អាស៊ីហ្គេម
ដោយសព្វវចនាធិប្បាយសេរីវិគីភីឌា
អាស៊ីហ្គេម (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Asian Games) ជាព្រឹត្តិការណ៍ពហុកីឡា ដែលធ្វើឡើងរៀងរាល់៤ឆ្នាំម្ដងក្នុងចំនោមកីឡាករនៅអាស៊ី។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះរៀបចំដោយក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី (OCA)និង ក្រោមការត្រួតពិនិត្យពី គណកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ (IOC)។ ជាទូទៅមានតែរដ្ឋដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ទេដែលចូលរួម លើកលែងករណីរបស់ប្រទេសគ្មានអធិបតេយ្យភាពមួយចំនួន ដូចជាតៃវ៉ាន់ ដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតិអោយចូលរួមប្រកួតក្នុងនាមចិនតៃប៉ិ ដោយសារស្ថានភាពនយោបាយរបស់តៃវ៉ាន់។
មាតិកា |
[កែប្រែ] ប្រវត្តិ
[កែប្រែ] ការប្រកួតកីឡាជើងឯកចុងបូព៌ា (Far Eastern Championship Games)
អាស៊ីហ្គេមមានឫសគល់ពីការប្រកួតពហុកីឡានៅអាស៊ីតូចមួយ ដែលមានឈ្មោះថា ការប្រកួតកីឡាជើងឯកចុងបូព៌ា។ វាជាការប្រកួតដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងការរឹតចំនងសាមគ្គីភាពនិងសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេស៣គឺ៖ ចក្រភពជប៉ុន កំរងកោះហ្វីលីពីន និង ចិន។ ការប្រកួតលើកទី១ធ្វើឡើងនៅទីក្រុងម៉ានីល នៅឆ្នាំ១៩១៣។ ប្រទេសនៅអាស៊ីដទៃទៀតបានចូលរូមជាបណ្ដើរៗនាពេលបន្ទាប់។ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានផ្អាកនៅឆ្នាំ១៩៣៨ ពេលដែលជប៉ុនឈ្លានពានចិន ដែលជាបុព្វហេតុនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២នៅប៉ាស៊ីហ្វិក។
[កែប្រែ] ការបង្កើតអាស៊ីហ្គេម
បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសនៅអាស៊ីមួយចំនួនបានទទួលឯករាជ្យ។ ប្រទេសដែលទើបបានឯករាជ្យថ្មីៗទាំងនេះ ចង់អោយមានការប្រកួតប្រជែងថ្មី១ ដែលនៅក្នុងនោះ កិត្យានុភាពរបស់ប្រទេសនៅអាស៊ីមិនមែនបង្ហាញឡើងតាមអំពើហឹង្សាទេ តែគួរតែត្រូវបានពង្រឹងដោយការយោគយល់គ្នាទៅវិញទៅមក។ នៅខែសីហា ១៩៤៨ ក្នុងឱកាសការប្រកូតកីឡាអូឡាំពិកលើកទៅ១៤នៅឡិនដិន តំនាងរបស់ IOC ជនជាតិឥណ្ឌា លោក ហ្គុរុ ឌុត សុងឌី វានស្នើដល់អ្នកដឹកនាំក្រុមកីឡាករពីអាស៊ីទាំងអស់អោយធ្វើការពិភាក្សាគ្នាក្នុងការរៀបចំអាស៊ីហ្គេម។ ពួកគេបានព្រមព្រៀងគ្នាបង្កើតសហព័ន្ឋអត្តពលិកអាស៊ីមួយ។ គណកម្មាធិការមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីចងក្រងច្បាប់សំរាប់សហព័ន្ឋ។ នៅខែកុម្ភៈ ១៩៤៩ សហព័ន្ឋអាស៊ីហ្គេមត្រូវបានបង្កើតជាផ្លូវការ។ សហព័ន្ឋបានសំរេចធ្វើការប្រកួតអាស៊ីហ្គេមលើកទី១នៅឆ្នាំ ១៩៥១ នៅទីក្រុងញូដេលីប្រទេសឥណ្ឌា។
[កែប្រែ] ការទទួលស្គាល់របស់សហព័ន្ឋ
នៅឆ្នាំ១៩៦២ សហព័ន្ឋមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការរាប់បញ្ចូលសាធារណរដ្ឋចិន និង អ៊ីស្រាអែល។ ឥណ្ឌូនេស៊ីដែលជាម្ចាស់ផ្ទះនាពេលនោះ បានបដិសេដការចូលរួមរបស់អ៊ីស្រាអែល និង សាធារណរដ្ឋចិន (ដោយសារវត្តមានសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន)។ នៅឆ្នាំ១៩៧០ កូរ៉េខាងត្បូងបានលុបចោលគំរោងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ដោយសារមានគំរាមគំហែងសន្ដិសុខពីកូរ៉េខាងជើង ជាហេតុបង្ខំអោយថៃដែលជាម្ចាស់ផ្ទះមុន ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះម្ដងទៀតក្រោមមូលនិធិកូរ៉េខាងត្បូង។ នៅឆ្នាំ១៩៧៣ សហព័ន្ឋមានភាពចំរូងចំរាស់ម្ដងទៀត ដោយសារអាមេរិកនិងប្រទេសដទៃទៀតទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការការប្រឆាំងរបស់សាធារណរដ្ឋចិននិងប្រជាជាតិអារ៉ាប់ចំពោះអ៊ីស្រាអែល។ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ ប៉ាគីស្ថានបានលុបចោលគំរោងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ដោយសារជំលោះជាមួយបង់ក្លាដែស្ស និង ឥណ្ឌា ។ ថៃបានស្ម័គ្រចិត្តជួយដោយទទួលរៀបចំអាស៊ីហ្គេមនៅបាងកក។
គណកម្មាធិការអូឡាំពិកជាតិនៅអាស៊ីទាំងអស់សំរេចចិត្តសើរើធម្មនុញ្ញសហព័ន្ឋអាស៊ីហ្គេមឡើងវិញ។ សមាគមថ្មីមួយឈ្មោះ ក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី (OCA) បានចាប់បដិសន្ឋិ នៅខែវិច្ឆិកា ១៩៨១ ហើយឥណ្ឌាត្រូវបានអនុញ្ញាតិអោយធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះអាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៨២ ស្របតាមកាលវិភាគរបស់សហព័ន្ឋចាស់ដដែល។ តៃវ៉ាន់(សាធារណរដ្ឋចិន)ត្រូវបានអនុញ្ញាតិអោយចូលរួមឡើងវិញ ប៉ុន្តែ OCA សំរេចធ្វើតាមស្តង់ដារ IOC ដោយអោយប្រើឈ្មោះជា ចិនតៃប៉ិ។ OCA ក៏សំរេចដកអ៊ីស្រាអែលចេញជានិរន្តន៍ និងបានស្នើសុំអោយប្រទេសនេះ ចួលរួមប្រកួតកីឡានៅទ្វីបអឺរ៉ុបវិញ។
[កែប្រែ] ការពង្រីក
នៅអាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៩៤ OCA បានអនុញ្ញាតិអោយប្រទេសក្រោមអតីតសហភាពសូវៀតទាំង៥ (កាហ្សាក់ស្ថាន គាហ្គីស្ថាន អ៊ូបេគីស្ថាន តូរមិនីស្ថាន និង តាជីគីស្ថាន) ចូលរួម ទោះជាមានការជំទាស់ពីបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនក៏ដោយ។ នៅឆ្នាំ២០០៦ អូស្ត្រាលីត្រូវបានបដិសេដមិនអោយចូលជាសមាជិក ដោយការណ៍នេះវាអយុត្តិធម៌ចំពោះប្រទេសតូចៗដទៃទៀតនៅអូសេអានី។
[កែប្រែ] បញ្ជីរាយព្រឹត្តិការណ៍អាស៊ីហ្គេម
| ឆ្នាំ | លើកទី | ក្រុងម្ចាស់ផ្ទះ | ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ |
|---|---|---|---|
| ១៩៥១ |
|
ញូដេលី |  ឥណ្ឌា |
| ១៩៥៤ |
|
ម៉ានីល |  ហ្វីលីពីន |
| ១៩៥៨ |
|
តូក្យូ |  ជប៉ុន |
| ១៩៦២ |
|
ចាការតា |  ឥណ្ឌូនេស៊ី |
| ១៩៦៦ |
|
បាងកក |  ថៃ |
| ១៩៧០ |
|
បាងកក | ថៃ |
| ១៩៧៤ |
|
តេអេរ៉ង់ |  អ៊ីរ៉ង់ |
| ១៩៧៨ |
|
បាងកក | ថៃ |
| ១៩៨២ |
|
ញូដេលី | ឥណ្ឌា |
| ១៩៨៦ |
|
សេអ៊ូល |  កូរ៉េខាងត្បូង |
| ១៩៩០ |
|
ប៉េកាំង |  ចិន |
| ១៩៩៤ |
|
ហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា | ជប៉ុន |
| ១៩៩៨ |
|
បាងកក | ថៃ |
| ២០០២ |
|
ពូសាន់ | កូរ៉េខាងត្បូង |
| ២០០៦ |
|
ដូហា |  កាតារ |
| ២០១០ |
|
ក្វាងចូវ | ចិន |
| ២០១៤ |
|
អ៊ិនឆ័ន | កូរ៉េខាងត្បូង |
1 ដោយឡើយគ្រោងធ្វើនៅ កូរ៉េខាងត្បូង
2 ដើមឡើយគ្រោងធ្វើនៅ ប៉ាគីស្ថាន
[កែប្រែ] ព្រឹត្តិការណ៍កីឡា
ខាងក្រោមនេះជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដែលត្រូវបានធ្វើនិងនឹងត្រូវធ្វើឡើងនៅអាស៊ីហ្គេម។
- [បាញ់ព្រួញ]] – តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៨
- អត្តពលកម្ម – គ្រប់លើក
- វាយសី – តាំងពីឆ្នាំ១៩៦២
- បេសបល – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤
- បាល់បោះ – គ្រប់លើក
- Bodybuilding – ២០០២ ដល់ ២០០៦
- បោះប៊ូល – ១៩៧៨, តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៦
- ប្រដាល់ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៤
- ប្រណាំងទូកកានូ / កាយ៉ាក់ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩០
- អុក – តាំងពីឆ្នាំ២០០៦
- Cue sports – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨
- ប្រណាំងកង់ – ១៩៥១, តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៨
- Equestrian – ១៩៨២ ដល់ ១៩៨៦, តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៤
- Fencing – ១៩៧៤ ដល់ ១៩៧៨, តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៦
- បាល់ទាត់ – គ្រប់លើក
- វាយកូនហ្គោល – តាំងពីឆ្នាំ១៩៨២
- កាយសំព័ន្ឋ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៤
- បាល់គប់ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៨២
- ហុកគី – តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៨
- យូដូ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៦
- Kabaddi – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩០
- ការ៉ាតេ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤
- Modern pentathlon – ១៩៩៤, ២០០២
- Rowing – តាំងពីឆ្នាំ១៩៨២
- បាល់អោប – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨
- ប្រណាំងទូកក្ដោង – ១៩៧០, តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៨
- សីដក់ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩០
- បាញ់កាំភ្លើង – តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៤
- Softball – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩០
- សូហ្វតិននីស – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤
- Squash]– តាំអពីឆ្នាំ១៩៩៨
- ហែលទឹក – គ្រប់លើក
- វាយកូនឃ្លីលើតុ – ១៩៥៨ ដល់ ១៩៦៦, តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៤
- តៃខ្វាន់ដូ – ១៩៨៦, តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤
- តិននីស – ១៩៥៨ ដល់ ១៩៦៦, តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៤
- Triathlon – តាំងពីឆ្នាំ២០០៦
- បាល់ទះ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៨
- លើកទំងន់ – ១៩៥១ ដល់ ១៩៥៨, តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៦
- បោកចំបាប់ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៤
- វុស៊ុ – តាំងពីឆ្នាំ១៩៩០
[កែប្រែ] សូមមើលផងដែរ
[កែប្រែ] តំនភ្ជាប់ក្រៅ
- វិបសាយផ្លូវការរបស់អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០០៦នៅដូហា
- វិបសាយផ្លូវការរបស់អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០១០នៅក្វាងចូវ
- វិបសាយក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី
|
|
|
|---|---|
| ការប្រកួតកីឡាជើងឯកចុងបូព៌ា | ម៉ានីល ១៩១៣ · សៀងហៃ ១៩១៥ · តូក្យូ ១៩១៧ · ម៉ានីល ១៩១៩ · សៀងហៃ ១៩២១ · អូសាកា ១៩២៣ · ម៉ានីល ១៩២៥ · សៀងហៃ ១៩២៧ · តូក្យូ ១៩៣០ · ម៉ានីល ១៩៣៤ · អូសាកា ១៩៣៨ (ខកខានមិនបានធ្វើ) |
| អាស៊ីហ្គេម | ញូដេលី ១៩៥១ · ម៉ានីល ១៩៥៤ · តូក្យូ ១៩៥៨ · ចាការតា ១៩៦២ · បាងកក ១៩៦៦ · បាងកក ១៩៧០ · តេអេរ៉ង់ ១៩៧៤ · បាងកក ១៩៧៨ · ញូដេលី ១៩៨២ · សេអ៊ូល ១៩៨៦ · ប៉េកាំង ១៩៩០ · ហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា ១៩៩៤ · បាងកក ១៩៩៨ · ពូសាន់ ២០០២ · ដូហា ២០០៦ · ក្វាងចូវ ២០១០ · អ៊ិនឆ័ន ២០១៤ |
| អាស៊ីហ្គេមរដូវរងារ | សាប់ប៉ូរ៉ូ ១៩៨៦ · សាប់ប៉ូរ៉ូ ១៩៩០ · ហារប៊ីន ១៩៩៦ · ហ្គាងវុន ១៩៩៩ · អាអុម៉ុរី ២០០៣ · ចាងចុន ២០០៧ · អាល់ម៉ាទី ២០១១ |
| អាស៊ីហ្គេមអ៊ីនដរ | បាងកក ២០០៥ · ម៉ាកាវ ២០០៧ · ហាណូយ ២០០៩ |
| អាស៊ីហ្គេមលើឆ្នេរខ្សាច់ | បាលី ២០០៨ · មុស្កាត ២០១០ · ហៃយ៉ាង ២០១២ · បុរ៉ាខាយ ២០១៤ · ភូកេត ២០១៦ |
| កីឡាតាមតំបន់ | កីឡាអាស៊ីកណ្ដាល · កីឡាអាស៊ីខាងកើត · កីឡាអាស៊ីខាងត្បូង · ស៊ីហ្គេម · កីឡាអាស៊ីខាងលិច |
