កោះ

ដោយវិគីភីឌា
កោះអូស្ត្រាលី

កោះ ជាផ្នែកនៃដីដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយទឹក។ កោះច្រើន​ផ្ដុំគ្នា​បង្កើតបានជា​ក្រុមកោះហ្វូងកោះ​ និងជាប្រជុំកោះកំរងកោះ

លក្ខណៈ[កែប្រែ]

យើងបានអោយនិយមន័យ​កោះថាជាផ្នែកនៃដី​ដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយទឹក។ ប៉ុន្តែផ្នែកនៃទឹក​ត្រង់នេះជាទូទៅគេមិនគិតទេ បើវាជាទន្លេ ស្ទឺង ឬ ព្រែក (តែក៏មានករណីលើកលែងដែរ)។ ឧទាហរណ៍​ដូចជានៅបារាំង ព្រែកឌុយមីឌី​ភ្ជាប់ទន្លេហ្គារ៉ូនទៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ ហេតុនេះមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនិងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេភ្ជាប់គ្នាដោយខ្សែទឹក។ តាមលក្ខណៈបច្ចេកទេស ផ្នែកដីរបស់បារាំងដែលខាងត្បូងទន្លេហ្គារ៉ូន​និង​ព្រែកឌុយមីឌីរួមទាំង​ឧបទ្វីបអ៊ីបេរី​ហ៊ុំព័ទ្ធដោយទឹក។ ប៉ុន្តែគេមិនអាចហៅផ្នែកនៃដីនេះថាជាកោះទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ​បើសំរាប់ចំរៀកដីតូចៗ​ដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយទន្លេ​ឬស្ទឹង គេអាចហៅថាជាកោះបាន។

មូលហេតុដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងការដែលគេហៅទ្វីបអាស៊ីនិងអាហ្វ្រិក​ជាសន្ទះដីជាប់គ្នាតែមួយ (ជាកោះធំជាងគេលើលោក) ទោះបីជាតាមលក្ខណៈបច្ចេកទេស​មានព្រែកជីកស៊ុយអេខណ្ឌចែកជា២ក៏ដោយ។ អូស្ត្រាលី​ជាញឹកញាប់ត្រូវគេ​ចាត់ទុកជាកោះធំជាងគេ​ព្រោះវាមានទឹកសមុទ្រព័ទ្ធជុំវិញ​គ្រប់ជ្រុង និងមិនមានភ្ជាប់ទៅផ្ទៃដីផ្សេងទៀត។

ផ្ទុយទៅវិញ កោះមួយ​នៅតែមានឈ្មោះជាកោះដដែល​ទោះបីជាមានស្ពានដី​ភ្ជាប់ទៅផ្ទៃដីដ៏ទៃក៏ដោយ។ ដូចក្នុងករណីកោះសិង្ហបុរីដែលភ្ជាប់ទៅឧបទ្វីបម៉ាឡេដោយ​ផ្លូវថ្នល់ចាក់សសរ​ក៏ដោយ។ ជួនកាលគេរក្សាការហៅឈ្មោះ​កោះមួយ​ជាកោះដដែលទៅជាភ្ជាប់ទៅដីទ្វីបហើយក៏ដោយ ដោយសារមូលហេតុប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬវិទ្យាសាស្ត្រ។

ប្រភេទកោះ[កែប្រែ]

តាមលក្ខណៈភូមិវិទ្យា គេចែកប្រភេទកោះជា២គឺកោះទ្វីបនិងកោះសមុទ្រ។ តាមកំនកំនើត គេក៏អាចចែកជាកោះធម្មជាតិនិងកោះសិប្បនិម្មិតផងដែរ។

កោះទ្វីប[កែប្រែ]

កោះបរនេអូជាប្រភេទកោះទ្វីប

កោះទ្វីបជាកោះដែល​ស្ថិតនៅលើធ្នើទ្វីបនៃជាយទ្វីបមួយ។ ឧទហរណ៍មានដូចជា ហ្គ្រីនលែន និង កោះសាប្លឹ នៅអាមេរិកខាងជើង , កោះបាបាដូស និង កោះទ្រីនីដាដ នៅអាមេរិកខាងត្បូង , កោះចក្រភពអង់គ្លេស កោះអាយអឺលែន និង កោះស៊ីស៊ីលី នៅអឺរ៉ុប , កោះស៊ូម៉ាត្រា កោះបរនេអូ និង កោះជ្វា នៅអាស៊ី , កោះកង់ហ្គូរូ នៅអូស្ត្រាលី ជាដើម។

ប្រភេទពិសេសមួយរបស់កោះទ្វីបគឺកោះមីក្រូទ្វីប ដែលជាប្រភេទកោះកើតពីបំនែកនៃដីទ្វីប។ តួយ៉ាងដូចជា កោះម៉ាដាហ្គាស្កា និង កោះសុកុត្រា នៅអាហ្វ្រិក , ញូហ្សៀលែន ជាដើម។ ប្រភេទ​ពិសេសមួយទៀតគឺកោះឬរបារដែលកើតឡើង​ពីបន្សំថ្ម​តូចៗនាំមកដោយចរន្តទឹកដែលបាត់ថាមពលរបស់វានាកាលណាមួយ។ តួយ៉ាងដូចជាកោះទាំងឡាយ​ដែលកើតនៅ​តំបន់ដីសណ្ដរ​របស់ទន្លេធំៗ។

កោះសមុទ្រ[កែប្រែ]

កោះហាវ៉ៃ​ជាប្រភេទកោះសមុទ្រ

កោះសមុទ្រជាកោះដែលមិនស្ថិតនៅលើធ្នើទ្វីប។ ភាគច្រើននៃកោះប្រភេទនេះកើតពីភ្នំភ្លើងបាតុភូតតិចតូនិច និងចលនាផ្លាក

ប្រភេទកោះសមុទ្រភ្នំភ្លើងមួយដែលគេឃើញមាននៅ ធ្នូកោះភ្នំភ្លើង កើតឡើងពីភ្នំភ្លើងដែលផុសឡើងត្រង់កន្លែងដែលផ្លាកតិចតូនិចមួយរអិល​ចូលក្រោមផ្លាកមួយទៀត។ មានដូចជា កំរងកោះម៉ារីយ៉ាណាជាដើម។

ប្រភេទមួយទៀតរបស់កោះសមុទ្រភ្នំភ្លើង​កើតឡើងពេលដែលទ្រនុងមហាសមុទ្រងើបមកប៉ះផ្ទៃទឹក។ មានដូចជា អាយស្លេន (កោះភ្នំភ្លើងធំជាងគេលើលោក) និង កោះជេនម៉ាយិន

ប្រភេទទី៣​កើតមកពីចំនុចក្ដៅ។ ចំនុចក្ដៅជាទូទៅ​ផ្លាស់ប្ដូរទីតាំង​តាមផ្លាកតិចតូនិចដែលនៅពីលើវា។ ហេតុនេះពេលដែលផ្លាកនោះរំកិល កោះមួយខ្សែកើតឡើង​តាមទិសដៅរបស់ចលនា​ផ្លាកនោះ។ ឧទាហរណ៍ កំរងកោះហាវ៉ៃ


សូមមើលផងដែរ[កែប្រែ]