំផ្លាញបន្ទាប់បន្សំនៃប្រាសាទ (៧០ គ។ ស។ ) ការលះបង់ត្រូវបានគេត្រូវការជាថ្មី។ សាលាប្រជុំជំនួសព្រះវិហារ។ សម្រាប់ជនជាតិយូដាដែលរស់នៅក្នុងអន្តេវាសិកដ្ឋានវាបានបម្រើជាផ្ទះគោរពបូជាសាលាសាសនានិងកន្លែងប្រជុំ។ ក្នុងកំឡុងពេលនិងបន្ទាប់ពីការជាប់ឃុំឃាំងនៅបាប៊ីឡូនអត្ថន័យជាសកលនៃគំនិតរបស់សាសនាយូដាត្រូវបានបង្ហាញហើយវាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរពីសហគមន៍ដោយផ្អែកលើការឃុបឃិតទៅជាសហគមន៍ផ្អែកលើជំនឿដែលអ្នកតំណាងនៃប្រជាជាតិណាមួយអាចក្លាយជាសមាជិក។ មនោគមវិជ្ជាជាតិនៅតែបន្តកើតមានដែលរួមជាមួយគំនិតឯកភាពរបស់មនុស្សជាតិ។ គំនិតនេះត្រូវបានបង្ហាញដោយការថ្វាយយញ្ញបូជាចំនួនចិតសិបសម្រាប់បុណ្យបារាំ (ស៊ូគុក) ដែលជានិមិត្តរូបនៃការចូលរួមរបស់ប្រជាជនទាំងចិតសិបនាក់នៅលើពិភពលោកក្នុងការបម្រើព្រះតែមួយ។

បន្តិចក្រោយមករយឆ្នាំបន្ទាប់ពីការបំផ្លាញប្រាសាទជននិរទេសបានចាប់ផ្តើមវិលត្រឡប់ទៅប៉ាឡេស្ទីនវិញ។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់នេហេមាពួកគេបានសង់កំពែងក្រុងយេរូសាឡិមឡើងវិញហើយបានសង់វិហារឡើងវិញ។ តាមបទបញ្ជារបស់គាត់ជនជាតិយូដាបានលែងលះប្រពន្ធបរទេសដើម្បីថែរក្សាសហគមន៍ជ្វីហ្វដែលត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការជ្រៀតចូលនៃសាសនានិងទំនៀមទម្លាប់របស់អ្នកមិនជឿដែលបាននាំមកដោយជនចម្លែក។

ប្រសិនបើប្រាសាទនេះបានក្លាយជាកន្លែងបូជាម្តងទៀតបន្ទាប់មកសាលាប្រជុំបានផ្តល់ឱ្យអ្នករាល់គ្នានូវឱកាសដើម្បីសិក្សាតូរ៉ា (ច្បាប់) ។ ក្រិត្យវិន័យលោកម៉ូសេបានដាក់កម្រិតលើវិស័យសកម្មភាពនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សង្ឃ (បូជាចារ្យ) ។ ភារកិច្ចនៃការបកប្រែតូរ៉ាត្រូវបានសន្មត់ដោយពួកស្ក្រែបរៀន ("សូហ្វឺរីម") ។ កិត្យានុភាពរបស់ពួកស្ក្រែបបានកើនឡើងជាពិសេសនៅពេលដែលបព្វជិតភាពតំណពូជបានចាប់ផ្ដើមសម្របខ្លួនទៅនឹងទំនៀមទម្លាប់និងទំនៀមទម្លាប់របស់ហេលេនីយ។ ពួកអាចារ្យបានដឹកនាំការតស៊ូដើម្បីថែរក្សាភាពបរិសុទ្ធជាតិនិងសាសនា។ នៅក្នុងការតស៊ូដើម្បីសេរីភាពកូនប្រុសរបស់ Matthew Hasmonaeus ដែលដឹកនាំដោយយូដាស Maccabee បានដឹកនាំជនជាតិយូដាឱ្យទទួលបានជ័យជំនះលើកងទ័ពក្រិកអាន់ទីយ៉ូចអេពីផាស (ជ័យជំនះរបស់ហាន់គូកាត្រូវបានឧទ្ទិសដល់វា) ។

អែសរ៉ា (អែសរ៉ា) និងពួកស្ក្រែបដែលបានមកបន្ទាប់ពីនេហេមា (សតវត្សទី ៥ - ២ មុនគ។ ស។ ) ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាបានបញ្ចប់ការអានព្រះគម្ពីរហេព្រើរ (តង់ណា) ៣ ផ្នែក។ ការងារនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលការសរសេរ apocryphal ជាច្រើនបានលេចឡើង។ ឥឡូវការសិក្សាអំពីច្បាប់ដែលបានសរសេរ (តូរ៉ានាង - ប៊ី - ហាវ) ត្រូវបានបំពេញបន្ថែមដោយការបកស្រាយនៃច្បាប់ផ្ទាល់មាត់ (តូរ៉ានាង - អា - ព) ដែលផ្សំឡើងដោយបទបញ្ញត្តិដែលយោងទៅតាមរឿងព្រេងលោកម៉ូសេបានទទួលនៅស៊ីណៃជាមួយអ្នកនិពន្ធតូរ៉ា។ ជាក់ស្តែងបទប្បញ្ញត្តិជាច្រើនរបស់អ្នកនិពន្ធតូរ៉ាបានផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា។ ច្បាប់សរសេរនិងពាក្យផ្ទាល់មាត់រួមបញ្ចូលការអនុវត្តពិធីសាសនា សកម្មភាពអាជីវកម្មច្បាប់អនាម័យអនាម័យមរតកសិទ្ធិទ្រព្យសម្បត្តិកសិកម្មសម្លៀកបំពាក់ការហាមឃាត់ម្ហូបអាហារ - ស្ទើរតែគ្រប់វិស័យនៃជីវិតមនុស្ស។ អ្នកនិពន្ធសរសេរនិងផ្ទាល់មាត់បានប្តេជ្ញាចិត្តថាមិនត្រឹមតែជាសាសនាប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក៏ជាផ្លូវនៃជីវិតផងដែរ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ២ មុនគ ក្រុមពីរមានរាងជាសាសនា ពួកសាឌូស៊ីនិងពួកផារីស៊ី។ ពួកសាឌូស៊ីជាកម្មសិទ្ធិរបស់បព្វជិតភាពនិងអភិជន។ ពួកគេបានធ្វើជាសសរស្តម្ភនៃរាជវង្ស Tsadokid ដែលជាបូជាចារ្យហើយប្រហែលជាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមស្ថាបនិករបស់ខ្លួនគឺ Tsadok ។ ពួកផារីស៊ីដែលតំណាងឱ្យស្រទាប់កណ្តាលនៃសង្គមនិងការប្រព្រឹត្ដស្របតាមប្រពៃណីរបស់ពួកស្ក្រែបបានព្យាយាមកំណត់ឥទ្ធិពលរបស់ពួកសាឌូស៊ីហើយជំទាស់នឹងការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេ។ ដោយឧត្តមគតិរបស់ពួកគេពួកគេបានប្រកាសបព្វជិតភាពរបស់ប្រជាជនទាំងមូលហើយត្រូវបានគេជឿជាក់ថាជីវិតទាំងមូលរបស់មនុស្សគួរតែត្រូវបានគេពោរពេញដោយការគោរព។ ពួកសាឌូស៊ីបានចេញមកពីលិខិតរបស់ក្រិត្យវិន័យគឺពួកផារីស៊ីពីវិញ្ញាណរបស់វា។ មិនដូចពួកសាឌូស៊ីទេ ពួកផារិស៊ីរួមជាមួយ Pisana Torah បានទទួលស្គាល់អូរ៉ាល់តូរ៉ាដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពួកស្ក្រែបនិងពួកបុព្វបុរស (ពួកគ្រូខាងច្បាប់គ្រូបង្រៀន) ដោយពិចារណាលើការណែនាំរបស់វាដែលត្រូវបានចងia ។ សូមអរគុណចំពោះការទទួលស្គាល់សិទ្ធិអំណាចទាំងច្បាប់សរសេរនិងច្បាប់ផ្ទាល់មាត់ជីវិតរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វមិនបានបាត់បង់នូវលក្ខណៈប្រពៃណីរបស់ខ្លួនសូម្បីតែក្រោយពេលការដួលរលំនៃរដ្ឋជ្វីហ្វនិងការបំផ្លាញប្រាសាទក៏ដោយ។ ការបង្កើនសិទ្ធិអំណាចនៃច្បាប់បានប្រែក្លាយគ្រូរបស់តូរ៉ាទៅជាមេដឹកនាំដែលគ្មានជម្លោះរបស់ប្រជាជន។ មានភាពខុសគ្នារវាងពួកផារីស៊ីនិងពួកសាឌូស៊ីចំពោះបញ្ហាជាក់លាក់មួយចំនួន។ ដូច្នេះពួកផារិស៊ីបានទទួលស្គាល់គោលលទ្ធិនៃភាពអមតៈនៃព្រលឹងនិងការរស់ពីស្លាប់ឡើងវិញហើយពួកសាឌូស៊ីបានបដិសេធ។

ទំនៀមទំលាប់របស់ពួកផារីស៊ីត្រូវបានបន្តដោយតាណៃ (តានីន - «គ្រូ») អាម៉ោរ៉ា (អារ៉ាម៉ម - អ្នកបកប្រែ) និងសារ៉ារ៉ាយ (savoraim -“ ពន្យល់”) អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលការងាររួមបានឈានដល់ការបង្កើត តាម៉ុលដែលជាការប្រមូលឯកសារយ៉ាងច្រើនរួមមានច្បាប់ផ្ទាល់មាត់យោបល់ផ្លូវច្បាប់ការពិភាក្សានិងការសម្រេចចិត្តលើបញ្ហាផ្សេងៗវេជ្ជបញ្ជានិងគោលការណ៍ក៏ដូចជាការនិទានកថារឿងព្រេងនិទាននិងប្រពៃណី។ រូបរាងចុងក្រោយរបស់អ្នក តាម៉ុល  បានអនុម័តនៅបាប៊ីឡូនប្រហាក់ប្រហែល។ ៥០០. បានកែប្រែចុងក្រោយ តាលូនបាប៊ីឡូន  សន្មតថារ៉ាវីណាដែលជាប្រធានបណ្ឌិត្យសភានៅស៊ូរ៉ានិងរ៉ាប៊ីយូសដែលដឹកនាំសាលាបណ្ឌិត្យសភានៅបុមបៃត។ ក្រុងយេរូសាឡឹម, ឬ Talmud ប៉ាឡេស្ទីនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងសាលាប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនជំនាន់ត្រូវបានបញ្ចប់ប្រហាក់ប្រហែល។ ៣៥០ នៅក្រុងយេរូសាឡិម .

តាម៉ុល  មានពីរផ្នែក។ ផ្នែកដំបូងគឺ Mishnahដែលជាស្នាដៃរបស់ថេណានដែលកែសម្រួលដោយយូដាហា - ណាស៊ី (“ ស្តេចយូដា - ព្រះអង្គម្ចាស់”) ។ ទីពីរ - ហ្គេនរ៉ា  ("ការបញ្ចប់") លទ្ធផលនៃអាម៉ូរ៉ា។ សម្ភារៈនីតិប្បញ្ញត្តិរបស់តាលុឌុត្រូវបានគេហៅថា ហាឡាក់ហានិងសម្ភារៈសម្តែងសម្មតិកម្មនិងវណ្ណៈអភិជន - អាដាដា  (“ តាង”“ និទានកថា”) ។

គោលលទ្ធិនេះត្រូវបានចាត់តាំងជាអ្នកក្រោមបង្គាប់ចាប់តាំងពីគោលការណ៍គ្រឹះនៃសាសនាជ្វីហ្វដែលត្រូវបានគេស្គាល់និងទទួលស្គាល់មិនចាំបាច់ត្រូវបានចុះបញ្ជីឬការបង្កើតពិសេសណាមួយឡើយ។ ការផ្តោតអារម្មណ៍គឺផ្តោតលើច្បាប់គ្រប់គ្រងឥរិយាបទរបស់ជ្វីហ្វនៅក្នុងវិស័យណាមួយនៃជីវិត។ហាឡាក់ហា  - ផ្នែកសំខាន់ តាម៉ុលចំណែកឯ អាដាដា  កាន់កាប់កន្លែងលេចធ្លោជាងនេះទៅទៀតនៅក្នុងស្នាដៃរបស់សាសនាដទៃទៀត។ ប្រភេទនេះ,ពាក់កណ្តាលបានផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈសំខាន់សម្រាប់ទេវវិទ្យាជ្វីហ្វ។

យុគសម័យសាវូវមានរហូតដល់ ៦០០ នាក់។ នៅពេលនេះកាឡាក់ស៊ីរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឈានមុខគេនិងហ្គោលឡិនបានលេចចេញមក (ពី“ ភូមិសាស្ត្រ” របស់ហេប្រឺ -“ ឧត្ដមភាព”“ រុងរឿង”) ។ ហ្គុនបានដឹកនាំសាលាសិក្សានៅស៊ូរ៉ានិងប៉ាល់ដាឌីតដែលជាសាលានាំមុខពីរនៅបាប៊ីឡូនដែលបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការសិក្សាច្បាប់បន្ទាប់ពីរ៉ូមបានបិទសាលារៀននៅប៉ាឡេស្ទីន (៣០០) ។ នៅពេលនោះប្រមុខសហគមន៍បាប៊ីឡូនគឺ“ Reshut Galuta” (“ មេដឹកនាំនិរទេស”“ ជននិរទេសខ្លួន”) ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយច្បាប់របស់អាជ្ញាធរពែរ្ស។ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលពិតប្រាកដលើជីវិតរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វទាំងនៅបាប៊ីឡូននិងនៅប្រទេសដទៃទៀតត្រូវបានបញ្ចេញដោយអ្នកណែនាំហ្គុន។ រយៈពេលហ្គូណាតមានរយៈពេលប្រហែល ៤៥០ ឆ្នាំ (៦០០-១០៥០) ។ ហ្គោហ្គោនខ្លះបានបញ្ចេញមតិនិងបង្រៀនហ្វាហ្វានៅតាមសាលាដែលពួកគេដឹកនាំហើយជាចៅក្រមកំពូលបានណែនាំវាទៅក្នុងសហគមន៍។ ពួកគេបានធ្វើការស្រាវជ្រាវលើសពីនេះទៅទៀត តាម៉ុល, - ប្រវត្តិវេយ្យករណ៍, liturgy ។ Rabbi Sherira Gaon នៃទីក្រុង Pumbedita ក្នុងឆ្នាំ ៩៨៧ បានសរសេរលិខិតវិវត្តដ៏ល្បីល្បាញទៅកាន់ជនជាតិជឺរី តាម៉ុលដែលនៅតែជាប្រភពដ៏សំខាន់មួយលើប្រធានបទនេះ។ Rabbi Amram Gaon មកពី Surah ក្នុងឆ្នាំ ៨៧០ និង Rabbi Saadiah Gaon (៨៩២-៩៤២) ដែលជាអ្នកជំនាញវេយ្យាករណ៍និងទស្សនវិទូឆ្នើមបានបង្កើតភាពភ្លឺស្វាង។ យានជាច្រើនឆ្លើយតបទៅនឹងសំណូមពររបស់ជនជាតិយូដានៅឌុសប៉ូរ៉ាបានសរសេរចម្លើយវែងឆ្ងាយ (សារដែលគេហៅថាគ្រូបូរាណដែលមានការអនុញ្ញាតជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសំនួរដែលទាក់ទងនឹងធម្មជាតិ។ ការសម្រេចចិត្តដែលបានចែងនៅក្នុងអ្នកឆ្លើយតបគឺជាគំរូនិងមានឥទ្ធិពលនៃច្បាប់) ។ ភាពល្បីល្បាញបំផុតគឺការឆ្លើយតបរបស់រ៉ាប៊ីហៃយ៉ាហ្គុននៃបុមបដាតាដែលមានអាយុកាលប្រហែល ១០០០ នាក់។ ហ្គុនក៏បានកែសម្រួលក្រមនៃច្បាប់តាលុដិកផងដែរ។

និកាយដែលបានកើតឡើងក្នុងយុគសម័យ Gaonath ដែលគេស្គាល់ថាជា ខារ៉ាត់បដិសេធ តាម៉ុល។ អ្នកទាំងនេះជាអ្នកដើរតាមអាណាន់បិលដាវីឌ (ឃ។ ៨០០) ដែលមិនបានជោគជ័យក្នុងការដាក់ពាក្យសុំតំណែងពី Excilarch ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយពូរបស់គាត់។ បន្ទាប់ពីក្លាយជាមនុស្សរឹងរូសប្រឆាំងនឹងហ្គុនដែលមិនគាំទ្រការអះអាងរបស់គាត់ចំពោះជំហរនេះអាណានបានទៅប៉ាឡេស្ទីនជាកន្លែងដែលគាត់បានប្រមូលផ្តុំក្រុមខ្លួនអ្នកដើរតាមខ្លួនដែលជឿជាក់ថាវេជ្ជបញ្ជាតាម៉ុលនិចធ្វើឱ្យខូចច្បាប់។ អាណានបានអំពាវនាវឱ្យមានការគោរពយ៉ាងតឹងរឹងនូវលិខិតរបស់ក្រិត្យវិន័យដែលមានចែងនៅក្នុងព្រះគម្ពីរ។ ឆ្លើយតបនឹងអាណាន់ដំបូងគ្រូអាចារ្យបានសង្កត់ធ្ងន់លើសិទ្ធិអំណាចរបស់តាលុដដោយជឿជាក់ថានៅក្នុងបរិបទនៃការរីករាលដាលនៃសាសនាអ៊ីស្លាមវាចាំបាច់ត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការបកស្រាយនៃអក្សរសិល្ប៍សរសេរនិងផ្ទាល់មាត់ដែលបានបន្សុទ្ធដោយប្រពៃណីដែលមានអាយុកាលរាប់សតវត្សរ៍។ ដើម្បីឆ្លើយតបឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ចំពោះបញ្ហាប្រឈមរបស់ខារ៉ាខាសអ្នកត្រកូលឌឺបានចូលរួមសិក្សាព្រះគម្ពីរវេយ្យាករណ៍និងទស្សនវិជ្ជាជ្វីហ្វក៏ដូចជាទ្រឹស្តីនិងក្រមសីលធម៌ជ្វីហ្វ។ នៅចុងបញ្ចប់កំណើននៃចលនាខារ៉ាតបានបញ្ឈប់ហើយសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ តាម៉ុល  នៅតែជាការងារដែលមានអំណាចបំផុត។

និយាយជាទូទៅ តាម៉ុល  វាមិនមែនជាលេខកូដដែលត្រូវបានបញ្ជាទិញទេដូចជាការប្រមូលច្បាប់សាមញ្ញ ៗ ។ ផងដែរ តាម៉ុល  បំពេញបន្ថែមជាមួយនឹងការអត្ថាធិប្បាយយ៉ាងទូលំទូលាយរបស់ពួកបុព្វជិតដែលបានបកស្រាយវាស្របតាមការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងស្ថានភាពសង្គមនិងវប្បធម៌។ មិនមានច្បាប់តឹងរឹងនៃការបកស្រាយគ្មានអំណាចសំខាន់ឬអាជ្ញាធរចុងក្រោយ។ ក្នុងករណីភាគច្រើនអ្នកអត្ថាធិប្បាយបានព្យាយាមបង្ហាញពីទស្សនៈរបស់ពួកគេនៅក្នុងព្រះគម្ពីរនិង តាម៉ុល  ឬនៅក្នុងសំណេររបស់គ្រូបុព្វជិត។ អ្នកអត្ថាធិប្បាយនាំមុខ តាម៉ុល  គឺ Rashi (រ៉ាប៊ី Shlomo bin Yitzhak នៃ Troyes, ១០៤០-១១០៥) ។ ពួកគេបាននិយាយថាបើគ្មានការអត្ថាធិប្បាយរបស់គាត់ទេ តាម៉ុល  ឥឡូវនេះវាអាចជាសៀវភៅដែលមានត្រា ៧ ។

ទោះបីជាយោបល់បានធ្វើឱ្យការរៀនសូត្រមានភាពងាយស្រួលជាងមុន តាម៉ុលមានតំរូវការសៀវភៅដៃដែលអាចចូលដំណើរការបានងាយស្រួលសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង។ តាំងពីដំបូងពួកគេចាប់ផ្តើមបង្កើតច្បាប់នៃច្បាប់ជ្វីហ្វដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីបំពេញនូវភាពខ្វះចន្លោះនេះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកដំបូង - អនុក្រឹត្យធំ(ហាឡាចតហ្គូដូត) និង ហ្គីសអាល់ហ្វាសា,  ត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការធ្វើវិយោគបន្ថែម។ សំខាន់បំផុតនៃលេខកូដក្រោយៗបានក្លាយជា ម័រតុន ធ្វើច្បាប់ម្តងទៀត(Mishneh Torah), បួនជួរ(Arbaa Turim) ការងាររបស់យ៉ាកុបប៊ីនអេស៊ើរ (ឃ។ ១៣៤០) និង តារាងដាក់(Shulchan Aruch) យ៉ូសែបខាឡូ (១៤៨៨-១៥៧៥) ។ Maimonides លេខកូដតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធនៃសាសនាយូដាទាំងមូលហើយ Maimonides មិនដូចអ្នកសរសេរកូដដទៃទៀតមិនអនុវត្តតាមនីតិវិធីដែលបានអនុម័តនៅក្នុង តាម៉ុលប៉ុន្តែបានដាក់ជាក្រុមនូវសម្ភារៈតាមរបៀបរបស់ខ្លួនហើយណែនាំផ្នែកថ្មី។ គាត់មិនបានសំដៅទៅលើអាជ្ញាធរដែលគាត់ត្រូវបានគេរិះគន់នោះទេ។ រចនាប័ទ្មរបស់គាត់គឺសង្ខេប។   Shulchan Aruch  Caro ផ្អែកលើ Arbaa Turim និងបំពាក់ដោយពន្លឺភ្លឺរលោងរបស់លោកម៉ូសេអ៊ីសឺស (១៥២០-១៥៧២) ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយយុគសម័យគ្រិស្តអូស្សូដក់សម័យទំនើបជាក្រមបទដ្ឋាន។

នៅយុគសម័យកណ្តាលជនជាតិជ្វីហ្វបានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍទស្សនវិជ្ជា។ ទស្សនវិទូជ្វីហ្វដ៏លេចធ្លោដំបូងគេគឺសាដាឌីហ្គោន។ ការងារសំខាន់បំផុតរបស់គាត់គឺ សៀវភៅជំនឿនិងទស្សនៈ(សេហ្វហា - អេមណុតវ៉េតាដឺពី) ជាកន្លែងដែលភាពសំខាន់ផ្នែកទស្សនវិជ្ជានៃបទប្បញ្ញត្តិខាងគោលលទ្ធិនៃសាសនាយូដាត្រូវបានផ្តល់ឱ្យ។ បាហាយ៉ាណុណាប៉ាដាដា (សតវត្សរ៍ទី ១១) បានក្លាយជាអ្នកនិពន្ធជនជាតិជ្វីហ្វដំបូងគេដែលសរសេរសន្ធិសញ្ញាលើប្រព័ន្ធក្រមសីលធម៌ - ទំនួលខុសត្រូវរបស់បេះដូង។ ទស្សនវិទូខាងសាសនារបស់សាសនាយូដាជំពាក់យ៉ាងច្រើន ប្រភពនៃជីវិត  neoplatonics សាឡូម៉ូន ibn Gebirol  (១០២១-១០៥៨) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Avicebron មកពី Valencia ។ យូដាហាឡវីមកពីតូលដូដូ (ឆ្នាំ ១០៨០ - គ ១១៤០) បានរិះគន់គោលលទ្ធិនៃរឿងនិទានក៏ដូចជាការបង្រៀនរបស់អារីស្តូតអំពីភាពអស់កល្បជានិច្ចនៃរូបធាតុ។

អ្នកប្រាជ្ញនិងទស្សនវិទូជ្វីហ្វដ៏អស្ចារ្យនៃមជ្ឈឹមវ័យត្រូវបានគេលើកឡើងរួចមកហើយគឺលោកម៉ូសេមៃម៉ុនដេត (១១៣៥-១២០៤) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្រោមអក្សរកាត់ថា“ រ៉ាមမ်” ដែលជាអ្នកនិពន្ធនៃកតិកាសញ្ញានេះ។   អ្នកណែនាំស្ទាក់ស្ទើរ (ច្រើនទៀត Nevuhim) ដែលបានបង្រៀនអំពីភាពសុខដុមនៃហេតុផលនិងសេចក្ដីពិតដែលបានទទួលតាមរយៈវិវរណៈ។ Maimonides គឺជាអារីស្តូតហើយការងាររបស់គាត់មានឥទ្ធិពលដែលមិនអាចប្រកែកបានមិនត្រឹមតែលើជនជាតិជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងលើទស្សនវិទូដែលមិនមែនជាជនជាតិជ្វីហ្វរួមទាំងថូម៉ាសអាគីណាសផងដែរ។ ទស្សនវិទូជ្វីហ្វដ៏សំខាន់ផ្សេងទៀតនៅសម័យនោះគឺលោកម៉ូសេ ibn Ezra, Levi bin Gershon (១២៨៨-១៣៤៤) និង Hasdai bin Abraham Kreskas (១៣៤០-១៤១០) ដែលព្យាយាមលុបសាសនាយូដាចេញពីអារីស្តូត។ នៅជុំវិញដើមសតវត្សទី ១៧ ។ ទស្សនវិទូដែលមានការសង្ស័យបានលេចមុខក្នុងចំណោមទស្សនវិទូជនជាតិជ្វីហ្វដែលល្បីល្បាញជាងគេ យូរីអាសេស្ត្រា  មកពី Amsterdam, Leon ពី Modena និង Yosef Delmedigo ប៉ុន្តែចំណុចនៃភាពចម្រូងចម្រាសរបស់ពួកគេត្រូវបានដឹកនាំភាគច្រើននៅជ្រលងភ្នំ Talmudism និង Kabbalah ។

ប្រតិកម្មទៅនឹងសនិទានភាពរបស់ទស្សនវិទូនិងសំខាន់ជាងនេះទៅទៀតចំពោះការបង្រៀនរបស់ម៉ូម៉ាណែមដែលបានរួមចំណែកដល់ការពង្រឹងចរន្តអាថ៌កំបាំង។ គោលលទ្ធិថ្មីដែលត្រូវបានគេហៅថា "Kabbalah" ("ប្រពៃណី") បានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សពីអេស្ប៉ាញទៅភាគខាងជើង។ សៀវភៅសំខាន់ដំបូងបង្អស់របស់គូបឡាគឺ សៀវភៅការបង្កើត(សេរ៉ាសយូស្សារ៉ា, ៩ គ។ ) អក្សរសិល្ប៍ Kabbalistic បានបន្តអភិវឌ្ឍនៅក្នុងសហគមន៍ជ្វីហ្វនៃប្រទេសបារាំងនិងអាឡឺម៉ង់និងនៅសតវត្សទី ១៥ ។ បានរស់រានមានជីវិតនៅថ្ងៃចុងក្រោយនៅប៉ាឡេស្ទីនដោយសារសាលារៀន Moshe មកពី Cordoba (១៥២២-១៥៧០) និងអ៊ីសាក Luria (១៥៣៤-១៥៧២) ។ ការងាររបស់ Kabbalistic ដែលគួរឱ្យគោរពបំផុតគឺសៀវភៅ ហ្សូហាសន្មតថាបារ៉ាស៊ីស៊ីម៉ុនបារយូឆៃប៉ុន្តែត្រូវបានចងក្រងដោយជនជាតិអេស្បាញអេស្បាញ លោកម៉ូសេដឺឡេអូ.

Kabbalah បានអភិវឌ្ឍជាប្រព័ន្ធនៃការប្រៀបធៀបដោយផ្តោតលើគោលលទ្ធិនៃការបញ្ចោញចេញដ៏ទេវភាពនិងការបើកសម្តែងដែលជាគោលលទ្ធិនៃ "Sefirot" (ដំណាក់កាលនៃការរំដោះនិងជំហានឋានានុក្រមនៃវិញ្ញាណនិងពួកទេវតា) ក៏ដូចជា "gilgul" ("ការផ្លាស់ប្តូរព្រលឹង") ។ នៅគ្រប់ពាក្យសម្តីឬសកម្មភាពមនុស្សម្នាក់ៗត្រូវគិតពីទំនាក់ទំនងថ្មីជាមួយពិភពខាងវិញ្ញាណ។ ឈ្មោះរបស់ព្រះជាម្ចាស់គឺជាអាថ៌កំបាំងដែលគ្របដណ្ដប់លើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងនិងប៉ះពាល់ដល់អ្វីៗទាំងអស់អក្សររបស់វាមានអំណាចអាថ៌កំបាំង។

ទន្ទឹមនឹងទ្រឹស្តីអាថ៌កំបាំងនេះកាបាឡាឡាជាក់ស្តែងក៏បានបង្កើតឡើងដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃធម្មជាតិរបស់មនុស្ស។ នាងបានបង្កើតប្រព័ន្ធនៃការបិសាចនិងមន្តអាគមមួយដែលលើកទឹកចិត្តដល់ការធ្វើត្រាប់តាមគ្រិស្តសាសនាប៉ុន្តែការផ្តោតសំខាន់គឺទៅលើព្រះមេស្ស៊ីនិងការសង្គ្រោះរបស់អ៊ីស្រាអែល។ ចំណង់ចំណូលចិត្តចំពោះកូបឡាឡាបានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការទទួលស្គាល់នៃព្រះមេស្ស៊ីក្លែងក្លាយដូចជាអាប្រាហាំអាប់ឌុលហ្វា (១២៤០ - គ .១៩៩១), ដាវីឌរេរូបេនី (១៤៩០-១៥៣៥), សាឡូម៉ូនម៉ុកហូ (១៥០០-១៥៣២) ។ សាន់តាតាយឯកតា (១៦២៦-១៦៧៦),  ដែលមានអ្នកតាមដានរាប់ពាន់នាក់និងយ៉ាកុបហ្វ្រង់ស័រ (១៧២៦-១៧៩១) ។ Kabbalah បានជះឥទ្ធិពលលើអក្សរសិល្ប៍សីលធម៌ ("musar") ។ ក្នុងចំណោមស្នាដៃរៀបចំធ្វើកិច្ចការជំនួញអាចត្រូវបានគេហៅថាជាសន្ធិសញ្ញាសាំយូអែលហាឌីត (១១១៥-១១៨០) និងកូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះយូសាហាឌីត (១១៥០-១២១៧) សៀវភៅគួរឱ្យគោរព (សេកហាស៊ីឌីម) ដែលគោលការណ៍សីលធម៌ខ្ពស់ជាប់ទាក់ទងនឹងអបិយជំនឿជំនឿលើវិញ្ញាណអាក្រក់និងបិសាច។

និន្នាការអាថ៌កំបាំងនេះបានរកឃើញកន្សោមថ្មីនៅក្នុង ភាពស្អប់ខ្ពើម  សតវត្សទី ១៨ និង ១៩ ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញ។ ក្នុងកម្រិតដ៏ច្រើនចលនានេះគឺជាការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងលទ្ធិសាសនានិយមនិងទស្សនៈនៃការរៀនសូត្រ តាម៉ុល  គឺជាមធ្យោបាយតែមួយគត់ដើម្បីទទួលបាននូវជីវិតដ៏សុចរិត។ ចលនានេះបានចាប់ផ្តើមជាមួយអ៊ីស្រាអ៊ែនប៊ិនអេលីស៊ើរ (បាឡាំសិមតូត) (គ។ ស ១៧០០-១៧៦០) និងឌូបាវឺពីមេហ្សេច (១៧១០-១៧៧២) ។ហាឌីឌីសគឺជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសេចក្តីប្រាថ្នាខាងវិញ្ញាណរបស់មហាជនដែលគ្មាន to កាសចូលទៅជិតព្រះតាមរយៈការសិក្សា។ តាម៉ុលមិនដឹងថាត្រូវធ្វើយ៉ាងម៉េចទេ។ មធ្យោបាយសំខាន់ដែលពួកគេអាចមានសាមគ្គីភាពជាមួយព្រះគឺការអធិស្ឋាន។ ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងដែលផ្ទុយស្រឡះពីគ្នាបានចាប់ផ្តើមចាក់ឫសនៅក្នុងហាឌីស៊ីស។ The Talmudហើយនេះបាននាំអោយហាឌីឌីមមានជម្លោះជាមួយរ៉ាប៊ីអេលីយ៉ា (អេលយ៉ាហ៊ូ) (១៧២០-១៧៩៧) វីលណាហ្កុនដែលបានថ្កោលទោសពួកគេ។

លោកម៉ូសេ Mendelssohn (១៧២៩-១៧៨៦) ដែលទស្សនៈរបស់ទស្សនវិទូត្រូវបានគេយល់ខុសដោយជនជាតិយូដាខ្លះថាជាលេសសម្រាប់ការបដិសេធសាសនាយូដាដែលជាឥស្សរជនសំខាន់មួយនៃការបន្តជាថ្មីដែលធ្វើឱ្យមានលទ្ធភាពយល់កាន់តែច្បាស់អំពីតម្លៃរបស់សាសនាយូដា។ ការចូលរួមចំណែកដ៏សំខាន់របស់មេឌែលសូសូក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងជីវិតជ្វីហ្វទៅនឹងជីវភាពរស់នៅខាងក្រៅហ្គេតធូគឺជាការបោះពុម្ពផ្សាយការបកប្រែភាសាអាល្លឺម៉ង់របស់មន្ទីរបញ្ចកោណ។ គាត់បានបើកសាលាជ្វីហ្វឥតគិតថ្លៃលើកដំបូងនៅប៊ែរឡាំងដែលជាកន្លែងដែលរួមជាមួយព្រះគម្ពីរនិង តាម៉ុល  វិន័យខាងលោកិយត្រូវបានបង្រៀន។ សាលានេះបានធ្វើជាគំរូសម្រាប់សាលាព្រះសហគមន៍កាតូលិកជ្វីហ្វដែលបានបើកជាបន្តបន្ទាប់នៅគ្រប់ទីកន្លែងហើយបានធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការសិក្សាភាសាហេព្រើរ។ ចាប់ពីទីនេះបានចាប់ផ្តើមចលនាហាស់ឡាឡា (ការត្រាស់ដឹងជ្វីហ្វ) នៅអឺរ៉ុបកណ្តាល។ អ្នកដើរតាមរបស់ Mendelssohn រួមមាន Naftali Herz Wessel (១៧២៥-១៨០៥) នៅទីក្រុង Hamburg, Nachman Krohmal (១៧៨៥-១៨៤០) នៅអឺរ៉ុបខាងកើតនិងសាំយូអែល David Luzzatto (១៨០០-១៨៦៥) នៅអ៊ីតាលី។ ការចូលរួមវិភាគទានយ៉ាងសំខាន់ដល់ការសិក្សាសាសនាជ្វីហ្វដោយប្រើវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ឺរ៉ុបត្រូវបានធ្វើឡើងដោយឡេអូផូលហ្សូន (១៧៩៤-១៨៦៦) ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ថាបនិកនៃការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្ររបស់សាសនាជ៉ែម (ដែលគេហៅថាវិសឹនសេតឌ័រឌឺមែនសិន) ។

នៅដើមសតវត្សទី ១៩ នៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់មានចលនាមួយដែលគេហៅថាអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់សាសនាយូដា ម៉ា  វាត្រូវបានជំរុញដោយបំណងប្រាថ្នារបស់ជនជាតិយូដាដែលត្រូវបានរួមបញ្ចូលនៅក្នុងដំណើរការនៃការរំដោះខ្លួននយោបាយនិងវប្បធម៌ដើម្បីសម្របសាសនាយូដាទៅនឹងលក្ខខណ្ឌទំនើប។ ដំបូងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើកំណែទម្រង់មានគោលបំណងជាចម្បងក្នុងការធ្វើឱ្យសេវាកម្មសាលាប្រជុំអាចទទួលយកបានសម្រាប់ពិភពលោកលោកខាងលិច។ សរីរាង្គមួយក្រុមចម្រៀងចំរុះនិងការច្រៀងទំនុកច្រៀងសាសនាអាឡឺម៉ង់ត្រូវបានគេណែនាំអោយគោរពបូជា។ ភាសាអាឡឺម៉ង់ត្រូវបានគេប្រើជាភាសានៃការអធិស្ឋាននិងការអធិប្បាយ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការបម្រើស្ត្រីនិងបុរសបាននៅជាមួយគ្នា។ ក្រោយមករាល់ការលើកឡើងអំពីទីក្រុងស៊ីយ៉ូនដែលបង្ហាញពីសេចក្តីប្រាថ្នាជាតិជ្វីហ្វដើម្បីស្តារស្រុកកំណើតពីបុរាណត្រូវបានដកចេញពីការអធិស្ឋាន។ ចលនាកែលំអនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយមនុស្សដែលមិនមានងារជាអ្នកកែសំរួលទោះបីជាពួកអ្នកកែទំរង់កំណែទម្រង់ក៏បានលើកឡើងពីតម្រូវការនៃការផ្លាស់ប្តូរដែលក្នុងនោះ - អ័ប្រាហាំ Geiger(១៨១០-១៨៧៤) និងសាំយូអែលហ៊ីហេហ៊ីម (១៨០៦-១៨៦០) ។ ហ្គេហ្គីបានមើលសាសនាជ្វីហ្វពីទស្សនវិស័យប្រវត្តិសាស្ត្រដោយសង្កត់ធ្ងន់ថាគំនិតនិងស្ថាប័នសង្គមដូចដែលប្រវត្តិសាស្រ្តជ្វីហ្វបានបង្ហាញអាចក្លាយជាលែងប្រើហើយផ្តល់ផ្លូវដល់អ្នកថ្មី។ ហ៊ីធហ៊ីមជាអ្នកគាំទ្ររ៉ាឌីកាល់នៃសាសនាដែលបដិសេធមិនទទួលស្គាល់។ គាត់បានទៅលើសពីហ្គេហ្គីដោយសារភាពការផ្លាស់ប្តូរដែលហ្គេហ្គីបានចាត់ទុកការផ្តល់សម្បទានដល់គ្រីស្ទសាសនាដូចជាការផ្លាស់ប្តូរថ្ងៃសម្រាកពីថ្ងៃសៅរ៍ដល់ថ្ងៃអាទិត្យ។ ការធ្វើកំណែទម្រង់បានបដិសេធការប្រកាន់ខ្ជាប់របស់អក្សរសាស្រ្តនៃច្បាប់ដែលបានដាក់ចេញជំនួសគោលការណ៍នៃប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិវរដែលបង្ហាញពីតម្រូវការដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាននិងតម្រូវការនៃយុគសម័យ។

ចលនាអ្នកកែទម្រង់បានជ្រៀតចូលអង់គ្លេសនិងបារាំង។ Haskala ក៏បានឆ្លងកាត់ឥទ្ធិពលរបស់គាត់ដែលស្ទើរតែបានអភិវឌ្ឍក្នុងពេលដំណាលគ្នានៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។ កន្លះសតវត្សរ៍ក្រោយមកកំណែទម្រង់នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ។ កំណែទម្រង់សាសនាជ្វីហ្វដែលឥឡូវនេះមានអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ទូទាំងពិភពលោកបានឆ្លងកាត់ពេលវេលាដ៏រុងរឿងរបស់ខ្លួននៅសហរដ្ឋអាមេរិកដែលជាកន្លែងដែលវាបានវិវឌ្ឍតាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៨៤០ ។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ។ អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់អាមេរិចគឺលោក Judaism បានធ្វើការផ្លាស់ប្តូរជំហរប្រឆាំងនឹងអ្នកជាតិនិយមនិងប្រឆាំងនឹងពិធីសាសនាដែលទទួលបានពីកំណែទម្រង់អាល្លឺម៉ង់។ ឥលូវនេះគំនិតនៃស៊ីនស៊ីសកំពុងរីករាលដាលនៅក្នុងសហគមន៍អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ទម្រង់ធ្វើពិធីដើមកំពុងត្រូវបានស្តារឡើងវិញការធ្វើពិធីសាសនាដែលត្រូវបានកែប្រែឬថ្មីត្រូវបានគេណែនាំ។ ភាសាហេព្រើរបានត្រូវប្រើជាទូទៅក្នុងការថ្វាយបង្គំ។

ការឆ្លើយតបរបស់គ្រិស្តអូស្សូដក់គ្រិស្តសាសនាចំពោះការរំដោះខ្លួននិងការគំរាមកំហែងនៃការបាត់បង់សមាជិករបស់ខ្លួនគឺការកើនឡើងនូវភាពធន់ទ្រាំទៅនឹងការប៉ុនប៉ងដើម្បីផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ដែលបានទទួលតាមរយៈវិវរណៈដ៏ទេវភាពនិងការបកស្រាយខាងសាសនា។ នៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់លោកសាំសុនរ៉ាហ្វាអែលហឺស (១៨០៨-១៨៨៨) ជាស្ថាបនិក ចលនាណីតូតូដូសជឿថាគំនិតរបស់សាសនាជ្វីហ្វនិងមនុស្សជាតិសកលលោកមិនផ្ទុយពីគ្នាទេ។ នៅក្នុងសៀវភៅ អក្សរជ្វីហ្វចំនួន ១៩ (Neunzehn Briefe über Judenthumឆ្នាំ ១៨៣៦) គាត់បានអះអាងថាការលំបាកដែលបានជួបប្រទះដោយអ្នកតំណាងជំទាស់នៃមនុស្សជំនាន់ក្រោយដែលព្យាយាមផ្សះផ្សាទិដ្ឋភាពសាសនានិងសាសនានៃជីវិតគឺចាក់ឫសដោយភាពល្ងង់ខ្លៅនៃសាសនាយូដា។ ម៉្យាងទៀតមនុស្សជំនាន់ចាស់មានកំហុសក្នុងការសង្កេតមើលការអនុវត្តសាសនាជ្វីហ្វជាផ្លូវការសុទ្ធសាធ។ លោក Rabbi Hirsch បានយល់ស្របជាមួយក្រុមអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ថាអ៊ីស្រាអែលមានបេសកកម្មប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់ថាសម្រាប់ជនជាតិយូដាបំពេញបេសកកម្មរបស់ពួកគេឱ្យបានត្រឹមត្រូវព្រះបានថ្កោលទោសពួកគេចំពោះភាពឯកោខាងសីលធម៌និងខាងវិញ្ញាណ។ លើសពីនេះទៅទៀតលោក Rabbi Hirsch បានប្រកែកថាសាលាឌុយប៉ូគឺជាសាលានៃការសំអាតដែលតាមឆន្ទៈរបស់ព្រះជនជាតិយូដាត្រូវតែឆ្លងកាត់ដើម្បីបំពេញបទបញ្ញត្តិនៅក្នុងការបកស្រាយរបស់សាសនាយូដាដែលជាបុព្វជិតដើម្បីទទួលបានមកវិញនូវទំនាក់ទំនងនេះ។ ការផ្លាស់ប្តូរណាមួយគួរតែរួមបញ្ចូលការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការបណ្តុះបណ្តាលដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យមានភាពស៊ីជម្រៅជាមួយសាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់និងបង្រៀនពីរបៀបរស់នៅស្របតាមបទដ្ឋានរបស់វា។ ហឺសបានធ្វើជាគំរូមួយដោយបង្កើតសាលាព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅក្នុងសហគមន៍របស់គាត់នៅហ្វ្រែងហ្វើត។ តាមគាត់អ៊ីស្រាអែលហ៊ីលឡេសស៊ីមឺរ (១៨២០-១៨៩៩) បានបើកសិក្ខាសាលាថ្នាក់សិក្ខាសាលាមួយនៅប៊ែរឡាំងជាកន្លែងដែលគ្រូបព្វជិតគ្រិស្តអូស្សូដក់ត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាលទាំងផ្នែកសាសនាទូទៅនិងជ្វីហ្វ។

ជនជាតិយូដាជាច្រើនមិនបានត្រៀមខ្លួនដើម្បីទទួលយកភាពជ្រុលនិយមទាំងខាងជំនឿអរូបីតូសនិងអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់នោះទេប៉ុន្តែបានស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលមិនសូវស៊ីជម្រៅចំពោះបញ្ហានៃការសម្របខ្លួនតាមប្រពៃណីរបស់សាសន៍យូដាទៅនឹងការទាមទារនៃសម័យនោះ។ មេដឹកនាំស្លាបមធ្យមគឺហ្សាចៀរីហ្វ្រែល (១៨០១-១៨៧៥) ដែលជាស្ថាបនិកសាលាទំនើបខាងសាសនាប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យក្រោយហៅថា“ សាសនាអភិរក្សនិយម” ».គាត់ជឿជាក់ថាស្ថាប័នដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងដំណើរនៃការអភិវឌ្ឍន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រគួរតែត្រូវបានគេគោរពថាមិនមានការផ្លាស់ប្តូរហើយការបដិសេធរបស់ពួកគេគឺការបោះបង់ចោលសាសនា។ ការព្រួយបារម្ភចម្បងរបស់គាត់គឺការថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ជ្វីហ្វ។ ហ្វ្រែនឌែលបានចៀសវាងអ្នកនយោបាយអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់និងគ្រិស្តអូស្សូដក់របស់គាត់ប៉ុន្តែបានចូលរួមក្នុងសកម្មភាពច្នៃប្រឌិតក្នុងនាមជាប្រធាននៃសិក្ខាសាលាខាងសាសនានៅប៊ែលឡៅ (ឥឡូវវ៉ូក្លាវប្រទេសប៉ូឡូញ) ។ លោកបានលះបង់រាល់ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោកក្នុងការចិញ្ចឹមបីបាច់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រភេទថ្មីដែលនឹងប្តេជ្ញាទាំងតម្លៃប្រពៃណីនិងវិធីសាស្រ្តរិះគន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកសូមអរគុណដល់ព្រះបាទសាឡូម៉ូន Schechter (១៨៤៧-១៩១៥) និងអ្នកដើរតាមគាត់អ្នកកាន់សាសនាអភិរក្សនិយមមានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់និងទទួលបានអ្នកគាំទ្រថ្មីមួយចំនួនធំ។ ចលនាអ្នកកសាងឡើងវិញដែលដឹកនាំដោយលោក Mordechai M. Kaplan (១៨៨១-១៩៨៣) បានកើតឡើងនៅក្នុងពិភពអភិរក្សសាសនាប៉ុន្តែមានអ្នកតំណាងមកពីគ្រប់ទិសដៅក្នុងចំណោមសមាជិកទាំងអស់។ តាមទស្សនៈនៃការកសាងឡើងវិញសាសនាយូដាគឺជាអរិយធម៌សាសនាដែលកំពុងរីកចម្រើនដែលជាបទដ្ឋាននៃអាកប្បកិរិយាដែលត្រូវបានកំណត់មិនមែនដោយជំនឿសាសនាទេប៉ុន្តែដោយប្រជាជនជ្វីហ្វខ្លួនឯង។

ចលនាសំខាន់បំផុតនៅពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សរ៍ទី ១៩ ។ បានក្លាយជាស៊ីស៊ីនិយម។ ពាក្យនេះត្រូវបានណែនាំដោយ Nathan Birnbaum ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៦ ដោយពិពណ៌នាអំពីទស្សនៈនយោបាយថ្មីស្តីពីការស្តាររដ្ឋជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីននិងការតាំងទីលំនៅរបស់ប្រទេសនេះដោយជនជាតិជ្វីហ្វ។ ចលនានេះបានកើតឡើងជាផ្លូវការនៅឯសន្និបាតពិភពស៊ីននីសលើកទី ១ (១៨៩៧) ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយថេដ័រហឺស (១៨៦០-១៩០៤) នៅបាហ្សល (ស្វីស) ។ ស៊ីយ៉ូននិយមបានបង្កប់នូវក្តីសង្ឃឹមដ៏យូរអង្វែងរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វក្នុងការស្វែងរកផ្ទះរបស់ពួកគេដែលបានបង្ហាញជាលើកដំបូងនៅក្នុងសម័យព្រះគម្ពីរនិងមិនផុតពូជក្នុងរយៈពេលរាប់សតវត្សរ៍នៃការបែកខ្ញែក។ នយោបាយស៊ីយ៉ូននិយមទិសដៅដែលត្រូវបានកំណត់ ហឺហ្សែលបានទទួលស្គាល់ថាសម្រាប់ការសម្រេចបាននូវក្តីសុបិន្តនេះវាចាំបាច់ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រពីប្រជាជននៅលើពិភពលោក។ ដូចប្រជាជាតិដទៃទៀតដែរនៅពេលនោះជនជាតិជ្វីហ្វជឿថាក្តីសង្ឃឹមតែមួយគត់សម្រាប់ការអភិរក្សជ្វីហ្វនិងអរិយធម៌របស់ខ្លួនគឺការអះអាងឯករាជ្យភាពរបស់ជាតិ។ ការរីកចម្រើននៃការប្រឆាំងនឹងពួកអ៊ីស្លាមទាំងបញ្ញវន្ត“ មានមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រ” និងនិយាយដោយត្រង់ទៅតាមធម្មជាតិដែលនាំឱ្យមានការសម្លាប់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅអឺរ៉ុបខាងកើតបានបញ្ចុះបញ្ចូលពួកជ្វីហ្វថាពួកគេនឹងទទួលបានសន្តិសុខតែនៅក្នុងរដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យប៉ុណ្ណោះ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ចលនាហ្ស៊ីហ្ស៊ីសបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិដែលត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់ជាពិសេសនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសបាឡឺរ (១៩១៧) ហើយបន្ទាប់មកក្នុងអាណត្តិគ្រប់គ្រងប៉ាឡេស្ទីនដែលបានផ្តល់ឱ្យចក្រភពអង់គ្លេស។ នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ១៩៤៧ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចចិត្តស្តីពីការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីនហើយនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែឧសភាឆ្នាំ ១៩៤៨ រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានប្រកាស។

ការបង្រៀន[កែប្រែ]

គោលលទ្ធិសីលធម៌ទំនៀមទម្លាប់និងទិដ្ឋភាពសង្គមរបស់សាសនាយូដាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅតូរ៉ាដែលក្នុងន័យទូលំទូលាយរួមបញ្ចូលទាំងច្បាប់ផ្ទាល់មាត់និងសំណេរក៏ដូចជាចំនួនសរុបនៃការបង្រៀនរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វ។ ក្នុងន័យតូចចង្អៀតពាក្យថាតូរ៉ាសំដៅទៅលើមន្ទីរបញ្ចកោណរបស់លោកម៉ូសេ។ យោងទៅតាមទស្សនៈរបស់ជនជាតិយូដាតូរ៉ាដែលបានសរសេរនិងនិយាយត្រូវបានផ្តល់ដោយព្រះដោយផ្ទាល់ដល់កូនចៅអ៊ីស្រាអែលនៅលើភ្នំស៊ីណៃឬតាមរយៈលោកម៉ូសេ។ ចំពោះគ្រឿងអលង្ការបុរាណឬគ្រិស្តអូស្សូដក់សិទ្ធិអំណាចនៃវិវរណៈគឺមិនមានការសង្ស័យទេ។ អ្នកកាន់សាសនាសេរីនិយមឬអ្នកកែទម្រង់សាសនាយូដាមិនជឿថាតូរ៉ាត្រូវបានគេទទួលបានជាលទ្ធផលនៃវិវរណៈនោះទេ។ ពួកគេទទួលស្គាល់ថាការពិតគឺមាននៅក្នុងតូរ៉ាហើយតូរ៉ាត្រូវបានបំផុសគំនិតនិងត្រឹមត្រូវតាមកំរិតដែលវាស្របនឹងហេតុផលនិងបទពិសោធន៍។ ចាប់តាំងពីវិវរណៈត្រូវបានផ្តល់ឱ្យបន្តិចម្តង ៗ ហើយមិនត្រូវបានកំណត់ដោយក្របខ័ណ្ឌណាមួយទេការពិតអាចត្រូវបានរកឃើញមិនត្រឹមតែនៅក្នុងប្រភពជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងនៅក្នុងធម្មជាតិវិទ្យាសាស្ត្រនិងការបង្រៀនរបស់ប្រជាជនទាំងអស់ផងដែរ។

dogma ជ្វីហ្វមិនមាន dogmas, ការអនុម័តដែលនឹងធានាបាននូវការសង្គ្រោះរបស់សាសន៍យូដា។ សាសនាផ្តោតសំខាន់ទៅលើអាកប្បកិរិយាច្រើនជាងសាសនាទៅទៀតហើយក្នុងបញ្ហាសាសនាក៏ផ្តល់នូវសេរីភាពពិតប្រាកដដែរ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយមានគោលការណ៍គ្រឹះមួយចំនួនដែលជនជាតិយូដាទាំងអស់ចែករំលែក។

ជនជាតិយូដាជឿលើភាពពិតរបស់ព្រះក្នុងភាពពិសេសរបស់គាត់ហើយបង្ហាញជំនឿនេះក្នុងការអានសេម៉ាណារាល់ថ្ងៃដែលជាការអានថា៖ ព្រះអម្ចាស់ជាព្រះរបស់យើងព្រះអម្ចាស់ជាព្រះមួយអង្គ។ " ព្រះជាវិញ្ញាណដែលជាបុគ្គលដាច់ខាតដែលហៅខ្លួនឯងថា "ខ្ញុំមាន" ។ ព្រះជាអ្នកបង្កើតអ្វីៗទាំងអស់គ្រប់ពេលវេលាលោកជាមនុស្សមានគំនិតគិតពិចារណានិងជាកម្លាំងដែលសកម្មជានិច្ចលោកជាសកលលោកគ្រប់គ្រងពិភពលោកទាំងមូលមានតែមួយដូចលោក។ ព្រះបានបង្កើតច្បាប់ធម្មជាតិមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះទេថែមទាំងច្បាប់នៃសីលធម៌ទៀតផង។ ព្រះដែលប្រទានជីវិតអស់កល្បជានិច្ចគឺល្អប្រទានពរនិងយុត្តិធម៌។ គាត់គឺជាមេនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ។ គាត់គឺជាទាំងពីរខាងហើយខ្ពស់។ ព្រះជាជំនួយនិងជាមិត្តចំពោះមនុស្សដែលជាឪពុករបស់មនុស្សលោកទាំងអស់។ គាត់ជាអ្នករំដោះប្រជាជននិងប្រជាជាតិ។ គាត់ជាអ្នកសង្គ្រោះជួយមនុស្សឱ្យរួចផុតពីភាពល្ងង់ខ្លៅអំពើបាបនិងអំពើអំនួត - មោទនភាពអាត្មានិយមស្អប់និងតណ្ហា។ ប៉ុន្តែសេចក្ដីសង្រ្គោះមិនត្រឹមតែទទួលបានតាមរយៈសកម្មភាពរបស់ព្រះប៉ុណ្ណោះទេបុរសត្រូវការជំនួយក្នុងរឿងនេះ។ ព្រះមិនទទួលស្គាល់គោលការណ៍អាក្រក់ឬអំណាចនៃអំពើអាក្រក់នៅក្នុងសកលលោកទេ។ ព្រះជាអ្នកបង្កើតពន្លឺនិងភាពងងឹត។ អំពើអាក្រក់គឺជាអាថ៌កំបាំងដែលមិនអាចយល់បានហើយមនុស្សម្នាក់ទទួលយកវាជាបញ្ហាប្រឈមដែលត្រូវតែឆ្លើយតបដោយការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើអាក្រក់គ្រប់ទីកន្លែងដែលវាលេចឡើងនៅក្នុងពិភពលោក។ ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើអាក្រក់របស់សាសន៍យូដាជំនឿរបស់គាត់លើព្រះគាំទ្រគាត់។

សាសនាយូដាអះអាងថាមនុស្សត្រូវបានបង្កើតឡើង«តាមរូបនិងភាពដូចព្រះ»។ គាត់មិនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍សំរាប់រស់របស់ព្រះប៉ុណ្ណោះទេ។ គ្មាននរណាម្នាក់អាចឈរនៅចំពោះមុខព្រះជាម្ចាស់និងមនុស្សបានឡើយហើយក៏មិនចាំបាច់មានការសម្រុះសម្រួលឬការអង្វរសុំដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយជនជាតិយូដាបដិសេធគំនិតនៃការប្រោសលោះដោយជឿថាមនុស្សគ្រប់គ្នាទទួលខុសត្រូវដោយផ្ទាល់ចំពោះព្រះ។ ទោះបីជាមនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចងភ្ជាប់ដោយច្បាប់មូលហេតុនៃសកលលោកក៏ដូចជាស្ថានភាពសង្គមនិងនយោបាយក៏ដោយក៏គាត់នៅតែមានឆន្ទៈសេរីក្នុងការជ្រើសរើសជម្រើសសីលធម៌។

មនុស្សម្នាក់មិនគួរបម្រើព្រះសម្រាប់រង្វាន់ទេទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយព្រះនឹងប្រទានរង្វាន់សម្រាប់សេចក្ដីសុចរិតក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្នឬអនាគត។ សាសនាយូដាទទួលស្គាល់ភាពអមតៈនៃព្រលឹងមនុស្សប៉ុន្តែមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់នូវចលនាផ្សេងៗទាក់ទងនឹងការរស់ឡើងវិញ។ សាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់ជឿថាវានឹងកើតឡើងជាមួយនឹងការមកដល់នៃ មេស្ស៊ីអ្នកកែទម្រង់បដិសេធគំនិតនេះទាំងស្រុង។ មានការបកស្រាយជាច្រើនអំពីឋានសួគ៌ជាកន្លែងដែលមនុស្សសុចរិតមានសុឆន្ទៈនិងនរក (នរក) ជាកន្លែងដែលមនុស្សមានបាបត្រូវទទួលទណ្ឌកម្ម។ ព្រះគម្ពីរមិននៅស្ងៀមអំពីរឿងនេះទេប៉ុន្តែអក្សរសិល្ប៍ក្រោយមកទៀតមានគំនិតទូលំទូលាយបំផុតអំពីឋានសួគ៌និងឋាននរក។

ជនជាតិយូដាជឿលើការបោះឆ្នោតរបស់អ៊ីស្រាអែល (ប្រជាជនជ្វីហ្វប៉ុន្តែមិនមែនរដ្ឋជ្វីហ្វទេ): ព្រះមកពីគ្រប់ប្រជាជាតិទាំងអស់បានជ្រើសរើសជនជាតិជ្វីហ្វដូច្នេះគាត់បានទទួលវិវរណៈដើរតួសំខាន់នៅក្នុងរឿងនៃសេចក្ដីសង្គ្រោះរបស់មនុស្សជាតិ។ យោងទៅតាមទស្សនៈសម័យទំនើបអ៊ីស្រាអែលមិនគួរត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា“ អ្នកដែលបានជ្រើសរើស” នោះទេប៉ុន្តែ“ ការជ្រើសរើស” ដោយសន្មតថាគាត់បានចូលទៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយព្រះគាត់ត្រូវតែធ្វើការសំរេចចិត្តចុងក្រោយថាតើត្រូវទទួលយកព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះហើយក្លាយជាចង្កៀងសំរាប់ប្រជាជាតិនានា។ ភាពឯកោរបស់ជនជាតិយូដានិងការលះបង់របស់អ៊ីស្រាអែលចំពោះច្បាប់ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់សម្រាប់រក្សាភាពបរិសុទ្ធនិងកម្លាំងរបស់ប្រជាជនដែលត្រូវបានទាមទារសម្រាប់ការបំពេញបេសកកម្មរបស់ខ្លួន។

ជនជាតិយូដាជឿលើបេសកកម្មរបស់ពួកគេ - ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការពិតនៃច្បាប់ដ៏ទេវភាពដើម្បីបង្រៀនមនុស្សជាតិច្បាប់នេះដោយការផ្សព្វផ្សាយនិងឧទាហរណ៍។ នោះហើយជារបៀបដែលសេចក្តីពិតដ៏ទេវភាពនឹងមានជ័យជំនះនៅលើផែនដីហើយមនុស្សជាតិនឹងលេចចេញពីស្ថានភាពដែលឥឡូវនេះ។ សណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោកថ្មីកំពុងរង់ចាំមនុស្សជាតិគឺព្រះរាជាណាចក្រនៃព្រះដែលទីបំផុតនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងនូវច្បាប់របស់ព្រះ។ នៅក្នុងនោះប្រជាជនទាំងអស់នឹងស្វែងរកសន្តិភាពយុត្តិធម៌និងសេចក្តីប្រាថ្នាខ្ពស់បំផុត។ នគររបស់ព្រះនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងជាក់លាក់នៅលើផែនដីហើយមិនមែននៅពិភពលោកផ្សេងទៀតទេហើយរឿងនេះនឹងត្រូវបានដឹងនៅសម័យមេស្ស៊ី។ មានមតិខុសគ្នាទាក់ទងនឹងធម្មជាតិនៃសម័យព្រះមេស្ស៊ី។ គ្រិស្តអូស្សូដក់ជឿថាព្រះមេស្ស៊ី (អ្នកដែលបានត្រូវរើសតាំង) នឹងមកពីគ្រួសាររបស់ដាវីឌដែលនឹងជួយបង្កើតព្រះរាជាណាចក្ររបស់ព្រះ។ ពួកអ្នកកាន់សាសនាកំណែទម្រង់សាសនាយូដាមិនយល់ស្របនឹងរឿងនេះទេហើយជឿថាពួកហោរាបាននិយាយអំពីយុគសម័យមេស្ស៊ីដែលជាការចាប់ផ្តើមដែលមនុស្សអាចពន្លឿនដោយការប្រព្រឹត្ដដោយយុត្តិធ៌មនិងមេត្តាករុណាស្រឡាញ់អ្នកជិតខាងរស់នៅក្នុងជីវិតដ៏រាបទាបនិងគួរអោយគោរព។

សាសនាយូដាជឿថាមនុស្សទាំងអស់ដោយមិនគិតពីសាសនានិងសញ្ជាតិគឺជាកូនចៅរបស់ព្រះស្មើៗគ្នា។ ពួកគេជាទីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះមានសិទ្ធិស្មើគ្នាចំពោះយុត្តិធម៌និងមេត្តាករុណាពីអ្នកដទៃ។ សាសនាយូដាក៏ជឿជាក់ផងដែរថាវត្តមានរបស់ឈាមជ្វីហ្វ (នៅខាងសាច់ឈាម) មិនមានសារៈសំខាន់ក្នុងការកំណត់ទំនាក់ទំនងរវាងជ្វីហ្វ (យោងទៅតាមច្បាប់របស់សាសនាគ្រឹស្តនរណាម្នាក់ដែលបានកើតមកជាម្តាយជ្វីហ្វឬបានទទួលយកសាសនាយូដាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសាសន៍យូដា) ។ មនុស្សគ្រប់រូបដែលទទួលយកជំនឿជនជាតិយូដាក្លាយជា "កូនចៅរបស់លោកអប្រាហាំ" និងជា "កូនចៅអ៊ីស្រាអែល" ។

សាសនាជ្វីហ្វគឺជាជំនឿពិតសម្រាប់ជនជាតិយូដាម្នាក់ប៉ុន្តែសាសនាដទៃទៀតមិនចាំបាច់ជាសាសនាខុសទេ។ វាត្រូវបានគេជឿជាក់ថាមិនចាំបាច់មានជនជាតិមិនមែនដើម្បីក្លាយជាជនជាតិយូដាដើម្បីទទួលបានសេចក្ដីសង្រ្គោះនោះទេពីព្រោះ "មនុស្សសុចរិតទាំងអស់នឹងទទួលបានជោគវាសនានៅលើពិភពលោកនាពេលអនាគត" ។ ដើម្បីធ្វើដូចនេះជនដែលមិនមែនជាជនជាតិយូដាតម្រូវអោយបំពេញបទបញ្ញត្តិរបស់កូនចៅណូអេពោលគឺៈ 1)បោះបង់ចោលរូបព្រះ 2) បដិសេធពីការញុះញង់និងការផិតក្បត់; 3) កុំកំពប់ឈាម; ៤) កុំប្រកាសព្រះនាមព្រះដោយឥតប្រយោជន៍ ៥) កុំធ្វើអំពើអយុត្តិធម៌និងគ្មានច្បាប់។ ៦) កុំលួច; ៧) កុំកាត់ផ្នែកពីសត្វមានជីវិត។

ជនជាតិយូដាសម្រាប់ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ដ។ អាកប្បកិរិយាសាសនាទៅព្រះយេស៊ូវនៃណាសារ៉ែតដែលការបកស្រាយអំពីការស្លាប់ដែលស្នើឡើងដោយ St. ប៉ូលបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសាសនាគ្រឹស្តសម្តែងដោយលោកម៉ូសេមៃម៉ុនដេត។ ដោយថ្វាយសួយសារអាករដល់ណាសារ៉ែតលោកមឺម៉ុនដេតបានចាត់ទុកគាត់ថាជាអ្នកដែលបានរៀបចំផ្លូវរបស់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍។ ទោះយ៉ាងណាការបដិសេធរបស់សាសនាយូដាមិនទទួលស្គាល់គ្រីស្ទសាសនាត្រូវបានកំណត់ដោយជំនឿថាព្រះយេស៊ូវមិនមែនជាព្រះមេស្ស៊ីទេតែដោយសារអសមត្ថភាពក្នុងការទទួលយកនូវបទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនដែលបានណែនាំនៅក្នុងការបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូវ។ ប៉ូល។ ពួកគេត្រូវបានចុះបញ្ជីដោយអិមស្ទីនប៊ឺកក្នុងសៀវភៅមួយ។ មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសាសនាយូដា: បញ្ជាក់ថាសាច់ឈាមគឺមានបាបហើយត្រូវស្លាប់។ គំនិតនៃអំពើបាបដើមនិងបណ្តាសាពីវាកុហកមនុស្សគ្រប់គ្នាមុនពេលចាប់កំណើត។ គំនិតរបស់ព្រះយេស៊ូមិនមែនជាគំនិតរបស់មនុស្សទេតែដូចជាព្រះដែលនៅខាងសាច់ឈាម។ ជំនឿដែលថាមនុស្សអាចត្រូវបានសង្គ្រោះតាមរយៈដង្វាយធួនហើយនោះគឺជាមធ្យោបាយតែមួយគត់នៃការសង្គ្រោះហើយការសុគតរបស់ព្រះយេស៊ូគឺជាការបូជារបស់ព្រះរាជបុត្រាតែមួយគត់របស់ព្រះហើយមានតែសេចក្តីជំនឿលើព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះដែលអាចសង្គ្រោះបាន។ ការបដិសេធមិនអនុវត្តតាមបទប្បញ្ញត្តិនៃច្បាប់ ជំនឿដែលថាព្រះយេស៊ូវបានរស់ពីសុគតឡើងវិញកំពុងរង់ចាំនៅឯស្ថានសួគ៌នៅមួយម៉ោងនៃការយាងមកជាលើកទីពីររបស់ទ្រង់នៅលើផែនដីដើម្បីវិនិច្ឆ័យមនុស្សជាតិនិងបង្កើតព្រះរាជាណាចក្ររបស់ព្រះ។ គោលលទ្ធិដែលជឿដោយស្មោះត្រង់ក្នុងរឿងទាំងអស់នេះប្រាកដជាបានសង្រ្គោះហើយការបដិសេធពួកគេគឺត្រូវវិនាសមិនថាគាត់មានគុណធម៌យ៉ាងណាក៏ដោយ។

សាសនាជារបៀបនៃជីវិតត្រូវការធ្វើពិធីសាសនា។ សម្រាប់ជនជាតិយូដាពិធីណាមួយរំusកយើងពីកន្លែងដែលព្រះកាន់កាប់ក្នុងជីវិតរបស់គាត់។ ការប្រតិបត្តិសាសនាត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាវិន័យដែលរួមចំណែកដល់ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវចរិតលក្ខណៈនីមួយៗដែលជាទម្រង់នៃការណែនាំ។ វាផ្តល់ឱ្យជនជាតិយូដានូវឱកាសដើម្បីដកស្រង់បទពិសោធន៍របស់ប្រជាជនរបស់គាត់ហើយដោយហេតុនេះពង្រឹងការលះបង់របស់គាត់។ វាជាផ្លូវនៃការរស់រានរបស់មនុស្សនិងការថែរក្សាជំនឿ។

ការអធិស្ឋានជនជាតិយូដាតម្រូវឱ្យអធិស្ឋានជារៀងរាល់ថ្ងៃបីដងក្នុងមួយថ្ងៃ។ វាត្រូវបានគេជឿជាក់ថាការអធិស្ឋានរបស់គាត់គឺមានសីលធម៌ហើយមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍អ្នកដទៃទេ។ ការអធិស្ឋានគួរតែត្រូវបានធ្វើនៅក្នុងការផ្តោតអារម្មណ៍យ៉ាងជ្រាលជ្រៅការស្រូបយកដោយខ្លួនឯង។ ជាការប្រសើរដែលយើងអធិស្ឋាននៅក្នុងសាលាប្រជុំព្រោះការអធិស្ឋានជាសាធារណៈមានប្រសិទ្ធភាពជាង។

បំរាមអាហារត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃក្រមពិសេសនៃភាពបរិសុទ្ធដែលអាចអនុវត្តបានសម្រាប់តែជនជាតិជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេមិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការចង់បានឬចងភ្ជាប់លើមនុស្សជាតិទាំងអស់ទេ។

ថ្ងៃឈប់សម្រាក . ក្នុងចំណោមថ្ងៃឈប់សម្រាកសំខាន់ៗនិងថ្ងៃដ៏បរិសុទ្ធគឺសាបាបាត (ថ្ងៃសៅរ៍) ជាថ្ងៃសំរាកប្រចាំសប្តាហ៍ក្នុងការចងចាំនៃការបង្កើតពិភពលោកនិងការចាកចេញពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ រ៉ូសហាសាណា ( ឆ្នាំថ្មី), ខួបនៃការបង្កើតពិភពលោកនិងថ្ងៃនៃការបន្តខាងវិញ្ញាណនិងខាងសីលធម៌; យ៉ុមគីបពួរ (ថ្ងៃជំនុំជំរះ) ជាថ្ងៃនៃការប្រែចិត្តហើយត្រឡប់មករកព្រះជាម្ចាស់វិញតាមរយៈការរំrenewកជាថ្មីខាងវិញ្ញាណនិងការប្រព្រឹត្ដល្អ។ Sukkot (Kushchi) រយៈពេលប្រាំបួនថ្ងៃ (នៅអ៊ីស្រាអែលនិងអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ចំនួនប្រាំបី) បានលះបង់ចំពោះការប្រមូលផលនៃរដូវស្លឹកឈើជ្រុះនិងការរំofកនៃការវង្វេងនៅវាលខ្សាច់ដែលជាថ្ងៃចុងក្រោយនៃថ្ងៃឈប់សម្រាក - ស៊ីមឆតតូរ៉ា (អំណរនៃថូរ៉ា); បុណ្យរំលង (បុណ្យអ៊ីស្ទើរ) សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃនិទាឃរដូវនិងការរំដោះពីទាសភាពអេហ្ស៊ីប; Shavuot (បុណ្យថ្ងៃទីហាសិប) ជាផ្នែកមួយនៃពិធីបុណ្យកសិកម្មប៉ុន្តែការចងចាំជាចម្បងនៅថ្ងៃដែលលោកម៉ូសេបានទទួលថូរ៉ានៅលើភ្នំស៊ីណៃ។ ហុនគូកា (បុណ្យនៃការញែកចេញជាពន្លឺ) បានប្រារព្ធឡើងជាកិត្តិយសនៃជ័យជំនះរបស់ពួកម៉ាកាក់លើកម្លាំងនៃអាន់ទីយ៉ូចអេពីផាដែលជាលទ្ធផលដែលជនជាតិយូដាទទួលបានសេរីភាពក្នុងការអនុវត្តសាសនារបស់ពួកគេ។ ភឺរីម (បុណ្យហ្សេប៊ីវីឬអេសធើរ) ក្នុងការរំofកដល់ការបរាជ័យរបស់ហាម៉ានដែលមានបំណងបំផ្លាញជនជាតិយូដា។ Tisha be-Av (ទីប្រាំបួននៃអាវ៉ា) គឺជាថ្ងៃនៃការកាន់ទុក្ខនៅក្នុងការចងចាំនៃការបំផ្លាញប្រាសាទទីមួយនិងទីពីរ។

ពិធីកំណើតនិងពេញវ័យ។នៅពេលទារកកើតមកស្បែកគ្របក្បាលលិង្គត្រូវបានកាត់ស្បែកដូច្នេះសន្ធិសញ្ញាសហជីពជាមួយព្រះត្រូវបានសម្គាល់ដោយសញ្ញានៅលើដងខ្លួន។ ក្មេងប្រុសទទួលបានឈ្មោះនៅពេលកាត់ស្បែក។ ក្មេងស្រីត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមសាលាប្រជុំ។ ពិធីលោះតម្លៃរបស់កូនប្រុសច្បងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទីសាមសិបបន្ទាប់ពីកំណើត។ ទាក់ទងនឹងការចាប់ផ្តើមនៃការបណ្តុះបណ្តាលកុមារអនុវត្តពិធីផ្តួចផ្តើម។ នៅពេលឈានដល់អាយុ ១៣ ឆ្នាំក្មេងប្រុស (ហើយនៅក្នុងសហគមន៍អភិរក្សនិយមនិងសហគមន៍អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ខ្លះក៏មានក្មេងស្រីផងដែរ) ចូលរួមក្នុងពិធីបារមីហ្សេវ៉ា (សំរាប់ក្មេងស្រី Bat Mitzvah) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេចូលក្នុងសហគមន៍អ៊ីស្រាអែលជាសមាជិកពេញលេញដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះសកម្មភាពរបស់ពួកគេ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ នៅក្នុងសហគមន៍អភិរក្សនិងអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ពិធីបញ្ជាក់មួយត្រូវបានណែនាំសម្រាប់ក្មេងប្រុសនិងក្មេងស្រីដែលត្រូវបានអនុវត្តជាធម្មតានៅថ្ងៃ Shavuot ។

ពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។ដំបូងការចូលរួមយ៉ាងឧឡារិកកើតឡើង (ការចូលរួម) ។ បន្ទាប់មកនៅថ្ងៃសៅរ៍មុនពេលរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍កូនកំលោះត្រូវបានគេអញ្ជើញឱ្យទៅតូរ៉ានៅក្នុងសាលាប្រជុំ (ជាធម្មតាមិនត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងសហគមន៍អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់) ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃពិធីមង្គលការកូនក្រមុំនិងកូនកំលោះឈរនៅក្រោមផ្ទាំងក្រណាត់ - ផ្ទាំងក្រណាត់ (នេះមិនតែងតែជាការធ្វើកំណែទម្រង់ទេ) ។ ឈរនៅក្រោមចង្កេះកូនក្រមុំនិងកូនកំលោះផឹកស្រាពីកែវតែមួយ។ កូនកំលោះដាក់ចិញ្ចៀននៅលើម្រាមដៃចង្អុលរបស់កូនក្រមុំហើយប្រកាសរូបមន្តបុរាណដែលប្រកាសថាបុរសយកស្ត្រីម្នាក់ធ្វើជាប្រពន្ធ។ ពរជ័យចំនួនប្រាំពីរត្រូវបានប្រកាសសម្រាប់សិរីល្អនៃព្រះ (អ្នកកែទម្រង់មានម្នាក់) ។ នៅក្នុងការចងចាំអំពីការបំផ្លាញប្រាសាទកូនកំលោះបំបែកកញ្ចក់មួយដែលគាត់និងកូនក្រមុំបានផឹកស្រា (ពួកគេមិនធ្វើបែបនេះនៅក្នុងសហគមន៍អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់) ។ ពរចុងក្រោយត្រូវបានទទួលយកដោយអ្នកកែទម្រង់។ នៅក្នុងសហគមន៍គ្រិស្តអូស្សូដក់កិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍ (ketubba) ក៏ត្រូវបានអាននៅក្នុងពិធីនោះដែរ។

ពិធីបុណ្យសព។មុនពេលស្លាប់បុរសដែលស្លាប់បានសារភាព។ សាច់ញាតិនៃទឹកភ្នែកដែលបានស្លាប់នៅលើសម្លៀកបំពាក់របស់ពួកគេ (ទំនៀមទម្លាប់នេះគឺជារឿងធម្មតាក្នុងចំណោមគ្រិស្តអូស្សូដក់) ។ ទៀនមួយត្រូវបានបំភ្លឺនៅក្នុងការចងចាំរបស់អ្នកស្លាប់។ រាងកាយរបស់អ្នកស្លាប់ត្រូវបានគេពាក់ដោយក្រណាត់ស (នៅក្បែរអ័រតូដូស) ។ ក្នុងអំឡុងពេលបញ្ចុះសពពួកគេអាន«កាដឌីស»ដែលជាការអធិស្ឋានសរសើរតម្កើងព្រះនិងបង្ហាញការត្រៀមខ្លួនដើម្បីទទួលយកឆន្ទៈរបស់គាត់។ ការកាន់ទុក្ខយ៉ាងជ្រាលជ្រៅមានរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ក្នុងអំឡុងពេលដែលអ្នកកាន់ទុក្ខមិនចាកចេញពីផ្ទះ (អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់មានរយៈពេលខ្លីជាងនេះ) ។ អ្នកកាន់ទុក្ខបានអានកាដឌីសនៅក្នុងសាលាប្រជុំអស់រយៈពេល ១១ ខែ។ បន្ទាប់ពីមួយឆ្នាំផ្នូរត្រូវបានដាក់នៅលើផ្នូរ។ ពិធីរំanniversaryកខួបមរណភាព (“ យ៉កសិប”) ត្រូវបានប្រារព្ធដោយការបំភ្លឺទៀនរំandកនិងការអាន“ កាដាស” ។ សម្រាប់ថ្ងៃឈប់សម្រាកយ៉ុមគីបពួរស៊ូខេត បុណ្យរំលងនិង សាវូតធ្វើពិធីរំorialកអនុស្សាវរីយ៍ក្នុងកំឡុងពេលដែលពួកគេអានការអធិស្ឋានរំYករំYកយូហ្សុក។

ការសំរេចចិត្តខាងជីវសាស្រ្តនិងសង្គមរបស់យូឌីសា

សាសនាគឺមានលក្ខណៈខាងសីលធម៌។ នៅក្នុងសាសនាយូដាសីលធម៌មិនចាំបាច់បំពេញបន្ថែមសាសនាទេពីព្រោះវាជាផ្នែកសំខាន់របស់វា។ នៅក្នុងសាសនាយូដាការស្គាល់ព្រះមិនមានន័យថាយល់ពីលក្ខណៈនៃខ្លួនគាត់ទេ។ ចំណេះដឹងអំពីព្រះបង្កប់នូវចំណេះដឹងដែលព្រះគ្រប់គ្រងពិភពលោកមនុស្សត្រូវខិតខំធ្វើតាម ផ្លូវត្រូវព្រះបានបង្ហាញឱ្យមនុស្សដឹង។

សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះគឺជាកាតព្វកិច្ចដំបូងរបស់មនុស្សព្រោះប្រសិនបើបុរសម្នាក់ឈ្លក់វង្វេងនឹងវានោះគាត់នឹងខិតខំធ្វើអំពើល្អសូម្បីតែជីវិតរបស់គាត់ក៏ដោយ។ ភារកិច្ចរបស់មនុស្សគឺរក្សាភាពបរិសុទ្ធនៃព្រលឹងព្រោះវាជាអំណោយរបស់ព្រះ។ មនុស្សម្នាក់កើតមកមានភាពច្របូកច្របល់ក្នុងអំពើបាប (“ យ៉ូស្វេសត្រារ៉ា”) ប៉ុន្តែគាត់ក៏មានអារម្មណ៍ល្អផងដែរដែលអនុញ្ញាតឱ្យគាត់យកឈ្នះអំពើបាបជាពិសេសដោយមានជំនួយពីតូរ៉ា។ គាត់ថែមទាំងអាចបង្វែរថាមពលរបស់យ៉កសឺរទៅជាល្អដែលបង្ហាញពីឆន្ទៈសេរីរបស់គាត់។ រ៉ាប៊ីអាគីវ៉ាបានបង្រៀនថា៖ «អ្វីៗទាំងអស់ត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុនដោយព្រះប៉ុន្ដែ [មនុស្ស] ត្រូវបានគេផ្ដល់សិទ្ធិ ឲ្យ មានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស»។ ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់បានធ្វើបាបដោយសកម្មភាពឬអសកម្មនោះផ្លូវទៅរកការអភ័យទោសគឺបើកចំហរតាមរយៈការប្រែចិត្តដែលជាផ្នែកសំខាន់មួយដែលជាសំណងសម្រាប់ការខូចខាតណាមួយដែលបានធ្វើ។

បុរសដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរូបភាពនៃព្រះត្រូវតែការពារនិងការពារសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់គាត់និងអ្នកដទៃ។ មនុស្សទាំងអស់មានសិទ្ធិស្មើគ្នានិងស្មើភាពគ្នាមានសិទ្ធិសេរីភាពនិងយុត្តិធម៌។ បទបញ្ញត្តិ«ត្រូវស្រឡាញ់អ្នកជិតខាងដូចខ្លួនឯង»គឺជាវិធីមួយដើម្បីបង្ហាញថាមនុស្សម្នាក់គួរតែស្រឡាញ់មនុស្សដទៃទៀតព្រោះពួកគេទាំងអស់សុទ្ធតែជាកូនចៅរបស់ព្រះ។ នេះគឺជាគំនិតជ្វីហ្វនៃភាពភាតរភាពរបស់មនុស្សដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចឪពុករបស់ព្រះតែមួយ។

មនុស្សត្រូវតែស្មោះត្រង់ចំពោះការពិតត្បិត«ត្រានៃព្រះដ៏បរិសុទ្ធបំផុតគឺជាសេចក្តីពិត»។ ពិភពលោកឈរលើសច្ចភាពហើយអ្នកដែលធ្វេសប្រហែសនឹងកាតព្វកិច្ចរបស់គាត់ក្នុងការរស់នៅនិយាយនិងធ្វើសកម្មភាពក្នុងនាមនៃសេចក្តីពិតក្បត់ពិភពលោក។

ពិភពលោកគឺល្អដូច្នេះអំណោយរបស់វារួមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានប្រទានពរប្រសិនបើពួកគេត្រូវបានប្រើយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ សាសនាគឺប្រឆាំងនឹងលទ្ធិធិបតេយ្យ។ គាត់មានសុទិដ្ឋិនិយមអំពីអនាគតនៃពិភពលោកនេះពិភពលោកមិនមែនជា "ទឹកភ្នែកដ៏អាក្រក់ដែលចាំបាច់ត្រូវភៀសខ្លួនទៅកាន់ពិភពលោកមួយផ្សេងទៀតនោះទេប៉ុន្តែវាជាកន្លែងដែលព្រះបានអញ្ជើញយើងឱ្យបង្កើតនគររបស់គាត់" ។

ក្នុងចំណោមគុណធម៌ដែលប្រពៃណីជ្វីហ្វចាត់ទុកជាកាតព្វកិច្ចរបស់មនុស្សគ្រប់រូបនោះគឺជាសេចក្តីសប្បុរស។ អ្នកដែលត្រូវការជំនួយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាសក្ដិសមនឹងជំនួយនេះពីព្រោះពួកគេក៏ជាកូនចៅរបស់ព្រះដែរ។ នៅក្នុងសាសនាយូដាគេជឿថាសេចក្តីសប្បុរសមិនមែនគ្រាន់តែជាការអាណិតអាសូរប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក៏ជាទម្រង់នៃយុត្តិធម៌ផងដែរការស្តារឡើងវិញនូវអ្វីដែលមនុស្សត្រូវបានដកហូតដោយសារលទ្ធផលនៃភាពមិនល្អឥតខ្ចោះនៃសង្គមហើយដូច្នេះនៅក្នុងសេចក្តីសប្បុរសរបស់សាសនាត្រូវបានគេហៅថា -“ tzedaka” ("ភាពសុចរិត") ។

មនុស្សម្នាក់មិនអាចបំបែកខ្លួនពីសង្គមបានទេហើយត្រូវតែបំពេញកាតព្វកិច្ចទាំងអស់ដែលទាក់ទងនឹងរដ្ឋ។ រាប់រយឆ្នាំកន្លងមកហើយសាសនាយូដាបានបង្រៀនថា“ ឌីណាឌីម៉ាលុចគឺឌីណា” (“ ច្បាប់របស់រដ្ឋគឺជាច្បាប់របស់យើង”) ។

ក្រុមគ្រួសារនៅសាសនាយូដាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគ្រឹះនៃជីវិតសង្គម។ ភាពស៊ីវីល័យតែងតែត្រូវបានគេច្រានចោលយ៉ាងម៉ត់ចត់ហើយភារកិច្ចរបស់គ្រួសារត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមិនត្រឹមតែកំណើតរបស់កុមារប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងធានាឱ្យមានសាមគ្គីភាពរបស់សមាជិកផងដែរ។ អាពាហ៍ពិពាហ៍ផ្តល់នូវឱកាសដើម្បីរួមចំណែកដល់សុខុមាលភាពរបស់ពិភពលោក។ អាពាហ៍ពិពាហ៍គឺជាស្ថាប័នដ៏ទេវភាព។ ស្ត្រីដូចជាបុរសម្នាក់ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរូបភាពនៃព្រះដូច្នេះនាងគឺជាដៃគូស្មើគ្នាក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍និងក្នុងអ្វីៗផ្សេងទៀត។ នៅកូបឡាឡាអាពាហ៍ពិពាហ៍គឺជាការធ្វើត្រាប់តាមសាមគ្គីភាពខាងវិញ្ញាណនៃគោលការណ៍បុរសនិងស្ត្រីដែលមាននៅក្នុងព្រះជាម្ចាស់។ តាំងពីដំបូងបំផុតទម្រង់អាពាហ៍ពិពាហ៍ធម្មតាក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាគឺភាពជាអ្នកមានតែមួយ។ Gershom bin Judah នៃ Mainzus ប្រហែល ១០០០ នាក់បានចេញក្រឹត្យមួយដែលកំណត់និយមន័យឯកតោជនីយថាជាបទដ្ឋានតែមួយគត់ហើយក្រឹត្យនេះបានក្លាយជាច្បាប់សម្រាប់ជនជាតិជ្វីហ្វលើកលែងតែអ្នកដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសម៉ូស្លីម។ អាពាហ៍ពិពាហ៍ចម្រុះត្រូវបានហាមឃាត់ដោយគ្រិស្តអូស្សូដក់ហើយមិនត្រូវបានលើកទឹកចិត្តដោយអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ទេ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីការប្រែចិត្តជឿរបស់សាសន៍យូដាមិនមែនជាសាសនាយូដាអាពាហ៍ពិពាហ៍បែបនេះត្រូវបានអនុញ្ញាត។

ការលែងលះគឺអាចទទួលយកបានប៉ុន្តែមិនត្រូវបានអនុម័តទេលើកលែងតែអាពាហ៍ពិពាហ៍មិនបានជោគជ័យ។ យោងទៅតាមច្បាប់ព្រះគម្ពីរស្ត្រីម្នាក់មិនអាចជ្រៀតជ្រែកជាមួយស្វាមីរបស់គាត់បានទេប្រសិនបើគាត់មានបំណងលែងលះគ្នាប៉ុន្តែច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌដំបូងបានការពារជំហររបស់ប្រពន្ធរបស់គាត់ដោយធ្វើឱ្យការលែងលះនីតិវិធីមានតំលៃថ្លៃសម្រាប់ស្វាមីហើយលើសពីនេះបានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យភរិយាទាមទារលែងលះក្នុងករណីរំលោភបំពាន។ ក្រោយមកច្បាប់វិន័យខាងសាសនា ហាមមិនឲ្យ លែងលះគ្នាដោយគ្មានការយល់ព្រមពីប្រពន្ធ។ ការអនុវត្តគ្រិស្តអូស្សូដក់នាពេលបច្ចុប្បន្នគឺនៅជិតនឹងស្ថាប័នសាសនាបុរាណ។ បុព្វបុរសគ្រិស្តអូស្សូដក់នឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដារៀបចំពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ទេប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានលែងលះតែដោយអាជ្ញាធរស៊ីវិល។ មុនរៀបការម្តងទៀតពួកគេតម្រូវឱ្យមាន“ ទទួលបាន” (សំបុត្រលែងលះជនជាតិជ្វីហ្វ) ។ កំណែទម្រង់របស់ពួកគ្រូសាសនាទទួលស្គាល់ការលែងលះគ្នាដោយរដ្ឋប្បវេណីគឺជាការត្រឹមត្រូវហើយមិនតម្រូវឱ្យមានការទទួលបានការលះចោលឡើយ។

កាតព្វកិច្ចដើម្បីអប់រំកុមារត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងព្រះគម្ពីរ។ វាមានន័យថាមិនត្រឹមតែការអប់រំនៅក្នុងន័យទូទៅនៃពាក្យប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែវាក៏ជួយដល់កុមារផងដែរ។ កុមារគួរគោរពនិងគោរពឪពុកម្តាយ។ ព្យាការីម៉ាឡាគីបានបង្រៀនថាព្រះរាជាណាចក្រនៃព្រះនឹងមកដល់នៅពេលដែល«ដួងចិត្តរបស់ឪពុកប្រែទៅជាកូនហើយចិត្តរបស់កូន ៗ ចំពោះឪពុកគេ»។

នៃពិភពលោក។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១ មុនគ។ ស .។ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃជំនឿគឺទាក់ទងដោយផ្ទាល់ជាមួយប្រជាជនជ្វីហ្វនិងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សម្បូរបែបរបស់វាក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឍជាតិនិងជីវិតរបស់អ្នកតំណាងរបស់ខ្លួននៅក្នុងអន្តេវាសិកដ្ឋាន។

ខ្លឹមសារ[កែប្រែ]

អ្នកដែលប្រកាសជំនឿនេះហៅខ្លួនឯងថាជាជនជាតិយូដា។ អ្នកដើរតាមខ្លះអះអាងថាសាសនារបស់ពួកគេមានដើមកំណើតតាំងពីសម័យអ័ដាមនិងអេវ៉ានៅប៉ាឡេស្ទីន។ អ្នកខ្លះទៀតជឿជាក់ថាសាសនាយូដាគឺជាជំនឿមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រុមត្រកូលតូចមួយក្រុម។ ក្នុងចំណោមពួកគេគឺអាប្រាហាំដែលបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយព្រះដែលបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសាសនា។ អនុលោមតាមឯកសារនេះដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាបទបញ្ញត្តិប្រជាជនសន្យាថានឹងគោរពតាមច្បាប់នៃជីវិតដែលគោរពព្រះ។ ជាថ្នូរពួកគេបានទទួលការការពារពីព្រះដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ។

ប្រភពសំខាន់ៗសម្រាប់ការសិក្សាសាសនាគឺជាគម្ពីរសញ្ញាចាស់និងព្រះគម្ពីរទាំងមូល។ សាសនាទទួលស្គាល់សៀវភៅតែបីប្រភេទប៉ុណ្ណោះគឺព្យាករណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្តនិងតូរ៉ា - ការបោះពុម្ពដែលបកស្រាយច្បាប់។ ហើយក៏ជាតាលុឌុសដ៏ពិសិដ្ឋដែលមានសៀវភៅពីរគឺមីស្កានិងម៉ាការ៉ា។ ដោយវិធីនេះគាត់ធ្វើនិយ័តកម្មគ្រប់ផ្នែកនៃជីវិតរួមទាំងសីលធម៌ក្រមសីលធម៌និងសូម្បីតែយុត្តាធិការ: ច្បាប់ស៊ីវិលនិងព្រហ្មទណ្ឌ។ ការអាន Talmud គឺជាបេសកកម្មដ៏ពិសិដ្ឋនិងមានការទទួលខុសត្រូវដែលមានតែជនជាតិយូដាប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ។

ភាពខុសគ្នា[កែប្រែ]

លក្ខណៈពិសេសចម្បងនៃសាសនាគឺថាព្រះនៅក្នុងសាសនាយូដាមិនមានរូបរាងទេ។ នៅក្នុងសាសនានៅបូព៌ាបុរាណដទៃទៀតព្រះដ៏ខ្ពស់បំផុតត្រូវបានគេបង្ហាញជាញឹកញាប់ដូចជារូបមនុស្សឬរូបសត្វ។ មនុស្សបានព្យាយាមរកហេតុផលខាងធម្មជាតិនិងខាងវិញ្ញាណដើម្បីធ្វើឱ្យពួកគេអាចយល់បានតាមដែលអាចធ្វើទៅបានសម្រាប់តែមនុស្សប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែជនជាតិយូដាដែលអានព្រះគម្ពីរហៅវាថាការថ្វាយបង្គំរូបព្រះជាសៀវភៅសំខាន់របស់សាសន៍យូដាដែលថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការបំរើរូបតំណាងរូបចម្លាក់ឬរូបភាព។

ចំពោះគ្រីស្ទសាសនាមានភាពខុសគ្នាធំពីរ។ ទីមួយព្រះនៅសាសនាយូដាមិនមានកូនប្រុសទេ។ ព្រះគ្រីស្ទពួកគេជឿថាជាមនុស្សរមែងស្លាប់ធម្មតាជាគ្រូអធិប្បាយខាងសីលធម៌និងពាក្យគួរអោយស្អប់ដែលជាហោរាចុងក្រោយ។ ទីពីរវាជាជាតិ។ នោះគឺពលរដ្ឋនៃប្រទេសមួយក្លាយជាជនជាតិយូដាដោយស្វ័យប្រវត្តិមិនមានសិទ្ធិទទួលយកសាសនាផ្សេងទៀតទេ។ នៅក្នុងពេលវេលារបស់យើង - វត្ថុបុរាណមួយ។ មានតែនៅសម័យបុរាណទេដែលបាតុភូតនេះរីកដុះដាល។ សព្វថ្ងៃនេះវាត្រូវបានគោរពដោយជនជាតិយូដាខណៈពេលដែលរក្សាអត្តសញ្ញាណនិងដើមកំណើតរបស់ប្រជាជន។

ហោរា[កែប្រែ]

នៅក្នុងសាសនាយូដានេះគឺជាបុរសម្នាក់ដែលធ្វើតាមឆន្ទៈរបស់ព្រះទៅកាន់មហាជន។ ដោយមានជំនួយរបស់វាព្រះដ៏មានព្រះចេស្ដាបង្រៀនប្រជាជននូវបទបញ្ញត្តិ: មនុស្សធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងកែលម្អជីវិតនិងអនាគតអភិវឌ្ឍសីលធម៌និងខាងវិញ្ញាណ។ តើអ្នកណានឹងក្លាយជាហោរាព្រះជាម្ចាស់បានសំរេច - សាសនាយូដាបញ្ជាក់។ សាសនាមិនរាប់បញ្ចូលថាជម្រើសអាចធ្លាក់លើជីវិតរមែងស្លាប់ដែលពិតជាមិនចង់ទទួលយកបេសកកម្មដ៏សំខាន់បែបនេះទេ។ ហើយគាត់លើកឧទាហរណ៍មួយជាមួយយ៉ូណាសដែលថែមទាំងព្យាយាមរត់ភៀសខ្លួនដល់ចុងបំផុតនៃពិភពលោកពីភារកិច្ចពិសិដ្ឋដែលបានប្រគល់ឱ្យគាត់។

ក្រៅពីសីលធម៌និងភាពខាងវិញ្ញាណពួកហោរាក៏ទទួលបានអំណោយជាអ្នកត្រួសត្រាយផងដែរ។ ពួកគេបានព្យាករណ៍ពីអនាគតផ្តល់ដំបូន្មានដ៏មានតម្លៃក្នុងនាមព្រះដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗហើយថែមទាំងចូលរួមក្នុងជីវិតនយោបាយរបស់ប្រទេសទៀតផង។ ឧទាហរណ៍អាហ៊ីយ៉ាជាទីប្រឹក្សាផ្ទាល់របស់យេរ៉ូបោមដែលជាស្ថាបនិកនៃព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែលអេលីសេបានចូលរួមចំណែកក្នុងការផ្លាស់ប្តូររាជវង្សដានីយ៉ែលដោយខ្លួនគាត់ផ្ទាល់ដឹកនាំរដ្ឋ។ ការបង្រៀនរបស់ពួកហោរាជំនាន់ដើមត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសៀវភៅតាន់ណាកហើយក្រោយមកត្រូវបានបោះពុម្ពជាច្បាប់ដាច់ដោយឡែក។ វាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ណាស់ប៉ុន្តែអ្នកអធិប្បាយមិនដូចអ្នកតំណាងនៃសាសនាបុរាណដទៃទៀតបានជឿលើការចាប់ផ្តើមនៃ "យុគសម័យមាស" នៅពេលដែលមនុស្សទាំងអស់នឹងរស់នៅដោយសន្តិភាពនិងវិបុលភាព។

ចរន្តនៅក្នុងសាសនាជ្វីហ្វ[កែប្រែ]

អស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សនៃអត្ថិភាពរបស់វាសាសនាបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរនិងការផ្លាស់ប្តូរជាច្រើន។ ជាលទ្ធផលអ្នកតំណាងរបស់វាត្រូវបានបែងចែកជាពីរជំរំ: និងអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់។ អតីតនេះប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងប្រពៃណីរបស់ដូនតារបស់ពួកគេហើយមិនណែនាំការច្នៃប្រឌិតទៅក្នុងជំនឿនិងកាណុងរបស់វាទេ។ ទីពីរផ្ទុយទៅវិញស្វាគមន៍និន្នាការសេរី។ អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ទទួលស្គាល់ការរៀបការរវាងជនជាតិយូដានិងសមាជិកនៃសាសនាដទៃទៀតការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នានិងការងាររបស់ស្ត្រីដែលជាបុព្វជិត។ គ្រិស្តអូស្សូដក់ភាគច្រើនរស់នៅភាគច្រើននៃអ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើប។ អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ - នៅសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអឺរ៉ុប។

ការប៉ុនប៉ងសម្រុះសម្រួលរវាងជំរុំសង្គ្រាមទាំងពីរគឺសាសនាអភិរក្សនិយម។ សាសនាចាក់ចូលក្នុងស្ទ្រីមពីរបានរកឃើញចំណុចកណ្តាលយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងការសំយោគនៃការច្នៃប្រឌិតនិងប្រពៃណីនេះ។ អ្នកអភិរក្សបានកំណត់ខ្លួនគេចំពោះការណែនាំអំពីតន្ត្រីសរីរាង្គនិងទេសនាជាភាសានៃប្រទេសដែលរស់នៅ។ ផ្ទុយទៅវិញពួកគេមិនបានប៉ះនឹងពិធីដ៏សំខាន់ដូចជាការកាត់ស្បែកពិធីឈប់សម្រាកថ្ងៃឈប់សម្រាកនិង kash-rut ។ កន្លែងណាដែលសាសនាយូដាអនុវត្តនៅប្រទេសរុស្ស៊ីសហរដ្ឋអាមេរិកឬប្រទេសមហាអំណាចអ៊ឺរ៉ុបជនជាតិជ្វីហ្វទាំងអស់សង្កេតឃើញមានឋានានុក្រមច្បាស់លាស់គោរពតាមព្រឹទ្ធាចារ្យរបស់ពួកគេ។

បទបញ្ញត្តិ[កែប្រែ]

ពួកគេជាពួកបរិសុទ្ធសម្រាប់ជនជាតិយូដា។ អ្នកតំណាងប្រជាជននេះដឹងច្បាស់ថាក្នុងអំឡុងពេលនៃការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនិងការសម្លុតធ្វើបាបជាច្រើនប្រទេសជាតិបានរស់រានមានជីវិតនិងរក្សាអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនបានតែតាមរយៈការសម្លាប់រង្គាលនិងវិន័យ។ ហេតុដូច្នេះហើយនៅជំនាន់របស់យើងមនុស្សម្នាក់មិនអាចប្រឆាំងនឹងពួកគេបានទេទោះបីជាជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេមានគ្រោះថ្នាក់ក៏ដោយ។ វាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ប៉ុន្តែគោលការណ៍ "ច្បាប់នៃប្រទេស - ច្បាប់" ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី III មុនគ។ យោងទៅតាមគាត់ច្បាប់របស់រដ្ឋត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់លើប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ដោយគ្មានករណីលើកលែង។ ជនជាតិយូដាក៏មានកាតព្វកិច្ចត្រូវស្មោះត្រង់នឹងថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតតាមដែលអាចធ្វើទៅបានការមិនពេញចិត្តត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបង្ហាញតែចំពោះជីវិតសាសនានិងគ្រួសារប៉ុណ្ណោះ។

ការរក្សាបទបញ្ញត្តិទាំងដប់ដែលម៉ូសេបានទទួលនៅលើភ្នំស៊ីណាយគឺជាខ្លឹមសារនៃសាសនាយូដា។ លើសពីនេះទៅទៀតចំណុចសំខាន់ក្នុងចំណោមពួកគេគឺការគោរពថ្ងៃឈប់សម្រាកនៃថ្ងៃឈប់សម្រាក ("សាបាប") ។ ថ្ងៃនេះគឺពិសេសវាត្រូវតែលះបង់ដើម្បីសំរាកនិងបន់ស្រន់។ នៅថ្ងៃសៅរ៍អ្នកមិនអាចធ្វើការនិងធ្វើដំណើរសូម្បីតែការចម្អិនអាហារក៏ត្រូវបានហាមឃាត់ដែរ។ ហើយដើម្បីកុំអោយមនុស្សអង្គុយមិនឃ្លានពួកគេត្រូវបានគេបញ្ជាឱ្យធ្វើដំបូងនិងនៅយប់ថ្ងៃសុក្រ - ពីរបីថ្ងៃមុន។

អំពីពិភពលោកនិងបុរស[កែប្រែ]

សាសនាគឺជាសាសនាផ្អែកលើរឿងព្រេងនៃការបង្កើតភពផែនដីដោយព្រះអម្ចាស់។ យោងទៅតាមនាងគាត់បានបង្កើតផែនដីពីផ្ទៃរលោងដោយចំណាយពេលប្រាំមួយថ្ងៃសម្រាប់បេសកកម្មដ៏សំខាន់នេះ។ ដូច្នេះពិភពលោកនិងសត្វទាំងអស់ដែលរស់នៅក្នុងវាគឺជាសត្វរបស់ព្រះ។ ចំពោះបុរសវិញនៅក្នុងព្រលឹងរបស់គាត់តែងតែមានគោលការណ៍ពីរយ៉ាងគឺល្អនិងអាក្រក់ដែលតែងតែមានការប្រឆាំងឥតឈប់ឈរ។ បិសាចខ្មៅងងឹតញុះញង់ឱ្យគាត់មានសេចក្តីត្រេកអរនៅលើផែនដីជាបិសាចស្រាលដើម្បីធ្វើអំពើល្អនិងការអភិវឌ្ឍខាងវិញ្ញាណ។ ការតស៊ូបានចាប់ផ្តើមបង្ហាញខ្លួនវានៅក្នុងទម្រង់នៃឥរិយាបថបុគ្គល។

ដូចដែលបានបញ្ជាក់រួចមកហើយអ្នកដើរតាមសាសនាជ្វីហ្វជឿមិនត្រឹមតែនៅក្នុងការចាប់ផ្តើមនៃអត្ថិភាពនៃពិភពលោកប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងនៅចុងបញ្ចប់ដ៏គួរឱ្យបារម្ភរបស់វាផងដែរគឺ "យុគសម័យមាស" ។ ស្ថាបនិករបស់វានឹងក្លាយជាស្តេចម៉ាសាសៀសដែលជាព្រះមេស្ស៊ីដែលនឹងគ្រប់គ្រងប្រជាជនរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃពេលវេលាហើយនាំគាត់ឱ្យមានភាពរុងរឿងនិងការរំដោះ។ មានគូប្រជែងដែលមានសក្តានុពលក្នុងគ្រប់ជំនាន់ទាំងអស់ប៉ុន្តែមានតែកូនចៅរបស់ដាវីឌប៉ុណ្ណោះដែលកាន់តាមបញ្ញត្ដិទាំងព្រលឹងនិងដួងចិត្តដ៏ស្មោះត្រង់ដែលត្រូវបានកំណត់ដើម្បីក្លាយជាព្រះមេស្ស៊ីដែលពេញដោយច្បាប់។

អំពីអាពាហ៍ពិពាហ៍និងគ្រួសារ[កែប្រែ]

ពួកគេត្រូវបានផ្តល់សារៈសំខាន់បំផុត។ មនុស្សម្នាក់មានកាតព្វកិច្ចត្រូវមានគ្រួសារមួយអវត្តមានរបស់នាងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាលះបង់និងសូម្បីតែអំពើបាប។ សាសនាគឺជាជំនឿមួយដែលការគ្មានកូនគឺជាការដាក់ទណ្ឌកម្មដ៏អាក្រក់បំផុតសម្រាប់ជីវិតរមែងស្លាប់។ បុរសម្នាក់អាចលែងលះប្រពន្ធរបស់គាត់ប្រសិនបើក្រោយពីរៀបការបាន ១០ ឆ្នាំនាងមិនបានផ្តល់កំណើតដល់កូនដំបូងរបស់គាត់ទេ។ កេរ្តិ៍ដំណែលនៃសាសនាត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងគ្រួសារសូម្បីតែក្នុងកំឡុងពេលនៃការបៀតបៀនរាល់កោសិកាទាំងអស់នៃសង្គមជ្វីហ្វត្រូវតែសង្កេតមើលពិធីនិងប្រពៃណីរបស់ប្រជាជនរបស់ខ្លួន។

ស្វាមីមានកាតព្វកិច្ចផ្តល់ឱ្យប្រពន្ធនូវអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលចាំបាច់: ផ្ទះសម្បែងសម្លៀកបំពាក់សម្លៀកបំពាក់។ កាតព្វកិច្ចរបស់គាត់គឺដើម្បីលោះនាងក្នុងករណីនៃការជាប់ឃុំឃាំងកប់នាងដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរមើលថែរក្សាអំឡុងពេលមានជំងឺផ្តល់ឱ្យនាងនូវមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិតប្រសិនបើស្ត្រីនៅតែជាស្ត្រីមេម៉ាយ។ ដូចគ្នានឹងកុមារទូទៅដែរពួកគេមិនចាំបាច់ត្រូវការអ្វីទាំងអស់។ កូនប្រុស - រហូតដល់មនុស្សពេញវ័យកូនស្រី - រហូតដល់ការចូលរួម។ ផ្ទុយទៅវិញបុរសដែលជាមេគ្រួសារមានសិទ្ធិទទួលបានប្រាក់ចំណូលពាក់កណ្តាលទៀតគឺទ្រព្យសម្បត្តិនិងតម្លៃរបស់នាង។ គាត់អាចទទួលមរតកលក្ខខណ្ឌរបស់ប្រពន្ធគាត់ហើយប្រើលទ្ធផលនៃការងាររបស់គាត់សម្រាប់គោលបំណងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។ បន្ទាប់ពីគាត់បានស្លាប់ទៅបងប្រុសរបស់ប្តីត្រូវរៀបការជាមួយស្ត្រីមេម៉ាយប៉ុន្តែប្រសិនបើអាពាហ៍ពិពាហ៍គ្មានកូន។

កុមារ[កែប្រែ]

ឪពុកក៏មានទំនួលខុសត្រូវជាច្រើនចំពោះអ្នកទទួលមរតកដែរ។ គាត់ត្រូវតែលះបង់កូនប្រុសរបស់គាត់ចំពោះឧបាយកលនៃសេចក្ដីជំនឿដែលសៀវភៅបរិសុទ្ធផ្សព្វផ្សាយ។ សាសនាពឹងផ្អែកលើតូរ៉ាហើយកូនក្មេងសិក្សាវាក្រោមការណែនាំរបស់ឪពុកម្តាយ។ ក្មេងប្រុសក៏ធ្វើជាម្ចាស់សិប្បកម្មដែលបានជ្រើសរើសដោយមានជំនួយរបស់គាត់ក្មេងស្រីនេះទទួលបានថ្លៃបណ្ណាការល្អ។ ជនជាតិយូដាតិចតួចគោរពឪពុកម្តាយយ៉ាងខ្លាំងធ្វើតាមការណែនាំរបស់ពួកគេហើយមិនដែលឆ្លងកាត់ពួកគេទេ។

រហូតដល់អាយុ ៥ ឆ្នាំម្ដាយចូលរួមក្នុងការអប់រំខាងសាសនាដល់កូន ៗ ។ នាងបង្រៀនទារកអំពីការអធិស្ឋាននិងបទបញ្ញត្តិសំខាន់ៗ។ បន្ទាប់ពីពួកគេត្រូវបានបញ្ជូនទៅសាលានៅសាលាប្រជុំដែលពួកគេបានរៀនសូត្រនូវគតិបណ្ឌិតខាងព្រះគម្ពីរ។ ការបណ្តុះបណ្តាលកើតឡើងបន្ទាប់ពីមេរៀនសំខាន់ៗឬនៅព្រឹកថ្ងៃអាទិត្យ។ អ្វីដែលគេហៅថាភាពពេញវ័យខាងសាសនាកើតឡើងចំពោះក្មេងប្រុសនៅអាយុ 13 ឆ្នាំក្មេងស្រី - នៅអាយុ 12 ឆ្នាំនៅក្នុងឱកាសនេះពួកគេរៀបចំថ្ងៃឈប់សម្រាកគ្រួសារផ្សេងៗគ្នាដែលជានិមិត្តរូបនៃការចូលរបស់មនុស្សពេញវ័យ។ ចាប់ពីពេលនោះមកសត្វក្មេងៗត្រូវតែចូលរួមក្នុងសាលាប្រជុំឥតឈប់ឈរនិងដឹកនាំរបៀបរស់នៅដ៏គួរអោយគោរពក៏ដូចជាបន្តការសិក្សាស៊ីជម្រៅអំពីតូរ៉ា។

ថ្ងៃឈប់សម្រាកសំខាន់របស់សាសនាយូដា[កែប្រែ]

ពិធីសំខាន់មួយគឺបុណ្យរំលងដែលជនជាតិយូដាប្រារព្ធនៅនិទាឃរដូវ។ ប្រវត្តិនៃការកើតឡើងរបស់វាគឺទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងរយៈពេលនៃការចាកចេញពីអេហ្ស៊ីប។ នៅក្នុងការចងចាំពីព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះជនជាតិយូដាបរិភោគនំប៉័ងពីទឹកនិងម្សៅ - ម៉ាត។ ក្នុងអំឡុងពេលធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រជាជនមិនមានពេលវេលាដើម្បីរៀបចំនំដែលមានតម្លៃពេញទេដូច្នេះពួកគេពេញចិត្តនឹងអាណាឡូកគ្មានខ្លាញ់។ ដូចគ្នានេះផងដែរនៅលើតុពួកគេមានបៃតងជូរចត់ - និមិត្តរូបនៃទាសភាពអេហ្ស៊ីប។

ក្នុងអំឡុងពេលនិក្ខមនំពួកគេក៏ចាប់ផ្តើមអបអរឆ្នាំថ្មី - រ៉ូសហាសាន់យូ។ នេះជាថ្ងៃឈប់សម្រាកខែកញ្ញាដែលប្រកាសពីនគរព្រះ។ គឺនៅថ្ងៃនេះដែលព្រះអម្ចាស់វិនិច្ឆ័យមនុស្សលោកហើយដាក់គ្រឹះសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះដែលនឹងកើតឡើងចំពោះប្រជាជននៅឆ្នាំក្រោយ។ Sukkot គឺជាកាលបរិច្ឆេទរដូវស្លឹកឈើជ្រុះដ៏សំខាន់មួយទៀត។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃពិធីបុណ្យនេះជនជាតិយូដាសរសើរដល់ព្រះដ៏មានព្រះចេស្ដាបំផុតរស់នៅប្រាំពីរថ្ងៃនៅក្នុងអគារប៊ូខេកបណ្តោះអាសន្នដែលគ្របដណ្ដប់ដោយមែកឈើ។

ហានគូកាក៏ជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំមួយសម្រាប់សាសនាយូដាដែរ។ ថ្ងៃឈប់សម្រាកគឺជានិមិត្តរូបនៃជ័យជំនះនៃភាពល្អនៃអំពើអាក្រក់និងពន្លឺនៃភាពងងឹត។ វាបានកើតឡើងជាការចងចាំនូវអព្ភូតហេតុចំនួនប្រាំបីដែលបានកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលការបះបោរប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រិក - ស៊ីរី។ ក្រៅពីការប្រជុំសំខាន់ៗទាំងនេះជនជាតិជ្វីហ្វក៏បានប្រារព្ធពិធី Tu Bishwat, Yom Kippur, Shavuot និងអ្នកដទៃទៀត។

ការដាក់កម្រិតម្ហូបអាហារ[កែប្រែ]

សាសនាគ្រីស្ទសាសនាគ្រីស្ទសាសនាឥស្លាមពុទ្ធសាសនាខុងជឺនិយម - សាសនានីមួយៗមានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួនដែលសាសនាខ្លះអនុវត្តចំពោះការចំអិនអាហារ។ ដូច្នេះជនជាតិយូដាមិនគួរបរិភោគអាហារ«មិនស្អាត»ទេគឺសាច់ជ្រូកសេះអូដ្ឋនិងហាន់។ ពួកគេក៏បានហាមប្រាមសត្វអយស្ទរបង្កងនិងប្រជាជនសមុទ្រដទៃទៀត។ អាហារដែលត្រឹមត្រូវនៅក្នុងសាសនាយូដាត្រូវបានគេហៅថាកូសឺរ។

គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍សាសនាហាមឃាត់មិនត្រឹមតែផលិតផលជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងការរួមបញ្ចូលគ្នាផងដែរ។ ឧទាហរណ៍បម្រាម - ចានធ្វើពីទឹកដោះគោនិងសាច់។ ច្បាប់នេះត្រូវបានគេសង្កេតឃើញយ៉ាងច្បាស់នៅតាមភោជនីយដ្ឋានបារហាងកាហ្វេនិងផ្ទះឈើរបស់អ៊ីស្រាអែលទាំងអស់។ ដើម្បីធានាថាចានទាំងនេះនៅឆ្ងាយពីគ្នាតាមដែលអាចធ្វើទៅបានពួកគេត្រូវបានចេញនៅក្នុងគ្រឹះស្ថានទាំងនេះតាមរយៈបង្អួចផ្សេងៗគ្នាហើយចម្អិននៅក្នុងចានដាច់ដោយឡែក។

ជនជាតិយូដាជាច្រើនត្រូវបានគេគោរពមិនត្រឹមតែដោយសារតែច្បាប់នេះត្រូវបានសរសេរនៅក្នុងតូរ៉ាប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងដើម្បីជាសះស្បើយនូវរាងកាយរបស់ពួកគេផងដែរ។ យ៉ាងណាមិញគ្រោងការណ៍អាហារូបត្ថម្ភនេះត្រូវបានយល់ព្រមដោយអ្នកជំនាញអាហារូបត្ថម្ភជាច្រើន។ ប៉ុន្តែនៅទីនេះវាអាចត្រូវបានប្រកែកបាន: ប្រសិនបើសាច់ជ្រូកមិនសូវមានប្រយោជន៍ដូច្នេះអ្វីដែលអាហារសមុទ្រមានកំហុសគឺមិនដឹង។

លក្ខណៈពិសេសផ្សេងទៀត[កែប្រែ]

វប្បធម៌របស់សាសនាជ្វីហ្វសំបូរទៅដោយប្រពៃណីមិនធម្មតាដែលមិនអាចយល់បានចំពោះអ្នកតំណាងនៃជំនឿផ្សេងទៀត។ ឧទាហរណ៍នេះអនុវត្តចំពោះការកាត់ស្បែករបស់ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ។ ពិធីនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ៨ នៃជីវិតរបស់ទារកទើបនឹងកើត។ ដោយបានក្លាយជាមនុស្សពេញវ័យគាត់ក៏មានកាតព្វកិច្ចលះបង់ពុកចង្ការនិងឆ្អឹងជំនីររបស់គាត់ដូចជាសាសន៍យូដាដ៏ពិតម្នាក់ដែរ។ សម្លៀកបំពាក់វែងនិងក្បាលដែលគ្របលើគឺជាច្បាប់ដែលមិនត្រូវបានសរសេររបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ។ លើសពីនេះទៅទៀតមួកមិនត្រូវបានដកចេញទេសូម្បីតែក្នុងអំឡុងពេលគេង។

អ្នកជឿមានកាតព្វកិច្ចគោរពថ្ងៃឈប់សម្រាកសាសនាទាំងអស់។ គាត់មិនត្រូវអាក់អន់ចិត្តឬជេរប្រមាថមិត្តរបស់គាត់ឡើយ។ កុមារនៅសាលារៀនជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសាសនារបស់ពួកគេ៖ គោលការណ៍ទំនៀមទំលាប់ប្រវត្តិសាស្រ្ត។ នេះគឺជាភាពខុសគ្នាសំខាន់មួយរវាងសាសនាយូដានិងសាសនាដទៃទៀត។ យើងអាចនិយាយបានថាទារកស្រូបយកសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះសាសនាជាមួយទឹកដោះរបស់ម្តាយរបស់ពួកគេការគោរពរបស់ពួកគេត្រូវបានបញ្ជូនតាមព្យញ្ជនៈតាមហ្សែន។ នេះប្រហែលជាមូលហេតុដែលប្រជាជនមិនត្រឹមតែរស់រានមានជីវិតក្នុងកំឡុងពេលនៃការបំផ្លាញដ៏ធំធេងរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងបានក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានសេរីភាពនិងឯករាជ្យពេញលេញដែលរស់នៅនិងរស់នៅលើដីមានជីជាតិផ្ទាល់ខ្លួន។

យោងទៅតាមប្រភពខ្លះសាសនាយូដាបានក្រោកឡើងនៅប្រហែលសហវត្សទី ១ មុនគ។ ស។ ង។ នៅលើទឹកដីនៃប៉ាឡេស្ទីនបុរាណ។ មានកំណែដែលសាសនានេះមានរួចហើយនៅជំនាន់អ័ប្រាហាំ។ អ្នកឯកទេសពិបាកក្នុងការផ្តល់កាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់សម្រាប់ការលេចចេញនៃសាសនាយូដា។ នេះត្រូវបានពន្យល់ដោយការពិតដែលថាមនុស្សជាច្រើនយល់ច្រឡំគំនិតរបស់សាសនានិងសាសនាដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ជាភាសាអ៊ឺរ៉ុបតាមរបៀបដូចគ្នា។

  • ក្នុងការអភិវឌ្ឍសាសនានេះមាន ៣ វគ្គ៖
  • ប្រាសាទ - ពេលវេលានៃអត្ថិភាពនៃប្រាសាទយេរូសាឡិម។
  • ទន្សាយរឺតាលុដិកកបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី ៦ ។ មុនគ ង។ ហើយបន្តដល់ថ្ងៃនេះ។

សាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់សម័យទំនើបបានបង្កើតឡើងនៅលើមូលដ្ឋាននៃចលនារបស់ពួកផារិស៊ីដែលបានកើតឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមម៉ាកកេបា។

អ្នកត្រូវយល់ថាសាសនានេះផ្តោតលើប្រពៃណីប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វ។ ការធ្វើពិធីសាសនានិងជំនឿសាសនាជ្វីហ្វមានទំនាក់ទំនងគ្នាមិនគួរឱ្យជឿជាមួយនឹងព្រឹត្តិការណ៍ជាក់លាក់ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងបុរាណជាមួយនឹងបុព្វបុរសរបស់ពួកយូដាសម័យទំនើប។

មុនពេលសម្រេចចិត្តថាតើជនជាតិជ្វីហ្វជឿលើអ្នកណាគេត្រូវកត់សម្គាល់ថាសម្រាប់ពួកគេព្រះជាអ្នកបង្កើតសកលលោកនិងអ្វីៗទាំងអស់នៅក្នុងនោះ។ ជនជាតិយូដាក៏ជឿលើការជ្រើសរើសរបស់ប្រជាជនរបស់ពួកគេភាពអមតៈនៃព្រលឹងនិងនៅក្នុងការយាងមករបស់ព្រះមេស្ស៊ី (moshiach) ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងច្បាស់ថាតើរឿងនេះនឹងកើតឡើងនៅពេលណាទេ។ នៅក្នុងសាសនាយូដាការហាមឃាត់ការបញ្ចេញឈ្មោះរបស់ព្រះត្រូវហាមឃាត់។ នៅក្នុងការអធិស្ឋានការផ្លាស់ប្តូរអាដូណៃ (ព្រះអម្ចាស់, ព្រះមហាក្សត្រ) ត្រូវបានទទួលយក។ ការបញ្ចេញសំលេងអាថ៌កំបាំង (ពិត) នៃព្រះនាមដ៏ទេវភាពត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសម្តេចសង្ឃជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៃព្រះវិហារយេរូសាឡិម។ ទោះយ៉ាងណានៅឆ្នាំ ៧០ គ។ ស ង។ វាត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុងដោយជនជាតិរ៉ូម។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងសាសនាសម័យទំនើបនេះគឺដោយសារតែបម្រាមនៃការស្បថមិនពិតដោយនាមរបស់ព្រះហើយមិនមែនដោយការប្រកាសឈ្មោះនោះទេ។ ព្រះនៃជនជាតិយូដាគឺយេហូវ៉ា (យេហូវ៉ា) ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាអង្គតែមួយនិងអស់កល្បជានិច្ច។

តើធ្វើដូចម្តេចដើម្បីក្លាយជាជនជាតិយូដា?[កែប្រែ]

ដើម្បីក្លាយជាជនជាតិយូដាវាចាំបាច់ត្រូវឆ្លងកាត់ពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។ បេក្ខជនត្រូវតែស្គាល់កលល្បិចសាសនាយូដាទាំងអស់។ គាត់ត្រូវតែនៅចំពោះមុខតុលាការនៃចៅក្រមទាំង ៣ នាក់ដែលទទួលស្គាល់នូវរាល់ការបំពេញតាមបទបញ្ជាទាំង ៦១៣ របស់តូរ៉ា។ បន្ទាប់ពីនោះបុរសត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ពិធីកាត់ស្បែកហើយបន្ទាប់ពីបានជាសះស្បើយគាត់ត្រូវបានជ្រមុជនៅក្នុងទឹកម៉ៃវ៉ាដែលជាអាងស្តុកទឹកពិសេសសម្រាប់ការបន្សុទ្ធពីភាពមិនបរិសុទ្ធខាងវិញ្ញាណ។ ប្រសិនបើពិធីនេះត្រូវបានអនុវត្តមុននេះបន្ទាប់មកដំណក់ឈាមត្រូវបានយកចេញដោយការចាក់ម្ជុល។ សម្រាប់ស្ត្រីមានតែការងូតទឹកនៅក្នុងមីកវ៉ាប៉ុណ្ណោះ។ មនុស្សដែលបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាសាសនាជ្វីហ្វហើយបានប្រកាន់យករបៀបរស់នៅបែបជ្វីហ្វត្រូវបានគេហៅថាហេរ៉ា។

ការកាត់ស្បែកក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាគឺជាពិធីដែលមានកាតព្វកិច្ច។ វាដើរតួមិនត្រឹមតែជាសាសនាប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែវាក៏ជាតួនាទីផ្លូវចិត្តនិងសង្គមផងដែរ។ បន្ទាប់ពីប្រតិបត្តិការនេះក្មេងប្រុសក្លាយជាបុរសពិតនិងជាសមាជិកនៃសង្គម។ ការកាត់ស្បែកបុរសត្រូវបានអនុវត្តនៅថ្ងៃទី 8 បន្ទាប់ពីកំណើតរបស់គាត់។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយវាអាចត្រូវបានអនុវត្តនៅគ្រប់អាយុសម្រាប់អ្នកដែលសម្រេចចិត្តទទួលយកសាសនា។ នីតិវិធីត្រូវបានអនុវត្តតែនៅពេលថ្ងៃដោយមនុស្សម្នាក់ដែលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលពិសេសសម្រាប់គោលបំណងនេះវាត្រូវបានគេហៅថាម៉ូហល។ ជាធម្មតាប្រតិបត្ដិការនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយឪពុករបស់ក្មេងប្រុសនោះប៉ុន្តែប្រសិនបើមានមូលហេតុខ្លះគាត់មិនអាចធ្វើវាបាននោះបងប្អូនបន្ទាប់របស់គាត់គួរតែជួយគាត់។

មនុស្សខ្លះឆ្ងល់ពីរបៀបក្លាយជាជនជាតិយូដាដោយមិនឆ្លងកាត់ពិធីកាត់ស្បែក។ ចម្លើយចំពោះសំណួរនេះគឺគ្មានផ្លូវទេ។ ពិធីនេះត្រូវបានទាមទារសម្រាប់អ្នកដែលសំរេចចិត្តទទួលយកសាសនាយូដាជាជំនឿរបស់ពួកគេព្រោះវាបង្ហាញពីការចូលរួមរបស់បេក្ខជនចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងខាងបុរាណរវាងប្រជាជនជ្វីហ្វនិងព្រះអម្ចាស់។ គួរកត់សំគាល់ផងដែរថាក្នុងអំឡុងពេលប្រតិបត្តិការនេះមិនត្រូវប្រើថ្នាំនិងថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ទេហើយក៏មិនត្រូវចងខ្សែផងដែរ។

ថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ជ្វីហ្វ[កែប្រែ]

ជនជាតិយូដាមានថ្ងៃឈប់សម្រាកច្រើន។ ដំបូងបង្អស់វាគួរតែត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ថាថ្ងៃសៅរ៍ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាថ្ងៃសំខាន់នៃសប្តាហ៍សម្រាប់ពួកគេ។ វាអាចមានហេតុផលពីរសម្រាប់បញ្ហានេះ។ ទីមួយថ្ងៃឈប់សម្រាកត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការបង្កើតពិភពលោកនៅពេលដែលនៅថ្ងៃទី ៧ ព្រះជាម្ចាស់បានសំរាកបន្ទាប់ពីការងារបានចប់សព្វគ្រប់។ ទីពីរថ្ងៃនេះរំលឹកពីការចាកចេញរបស់ជនជាតិយូដាពីប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅពេលដែលពួកគេបានប្រែក្លាយពីទាសករទៅជាទាសករ។ ថ្ងៃឈប់សម្រាកចូលក្នុងផ្ទះជ្វីហ្វនៅពេលដែលទៀនថ្ងៃឈប់សម្រាក។ រឿងនេះកើតឡើងមុនពេលថ្ងៃលិចនៅល្ងាចថ្ងៃសុក្រ។ មុនពេលបំភ្លឺទៀនម្ចាស់ផ្ទះគួរប្រកាសពរជ័យលើរឿងនេះ។

ថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ជ្វីហ្វអាចត្រូវបានបែងចែកជាប្រភេទជាក់លាក់មួយចំនួន៖

  • យ៉ុមគីបពួរនិងសាបបាត។ នៅក្នុងថ្ងៃឈប់សម្រាកទាំងនេះការងារណាមួយ (លើកលែងតែការចម្អិនអាហារ) ត្រូវបានហាមឃាត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងរួមទាំងការទូទាត់ជាសាច់ប្រាក់គ្រប់ប្រភេទ។
  • ថ្ងៃឈប់សម្រាកតូរ៉ា។ ទាំងនេះគឺជាបុណ្យរំលង, រ៉ូសហាសាណា, Sukkot, Simchat Torah និងអ្នកដទៃទៀត។ យ៉ាងហោចណាស់ក្នុងចំណោមជនជាតិ ៣ នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេជនជាតិយូដាត្រូវធ្វើធម្មយាត្រាទៅកាន់ទីក្រុងយេរូសាឡិម។
  • ពាក់កណ្តាល ថ្ងៃឈប់សម្រាក  នេះបើយោងតាម \u200b\u200bTorah ។ នៅពេលនេះវាត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យអនុវត្តការងារដែលមិនអាចផ្ទេរបាន។
  • មានថ្ងៃឈប់សម្រាកជាច្រើនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកប្រាជ្ញនិងព្យាការីហើយការប្រតិបត្តិរបស់ពួកគេគឺជាបទបញ្ញត្តិមួយ។ នៅថ្ងៃបែបនេះការងារមិនត្រូវបានណែនាំទេ។
  • ជាទូទៅក៏មានថ្ងៃឈប់សម្រាកដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់និងរីករាលដាលដែលមិនមែនជាបទបញ្ញត្តិទោះបីជាពួកគេត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពួកព្យាការីក៏ដោយ។ សព្វថ្ងៃនេះវាមិនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើការទេ។

នៅក្នុងការចងចាំពីព្រឹត្តិការណ៍សោកសៅដែលបានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រវត្ដិសាស្ដ្ររបស់សាសន៍យូដាប្រកាសពិសេសត្រូវបានបង្កើតឡើង។ កាលបរិច្ឆេទទាំងនេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការបំផ្លាញក្រុងយេរូសាឡិមប្រទេសប្រាសាទនិងការបណ្តេញចេញនិងការបែកខ្ញែករបស់ប្រជាជន។ ការបង្ហោះត្រូវបានកំណត់ជាសញ្ញានៃភាពទុក្ខព្រួយប៉ុន្តែគោលដៅសំខាន់របស់ពួកគេគឺដើម្បីដាស់ដួងចិត្តនិងត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ខ្លួនគេដើម្បីប្រែចិត្តដោយចងចាំព្រឹត្តិការណ៍សោកសៅនិងការប្រព្រឹត្តខុស។

ថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ជ្វីហ្វមានលក្ខណៈប្លែកមួយចំនួន៖

  • វាចាំបាច់ក្នុងការបញ្ឈប់និងមិនធ្វើការងារណាមួយឡើយ។ មានតែការចម្អិនអាហារប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត។
  • នៅថ្ងៃឈប់សម្រាកការកាន់ទុក្ខមិនត្រូវបានគេសង្កេតឃើញទេ។ មនុស្សគ្រប់គ្នាត្រូវបានចេញវេជ្ជបញ្ជាឱ្យមានភាពសប្បាយរីករាយ។ ការចាប់ផ្តើមកាន់ទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ត្រូវបានពន្យារពេលមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីថ្ងៃឈប់សម្រាក។
  • ពិធីនៃការបំបែកនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃនិងការប្រារព្ធពិធីត្រូវបានធ្វើឡើង - avdal ។
  • ការចាប់ផ្តើមនៃថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ជ្វីហ្វកើតឡើងនៅពេលល្ងាចនៅពេលដែលយោងទៅតាមជនជាតិយូដាថ្ងៃថ្មីកំពុងលេចឡើង។
  • វាជាការចាំបាច់ដើម្បីរៀបចំការប្រជុំដ៏បរិសុទ្ធនៅពេលដែលសមាជិកទាំងអស់នៃសហគមន៍ជួបជុំគ្នាសម្រាប់ពិធីបុណ្យនិងពិធីផ្សេងៗ។
  • សមាសធាតុចាំបាច់និងសំខាន់មួយគឺជាអាហារមានបុណ្យដែលនៅដើមដំបូងពរជ័យត្រូវបានប្រកាសនៅលើស្រា។ បន្ទាប់មកអ្នកចូលរួមធ្វើពិធីលាងដៃ។ បន្ទាប់ពីនោះព្រះពរត្រូវបានប្រទានសម្រាប់នំប៉័ងនិងអាហារដោយខ្លួនឯង។

តួនាទីដ៏សំខាន់នៅក្នុងសាសនាយូដាមិនមែនជាអ្វីដែលព្រះជាជនជាតិយូដាជឿនោះទេប៉ុន្តែការគោរពបូជាបទគម្ពីរបរិសុទ្ធនិងការគោរពទំនៀមទំលាប់និងថ្ងៃឈប់សម្រាកដែលភាគច្រើនបានកើតនៅក្នុងដំណើរការនៃការអភិវឌ្ឍប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វ។

៤-សាសនាគ្រិស្ត (Christianity)[កែប្រែ]

យើងដឹងហើយថា ប្រជាជនជ្វីហ្វ ដែលជាប្រទេសតូចមួយ នៅតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ ត្រង់ដែនដីប៉ាឡេស្ទីន និងអ៊ីស្រាអែលសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន គឺជាប្រជាជន ដែលបានបង្កើតមុនគេ នូវមនោគមន៍វិជ្ជាសាសនាដ៏ថ្មីស្រឡាងមួយ ដោយមានមូលដ្ឋានលើជំនឿថា ព្រះពិតមានតែមួយ គឺព្រះជាម្ចាស់ ដែលបានបង្កើត និងមានអំណាចលើអ្វីៗទាំងអស់នៅលើចក្រវាលទាំងមូល។ មនោគមន៍វិជ្ជាសាសនារបស់ពួក ជ្វីហ្វនេះ គេឲ្យឈ្មោះថា “សាសនាយូដា” (Judaism)។ក៏ប៉ុន្តែ កាលពី២ពាន់ឆ្នាំមុន សាសនាយូដានេះបានបែកមែកធាង ទៅជាសាសនាថ្មីមួយទៀត គឺ គ្រិស្តសាសនា។យូដា និងគ្រិស្តសាសនា៖ ដំណើររឿងរួមសាសនាយូដា របស់ជនជាតិជ្វីហ្វ និងគ្រិស្តសាសនា ដែលជាសាសនាគោរពដោយប្រជាជនភាគច្រើនលើសលុប នៅលើពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន តាមពិតមានដំណើររឿងដើមរួមគ្នា គឺដំណើររឿង ដែលមានកត់ត្រាទុកនៅក្នុងសញ្ញាចាស់ (old Testament) នៃគម្ពីរ ប៊ីប (Bible) ឬគម្ពីរតូរ៉ា(Torah) របស់ពួកជ្វីហ្វ (Jews)។សាសនាយូដា និងគ្រិស្តសាសនាមានជំនឿដូចគ្នាភាគច្រើន ដូចជា ជំនឿទៅលើព្រះតែមួយ ដែលបង្កើតគ្រប់អ្វីៗទាំងអស់។ ជំនឿបែបសុទិដ្ឋិនិយមថា ថ្ងៃអនាគតអ្វីៗអាចនឹងប្រសើរឡើង ហើយមនុស្សជាតិចាំបាច់ត្រូវតែខិតខំប្រឹងប្រែង ដើម្បីឲ្យស្ថានភាពរបស់ខ្លួនបានប្រសើរឡើង។ មនុស្សចាំបាច់ត្រូវតែចេះងើបឡើងរើបម្រះពីការជិះជាន់ ដោយមិនត្រូវដេករង់ចាំវាសនា ឬផ្តេកផ្តួលទទួលភាពអយុត្តិធម៌ ដោយចាត់ទុកថា ជាផល ដែលបានមកពីកម្ម ដែលខ្លួនបានធ្វើពីមុន។ ទាំងសាសនាយូដា ទាំងគ្រិស្តសាសនា សុទ្ធតែមានជំនឿដូចគ្នាថា ព្រះបានបង្កើតមនុស្សទាំងអស់ឲ្យមានសិទ្ធិស្មើគ្នា មិនថាស្រី មិនថាប្រុស មិនថាជាតិសាសន៍ ឬពណ៌សម្បុរអ្វីនោះទេ ដែលនេះគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើម ដែលឈានទៅបង្កើតទស្សនាទាននៃសិទ្ធិមនុស្សជាសកល ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ក៏ប៉ុន្តែ សាសនាយូដា និងគ្រិស្តសាសនា បានដើរមកដល់ផ្លូវបំបែក ជាមួយនឹងការចាប់កំណើតរបស់ព្រះយេស៊ូវ នៅស្រុកណាសារ៉ែត ដែនដីអ៊ីស្រាអែល។ ការចាប់កំណើត ដែលជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃសករាជថ្មី ក្នុងប្រក្រតិទិន(calendar)របស់ពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន គឺ “គ្រិស្តសករាជ”។យូដា និងគ្រិស្តសាសនា៖ ផ្លូវបំបែកសម្រាប់អ្នកកាន់គ្រិស្តសាសនា គេមានជំនឿថា ព្រះយេស៊ូវ គឺជាព្រះសង្រ្គោះ (ដែលគេហៅថា “យេស៊ូវគ្រីស្ត”) ដែលមកជួយរំដោះមនុស្សពីអំពើបាប និងពីទំនៀមទម្លាប់ដ៏ចាស់គំរឹល និងដ៏តឹងតែងរបស់សាសនាយូដា ដូចជា ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ និងការហាមឃាត់មិនឲ្យទទួលទានសាច់សត្វនេះ ឬសត្វនោះ ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត តាមសេចក្តីបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូវ ព្រះជាម្ចាស់ទ្រង់គឺជាវិញ្ញាណ ដែលមានវត្តមាន នៅគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ មិនមែននៅតែក្នុងវិហារនោះទេ។ ដូច្នេះ មនុស្សគ្រប់គ្នាអាចអធិដ្ឋានទៅព្រះ ពីគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ ហើយអាចទាក់ទងដោយផ្ទាល់ជាមួយនឹងព្រះជាម្ចាស់ ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់តាមមន្រ្តីសង្ឃ ដូចជាទំនៀមទម្លាប់របស់សាសនាយូដា នោះទេ ។ការបង្រៀនទាំងអស់នេះហើយ ដែលធ្វើឲ្យមន្រ្តីសង្ឃនៃសាសនាយូដា ដែលមិនត្រឹមតែបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ព្រះយេស៊ូវថាជាព្រះសង្រ្គោះនោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ ថែមទាំងចាត់ទុកព្រះអង្គថាជាអ្នកបះបោរប្រឆាំងនឹងសាសនាយូដាទៀតផង។ ដូច្នេះហើយបានជាពួកគេចាប់បញ្ជូនព្រះអង្គទៅឲ្យអាជ្ញាធររ៉ូមប្រហារជីវិត នៅលើឈើឆ្កាង។

សាវ័ករបស់ព្រះយេស៊ូវ ដែលមានជំនឿថា ព្រះអង្គបានរស់ពីសុគតឡើងវិញ នៅថ្ងៃទីបី បាននាំគ្នាបន្តចែកចាយសេចក្តីបង្រៀនរបស់ព្រះអង្គ ទៅដល់មនុស្សគ្រប់គ្នា ហើយបានបង្កើតជាវិហារ ឬក្រុមជំនុំ និងសហគមន៍ ដែលគេហៅថា គ្រីស្ទាន គឺអ្នកដែលមានជំនឿលើព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ត។ សហគមន៍ដែលបានរីកសាយកាន់តែធំឡើងៗ រហូតទៅស្ទើរតែពាសពេញពិភពលោក។

ព្រះយេស៊ូ[កែប្រែ]

ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ដ​ (ខ្លះ​សរសេរ យេស៊ូ​វ​ គ្រីស្ទ, ឆ្នាំ​ទី៧-៤មុនគ.ស. ដល់​ គ.ស.៣០-៣៣) សំដៅលើ​ព្រះយេស៊ូ ដែល ​(នៅសម័យព្រះអង្គ) ​គេនិយមហៅថា "យេស៊ូអ្នកណាសារ៉ែត"។ ព្រះអង្គ​ជា​បុគ្គល​ចម្បង​ក្នុង​គ្រិស្ដសាសនា ដែល​គ្រិស្ដ្របរិស័ទ​ទូទៅ​ទទួលស្គាល់​​ថា ជា​ព្រះបុត្រា​របស់​ព្រះជាម្ចាស់​។ គ្រិស្តសាសនា​​និង​ឥស្លាម​សាសនា​ ចាត់ទុក​​ព្រះយេស៊ូ​​ជា​​ ម៉េស្ស៊ី ឬ គ្រិស្ដ (អ្នក​ដែល​ព្រះជាម្ចាស់​​ចាត់​​មក​ឲ្យធ្វើ​បេសកកម្ម​​អ្វីមួយ​) ក្នុងទំនាយ​ព្រះគម្ពីរ​សម្ព័ន្ធមេត្រីចាស់(ឬ​សញ្ញាចាស់​) ដែល​ពួកគេ​កំពុង​រង់ចាំ​​។

ធម្មទេសនានៃភ្នំ

គ្រប់​​អ្នកប្រាជ្ញ​​ផ្នែក​បូរាណវត្ថុវិទ្យា​ នាសម័យទំនើប យល់ស្រប​​គ្នា​ថា ព្រះយេស៊ូ​មានក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​មែន​ ហើយ​បណ្ដា​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ចាត់ទុកថា គម្ពីរដំណឹងល្អស្រប​ (ម៉ាកុស, ម៉ាថាយ, និង​លូកា​) ជា​ប្រភព​​ល្អបំផុត​​ ក្នុងការ​តាមដាន​​រឿងរ៉ាវ​​ព្រះយេស៊ូ​ តាម​បែប​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​។ អ្នកប្រាជ្ញ​​ភាគច្រើន​​យល់ស្រប​ថា ព្រះយេស៊ូ​ជាអ្នក​[ខេត្ត]កាលីឡេ​, ជាគ្រូ​គម្ពីរ​របស់​​សាសន៍​​ជ្វីហ្វ (ឬយូដា) ដែល​​ធ្វើ​​ការទេសនា​បង្រៀន​​ដោយផ្ទាល់មាត់​, ទទួល​បុណ្យជ្រមុជ​​ពី លោក យ៉ូហាន​ បាប់ទិស្ដ​, និង​ត្រូវបាន​​ឆ្កាងសម្លាប់​តាមបញ្ជា​របស់​​ លោក​ ប៉ុនទាស​ ពីឡាត់​ ដែល​​ជា​ទេសាភិបាល​​សាសន៍រ៉ូម៉ាំង។​ ក្រុម​​ទស្សន:កណ្ដាលនិយម​យល់ថា​ ព្រះអង្គ​​ជាអ្នកប្រកាសបង្រៀនបែបព្យាការី(បែបហោរា)​ និង​ជា​ស្ថាបនិក​​នៃ​ចលនា​ស្ដារឡើងវិញ​ម្យ៉ាង​ នៅក្នុង​សាសនា​យូដា​ ប៉ុន្តែ​អ្នកប្រាជ្ញធំៗ​មួយចំនួនថា ព្រះអង្គ​ ពុំមាន​​លក្ខណៈ​បែប​​ព្យាការី​ នោះទេ។​ ​ក្រោយពី មរណភាព​​របស់​ព្រះអង្គ​ ពួក​សិស្សព្រះអង្គបានជឿជាក់ថា ព្រះអង្គ​​នៅមាន​ជីវិត​​ ហើយ​សហគមន៍​​ដែល​ពួកគេ​​បង្កើត​​ឡើង​ ក្រោយមក​​បាន​ក្លាយជា​ ក្រុមជំនុំ​គ្រិស្ដបរិស័ទ។​​ ពាក្យ​ "គ.ស."(គ្រិស្តសករាជ​) ឬ "ស.ស." (សកលសករាជ​, Common Era/C.E.)​ ដែលប្រើ​ទូទៅ​ក្នុងប្រតិទិន​ គឺយក​តាម​ឆ្នាំ​កំណើត​របស់​ព្រះ​យេស៊ូ​នេះ​ឯង។

ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទគឺជាអ្នកអធិប្បាយនិងអ្នកដឹកនាំសាសនាយូដាម្នាក់នៅសតវត្សទីមួយ។ ប្រះអងគឺជាតួអង្គសំខាន់នៃគ្រីស្ទសាសនា ហើយត្រូវបានគេពិពណ៌នាយ៉ាងទូលំទូលាយថាជាបុគ្គលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ គ្រីស្ទបរិស័ទភាគច្រើនជឿថាព្រះអងគឺជាព្រះរាជវង្សនៃព្រះបុត្រានិងព្រះមេស្ស៊ីដែលរង់ចាំ (ព្រះគ្រីស្ទ) បានទាយនៅក្នុងគម្ពីរសញ្ញាចាស់។

កំណើតនៃព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទត្រូវបានប្រារព្ធជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ (ឬកាលបរិច្ឆេទជាច្រើននៅក្នុងខែមករាដោយព្រះវិហារភាគខាងកើតមួយចំនួន គ្រិស្តសាសនាអូស្សូដក់) ជាបុណ្យណូអែល។ ការឆ្កាងរបស់ទ្រង់ត្រូវបានផ្ដល់កិត្តិយសនៅថ្ងៃសុក្រ ហើយការរស់ឡើងវិញរបស់ទ្រង់នៅលើបុណ្យអ៊ីស្ទើរ៍។

គោលលទ្ធិរបស់គ្រីស្ទបរិស័ទរួមមានជំនឿដែលព្រះយេស៊ូវត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ បានកើតមកពីព្រហ្មចារីយ៍ឈ្មោះម៉ារី បានធ្វើអព្ភូតហេតុបានបង្កើតសាសនាចក្រគ្រីស្ទសាសនាបានសុគតដោយការឆ្កាងជាយញ្ញបូជាដើម្បីទទួលបានដង្វាយធួនសម្រាប់អំពើបាប បានកើនពីស្លាប់ហើយឡើងទៅជាស្ថានសួគ៌ពីកន្លែងដែលគាត់នឹងត្រលប់មកវិញ។

គ្រីស្ទបរិស័ទភាគច្រើនជឿថាព្រះយេស៊ូវទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សបានផ្សះផ្សាជាមួយនឹងព្រះជាម្ចាស់។ គ្រីស្ទសាសនាបានអះអាងថាព្រះយេស៊ូវនឹងវិនិច្ឆ័យការរស់នៅនិងអ្នកស្លាប់ ទាំងមុនឬក្រោយពីការរស់ឡើងវិញរបស់ពួកគេ ព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលទាក់ទងទៅនឹងការយាងមកលើកទីពីររបស់ព្រះយេស៊ូវនៅក្នុងអក្សរសាស្ត្រគ្រីស្ទាន។ គ្រីស្ទបរិស័ទភាគច្រើនភាគច្រើនគោរពបូជាព្រះយេស៊ូវជាព្រះពន្លានៃព្រះជាព្រះរាជបុត្រាដែលជាបុគ្គលទីបី នៃព្រះត្រីឯក។ ភាគតិចនៃនិកាយគ្រីស្ទសាសនាបដិសេធព្រះត្រៃឯកទាំងស្រុងឬជាផ្នែកមិនមែនជាព្រះគម្ពីរ។

ព្រះយេស៊ូវក៏បានតួលេខនៅក្នុងសាសនាផ្សេងទៀត។ នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាមព្រះយេស៊ូវទ្រង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាព្យាការីដ៏សំខាន់មួយរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដែលជាព្រះមេស៊ី ហើយមូស្លីមហៅព្រេះញេស៊ូថា អីសា។ ប្រជាជនម៉ូស្លីមជឿថាព្រះយេស៊ូវគឺជាអ្នកនាំយកព្រះគម្ពីរនិងបានកើតមកពីព្រហ្មចារីមួយ ប៉ុន្តែមិនមែនជាកូនប្រុសរបស់ព្រះជាម្ចាស់ទេ។ គម្ពីកូរ៉ាន់បានបញ្ជាក់ថាព្រះយេស៊ូវមិនដែលអះអាងពីភាពទេវភាពទេ។ ប្រជាជនម៉ូស្លីមភាគច្រើនមិនជឿថាគាត់ត្រូវបានគេឆ្កាងនោះទេ ប៉ុន្តែថាគាត់ត្រូវបានរាងកាយឡើងទៅស្ថានសួគ៌ដោយព្រះ។ ផ្ទុយទៅវិញសាសនាយូដាបដិសេធជំនឿដែលថាព្រះយេស៊ូជាព្រះមេស្ស៊ីដែលបានរង់ចាំដោយអះអាងថា ទ្រង់មិនបានបំពេញទំនាយរបស់មេស្ស៊ី ហើយមិនមែនជាព្រះទេហើយក៏មិនបានរស់ឡើងវិញដែរ។

ជនជាតិយូដាធម្មតានៅសម័យយេស៊ូមានតែនាមមួយទេ ជួនកាលពួកគេបានឃ្លាថា«បុត្រានៃ <ឪពុក> ឬស្រុកកំណើតរបស់បុគ្គលនោះ។ ដូច្នេះនៅក្នុងគម្ពីរសញ្ញាថ្មីព្រះយេស៊ូត្រូវបានសំដៅជាទូទៅថាជា «ព្រះយេស៊ូវនៃស្រុកណាសារ៉ែត» (ឧ។ ម៉ាកុស ១០:៤៧)។ អ្នកជិតខាងរបស់ព្រះយេស៊ូនៅក្រុងណាសារ៉ែតសំដៅទៅគាត់ថាជា «ជាងឈើជាកូនម៉ារី និងជាប្អូនយ៉ាកុប យ៉ូសែបយូដាសនិងស៊ីម៉ូន» (ម៉ាកុស ៦: ៣) «កូនប្រុសរបស់ជាងឈើ» (ម៉ាថាយ ១៣:៥៥) ឬ "កូនរបស់យ៉ូសែប" (លូកា ៤:២២) ។ នៅក្នុងយ៉ូហានអ្នកកាន់តាមភីលីពសំដៅទៅលើគាត់ថា «ព្រះយេស៊ូវជាកូនយ៉ូសែបពីណាសារ៉ែត» (យ៉ូហាន ១:៤៥) ។

ព្រះនាមយេហ៊ូវហាក់ដូចជាកំពុងប្រើនៅស្រុកយូដានៅពេលដែលព្រះយេស៊ូប្រសូតមក។ ស្នាដៃរបស់អ្នកប្រវត្ដិសាស្ដ្រលោកហ្វាវៀសយ៉ូសេហ្វឺសនៅដើមសតវត្សទី១ ដែលបានសរសេរក្នុងភាសាកូនីក្រិកដែលជាភាសាដូចគ្នានឹងព្រះគម្ពីរដំណឹងល្អ មីដែរនោះសំដៅទៅមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ២០នាក់ដែលមានឈ្មោះយេស៊ូ (ពោលគឺ Ἰησοῦς) ការនិមិត្តសញ្ញានៃព្រះនាមព្រះយេស៊ូវនៅក្នុងបរិបទនៃព្រះគម្ពីរត្រូវបានផ្តល់ជាទូទៅថា "ព្រះអម្ចាស់ជាសេចក្ដីសង្រ្គោះ" ។

ចាប់តាំងពីគ្រិស្តសករាជដើមដំបូង ពួកគ្រីស្ទានតែងតែសំដៅទៅព្រះយេស៊ូវថាជា «ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ»។ ពាក្យព្រះគ្រីស្ទគឺជាឋានៈ («ព្រះគ្រីស្ទ») មិនមែនជាឈ្មោះដែលបានផ្តល់ទេ។ ‌<<ព្រះគ្រីស្ទ>> (Χριστός) គឺជាពាក្យនៅក្នុងភាសាក្រិច ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាហេប្រឺវាគឺជា <<ព្រះមេស្ស៊ី>> (משיח) មានន័យថាអ្នកដែលបានរើសតាំង គឺជាអ្នកដែលត្រូវបានព្រះជាម្ចាស់ជ្រើសរើស។ ក្នុងគម្ពីរយូសាសែលប្រេងដ៏ពិសិដ្ឋត្រូវបានប្រើដើម្បីចាក់ប្រេងតាំងដល់មនុស្សបរិសុទ្ធនិងវត្ថុពិសេសដែលជាផ្នែកមួយនៃការវិនិយោគខាងសាសនារបស់ពួកគេ (សូមមើលលេវីវិន័យ ៨: ១០-១២ និងនិក្ខមនំ ៣០:២៩) ។

ពួកគ្រីស្ទាននៅសម័យនោះបានចាត់ទុកព្រះយេស៊ូវថាជា "ព្រះគ្រីស្ទ" ពីព្រោះពួកគេជឿថាទ្រង់គឺជាព្រះមេស៊ីដែលការមកដល់ត្រូវបានទាយនៅក្នុងព្រះគម្ពីរហេព្រើរនិងគម្ពីរសញ្ញាចាស់។ ក្នុងការប្រើប្រវត្ដិសាស្ដ្រក្រោយបង្អស់ព្រះគ្រីស្ទបានត្រូវចាត់ទុកជាឈ្មោះមួយជាផ្នែកមួយនៃ«ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ»។ ពាក្យថា "គ្រីស្ទបរិស័ទ" (មានន័យថាជាអ្នកកាន់តាមព្រះគ្រីស្ទ) បានប្រើតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១ ។

ព្រះគម្ពីរ[កែប្រែ]

ព្រះគម្ពីរ (អង់គ្លេស: Bible) ជាសៀវភៅដែលជាបណ្ដុំនៃអត្ថបទដ៏ពិសិដ្ឋ ឬជាបទគម្ពីរជាច្រើន ដែលពួកយូដា និងគ្រីស្ទានចាត់ទុកថាជាស្នាដៃដែលកើតចេញពីសេចក្ដីបណ្ដាលរបស់ព្រះ និងជាគំណត់ត្រានៃទំនាក់ទំនងរវាងព្រះ និងមនុស្ស។

ពាក្យអង់គ្លេស Bible មកពីភាសាឡាតាំង biblia ភាសាក្រិក τὰ βιβλία ta biblia មានន័យថា "សៀវភៅ" (ឯកវច្ចនៈ βιβλίον biblion).

ភាសាឡាតាំងមជ្ឈឹមសម័យ biblia គឺជាទំរង់កាត់របស់ពាក្យ biblia sacra មានន័យថា "សៀវភៅដ៏វិសុទ្ធ"។

ពាក្យ βιβλίον មានន័យត្រង់គឺ "ក្រដាស" ឬ "ក្រាំង" ហើយត្រឡប់ជាត្រូវបានគេប្រើជាពាក្យធម្មតា មានន័យថា "សៀវភៅ"។

ព្រះគម្ពីរ ចែកចេញជាពីរផ្នែកធំៗគឺ ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ និងព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី។

I ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់:

១ កណ្ឌគម្ពីរទាំង៥របស់ម៉ូសេ: លោកុប្បត្តិ និក្ខមនំ លេវីវិន័យ ជនគណនា និង ទុតិយកថា។

២ គម្ពីរប្រវត្តិសាស្ត្រ: យ៉ូស្វេ ចៅហ្វាយ នាងរស់ សំយ៉ូអែលទី១ សាំយ៉ូអែលទី២ ពង្សាវតាក្សត្រទី១ ពង្សាវតាក្សត្រទី២ របាក្សត្រទី១ របាក្សត្រទី២ អែសរ៉ា នេហេមា និង អេសធើរ។

៣ គម្ពីរប្រាជ្ញា: យ៉ូប ទំនុកតម្កើង សុភាសិត សាស្ដា និង បទចំរៀងព្រះបាទសាឡូម៉ូន។

៤ គម្ពីរព្យាការី: អេសាយ យេរេមា បរិទេវ អេសេគាល ដានីយ៉ែល ហូសេ យ៉ូអែល អេម៉ុស អូបាឌា យ៉ូណាស មីកា ណាហ៊ូម ហាបាគូក សេផានា ហាកាយ និង ម៉ាឡាគី។

ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់តែងតែជាកត្តាសំខាន់ចំពោះជីវិតក្រុមជំនុំគ្រីស្ទាន។ អ្នកប្រាជ្ញខាងព្រះគម្ពីរ លោក N.T. Wright និយាយថា "ព្រះយេស៊ូវអង្គទ្រង់ផ្ទាល់ត្រូវបានធ្វើឲ្យមានរូបរាងឡើងដោយបទគម្ពីរ។" គាត់បន្ថែមថា គ្រីស្ទានសម័យមុនក៏បានខិតខំស្រាវជ្រាវក្នុងបទគម្ពីរហេព្រើរដូចគ្នានោះដែរ ដើម្បីយល់ជីវិតនៅផែនដីរបស់ព្រះយេស៊ូវ។ ពួកគេបានចាត់ទុក "សំណេរដ៏វិសុទ្ធ" របស់អ៊ីស្រាអែល ថាមានភាពចាំបាច់ និងជាប្រយោជន៍ក្នុងការបង្ហាត់បង្រៀនដល់គ្រីស្ទាន ដូចដែលយើងបានឃើញពីពាក្យរបស់លោកប៉ូលសរសេរទៅកាន់ធីម៉ូថេ (២ ធីម៉ូថេ ៣:១៥)។ សំណេរដ៏វិសុទ្ធនេះក៏បានចង្អុលបង្ហាញពីព្រះមែស៊ីដែរ ហើយដោយបានឈានដល់ការបំពេញឲ្យសម្រេចក្នុងអង្គព្រះយេស៊ូវ ក៏ធ្វើឲ្យមានសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីដែលត្រូវបានព្យាករណ៍ដោយព្យាការីអេសាយ។

II ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី:

១ គម្ពីរដំណឹងល្អ: ម៉ាថាយ ម៉កុស លូកា និង យ៉ូហាន។

២ ប្រវត្តិពួកសាវ័ក: កិច្ចការ។

៣ សំបុត្រទូទៅ: យ៉ាកុប ពេត្រុសទី១ ពេត្រុសទី២ យ៉ូហានទី១ យ៉ូហានទី២ យ៉ូហានទី៣ និង យូដាស។

៤ សំបុត្ររបស់ប៉ូល: រ៉ូម កូរិនថូសទី១ កូរិនថូសទី២ កាឡាទី អេភេសូ ភីលីព កូឡូស ថេស្សាឡូនិចទី១ ថេស្សាឡូនិចទី២ ហេព្រើរ ធីម៉ូថេទី១ ធីម៉ូថេទី២ ទីតុស និង ភីលេម៉ូន។

៥ អវសានពិភពលោក: វិវរណោៈ។

ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីគឺជាឈ្មោះដែលត្រូវបានផ្ដល់ឲ្យផ្នែកទីពីរ និងជាផ្នែកចុងក្រោយ នៃព្រះគម្ពីរគ្រីស្ទាន។ ព្រះយេស៊ូវជាខ្លឹមសារដ៏សំខាន់ក្នុងព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី។

ពាក្យ "សម្ពន្ធមេត្រីថ្មី" ត្រូវបានប្រើក្នុងសតវត្សទី២ អំឡុងពេលដែលមានភាពចម្រូងចម្រាស់ក្នុងពួកគ្រីស្ទាន ទៅលើបញ្ហាថាតើគួរដាក់បញ្ចូលព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរជាមួយសំណេរគ្រីស្ទានដែលគេចាត់ទុកថាជាបទគម្ពិរដ៏វិសទ្ធ ឬយ៉ាងណា? ព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មីសន្មត់ជាមុននូវសេចក្ដីបណ្ដាលនៃព្រះគម្ពីរសញ្ញាចាស់។ គ្រីស្ទានជាច្រើនចាត់ទុកព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មីថាជាប្រភពដែលមិនចេះខុស នៃគោលលទ្ធិ ខណៈដែលអ្នកផ្សេងទៀតអះអាងថាគ្មានកន្លែងខុស ឬត្រឹមត្រូវទាំងស្រុង។

នៅក្នុងសៀវភៅដំណឹងល្អទាំងបួន

សៀវភៅដំណឹងល្អទាំងបួន (ម៉ាថាយ ម៉ាកុស លូកា និងយ៉ូហាន) គឺជាប្រភពសំខាន់សម្រាប់ជីវិតនិងសាររបស់ព្រះយេស៊ូវ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយផ្នែកផ្សេងទៀតនៃគម្ពីរសញ្ញាថ្មីក៏រួមបញ្ចូលនូវសេចក្ដីយោងទៅជំពូកសំខាន់ៗក្នុងជីវិតរបស់ព្រះអង ដូចជាពិធីបុណ្យចុងក្រោយនៅកូរិនថូសទី ១ ១១:២៣ ។ កិច្ចការរបស់ពួកសាវក (កិច្ចការ ១០: ៣៧-៣៨ និងកិច្ចការ ១៩) សំដៅទៅលើកិច្ចបំរើដំបូងនៃព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទនិងការប្រមើលមើលរបស់ខ្លួនដោយលោកយ៉ូហានបាទីស្ទ។ កិច្ចការ ១: ១-១១ និយាយបន្ថែមអំពីការយាងឡើងរបស់ព្រះយេស៊ូវ (ក៏បានរៀបរាប់នៅក្នុងធីម៉ូថេទី ១ ៣:១៦) ជាងសៀវភៅដំណឹងល្អ។ នៅក្នុងសំបុត្ររបស់ប៉ុលដែលត្រូវបានសរសេរមុន ៗ ជាងសៀវភៅដំណឹងល្អពាក្យឬការណែនាំរបស់ព្រះយេស៊ូវត្រូវបានលើកឡើងជាច្រើនដង (កូរិនថូសទី ១ ៧: ១០-១១, ៩:១៤, ១១: ២៣-២៥, កូរិនថូសទី ២ ១២: ៩) ។

ក្រុមគ្រីស្ទបរិស័ទដើមខ្លះមានសេចក្ដីពិពណ៌នាដាច់ដោយឡែកពីជីវិតនិងការបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូវដែលមិនមាននៅក្នុងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។ ទាំងនេះរួមមានដំណឹងល្អរបស់ថូម៉ាស់ ដំណឹងល្អរបស់ពេត្រុស និងដំណឹងល្អនៃយូដាស អាប់កូរីផ្យុនយ៉ាកុប និងសំណេរជាច្រើនទៀត។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនសន្និដ្ឋានថាទាំងនេះត្រូវបានសរសេរច្រើនក្រោយមកនិងជាគណនីដែលគួរអោយជឿជាក់តិចជាងសៀវភៅដំណឹងល្អ។

សៀវភៅដំណឹងល្អផ្លូវការគឺមានបួនជាន់ដែលនិពន្ធដោយអ្នកនិពន្ធខុសៗគ្នា។ អ្នកនិពន្ធសៀវភៅដំណឹងល្អទាំងអស់សុទ្ធតែជាអនាមិកដែលបានកំណត់ដោយប្រពៃណីដល់គ្រូផ្សាយដំណឹងល្អបួននាក់ដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយព្រះយេស៊ូវ: ម៉ាកុសដោយយ៉ូហានម៉ាកុសដែលជាសហការីរបស់ពេត្រុស។ ម៉ាថាយដោយសិស្សម្នាក់របស់ព្រះយេស៊ូវ លូកាដោយដៃគូរបស់ប៉ុលដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងសំបុត្រមួយចំនួន។ និងយ៉ូហានដោយសិស្សម្នាក់ទៀតរបស់ព្រះយេស៊ូវដែលជា "សិស្សជាទីស្រឡាញ់" ។


គ្រិស្តសាសនា និងចក្រភពរ៉ូម

នៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គ្រិស្តសាសនា គឺជាសាសនា ដែលមានអ្នកគោរពច្រើនជាងគេបង្អស់ នៅលើពិភពលោក។ បើគិតជាសរុប គ្រប់និកាយទាំងអស់ គ្រិស្តសាសនិកជននៅទូទាំងពិភពលោក មានចំនួនជាង ២ ពាន់លាននាក់ ធៀបនឹងអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ដែលមានប្រហែល ១ ពាន់ ៥ រយលាននាក់ និងអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនា ប្រមាណជា ១ ពាន់ ២ រយលាននាក់។

មានអ្នកខ្លះបានចោទជាសំណួរឡើងថា តើហេតុអ្វីបានជាគ្រិស្តសាសនាអាចពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន រហូតក្លាយទៅជាសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ? សម្រាប់អ្នកកាន់គ្រិស្តសាសនា ចម្លើយ គឺសាមញ្ញបំផុត៖ ដោយសារតែនេះជាសាសនានៃសេចក្តីពិត ជឿទៅលើព្រះពិត ដែលមានតែមួយ។ សម្រាប់អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តខ្លះទៀត គេបានព្យាយាមបកស្រាយតាមបែបប្រវត្តិសាស្រ្ត ដោយគេគិតថា ការរីកសាយភាយនៃគ្រិស្តសាសនា ក៏មិនខុសពីការរីកសាយភាយនៃអរិយធម៌ក្រិកដែរ គឺមានកត្តាចម្បងដូចគ្នា នោះគឺចក្រភពរ៉ូម។ ចក្រភពរ៉ូម ដែលពីដំបូងបានបៀតបៀន ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ពួកអ្នកកាន់គ្រិស្តសាសនា បានក្លាយបន្តិចម្តងៗទៅជាចក្រភពនៃគ្រិស្តសាសនា។ នៅសតវត្សរ៍ទី៤គ.ស អធិរាជនៃចក្រភពរ៉ូម ឈ្មោះ កុងស្តង់តាំង (Constantin) ដែលកាន់អំណាចពីឆ្នាំ៣០៦ ដល់ឆ្នាំ៣៣៧គ.ស បានប្រែខ្លួនជាគ្រិស្តសាសនិកជន ហើយបានកំណត់ឲ្យចក្រភពរ៉ូមយកគ្រិស្តសាសនា ជាសាសនារបស់រដ្ឋ ហើយឥទ្ធិពលនៃគ្រិស្តសាសនាក៏បានរីកសាយភាយ ទៅតាមអំណាចនៃចក្រភពរ៉ូម។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសារចក្រភពរ៉ូមត្រូវបានពុះចែកជាពីរ គឺចក្រភពរ៉ូមខាងលិច មានរាជធានី នៅរ៉ូម និងចក្រភពរ៉ូមខាងកើត មានរាជធានីនៅកង់ស្តង់ទីណូប អាជ្ញាធរគ្រប់គ្រងវិហារគ្រិស្តសាសនានៃចក្រភពរ៉ូមក៏មានការបែងចែកជាពីរដែរ គឺខាងកើត និងខាងលិច។

គ្រិស្តសាសនា៖ កាតូលិក និងអ័រតូដុក្ស៍

នៅពេលដែលចក្រភពរ៉ូមត្រូវដួលរលំ នៅឆ្នាំ៤៧៦ គ្រិស្តសាសនាខាងកើត និងខាងលិច ក៏ត្រូវស្ថិតក្រោមអំណាចនយោបាយដាច់ពីគ្នាស្រឡះ ហើយគ្រិស្តសាសនាទាំងពីរក៏ចាប់ផ្តើមដើរតាមគន្លងផ្លូវផ្សេងគ្នាបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់ឆ្នាំ១០៥៤ ក៏បែកទៅជានិកាយពីរដាច់ពីគ្នាស្រឡះ គឺគ្រិស្តសាសនានៃអតីតចក្រភពរ៉ូមខាងលិច បង្កើតទៅជានិកាយរ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ដែលមានសម្តេចប៉ាប នៅបុរីវ៉ាទីកង់ គឺជាប្រមុខដឹកនាំ ហើយគ្រិស្តសាសនានៃចក្រភពរ៉ូមខាងកើត (ប៊ីហ្សង់តាំង) បង្កើតទៅជានិកាយអ័រតូដុក្ស៍ (Orthodox) ដែលបច្ចុប្បន្នមានវត្តមានច្រើននៅតាមបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត និងនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១៦ គ្រិស្តសាសនានិកាយរ៉ូម៉ាំងកាតូលិកក៏បានបែកទៅជានិកាយថ្មីមួយទៀត ដែលជានិកាយធំទី៣ នៃគ្រិស្តសាសនាបច្ចុប្បន្ន គឺនិកាយប្រូតេស្តង់៕ ធ្វេង|រូបភាពតូច|ព្រះយេស៊ូនឹងការអធិដ្ឋាន ធ្វេង|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញា

និកាយ កាតូលិក (Catholics)[កែប្រែ]

និកាយ ប្រូតេស្តង់ត៍ (Protestantism)[កែប្រែ]

និកាយ លូធ័ររីន (Lutherianism)[កែប្រែ]

និកាយ ណាសារីន[កែប្រែ]

និកាយ ស្មបន្ទាល់ព្រះយេហូវ៉ា (Jehova Witnesses)[កែប្រែ]

និកាយ ម៉័រម៉ឹន (សាសនាចក្រនៃព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទនៃពួកបរិសុទ្ធនៃថ្ងៃចុងក្រើយ) (Mormons)[កែប្រែ]

សាសនាមួយនេះត្រូវបានសាំងឡើងនៅ ថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨៣០។

និកាយ បាប់ទីស្ទ[កែប្រែ]

និកាយ ប្រេសប៊ីធ័ររៀន[កែប្រែ]

និកាយ ស័លវេស្ហឹនអាមី[កែប្រែ]

និកាយ ខ្វេឃ័រ[កែប្រែ]

និកាយ ខ័លវិន[កែប្រែ]

alt=PARIS|កណ្តាល|រូបភាពតូច|NOTRE DAME


៥-សាសនា​ឥស្លាម[កែប្រែ]

ក្រោយការ​ដួលរលំ​នៃ​ចក្រភព​រ៉ូម នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អឺរ៉ុប​កំពុង​ធ្លាក់​ក្នុង​ភាព​អនាធិបតេយ្យ នៅ​ខាង​ត្បូង​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេ​ឯណោះវិញ ពិភពអារ៉ាប់​បាន​ស្គាល់​នូវ​ភាព​រីកចម្រើន ជាមួយ​នឹង​ការ​ចាប់កំណើត​នៃសាសនា​ថ្មីមួយ គឺ​សាសនា​អ៊ីស្លាម ដោយ​មាន​មហាម៉េដ​ជា​ព្យាការី។

មហាម៉េដ​កើតនៅ​អំឡុង​ឆ្នាំ​៥៧០​គ.ស នៅ​ទីក្រុង​ម៉ិកកា (Mecca) ក្នុង​ឧបទ្វីបអារ៉ាប់ (ប្រទេស​អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត​​បច្ចុប្បន្ន)។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ ទីក្រុង​ម៉ិកកា គឺ​ជា​ក្រុង​ជំនួញ​ដ៏​សំខាន់មួយ ដែល​ជា​ចំណុច​កណ្តាល​ភ្ជាប់​ផ្លូវ​ជំនួញ ពី​អឺរ៉ុប រហូតដល់​អាស៊ី។

ដំណើរជីវិត​ពិត​របស់​មហាម៉េដ មាន​ភាព​ស្រពិចស្រពិល​ច្រើន ដែល​គេ​ពិបាក​នឹង​ធ្វើការ​បែងចែក​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​រវាង​អ្វី​ដែល​បាន​កើតឡើង​ពិតប្រាកដ និង​អ្វី​ដែល​ជា​សាច់រឿង ដែល​គេ​និទាន​តៗ​គ្នា។

ជាទូទៅ មហាម៉េដ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​អ្នក​ជំនួញ​ដ៏​ចំណានម្នាក់ ដែល​ធ្វើដំណើរ​ចុះឡើង ចាប់តាំង​ពី​តំបន់​ជុំវិញ​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេ រហូតទៅដល់​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា ដើម្បី​ធ្វើការ​ជួញដូរ។ ក៏ប៉ុន្តែ តាមជំនឿ​របស់​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម នៅ​ឆ្នាំ​៦១០ មហាម៉េដ ដែ​លមាន​វ័យ​​ ៤០ឆ្នាំ បាន​ទទួលនូវ​សេចក្តីបង្រៀន​ពីព្រះ​ជា​ម្ចាស់ នៅ​ក្នុង​ល្អាង​ភ្នំមួយ ក្បែរ​ទីក្រុង​ម៉ិកកា។ មហាម៉េដ បាន​យក​សេចក្តីបង្រៀន​អស់ទាំងនោះ ទៅ​បង្រៀន​បន្ត​ដល់​បណ្តាជន​ផ្សេងទៀត។

មាន​អ្នកខ្លះ​​បាន​ចាប់ផ្តើម​ជឿ​ថា មហាម៉េដ គឺ​ជា​ព្យាការី​របស់​ព្រះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា​ មហាម៉េដ ក៏​មាន​សត្រូវ​ច្រើន​ដែរ ដោយសារ​តែ​មាន​ការ​ប្រឆាំង​ជំទាស់​នឹង​សេចក្តីបង្រៀន​របស់​មហាម៉េដ ដែល​ថា ព្រះពិត​មានតែមួយ ហើយ​ការ​ថ្វាយបង្គំ​រូបសំណាក គឺ​ជា​ការ​ខុសឆ្គង។ ការគោរព​ និង​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​ ដែល​មាន​ច្រើន​បែប ច្រើន​ប្រភេទ តំណាង​ដោយ​រូបសំណាក គឺ​ជា​ជំនឿសាសនា​របស់​អ្នក​ក្រុង​ម៉ិកកា នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ។

ដោយ​មាន​ការ​ប្រឆាំង និង​ការ​ធ្វើ​ទុក្ខ​បុកម្នេញ​ខ្លាំង នៅ​ឆ្នាំ​៦២២ មហាម៉េដ រួមជាមួយ​នឹង​​អ្នក​ស្មោះស្ម័គ្រ​មួយក្រុម​តូច ក៏​បាន​រត់​ភៀសខ្លួន​ចេញ​ពី​ម៉ិកកា ទៅកាន់ក្រុងមួយទៀត ឈ្មោះ​ថា មេឌីណា (Medina) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​ជា ៣២០គីឡូម៉ែត្រ​ខាងជើង​ម៉ិកកា (ក្នុង​ប្រទេស​អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ដែរ)។ នៅទីនោះ មហាម៉េដ​ បាន​ទាក់ទាញ​មនុស្ស​កាន់តែ​ច្រើន​ឲ្យ​ជឿលើ​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា​នោះ ដោយសារ​តែ​ម៉ិកកា និង​មេឌីណា មាន​ជម្លោះ​ប្រដាប់អាវុធ​នឹង​គ្នា មហាម៉េដ ដែល​ជា​ព្យាការី និង​ជា​មេដឹកនាំ​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ក្លាយទៅជា​មេដឹកនាំ​កងទ័ព​ផងដែរ។

៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​បាន​ភៀសខ្លួន​ទៅ​មេឌីណា មហាម៉េដ បានវិលត្រឡប់​មកកាន់​ទីក្រុង​ម៉ិកកា​វិញ ក៏ប៉ុន្តែ មកជាមួយ​នឹង​កងទ័ព​យ៉ាងច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់ ហើយ​បាន​វាយលុកចូល​​កាន់កាប់​ក្រុង​ម៉ិកកា ទីកន្លែង​កំណើត​របស់​លោក ដែល​លោក​ទទួលមរណភាព ២ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទៀត នៅទីក្រុងមេឌីណា (Medina) គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​៦៣២។ ម៉ិកកា និង​មេឌីណា បានបន្ត​​ជា​ទីក្រុង​ដ៏​សក្ការៈ​ បំផុត​របស់​សាសនា​អ៊ីស្លាម​រហូតមកទល់​នឹង​ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។

សេចក្តីបង្រៀន​ឬបន្ទូលរបស់ព្រះអាល់ឡោះជាម្ចាស់ ត្រូវបាន​គេ​កត់ត្រាទុក​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​កូរ៉ាន ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ​នៃ​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ គោលជំនឿ​របស់​សាសនា​អ៊ីស្លាម មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀងគ្នា​ទៅនឹង​ជំនឿ​របស់​សាសនា​យូដា និង​គ្រឹស្តសាសនា​ដែរ គឺ​ជឿ​ថា ព្រះពិត​មានតែមួយ គឺ​ព្រះជាម្ចាស់ ដែល​បង្កើត​អ្វីៗ​ទាំងអស់​នៅ​ក្នុង​ចក្រវាលទាំងមូល។

តាមការពិត អ្នកកាន់សាសនា​អ៊ីស្លាម​ជឿថា ព្រះ​ជាម្ចាស់​ដែល​ពួកគេ​គោរព និង​ព្រះ​​របស់​ពួកជ្វីហ្វ និង​គ្រីស្ទាន គឺ​ជា​តួអង្គព្រះដូចគ្នា​តែមួយ គឺ​អាឡាហ៍ (Allah) ហៅ​តាម​ភាសា​អារ៉ាប់ ឬ​យេហូវ៉ា (Jehovah) ហៅតាម​ភាសាហេព្រើ ហើយ​ដំណើររឿង​នៃ​សាសនា​ទាំង៣នេះ មាន​ដើមកំណើត​ចេញ​ពី​ប្រភព​តែមួយ ចាប់តាំង​ពី​ព្យាការីអ៊ីព្រហ៊ីម និង​មូសា រហូតដល់ព្យាការីអ៊ីសា(​ព្រះយេស៊ូវ)។

តាមជំនឿ​របស់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ប្រជាជន​អារ៉ាប់ និង​ជ្វីហ្វ មាន​បុព្វបុរស​ដើមតែមួយ គឺ​ព្យាការីអ៊ីព្រហ៊ីម (Abraham) ដែល​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម​ហៅថា អ៊ីប្រាហ៊ីម (Ibrahim)។ អាប្រាហាំ ឬ​អ៊ីប្រាហ៊ីម មាន​កូន​ប្រុសពីរនាក់ គឺ​​អ៊ីស្មាអែល (Ismaël) ជា​កូនច្បងជាមួយ​នឹង​ស្រីបម្រើ​ឈ្មោះ​ហាការ (ច្បាប់អនុញ្ញាតឲ្យយកជាប្រពន្ធ) និង​អ៊ីសាក់ (Isaac) ជាកូនទីពីរនៃប្រពន្ធ​។ អ្នកកាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម​ជឿ​ថា ពួក​អារ៉ាប់​គឺ​ជា​កូនចៅ​របស់​អ៊ីស្មាអែល ចំណែក​ឯពួកជ្វីហ្វ គឺ​ជា​កូនចៅ​របស់​អ៊ីសាក់។

ស្ទើរតែ​គ្រប់​ព្យាការី​ទាំងអស់ នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​តូរ៉ា​នៃ​សាសនាយូដា និង​គម្ពីរប៊ីប នៃ​សាសនា​គ្រឹស្ត ក៏​ត្រូវ​បាន​សាសនា​អ៊ីស្លាម​ទទួលស្គាល់​ថា​ជា​ព្យាការី ដែល​ជា​អ្នក​នាំសារ​​របស់​ព្រះ​ដូចគ្នា​ដែរ ដោយ​គ្រាន់តែ​ពួកគេ​យល់ថា សេចក្តីបង្រៀន​របស់​ព្យាការី​ទាំងនោះ​ត្រូវ​បាន​​ពួក​ជ្វីហ្វ និង​ពួក​គ្រីស្ទាន​យក​មកកែប្រែនិង​ផ្សព្វផ្សាយ និង​អនុវត្ត​​ខុស​ពី​ខ្លឹមសារ​ដើម។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ព្រះ​បញ្ជូន​មហាំម៉ាត់ ឲ្យ​មក​ធ្វើ​ជា​ព្យាការី​ចុងក្រោយបង្អស់ ដើម្បី​​​នាំបន្ទូល​ពិត​របស់​ព្រះ និង​កែតម្រូវ​សេចក្តីបង្រៀន​មុនៗ​។

នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​នៃ​សាសនា​អ៊ីស្លាម គេឃើញ​ថា មហាំម៉ាត់​គឺជាព្យាការីចុងក្រោយបង្អស់ដែលនាំ​សាសនា​អ៊ីស្លាម​មក ហើយក៏​បាន​បង្រួបបង្រួម​ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ​អារ៉ាប់ ហើយ​បង្កើត​ទៅជា​រដ្ឋ​មួយ​​ផងដែរ។ មហាំម៉ាត់ មាន​តួនាទី គឺ​ជា​មេដឹកនាំ​សាសនា​ផង ជា​មេដឹកនាំ​នយោបាយ​ផង និង​ជា​មេដឹកនាំ​កងទ័ព​ផង។ នៅ​ពេល​មហាំម៉ាត់​ទទួលមរណភាព នៅ​ឆ្នាំ​៦៣២ បញ្ហា​មួយ​ក៏​បាន​ផ្ទុះឡើង គឺ​​បញ្ហា​អ្នក​ស្នងតំណែង​ ជា​មេដឹកនាំ​រដ្ឋ​អ៊ីស្លាម ដែល​មហាំម៉ាត់​បាន​បង្កើត និង​បន្សល់ទុក។

នៅពេលនោះ សហគមន៍​អ៊ីស្លាម​ភាគច្រើន​​យល់ថា កាលនៅរស់ មហាំម៉ាត់បាន​ជ្រើសរើស​​ អាប៊ូ បាគ័រ (Abu Bakr) ដែល​ជា​មនុស្ស​ជំនិត​ឲ្យ​​​ស្នងតំណែង​​ជា​មេដឹកនាំ​ការសឡាត(ថ្វាយបង្គុំ) នៅគ្រាចុងក្រោយរបស់ព្យាការីមហាំម៉ាត់​ ។ ក៏ប៉ុន្តែ មាន​សហគមន៍​អ៊ីស្លាម​មួយ​ផ្នែក​តូច​ជំទាស់ ដោយ​ពួកគេ​យល់ថា អ្នក​ដែល​​មហាំម៉ាត់​ជ្រើសរើស​ឲ្យ​​​ស្នងតំណែង​មហាំម៉ាត់ គឺ អាលី (Ali) ដែល​ជា​មនុស្ស​ជំនិតផង ជា​កូនប្រសារផង និង​ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​ផង​របស់​មហាំម៉ាត់។

នៅទីបំផុត គឺ​អាប៊ូ បាគ័រ ដែល​ត្រូវ​បានតែងតាំង​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​អ្នក​ស្នងតំណែង​មហាំម៉ាត់។ ក៏ប៉ុន្តែ ការប្រេះឆា​គ្នា​ក៏​បាន​កើតឡើង​រវាង​សហគមន៍​អ៊ីស្លាម​ទាំងពីរ។ ភាពប្រេះឆា ដែល​បាន​រាលដាល​ រហូត​​ធ្វើ​ឲ្យ​សាសនាអ៊ីស្លាម​ត្រូវ​ពុះចែក​ជា​ពីរក្រុម​ផ្សេងគ្នា រហូតមកទល់នឹង​ពេលបច្ចុប្បន្ន គឺ​​និកាយ​ស៊ុននីត និង​និកាយ​ស្ហ៊ីអ៊ីត។ អ្នកកាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម​និកាយស៊ុននីត ដែល​មាន​ភាគច្រើន ជឿ​ថា អាប៊ូ បាគ័រ ជា​អ្នកដែល​មហាំម៉ាត់បាន​ជ្រើសរើស​ឲ្យ​ឡើង​មក​ស្នងតំណែង​ជាមេដឹកនាំ​រដ្ឋ​អ៊ីស្លាម។ ចំណែក​អ្នក​កាន់​សាសនាអ៊ីស្លាម​និកាយ​ស្ហ៊ីអ៊ីត ជឿ​ថា ​អ្នកដែល​មហាម៉េដ​បាន​ជ្រើសរើស​ឲ្យ​ឡើង​មក​ស្នងតំណែង​ជាមេដឹកនាំ​រដ្ឋ​អ៊ីស្លាម គឺ​អាលី។ អ្នក​កាន់​និកាយ​ទាំងពីរ​នេះ នៅតែ​មើលមុខគ្នា​មិនចំ រហូតមកទល់នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ៕

លទ្ធិ​មហាម៉ាត់[កែប្រែ]

ក្នុង​គម្ពីរ​នេះ មាន​សេចក្ដីពន្យល់ថា ព្រះ​មានតែ​មួយ​គឺ​អល់ឡោះ មហាម៉ាត់​គ្រាន់តែ​ជា​ទេវទូត របស់​អល់ឡោះ ព្រលឹង (វិញ្ញាណ) មិន​ចេះ​ស្លាប់ ជាតិ​មុខ​ត្រូវ​ទទួល​យក​ផល​នៃ​សេចក្ដី​ល្អ និង​ទោស​នៃ​សេចក្ដី​អាក្រក់​ពុំខាន​។

គោល​ដែល​សំខាន់​បំផុត​ក្នុង​សាសនា​នេះ​មាន​ ៣ ​យ៉ាង​គឺ​៖ ការ​សូត្រ​មន្ត ការ​អត់​អាហារ និង​ការ​ឱ្យ​ទាន​។ ឥស្លាមិកជន​យល់​ថា​ការ​សូត្រ​មន្ត ជា​កិច្ច​ឱ្យ​មាន​ដំណើរ​ទៅ​រក​ព្រះជាម្ចាស់​បាន​ពាក់កណ្ដាល​ផ្លូវ ការ​អត់​អាហារ ឈ្មោះ​ថា​ធ្វើ​ដំណើរ​ឱ្យ​បាន​ដល់​ទៅ​មាត់​ទ្វារ​វាំង​សួរគ៍ ការ​ចែក​ទាន ឈ្មោះ​ថា​បាន​ញ៉ាំង​ខ្លួន​ឱ្យ​ចូល​ទៅ​ដល់​ក្នុង​វាំង​សួរគ៍​។

គម្ពីរ​គួរ​អាន[កែប្រែ]

គម្ពីរ​ កូអាន (The Koran) ឬ​គួរអាន (The Qur'an) គឺ​​ជា​សៀវភៅ​បរិសុទ្ធ​របស់​​ឥស្លាមបរិស័ទ (មូស្លីម) ។ គោលទ្រឹស្តី​និង សាច់រឿង​មួយ​ភាគ​ធំ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​​ កូរ៉ាន ដូច​គ្នា​​នឹង​គោល​ទ្រឹស្តី និង សាច់រឿង​នៅ​ក្នុង​​គម្ពីរ​បរិសុទ្ធ (​គម្ពីរ​ប៊ីប, Bible)​ របស់​​ សាសនាគ្រិស្ដ ឬ​គម្ពីរ​តូរ៉ា (Torah) របស់​សាសនា​យូដា (Judaism) ដែរ ។ សាសនា​ទាំង ៣ នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា "សាសនា​អាប្រាហាំ" (Abrahamic religions) ព្រោះ​ពួក​បរិស័ទ​នៃ​សាសានា​ទាំង ៣ នេះ​ជឿ​ថា ពួក​គេ​គឺ​ជា​កូន​ចៅ​របស់​លោក​អាប្រាហាំ (Abraham) ឬ​អ៊ីប្រាហ៊ីម (Ibrahim) ។ ចំណុច​ខុស​គ្នា​សំខាន់ៗ​​រវាង​គម្ពីរ​​កូរ៉ាន​របស់​មូស្លីម និង គម្ពីរ​បរិសុទ្ធ​របស់​គ្រិស្តបរិស័ទ​មាន​ដូច​ជា គម្ពីរ​កូរ៉ាន បញ្ជាក់​ថា​ លោក​ អ៊ីសា (Isa) ឬ​លោក​ យេស៊ូ (Jesus) គ្រាន់​តែ​ជា​ព្យាការី​ (អ្នក​នាំសារ, messenger) របស់​ព្រះ​អល់ឡោះ (Allah) ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​​មិន​មែន​ជា​ព្រះ​អង្គ​សង្គ្រោះ ឬ​ព្រះ​ពិត​ទេ ។ មូស្លីម​ជឿ​ថា​ គ្មាន​ព្រះ​ដទៃ​ទាល់​តែ​សោះ គឺ​មាន​តែ​ព្រះ​អល់ឡោះ​​មួយ​​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ចំណែក​ឯ​គ្រិស្តបរិស័ទ​វិញ ពួក​គេ​ជឿ​យ៉ាង​មុតមាំ​ថា ព្រះ​យេស៊ូ​គឺ​ជា​ព្រះ​អង្គ​សង្គ្រោះ (Messiah) ឬ​ជា​បុត្រា​តែ​មួយ​គត់​របស់​ព្រះ ឬ​ជា​ព្រះ​ពិត ។

ដំណាក់​កាល​ដំបូង​នៃ​ការ​បង្កើត​គម្ពីរ​កូរ៉ាន​គឺ​លោក​ម៉ូហាំម៉ាត់​​សូត្រ​បញ្ញត្តិ​របស់​ព្រះ​អល់ឡោះ​ទៅ​កាន់​មនុស្ស​ដើរ​តាម​លោក​ឲ្យ​កត់ត្រា​ទុក និង ទន្ទេញ​ឲ្យ​ចាំ​មាត់​គ្រប់​គ្នា ។ ហេតុនេះ​ហើយ​ទើប​សៀវភៅ​របស់​សាសនា​ឥស្លាម​មាន​ឈ្មោះ​ថា កូរ៉ាន ដែល​ប្រែថា ការ​សូត្រ (Recitation) ។

និមិត្តសញ្ញា[កែប្រែ]

ធ្វេង|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញា








ភាពរុងរឿង​នៃ​ចក្រភព​អារ៉ាប់ ពី​សតវត្សរ៍​ទី៧ ​ដល់​សតវត្សរ៍​ទី១៣ [កែប្រែ]

នៅសតវត្សរ៍​ទី៧ សាសនា​ថ្មីមួយ បាន​ចាប់កំណើតឡើង នៅ​ក្នុង​ឧបទ្វីប​អារ៉ាប់ (ក្នុង​ប្រទេស​អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត​បច្ចុប្បន្ន) គឺ​សាសនា​អ៊ីស្លាម ដោយមាន​មហាម៉ាត់​ជា​ព្យាការី។ សម្រាប់​អ្នក​មិន​កាន់សាសនា​អ៊ីស្លាម មហាម៉ាត់ គឺ​ជា​អ្នក​បង្កើត​សាសនា​អ៊ីស្លាម​ ក៏ប៉ុន្តែ អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាមវិញ​យល់ថា អ៊ីស្លាម​មាន​តាំង​ពីយូរណាស់មកហើយ ចំណែក​មហាម៉ាត់ គ្រាន់តែ​ជា​ព្យាការីចុងក្រោយ ដើម្បី​នាំសារ​របស់​ព្រះ​មក​ផ្សព្វផ្សាយ​ដល់​មនុស្ស​តែប៉ុណ្ណោះ។

ក៏ប៉ុន្តែ បើទោះជា​យ៉ាងណា​ក៏ដោយ ការលេចមុខ​របស់​មហាម៉ាត់ និង​សាសនា​អ៊ីស្លាម នៅ​ឧបទ្វីបអារ៉ាប់ គឺ​ជា​របត់ដ៏សំខាន់​មួយ នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​របស់​ពិភព​អារ៉ាប់។

នៅមុន​មហាម៉ាត់ បណ្តាជន​អារ៉ាប់​នៅមិនទាន់​បង្កើត​ជា​រចនាសម្ព័ន្ធ​រដ្ឋ​ត្រឹមត្រូវ​នៅឡើយទេ ដោយពួកគេ​រស់នៅ​ជា​លក្ខណៈ​កុលសម្ព័ន្ធ​​ផ្សេងៗ​ដាច់ពី​គ្នា ហើយ​កុលសម្ព័ន្ធនីមួយៗ គោរព​បូជា​​ព្រះ​រៀងៗ​ខ្លួន​ផ្សេង​ពីគ្នា គឺ​ ព្រះ​ដែល​តំណាង​ដោយ​រូបសំណាក។

មហាម៉ាត់​បាន​នាំនូវ​សេចក្តីបង្រៀន​ថ្មីមួយ​ដល់​កុលសម្ព័ន្ធ​អារ៉ាប់ គឺថា ​ការ​ថ្វាយបង្គំរូបព្រះ​ជា​ការ​ខុសឆ្គង ពីព្រោះ​ថា ព្រះពិត​មិនត្រូវ​ការ​រូប​សំណាក​ជា​តំណាង ហើយ​ព្រះពិត​មាន​តែ​មួយអង្គគត់ ដែល​ជា​ព្រះ​របស់​មនុស្ស​គ្រប់គ្នា។ សេចក្តីបង្រៀន​នេះ គឺ​ជា​មូលដ្ឋាន​ដ៏សំខាន់មួយ ដែល​ឈាន​ទៅ​បង្រួបបង្រួម​ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ​អារ៉ាប់ ឲ្យ​ទៅ​ជា​សហគមន៍​តែមួយវិញ គឺ​សហគមន៍​អ៊ីស្លាម។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត មហាម៉ាត់​បាន​​រៀបចំ​​ឲ្យ​សហគមន៍​អ៊ីស្លាម​នេះ​មាន​រចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំ​ត្រឹមត្រូវ ក្នុង​លក្ខណៈ​​​ជា​រដ្ឋ​មួយ។

គិតត្រឹមឆ្នាំ ៦៣២ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​មហាម៉ាត់ អារ៉ាប់​បាន​ពង្រីក​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន​ រហូត​បាន​កាន់កាប់​ឧបទ្វីប​អារ៉ាប់​ទាំងមូល ពោលគឺ ទឹកដី​នៃ​ប្រទេស​អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត កូវ៉ែត បារ៉ែន អារ៉ាប់រួម អូម៉ង់ និង​យេមែន នៃ​សម័យកាល​បច្ចុប្បន្ន។

នៅក្រោយ​មរណភាព​របស់​មហាម៉ាត់ នៅ​ឆ្នាំ​៦៣២ ថ្វីដ្បិត​តែ​សហគមន៍​អ៊ីស្លាម​មាន​ការខ្វែងគំនិត​គ្នា​ ពីរឿង​អ្នក​ស្នងតំណែង​មហាម៉ាត់ ក៏ប៉ុន្តែ អារ៉ាប់​នៅតែ​មាន​កម្លាំង​ខ្លាំង ហើយ​បន្ត​ពង្រីក​ទឹកដី​របស់​ខ្លួនតទៅទៀត រហូត​ទៅដល់​ព្រំដែន​នៃ​ចក្រភព​ប៊ីហ្សង់តាំង (ចក្រភពរ៉ូម​ខាង​កើត)។

សង្រ្គាម​រវាង​អារ៉ាប់ និង​ចក្រភព​ប៊ីហ្សង់តាំង​ក៏​បាន​ផ្ទុះឡើង នៅ​ឆ្នាំ​៦៣៤។ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​នេះ ចក្រភព​អារ៉ាប់​បានវាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ខេត្តម្តងមួយៗ​របស់​ចក្រភព​ប៊ីហ្សង់តាំង គឺ​ ស៊ីរី (៦៣៧) អេហ្ស៊ីប និង​អារមេនី (៦៣៩) និង​តំបន់​អាហ្វ្រិក​ខាងជើង (៧០៩)។ នៅ​ឆ្នាំ​៧១២ កងទ័ព​អារ៉ាប់​បាន​ឆ្លង​ច្រកសមុទ្រ​ហ្ស៊ីប្រាល់តារ (Gibraltar) ហើយ​វាយលុក​ចូល​ទៅដល់​អេស្ប៉ាញ។ ក្រោយ​ពី​វាយយក​អេស្ប៉ាញ កងទ័ព​អារ៉ាប់​ក៏​បាន​ឆ្លង​ជួរភ្នំ​ពីរ៉េណេ (Pyrénées) ចូល​ទៅដល់​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​ហ្គោល (បារាំង​បច្ចុប្បន្ន)។

នៅប៉ែកខាងកើត​ឯណោះវិញ កងទ័ព​អារ៉ាប់​បាន​វាយ​កាន់កាប់​អាណាចក្រ​ពែរស៍​បាន​យ៉ាង​ស្រួល។ ប្រជាជន​ពែរស៍​បាន​ទទួល​យក​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏ប៉ុន្តែ ប្រកាន់​យក​និកាយ​ស្ហ៊ីអ៊ីត។ ប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់ ដែល​ជា​តំណងវង្ស​នេះ​អាណាចក្រ​ពែរស៍​សម័យបុរាណ នៅតែ​បន្ត​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម​ និកាយ​ស្ហ៊ីអ៊ីត រហូតមកទល់​នឹង​ពេល​សព្វថ្ងៃ​នេះ។

ការ​វាតទី​ពង្រីក​ទឹកដី​របស់​ចក្រភព​អារ៉ាប់​ត្រូវបាន​ធ្វើឡើង ក្នុងល្បឿន​យ៉ាងលឿន​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់ ប៉ុន្តែ ក៏​កងទ័ព​អារ៉ាប់​មិនចេះតែ​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​គ្រប់ពេលនោះដែរ។ កងទ័ព​អារ៉ាប់​ត្រូវ​ទទួលបរាជ័យ នៅ​កុងស្តង់ទីណូប នៅ​ឆ្នាំ​៧១៧ ដោយ​មិន​អាច​វាយកាន់កាប់​រាជធានី​នៃ​ចក្រភព​ប៊ីហ្សង់តាំង​បាន។ នៅអឺរ៉ុប​វិញ កងទ័ព​អារ៉ាប់​ត្រូវ​កងទ័ព​របស់​ពួក​​ហ្វ្រង់ ដឹកនាំ​ដោយ​ស្ហាល ម៉ារទែល (Charles Martel) ​វាយបំបាក់ នៅ​ម្តុំ​ព័រជេរ (Poitiers) នៅ​ឆ្នាំ​៧៣២។ ពួក​ហ្វ្រង់ គឺ​ជា​​ប្រជាជន​ចេញ​ពី​អម្បូរ​ហ្ស៊ែរម៉ានិក ហើយ​គ្រប់គ្រង​ដែនដី​ហ្គោល (ប្រទេស​បារាំង​បច្ចុប្បន្ន)។

រូបគំនូរ​សតវត្សរ៍​ទី១៩ ដាក់តាំង​នៅ​វាំង​ Versailles ប្រទេស​បារាំង បង្ហាញ​អំពី​សមរភូមិ​រវាង​ពួក​ហ្វ្រង់ និង​កងទ័ព​អារ៉ាប់ នៅ​ព័រជេរ ឆ្នាំ​៧៣២

ជោគជ័យ​របស់​ពួកហ្វ្រង់ នៅ​ព័រជេរ គឺ​ជា​រនាំង​ដ៏​ធំមួយ ដែល​រារាំង​មិន​ឲ្យ​កងទ័ព​អារ៉ាប់​ឈ្លានពាន​ចូលកាន់តែ​ជ្រៅ ក្នុង​តំបន់​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ ទោះជាយ៉ាងណា គិតមក​ត្រឹមពាក់កណ្តាល​សតវត្សរ៍​ទី៨ ពោលគឺ ប្រើ​រយៈពេលតែ​មួយសតវត្សរ៍​ប៉ុណ្ណោះ ចក្រភពអារ៉ាប់​បាន​ពង្រីក​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន​រហូត​ទៅដល់​អាហ្វហ្កានីស្ថាន នៅ​ទិស​ខាងកើត និង​អេស្ប៉ាញ នៅ​ទិស​ខាងលិច។ ដែនដី​ទាំងអស់​នៅឆ្នេរ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេ ព្រមទាំង​តំបន់​មជ្ឈិមបូព៌ា​ទាំងមូល ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ចក្រភព​អារ៉ាប់។

ក្នុងរយៈពេល​ប្រមាណ​ជា ៦សតវត្សរ៍ ចក្រភព​អារ៉ាប់​បាន​ស្គាល់​នូវ​ភាព​រុងរឿង​បំផុត ដោយ​ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ អារ៉ាប់​​បាន​ពង្រីក​ផ្លូវ​ជំនួញ​របស់​ខ្លួន ទាំង​តាម​ផ្លូវគោក និង​ផ្លូវ​ទឹក ចាប់តាំង​ពី​តំបន់​អឺរ៉ុប រហូត​ដល់​អាស៊ី។ ខាង​ផ្នែក​ចំណេះ​ដឹង និង​ការ​ច្នៃប្រឌិត អ្នក​ប្រាជ្ញ​អារ៉ាប់​ក៏​មាន​ច្រើន​ដែរ រាប់ចាប់តាំង​ពី​ខាង​គណិតវិទ្យា រូបវិទ្យា និង​តារាវិទ្យា។

ចក្រភព​អារ៉ាប់​បាន​ចាប់ផ្តើម​ធ្លាក់ចុះ នៅ​សតវត្សរ៍ទី១៣ ដោយសារ​តែ​មាន​សង្រ្គាម​សាសនា​ជាមួយ​នឹង​កាតូលិក នៅ​ចន្លោះ​សតវត្សរ៍​ទី១១ និង​ទី១២​ផង និង​ជាពិសេស ដោយសារ​តែ​មាន​ការឈ្លានពាន ពី​សំណាក់​​ពួកម៉ុងហ្គោល របស់​ហ្សិនហ្គីស ខាន់ (Genghis Khan) នៅ​សតវត្សរ៍​ទី១៣។ កងទ័ព​ម៉ុងហ្គោល​បាន​វាយលុក​ចូលឈ្លាន​ពាន​ចក្រភព​អារ៉ាប់ ហើយ​បាន​វាយកម្ទេច​ទីក្រុង​បាកដាដ នៅ​ឆ្នាំ​១២៥៨។ បើទោះបីជា​ចក្រភព​អារ៉ាប់ មិនទាន់​ដួលរលំ​ ក៏ប៉ុន្តែ ការវាយកម្ទេច​ក្រុងបាកដាដ ដោយ​កងទ័ព​ម៉ុងហ្គោល​​នៅ​ឆ្នាំ​១២៥៨នោះ​​ ​ត្រូវបាន​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ទូទៅ​ចាត់ទុក​ថា ជា​ចំណុច​បញ្ចប់​នៃ​ភាពរុងរឿង​របស់​ចក្រភព​អារ៉ាប់។

បើ​យើងពិនិត្យ​មើលទៅលើ​ស្ថានភាព​ភូមិសាស្រ្ត នយោបាយ ភាសា និង​សាសនា នៅ​ជុំវិញ​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេ នាសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន​នេះ យើងឃើញ​ថា ​ស្លាកស្នាម​នៃ​ការបែងចែក​ រវាង​អរិយធម៌​ចក្រភព​រ៉ូម ប៊ីហ្សង់តាំង និង​​អារ៉ាប់ នៅតែ​បន្ត​បន្សល់​ទុក​រហូតមកទល់​នឹង​សព្វថ្ងៃ​នេះ។

នៅ​ប៉ែក​ខាង​ជើង​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេ អឺរ៉ុប​ខាង​លិច​ស្ថិត​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​នៃ​អរិយធម៌​​ នៃ​ចក្រភព​រ៉ូម ដោយ​និយាយ​ភាសា​ឡាតាំង និង​កាន់សាសនា​គ្រឹស្ត​និកាយ​កាតូលិក។ អឺរ៉ុប​ខាងកើត រហូត​ដល់​ព្រំប្រទល់​នៃ​តំបន់​ដើមបូព៌ា ស្ថិត​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​នៃ ចក្រភព​ប៊ីហ្សង់តាំង ដែល​កាន់គ្រឹស្តសាសនា​និកាយ​អរតូដុក្ស៍ (Orthodox)។ ចំណែក​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេវិញ ចាប់តាំង​ពី​តំបន់​អាហ្វ្រិក​ខាង​ជើង កាត់តាម​មជ្ឈិមបូព៌ា​រហូតដល់​អាហ្វហ្កានីស្ថាន និង​ប៉ាគីស្ថាន គឺ​ជា​ប្រទេស​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ចេញពី​ឥទ្ធិពល​របស់​ចក្រភព​អារ៉ាប់៕ រូបភាពតូច|ព្រះវិហារឥស្លាម






ជំនឿ​លើ​ពហុទេវ[កែប្រែ]

សាសនា​នៅ​ទ្វីប​អាស៊ី[កែប្រែ]

សាសនា​នៅ​បូព៌ា​ប្រទេស[កែប្រែ]

សាសនា​នៅ​តំបន់​មជ្ឈឹម​បូព៌ា[កែប្រែ]

សាសនា​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍[កែប្រែ]

និកាយសាសនាឥស្លាម

និកាយ​Chiite តំណាង​ឱ្យ​តែ​ប្រមាណ​មិន​ដល់​​១​លាន​នាក់​ទេ នៅ​ឥណ្ឌូនេស៊ី ពោល​គឺ​ជា​បរិមាណ​ដ៏​តិច​តួច​បំផុត​សម្រាប់​ប្រទេស​មួយ​ដែល​មាន​ប្រជាជន​១២០​លាន​នាក់​កាន់ សាសនា​អ៊ីស្លាម​​និកាយ​ស៊ុយនីត(Sunnite)។ ប៉ុន្តែ​តាំង​ពី​ចុង​ឆ្នាំ​២០១១​មក និកាយ​ស៊ីអ៊ីត​ (Chiite) រង​ការ​​វាយ​ប្រហារ​ ដុត​បំផ្លាញ​ផ្ទះ​សម្បែង​ វិហារ​ អ្នក​ដឹកនាំសាសនា​ក្នុង​តំបន់​ត្រូវ​ចាប់ខ្លួន និង​កាត់​ទោស​ឱ្យ​ជាប់​ពន្ធនាគារ​ពីរ​ឆ្នាំទៀត។

ក្រៅ​ពី​អំពើ​ហិង្សា នៅ​តាម​ភូមិស្រុក នៅ​មានចលនា​អ៊ីស្លាម​និកាយ​ស៊ុយនីត​អភិរក្ស​​និយម​ជ្រុល​ ដែល​ចង់​កម្ចាត់​និកាយ​​ Chiite ឱ្យ​អស់​ពី​សង្គម​សាសនា​នៅ​ឥណ្ឌូនេស៊ី ទោះ​បី​ជា​​និកាយ​នេះ​ធ្លាប់​ជា​មាន​វប្បធម៌​សន្តោសប្រណី​ក៏​ដោយ។

រហូត​មក​ទល់​នឹង​ម៉ោង​នេះ រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ ស្ទើរ​តែ​គ្មាន​បញ្ចេញ​​សកម្មភាព​អ្វី​សោះ​ ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​​វិបត្តិ​តានតឹង​សាសនារវាង​អ្នក​កាន់​និកាយ​ខុស​គ្នា​នេះ។ បើ​តាម​អ្នក​វិភាគ​ រដ្ឋាភិបាល​មិន​ចង់​បង្ហាញ​រូបភាព​ដែល​គេ​អាច​វាយ​តម្លៃ​ថា​ ជា​ការ​ប្រឆាំង​នឹងអ៊ីស្លាម​ និង​ដែល​នាំឱ្យ​ខាត​បង់​ប្រយោជន៍​ពេល​បោះឆ្នោត។

ប៉ុន្តែ​សាក្សី និង​ភស្តុតាង​ នៃ​ការ​ជេរ​ប្រមាថ បៀតបៀន​ បំផ្លិចបំផ្លាញ មាន​កាន់​តែ​ច្រើនឡើងៗ​ នា​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ចុងក្រោយ​នេះ ប្រឆាំង​នឹង​សហគមន៍​សាសនាភាគ​តិច​ តួយ៉ាង ​អ៊ីស្លាម​និកាយ​Chiite អ្នក​កាន់​គ្រិស្តសាសនា​ និងសាសនា​តូចៗ​ផ្សេងទៀត៕

សាសនា​នៅ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក[កែប្រែ]

សាសនា​នៅ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក[កែប្រែ]

សាសនា​នៅ​ទ្វីប​អូសេអានី[កែប្រែ]

សាសនា​នៅ​ទ្វី​អឺរ៉ុប[កែប្រែ]

សាសនា​jchនៅ​ទ្វីប​អាមេរិក[កែប្រែ]

ទស្សនៈ​មិន​ជឿ​ថា​មាន​អាទិទេព[កែប្រែ]

ឯកសារយោងសាសនា[កែប្រែ]