អាស៊ី

ដោយវិគីភីឌា

អាស៊ី (Asia) គឺជាទ្វីបមួយធំជាងគេ និង មានប្រជាជនច្រើនជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ ទ្វីបនេះ បានគ្របដណ្ដប់ប្រមាណ ៨.៦% និងផែនដី និង ប្រមាណ ២៩.៩% នៃផ្ទៃដី ដែលមានប្រជាជនជាង ៤ ពាន់លាននាក់ ប្រមាណ ៦០% នៃប្រជាជនពិភពលោក នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ មួយផ្នែកធំ ស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើត និង អឌ្ឍគោលខាងជើង។ ដើមឡើយ អាស៊ីត្រូវបានគេចាត់ថាជាផ្នែកមួយនៃផ្ទាំងទ្វីបដ៏ធំ "អឺរ៉ាស៊ី" ក្រោយផ្នែកខាងកើតត្រូវបានកាត់ចេញទៅជា "ទ្វីបអឺរ៉ុប" ដែលលាតសន្ធឹងចាប់ពីខាងកើតនៃព្រែកជីកស៊ុយអេ ខាងកើតជួរភ្នំអូរ៉ាល់ និង ខាងត្បូងនៃជួរភ្នំកាវកាស សមុទ្រកាសព្យែន និងសមុទ្រខ្មៅ។ ទ្វីបអាស៊ី មានព្រំប្រទល់ ខាងកើតជាប់នឹងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក, ខាងត្បូងជាប់នឹងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងខាងជើងជាប់នឹងមហាសមុទ្រអាកទិក។

មាតិកា

១ ប្រភពនៃឈ្មោះ
២ ការកំណត់ខណ្ឌសីមា
- ២.១ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ
- ២.២ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ
៣ ប្រទេស និង តំបន់នៅអាស៊ី
៤ កំណត់សម្គាល់
៥ សូមមើលផងដែរ

[កែប្រែ] ប្រភពនៃឈ្មោះ

ពាក្យ "អាស៊ី" (Asia) មានប្រភពមកពីពាក្យក្រិចបុរាណ "Ἀσία" ត្រូវបានសន្មតជាលើកដំបូងដោយប្រវត្តិវិទូក្រិច ឈ្មោះ "ហេរ៉ូដូទុស" (ប្រហែល ៤៤០ មុនគ.ស) ដើម្បីតំណាងឲ្យ "អាណាតូលី" (Anatolia) ឬ ដើម្បីពណ៌នាអំពីសង្គ្រាមពែក សំដៅទៅលើ "ចក្រភពពែក" ។

[កែប្រែ] ការកំណត់ខណ្ឌសីមា

[កែប្រែ] លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ

ពួកអឺរ៉ុបនាយុគសម័យកណ្ដាល បានសន្មតថា "អាស៊ី" គឺជាទ្វីបមួយ ជាផ្ទាំងដីមួយដាច់ដោយឡែកពី "អឺរ៉ុប" ។ ព្រំដែនសីមារវាងទ្វីបអាស៊ី និង អាហ្វ្រិក គឺព្រែកជីកស៊ុយអេ និង សមុទ្រក្រហម។ ព្រំដែនរវាងអាស៊ី និង អឺរ៉ុប គឺត្រូវបានសន្មតយកចាប់ពី ច្រកសមុទ្រដាដាណេល (Dardanelles), សមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា (Sea of Marmara), ច្រកសមុទ្របូសព័រុស (Bosporus), សមុទ្រខ្មៅ, ជួរភ្នំកាវកាស, សមុទ្រកាសព្យែន, ទន្លេអ៊ូរ៉ាល់ ទៅប្រភពរបស់វា, ជួរភ្នំអ៊ូរ៉ាល់ ទៅសមុទ្រការ៉ា នៅជិតតំបន់ការ៉ា ប្រទេស រុស្ស៊ី។

អ្នកភូមិសាស្ត្រមួយចំនួន មិនបានសន្មតថា អាស៊ី និង អឺរ៉ុប ជាទ្វីបពីរផ្សេងគ្នាទេ ដោយពួកពុំមានលក្ខណៈរូបណាមួយដើម្បីខណ្ឌចែកឲ្យដាច់ពីគ្នានោះឡើយ។ តាមលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាស៊ីគឺជាផ្នែកគោលខាងកើតនៃ "ទ្វីបអឺរ៉ាស៊ី" ដែលមានអឺរ៉ុប គឺជាឧបទ្វីបភាគពាយព្យនៃផ្ទាំងទ្វីប។ អ្នកភូមិសាស្ត្រខ្លះទៀតយល់ថា អាស៊ី អឺរ៉ុប និង អាហ្វ្រិក គឺជាផ្ទាំងទ្វីបតែមួយហៅថា "អាហ្វ្រិកអឺរ៉ាស៊ី" (Afro-Eurasia) ។

ឈ្មោះប្រទេស និង ទង់ជាតិ	ផ្ទៃដី (គិតជាគ.ម^២)	ប្រជាជន (០១ កក្កដា ២០០៨)	ដង់ស៊ីតេ (នាក់/១គ.ម^២)	រដ្ឋ/រាជធានី
អាស៊ីកណ្ដាល:
កាហ្សាក់ស្ថាន^[១]	2,724,927	15,666,533	5.7	អាស្តាណា
គាហ្គីស្ថាន	198,500	5,356,869	24.3	ប៊ីសកេក
តាជីគីស្ថាន	143,100	7,211,884	47.0	ឌូស្ហានបេ
តួរមិនីស្ថាន	488,100	5,179,573	9.6	អាសហ្កាបាត
អ៊ូបេគីស្ថាន	447,400	28,268,441	57.1	តាសកេន
អាស៊ីខាងកើត:
ចិន^[២]	9,584,492	1,322,044,605	134.0	ប៉េកាំង
ហុងកុង^[៣]	1,092	7,903,334	6,688.0	—
ជប៉ុន	377,835	127,288,628	336.1	តូក្យូ
ម៉ាកាវ^[៤]	25	460,823	18,473.3	—
ម៉ុងហ្គោលី	1,565,000	2,996,082	1.7	អ៊ូឡង់បាទ័រ
កូរ៉េខាងជើង	120,540	23,479,095	184.4	ព្យុងយ៉ាង
កូរ៉េខាងត្បូង	98,480	49,232,844	490.7	សេអ៊ូល
តៃវ៉ាន់^[៥]	35,980	22,920,946	626.7	តៃប៉ិ
អាហ្វ្រិកខាងជើង:
អេហ្ស៊ីប^[៦]	980,869	81,713,517	21.7	គែរ
អាស៊ីខាងជើង:
រុស្ស៊ី^[៧]	13,115,200	140,702,092	3.0	មូស្គូ
អាស៊ីអាគ្នេយ៍:
ប្រ៊ុយណេ	5,770	381,371	60.8	បង់ដាសេរីបេកាវ៉ាន់
កម្ពុជា^[៨]	181,035	13,388,910	74	ភ្នំពេញ
ទីម័រខាងកើត ^[៩]	15,007	1,108,777	63.5	ឌីលី
ឥណ្ឌូនេស៊ី^[១០]	1,419,588	237,512,355	159.9	ចាការតា
ឡាវ	236,800	6,677,534	24.4	វៀងច័ន្ទន៍
ម៉ាឡេស៊ី	329,750	25,274,135	68.7	កូឡាឡាំពូរ
មីយ៉ាន់ម៉ា	678,500	47,758,224	62.3	ណាយពីដរ
ហ្វីលីពីន	300,000	92,681,453	281.8	ម៉ានីល
សិង្ហបុរី	704	4,608,167	6,369.0	ទីក្រុងសិង្ហបុរី
ថៃ	514,000	65,493,298	121.3	បាងកក
វៀតណាម	331,690	86,116,559	246.1	ហាណូយ
អាស៊ីខាងត្បូង:
អាហ្វហ្គានីស្ថាន	647,500	32,738,775	42.9	កាប៊ុល
បង់ក្លាដេស	144,000	153,546,901	926.2	ដាកា
ប៊ូតាន	47,000	682,321	14.3	ធីមប៊ូ
ឥណ្ឌា	3,167,590	1,147,995,226	318.2	ញូដេលី
អ៊ីរ៉ង់	1,648,195	65,875,223	42	តេអេរ៉ង់
ម៉ាល់ឌីវ	300	379,174	1,067.2	ម៉ាល់
នេប៉ាល់	140,800	29,519,114	183.8	កាត់ម៉ាន់ឌូ
ប៉ាគីស្ថាន	803,940	167,762,049	183.7	ឥស្លាមបាត
ស្រីលង្កា	65,610	21,128,773	298.4	Sri Jayawardenapura-Kotte
អាស៊ីខាងលិច:
អាមេនី^[១១]	29,800	2,968,586	111.7	យ៉េរ៉េវ៉ាន
អាហ្សែបែហ្សង់^[១២]	46,870	3,845,127	82.0	បាគូ
បារ៉ែន	665	718,306	987.1	ម៉ាណាម៉ា
ស៊ីប	9,250	792,604	83.9	នីកួហ្ស៊ី
ប៉ាឡេស្ទីន ហ្កាសាស្ទ្រីប	363	1,537,269	3,315.7	ហ្កាសា
ហ្សកហ្ស៊ី^[១៣]	20,460	4,630,841	99.3	ធីប៊ីលីស៊ី
អ៊ីរ៉ាក់	437,072	28,221,181	54.9	បាកដាត
អ៊ីស្រាអែល	20,770	7,112,359	290.3	ហ្សេរូសាឡឹម
ហ្សកដានី	92,300	6,198,677	57.5	អាម៉ង់
គុយវ៉ែត	17,820	2,596,561	118.5	គុយវ៉ែត
លីបង់	10,452	3,971,941	353.6	បេរូត
អូម៉ង់	212,460	3,311,640	12.8	ម៉ាស្កាត
កាតា	11,437	928,635	69.4	ដូហា
អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត	1,960,582	23,513,330	12.0	រីយ៉ាដ
ស៊ីរី	185,180	19,747,586	92.6	ដាម៉ាស
ទួរគី^[១៤]	756,768	71,892,807	76.5	អង់ការ៉ា
អារ៉ាប់រួម	82,880	4,621,399	29.5	អាប៊ូដាប៊ី
ប៉ាឡេស្ទីន វេសប៊ែង	5,860	2,611,904	393.1	ហ្សេរូសាឡឹម
យេម៉េន	527,970	23,013,376	35.4	សាណាអា
សរុប	43,810,582	4,050,404,193	89.07

អាស៊ី

មាតិកា

[កែប្រែ] ប្រភព​នៃ​ឈ្មោះ

[កែប្រែ] ការកំណត់​ខណ្ឌសីមា

[កែប្រែ] លក្ខណៈ​ភូមិសាស្ត្រ

[កែប្រែ] ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ

[កែប្រែ] ប្រទេស និង តំបន់​នៅ​អាស៊ី

[កែប្រែ] កំណត់សម្គាល់

[កែប្រែ] សូមមើលផងដែរ

ឧបករណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន

លំហឈ្មោះ

អថេរ

គំហើញ

សកម្មភាព​

ស្វែងរក

ទិសដៅ

សហគមន៍

បោះពុម្ព​/នាំចេញ​

ប្រអប់​ឧបករណ៍

ជាភាសាដទៃទៀត

[កែប្រែ] ប្រភពនៃឈ្មោះ

[កែប្រែ] ការកំណត់ខណ្ឌសីមា

[កែប្រែ] លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ

[កែប្រែ] ប្រទេស និង តំបន់នៅអាស៊ី

សកម្មភាព

បោះពុម្ព/នាំចេញ

ប្រអប់ឧបករណ៍