ទ្វីបអឺរ៉ុប

ដោយវិគីភីឌា
(ត្រូវបានបញ្ជូនបន្តពី អឺរ៉ុប)
Europe
Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg
ផ្ទៃក្រឡា ១០,១៨០,០០០ គ.ម (៣,៩៣ ម៉ាយ ក.)[n]
ចំនួនប្រជាជន 739,165,030[n] (2011), 3rd)
សន្ទភាពប្រជាជន 72.5/km2
ប្រជានាម European
ប្រទេស 50 (list of countries)
ភាសា List of languages
ល្វែងម៉ោង UTC to UTC+6
អន្តរជាល ដ.ក.ច. .eu (European Union)
ទីក្រុងសំខាន់ៗ List of metropolitan areas in Europe

អឺរ៉ុប (Europe) គឺជា​ទ្វីប​មួយ​ក្នុងចំណោម​ទ្វីប​ទាំង ៧ នៅលើ​ពិភពលោក ដែល​ស្ថិតនៅ​ចុង​ខាងលិច​បំផុត​នៃ​​អឺរ៉ាស៊ី​។ អឺរ៉ុប ត្រូវ​ចែក​ចេញពី​ទ្វីបអាស៊ី ខាងកើត​ដោយ​ខ្សែទឹក​នៃ ជួរភ្នំ​អ៊ូរ៉ាល់ ទន្លេ​អ៊ូរ៉ាល់ សមុទ្រ​កាសព្យែន និង ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងកើត​ដោយ​ជួរភ្នំ​កាវកាស​។ ក្រៅពីនេះ ទ្វីប​អឺរ៉ុប ត្រូវ​បាន​ព័ទ្ធជុំវិញ​ដោយ​មហាសមុទ្រអាកទិក​នៅ​ខាងជើង, មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក​នៅ​ខាងលិច, សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​នៅ​ខាងត្បូង និង សមុទ្រខ្មៅ​នៅ​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍ ព្រមទាំង​ផ្លូវទឹក​ភ្ជាប់​ទៅកាន់​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​។ គេ​នៅ​ពុំ​ទាន់​មាន​ការកំណត់​ខណ្ឌសីមា​ច្បាស់លាស់​សម្រាប់​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​នៅឡើយ​ទេ បើ​យើង​ក្រឡេក​មើល​ទៅ​សម័យ​កាល​បុរាណ​ដ៏​យូរលង់​មក​ហើយ​នោះ គឺជា​អ្វី​ដែល​ជា​រំលោភបំពាន​ដោយ​អំណាច ដូចជា​ពាក្យ​ថា "ទ្វីប" (Continent) អាច​តំណាង​ឲ្យ​ការ​បែកចែក​ភាព​ខុសគ្នា​នូវ "វប្បធម៌ និង នយោបាយ" ឬក៏ លក្ខណៈ​រូបភូមិសាស្ត្រ​មួយ​។

អឺរ៉ុប គឺជា​ទ្វីប​តូចជាងគេ​ទី២ បន្ទាប់ពី "អូសេអានី" ដែល​មាន​ក្រឡាផ្ទៃ​ប្រមាណ ១០,១៨០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ឬ ២% នៃ​ផ្ទៃ​ផែនដី និង ប្រហែល ៦.៨% នៃ​ផ្ទៃដី​។ អឺរ៉ុប​មាន​ប្រទេស​ប្រហែល ៥០ ដែល​រុស្ស៊ី​ជា​ប្រទេស​ធំជាងគេ​ទាំង​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន ចំណែក "បុរីវ៉ាទីកង់" ជា​រដ្ឋ​តូចជាងគេ​បង្អស់​។ អឺរ៉ុប គឺជា​ទ្វីប​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើនជាងគេ​ទី៣ បន្ទាប់ពី​អាស៊ី និង អាហ្វ្រិក ដែល​មាន​ប្រជាជន ៧៣១,០០០,០០០ ឬ ប្រហែល ១១% នៃ​ប្រជាជន​ពិភពលោក​។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ តាម​របាយការណ៍​អង្គការសហប្រជាជាតិ ចំនួន​ប្រជាជន​នៅ​ទ្វីប​នេះ នឹង​ធ្លាក់​មក​នៅ​ត្រឹមតែ ៧% នៅ​ឆ្នាំ​២០៥០ ដែល​មាន​ចំនួន​ប្រហែល ៦៥៣,០០០,០០០ ប៉ុណ្ណោះ​។

អឺរ៉ុប គឺជា​ទីកន្លែង​កំណើត​នៃ​"វប្បធម៌​បស្ចិមលោក"​។ ប្រជាជាតិ​អឺរ៉ុប បាន​ដើរតួ​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​កិច្ចការ​សកលលោក​ចាប់ពី​សតវត្ស​ទី១៦​មក ជាពិសេស​ការចាប់ផ្ដើម​ធ្វើ​អាណានិគម​។ រហូត​មកដល់​សតវត្ស​ទី១៧ និង ១៨ ជនជាតិ​អឺរ៉ុប បាន​ត្រួតត្រា​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក និង អាមេរិក ស្ទើរតែ​ទាំងមូល ព្រមទាំង​មួយ​ផ្នែក​ធំ​នៃ​ទ្វីប​អាស៊ីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និង សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បាន​បញ្ចប់​នូវ​ភាព​នាំមុខ​របស់​អឺរ៉ុប​នៅក្នុង​កិច្ចការ​សកល ហើយ​បាន​ធ្វើឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ធំៗ​ពីរ​គឺ​៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និង សហភាព​សូវៀត បាន​លេចធ្លោ​ឡើង​ជា​កំពូល​មហាអំណាច​ពិភពលោក​។ សង្គ្រាមត្រជាក់​រវាង​កំពូល​មហាអំណាច​ទាំងពីរ បាន​ខណ្ឌ​ចែក​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​ជាមួយ "វាំងននដែក" ។ ការ​បង្រួបបង្រួម​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​ឡើងវិញ បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការបង្កើត​ឡើង​នូវ​ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប និង សហភាពអឺរ៉ុប នៅ​អឺរ៉ុបខាងលិច ហើយ​អង្គការ​ទាំងពីរ​នេះ​បាន​ពង្រីក​ខ្លួន​ទៅ​ខាងកើត​ចាប់តាំងពី​ការដួលរលំ​នៃ​សហភាព​សូវៀត នា​ឆ្នាំ​១៩៩១​។

និយមន័យ[កែប្រែ]

BlankMap-Europe2.png

ពាក្យ "អឺរ៉ុប" (Europe) ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​គោលដៅ​ច្រើនយ៉ាង​។ មូលដ្ឋាន​របស់​វា គឺ​យោង​ទៅ​តាម​លក្ខណៈ ភូមិសាស្ត្រ និង នយោបាយ​។

  • តាម​លក្ខណៈ​នយោបាយ អឺរ៉ុប​សំដៅ​ទៅលើ​ប្រទេស​ទាំងឡាយ​ណា​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​សហភាពអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេលខ្លះ​អាច​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ផ្លូវការ ឬ ញឹកញាប់ តំណាង​ឲ្យ​ទាំង​សហភាពអឺរ៉ុប រួម​ជាមួយ​បណ្ដា​ប្រទេស​មិន​មែន​សហភាពអឺរ៉ុប​ផងដែរ ឧទាហរណ៍ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប មាន​សមាជិក ៤៧ ប្រទេស និង រួមបញ្ចូល​ទាំង​សមាជិក​ទាំង ២៧ នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប​ផង​។

ប្រទេស និង តំបន់​នៅ​អឺរ៉ុប[កែប្រែ]

អឺរ៉ុប តាម​និយមន័យ​ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ: ភូមិសាស្ត្រ​នៃ​ទ្វីបអឺរ៉ុប ពណ៌បៃតង, និង តំបន់​វប្បធម៌​អឺរ៉ុប ពណ៌​ខៀវជាំ (ផ្នែក​អាស៊ី នៃ​ប្រទេស​អឺរ៉ុប មាន​ពណ៌ខៀវស្រាល)​។
ផែនទី​នយោបាយ​បច្ចុប្បន្ន
ការ​ចាត់ថ្នាក់​តំបន់​តាម The World Factbook
ការ​ចាត់ថ្នាក់​តំបន់​តាម "អ.ស.ប"
អឺរ៉ុប តាម​ការ​កំណត់​របស់ "សហភាពអឺរ៉ុប"[១]
WEU • Members • Associate members • Observers • Associate partners
ឈ្មោះប្រទេស និង ទង់ជាតិ ផ្ទៃដី
(គិតជា​គ.ម២)
ប្រជាជន
(០១ កក្កដា ២០០៨)
ដង់ស៊ីតេ
(នាក់/១គ.ម)
រដ្ឋ/រាជធានី
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស អាឡែន (ហ្វាំងឡង់) 1,552 26,008 16.8 Mariehamn
 អាល់បានី 28,748 3,600,523 125.2 Tirana
 អង់ដូរ៉ា 468 68,403 146.2 Andorra la Vella
ប្រទេសអូទ្រីស អូទ្រីស 83,858 8,169,929 97.4 វ្យ៉ែន
 អាមេនី [២] 29,800 3,229,900 101 យ៉េរ៉េវ៉ាន
 អាហ្សែបែហ្សង់ [៣] 86,600 8,621,000 97 បាគូ
 បេឡារុស 207,600 10,335,382 49.8 មីនស្ក
ប្រទេសបែលហ្ស៊ីក បែលហ្ស៊ីក 30,510 10,274,595 336.8 ប្រ៊ូស្សែល
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បូស្នៀ និង ហេហ្សេហ្គូវីណា 51,129 4,448,500 77.5 សារ៉ាយេវ៉ូ
 បុលការី 110,910 7,621,337 68.7 សូហ្វីយ៉ា
 ក្រូអាត 56,542 4,437,460 77.7 ហ្សាហ្គ្រេប
 ស៊ីប [៤] 9,251 788,457 85 នីកូហ្ស៊ី
 ឆេក 78,866 10,256,760 130.1 ប្រាក
 ដាណឺម៉ាក 43,094 5,368,854 124.6 Copenhagen
ទង់ជាតិប្រទេសអេស្តូនី អេស្តូនី 45,226 1,415,681 31.3 តាលីន
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Faroe Islands (ដាណឺម៉ាក) 1,399 46,011 32.9 Tórshavn
 ហ្វាំងឡង់ 336,593 5,157,537 15.3 ហេស៊ីនគី
 បារាំង [៥] 547,030 59,765,983 109.3 ប៉ារីស
 ហ្សកហ្ស៊ី [៦] 69,700 4,661,473 64 ធីប៊ីលីស៊ី
 អាល្លឺម៉ង់ 357,021 83,251,851 233.2 ប៊ែរឡាំង
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ហ្គីប្រាលតា (UK) 5.9 27,714 4,697.3 ទីក្រុងហ្គីប្រាលតា
 {{{name}}} 131,940 10,645,343 80.7 អាតែន
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Guernsey 78 64,587 828.0 St. Peter Port
 ហុងគ្រី 93,030 10,075,034 108.3 ប៊ូដាប៉េស្ត
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស អ៊ីស្លង់ 103,000 307,261 2.7 Reykjavík
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស អៀរឡង់ 70,280 4,234,925 60.3 ឌូប្ល៊ីន
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Isle of Man 572 73,873 129.1 Douglas
 អ៊ីតាលី 301,230 58,751,711 191.6 រ៉ូម
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Jersey 116 89,775 773.9 Saint Helier
 កាហ្សាក់ស្ថាន [៧] 2,724,900 15,217,711 5.6 អាស្តាណា
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស កូសូវ៉ូ [៨] 10,887 2,126,708 220 ព្រីស្ទីណា
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ឡាតវី 64,589 2,366,515 36.6 រីហ្កា
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Liechtenstein 160 32,842 205.3 Vaduz
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស លីទុយអានី 65,200 3,601,138 55.2 Vilnius
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស លុចហ្សំប៊ួរ 2,586 448,569 173.5 ទីក្រុងលុចហ្សំប៊ួរ
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ម៉ាសេដូនី 25,333 2,054,800 81.1 Skopje
 ម៉ាល់តា 316 397,499 1,257.9 Valletta
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ម៉ូលដូវី 33,843 4,434,547 131.0 Chişinău
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ម៉ូណាកូ 1.95 31,987 16,403.6 ទីក្រុងម៉ូណាកូ
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ម៉ុងតេណេក្រូ 13,812 616,258 44.6 Podgorica
 ហូឡង់[៩] 41,526 16,318,199 393.0 អាំទែរដាំ
ទំព័រគំរូ:ប្រទេសន័រវេ 324,220 4,525,116 14.0 អូសឡូ
 ប៉ូឡូញ 312,685 38,625,478 123.5 វ័រសរ
 ព័រទុយហ្គាល់ [១០] 91,568 10,409,995 110.1 លីសបុន
 រ៉ូម៉ានី 238,391 21,698,181 91.0 Bucharest
 រុស្ស៊ី[១១] 17,075,400 142,200,000 26.8 មូស្គូ
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស សានម៉ារីណូ 61 27,730 454.6 ទីក្រុងសានម៉ារីណូ
 ស៊ែប៊ី [១២] 88,361 9,663,742 109.4 បេលហ្គ្រាត
 ស្លូវ៉ាគី 48,845 5,422,366 111.0 ប្រាទីស្លាវ៉ា
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ស្លូវ៉េនី 20,273 1,932,917 95.3 Ljubljana
 អេស្ប៉ាញ 504,851 45,061,274 89.3 ម៉ាឌ្រីដ
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Svalbard and JanMayen Islands (នរវេ) 62,049 2,868 0.046 Longyearbyen
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ស៊ុយអ៊ែត 449,964 9,090,113 19.7 Stockholm
ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ស្វីស 41,290 7,507,000 176.8 Bern
 ទួរគី [១៣] 783,562 70,586,256 93 អង់ការ៉ា
 អ៊ុយក្រែន 603,700 48,396,470 80.2 គីវ
Flag of the United Kingdom.svg សហរាជាណាចក្រ 244,820 61,100,835 244.2 ឡុងដ៍
 វ៉ាទីកង់ 0.44 900 2,045.5 វ៉ាទីកង់
សរុប 10,180,000 731,000,000 70

សេដ្ឋកិច្ច[កែប្រែ]

អឺរ៉ុប គឺជា​ទ្វីប​មួយ​ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​នៅលើ​ផែនដី នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​។ ជាមួយ​ទ្វីប​ដទៃ អឺរ៉ុប​មាន​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​យ៉ាង​ច្រើន​ជាមួយ​ប្រទេស​នានា​របស់​ខ្លួន​។ ប្រទេស​ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​លូតលាស់​ខ្លាំង​ច្រើន​ស្ថិតនៅ​ប៉ែក​ខាងលិច ចំណែក​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​បណ្ដា​ប្រទេស អឺរ៉ុបខាងកើត​ខ្លះ​ទើប​តែ​បាន​ស្គាល់​ភាព​រីកចម្រើន នា​ក្រោយ​ការ​រលំរលាយ​នៃ​សហភាព​សូវៀត និង យូហ្គោស្លាវី​ប៉ុណ្ណោះ​។ សហភាពអឺរ៉ុប ដែល​ជា​អង្គការ​អន្តរ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​នៃ​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ចំនួន ២៧ បាន​លេច​រូបរាង​ឡើង​ជា "តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ធំបំផុត" (largest single economic area) នៅ​លើ​ពិភពលោក​។ បច្ចុប្បន្ន សមាជិក​សហភាពអឺរ៉ុប​ចំនួន ១៥ បាន​ប្រើប្រាស់​រូបិយវត្ថុ​រួមគ្នា​តែមួយ​គឺ "អឺរ៉ូ"​។ ប្រទេស​០៥​នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប បាន​ជាប់​ចំណាត់ថ្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​១០​ប្រទេស ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​លើ​ពិភពលោក បើ​គិត​តាម​អំណាចទិញ (PPP) ។ ចំណាត់ថ្នាក់​រួមមាន​៖ អល្លឺម៉ង់ (៥), រាជាណាចក្ររួម (៦), រុស្ស៊ី (៧), បារាំង (៨) និង អ៊ីតាលី (១០) បើ​យោង​ទៅ​តាម​ទីន្នន័យ​របស់ The CIA World Factbook[១៤]

ឧស្សាហកម្ម​លូតលាស់​មុន​សង្គ្រាមលោកលើកទី២[កែប្រែ]

បដិវត្តន៍​ឧស្សាហកម្ម បាន​ចាប់ផ្ដើម​ឡើង​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស​រាជាណាចក្ររួម នា​សតវត្ស​ទី១៨ និង សតវត្ស​ទី១៩ ដែល​ជា​សម័យ​ឧស្សាហកម្ម​នៅ​អឺរ៉ុប​។ ភាព​រីកចម្រើន​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ត្រូវ​បាន​បង្អាក់ ដោយសារ​សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​បាន​ស្ដារសេដ្ឋកិច្ច​ឡើងវិញ និង អាច​ប្រកួតប្រជែង​ជាមួយ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​អស្ចារ្យ​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន រហូតមកដល់​មុន​ការ​ចាប់ផ្ដើម​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​។ ឧស្សាហកម្ម​អឺរ៉ុប បាន​រង​ការបំផ្លាញ​យ៉ាង​ដំណំ​ម្ដងទៀត ដោយ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​។

សង្គ្រាមត្រជាក់ (១៩៤៥-១៩៩០)[កែប្រែ]

ក្រោយ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២ សេដ្ឋកិច្ច​រាជាណាចក្ររួម បាន​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ភាព​ខ្ទេចខ្ទាំ​យ៉ាង​ដំណំ និង​បាន​អូស​បន្លាយ​ស្ថានភាព​បែប​នេះ​ជាច្រើន​ទសវត្ស​បន្ត​មក​ទៀត​។ អ៊ីតាលី ក៏​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ស្ថានភាព​តោកយ៉ាក​ដែរ ប៉ុន្តែ​បាន​ស្គាល់​នូវ​ភាព​រីកចម្រើន​ឡើងវិញ​នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៥០​។ អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច បាន​ស្ដារ​ឡើងវិញ​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស និង​បាន​បង្កើន​ផលិតផល​ទ្វេដង​ពី​សម័យ​មុន​សង្គ្រាម នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៥០​។ ប្រទេស​បារាំង ក៏​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​នៃ​ភាព​រុងរឿង​ដ៏​អស្ចារ្យ​ឡើងវិញ និង​ការ​ធ្វើ​ទំនើបកម្ម​។ ក្រោយមក ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់ "ហ្វ្រង់កូ" ក៏​បាន​ស្ដារ​ឡើងវិញ ហើយ​ប្រជាជាតិ​បាន​ស្គាល់​នូវ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​អស្ចារ្យ ដែល​ពុំ​ដែល​ជួបប្រទះ នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៦០ ដែល​គេ​បាន​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា "អច្ឆរិយហេតុ​អេស្ប៉ាញ" (Spanish miracle) ។ បណ្ដា​រដ្ឋ​អឺរ៉ុប​សំខាន់ៗ​ជាច្រើន បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​អំណាច​គ្រប់គ្រង​របស់​របស់​សហភាព​សូវៀត និង លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត បាន​ក្លាយទៅជា​សមាជិក​នៃ "ក្រុមប្រឹក្សា​នៃ​កិច្ចសង្គ្រោះ​សេដ្ឋកិច្ច​ទៅវិញទៅមក" (Council for Mutual Economic Assistance) ដែល​ហៅ​កាត់​ថា "កូមេកុង" (COMECON) ។ បណ្ដា​រដ្ឋ​ដែល​បាន​រក្សា​ទុក​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​ទីផ្សារ​សេរី ត្រូវ​បាន​ទទួល​ជំនួយ​យ៉ាង​ច្រើន​ពី​សហរដ្ឋអាមេរិក តាម​រយៈ "ផែនការ​ម៉ារសាល" (Marshall Plan) ។ ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងលិច បាន​ផ្សារ​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​គ្នា ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​សម្រាប់​សហភាពអឺរ៉ុប និង​បង្កើន​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​ឆ្លង​ប្រទេស​។ គន្លឹះ​នេះ បាន​ជួយ​ឲ្យ​ពួកគេ​ទទួល​បាន​នូវ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ចំណែក​បណ្ដា​នៃ​អង្គការ​សេដ្ឋកិច្ច​កូមេកុង កំពុងតែ​តស៊ូ​ពុះពារ​នៅក្នុង​មួយ​ផ្នែក​ធំ​ក្នុង​ការ​ចំណាយ​នៃ​សង្គ្រាមត្រជាក់​។ រហូតមកដល់​ឆ្នាំ​១៩៩០ សហគមន៍អឺរ៉ុប​បាន​បង្កើន​សមាជិក​ពី ០៦ ទៅ ១២​។ ចំណុច​សំខាន់​គឺ​ការ​រស់រាន​ឡើងវិញ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ចអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច បាន​នាំមុខ​រាជាណាចក្ររួម ជា​ប្រទេស​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​នៅ​អឺរ៉ុប​។

ការលេចឡើង​នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប[កែប្រែ]

ជាមួយ​នឹង​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត នៅ​អឺរ៉ុបខាងកើត​នា​ឆ្នាំ​១៩៩១​មក ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងកើត​មួយចំនួន បាន​ប្ដូរ​មក​អនុវត្ត​របប​ទីផ្សារ​សេរី​។ មាន​ជោគជ័យ​យ៉ាង​ល្អ​ប្រសើរ​ជាមួយ​ប្រទេស​អឺរ៉ុបកណ្ដាល​ខ្លះ​ដូចជា ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី និង ស្លូវ៉េនី ដែល​បាន​ធ្វើ​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ចំណែក​ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងកើត​ដូចជា អ៊ុយក្រែន និង​រុស្ស៊ី នៅ​តែ​រក្សា​របប​សេដ្ឋកិច្ច​ចាស់​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​បន្ត​មក​ទៀត​។ ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងលិច បាន​ជួយ​អឺរ៉ុបខាងកើត តាមរយៈ​ការ​បង្កើត​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​ពួកគេ​។ បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ទាំងពីរ​បាន​ធ្វើការ​បង្រួបបង្រួម​ឡើងវិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០ សេដ្ឋកិច្ច​អាល្លឺម៉ង់​ខាងលិច បាន​ជួប​ការ​លំបាក ដោយសារ​តែ​ត្រូវ​កសាង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ដ៏​ធំ នៃ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ខាងកើត​ឡើងវិញ​។ ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី ដែល​មាន​ការ​វិវត្ត​ក្រោយ​គេ ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ដោយ​សង្គ្រាម និង​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣ នៅតែ​មាន​កងទ័ព​រក្សា​សន្តិភាព​របស់​សហភាពអឺរ៉ុប និង​អង្គការ​ណាតូ​ជាច្រើន​ស្ថិតនៅ​កូសូវ៉ូ សាធារណរដ្ឋ​ម៉សេដូនី និង បូស្នៀ និង​ហេហ្សេហ្គូវីណា ដែល​មាន​តែ​ស្លូវ៉េនី​ប៉ុណ្ណោះ​បាន​ស្គាល់​នូវ​វឌ្ឍនភាព​ពិតប្រាកដ​។ នា​ឱកាស​ឆ្លង​សហស្សវត្ស​ថ្មី សហភាពអឺរ៉ុប​បាន​ជួយ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប​មាន​ស្គាល់​ការ​រីកចម្រើន​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ជាពិសេស​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ចំនួន​០៥ ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​នាំមុខ​គេ​គឺ​៖ អាល្លឺម៉ង់ រាជាណាចក្ររួម បារាំង អ៊ីតាលី និង អេស្ប៉ាញ​។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ប្រទេស​ចំនួន ១២ ក្នុងចំណោម​សមាជិក​ទាំង ១៥ នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប​បាន​រួម​គ្នា​បង្កើត​តំបន់​ប្រាក់អឺរ៉ូ ដែល​ប្រើប្រាស់​ប្រាក់អឺរ៉ូ​រួម ជំនួស​ឲ្យ​រូបិយវត្ថុ​ជាតិ​របស់​ពួកគេ​។ ប្រទេស ០៣ ទៀត​ដែល​មិន​ប្រើប្រាស់​ប្រាក់អឺរ៉ូ​មាន​៖ រាជាណាចក្ររួម ដាណឺម៉ាក និង ស៊ុយអែត​។

ភាសា[កែប្រែ]

ភាសា​នៅ​អឺរ៉ុប​ភាគច្រើន មាន​ទំនង​ទៅ​នឹង​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ចំនួន​០៣​គឺ​៖ ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង ដែល​បាន​មកពី​ភាសាឡាតាំង​នៃ​ចក្រភព​រ៉ូម, ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ ដែល​ចាប់កំណើត​ចេញ​មកពី​ភាសា​នៃ​តំបន់​ស្កង់ឌីណាវ ខាងត្បូង និង ក្រុម​ភាសាស្លាវ​។ ចំណែក​ភាសាអង់គ្លេស គឺជា​ភាសា​មួយ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ តែ​ពាក្យ​ជាច្រើន​នៃ​ភាសាអង់គ្លេស មាន​ប្រភព​ចេញ​មកពី​ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង​។

ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង ត្រូវ​បាន​និយាយ​ជាបឋម​នៅ​អឺរ៉ុប​ប៉ែក​ពាយ័ព្យ​ដូចជា នៅ​រ៉ូម៉ានី និង ម៉ូលដូវី ជាដើម​។ ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​ប៉ែក​និរតី​នៃ​អឺរ៉ុប និង ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​អឺរ៉ុបកណ្ដាល​។ ក្រុម​ភាសាស្លាវ ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​ប៉ែក​កណ្ដាល ខាងកើត និង ប៉ែក​អាគ្នេយ៍​នៃ​អឺរ៉ុប​។

នៅ​មាន​ភាសា​ជាច្រើន ដែល​មិន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ភាសា​ទាំង​០៣​ខាងលើ​នេះ​។ អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ផ្សេង​ទៀត​មាន​ដូចជា​៖ ក្រុម​ភាសាបាលទិក (ដូចជា​៖ ភាសាឡាតវី និង ភាសាលីទុយអានី), ក្រុម​ភាសាសែលទិក (ដូចជា​៖ ភាសាអៀរឡង់, ភាសាស្កុតហ្កាអ៊ិលិក, ភាសាម៉ានស៍, ភាសាវ៉ែល, ភាសាកូរនីស្ហ និង ភាសាប្រេតុន), ភាសាក្រិច ភាសាអាល់បានី និង ភាសាអាមេនី ។ ក្រុម​ភាសា​មួយ​ទៀត​ដែល​ផ្សេង​ពី​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​គឺ​ក្រុម​ភាសាអ៊ូរ៉ាល់ (Uralic Language) ដែល​មាន​៖ ភាសាអេស្តូនី, ភាសាហ្វាំងឡង់ និង ភាសាហុងគ្រី ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​តាម​តំបន់​នៃ​ប្រទេស​ខ្លះ​ដូចជា​៖ រ៉ូម៉ានី រុស្ស៊ី ស៊ែប៊ី និង ស្លូវ៉ាគី​។ ភាសា​មួយ​ចំនួន​ផ្សេងទៀត​ដែល​មិន​មែន​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ដែរ​នោះ​មាន​ដូចជា​៖ ភាសាបាស្ក (Basque), ភាសាហ្សកហ្ស៊ី, ភាសាអហ្សែបែហ្សង់ និង ភាសា​នៃ​ជនជាតិ​ភាគតិច​នៃ​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​។

ពហុភាសានិយម និង ការ​អភិរក្ស​ភាសា​តំបន់ និង​ភាសា​ជនជាតិ​ភាគតិច ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជា​គោលដៅ​នយោបាយ​នៃ​អឺរ៉ុប​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​។

សូមមើលផងដែរ[កែប្រែ]

កំណត់សម្គាល់[កែប្រែ]

  1. "Countries"គណៈកម្មការអឺរ៉ុបhttp://europa.eu/abc/european_countries។ បានយកមក 2008-06-13 
  2. អាមេនី ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​ជា​ប្រទេស​មួយ​មាន​ភូមិសាស្ត្រ​ស្ថិតនៅ​អាស៊ីខាងលិច ប៉ុន្តែ​ប្រទេស​មាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង សង្គមនយោបាយ​ជាមួយ​អឺរ៉ុប​។ ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ យើង​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងមូល​។
  3. អាហ្សែបែហ្សង់ ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​ជា​ប្រទេស​មួយ​នៅ​អាស៊ីខាងលិច និង អឺរ៉ុបខាងកើត​។ ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ យើង​បង្ហាញ​តែ​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងមូល​។
  4. ស៊ីប ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​ជា​ប្រទេស​មួយ​មានភូមិសាស្ត្រ​ស្ថិតនៅ​អាស៊ីខាងលិច ប៉ុន្តែ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង សង្គម​នយោបាយ​ខ្លាំង​ជាមួយ​អឺរ៉ុប។ ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ យើង​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងមូល​។
  5. បារាំង ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​តែ​ទឹកដី​កំណើត​នៃ​ប្រទេស​បារាំង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។ អាណាខេត្ត​ចំណុះ​បារាំង​ខ្លះ មាន​ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ​ស្ថិត​នៅ​ក្រៅ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​។
  6. ហ្សកហ្ស៊ី ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​ជា​ប្រទេស​មួយ​នៅ​អាស៊ីខាងលិច និង អឺរ៉ុបខាងកើត​។ ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ យើង​បាន​ដាក់បញ្ចូល​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងមូល​រួមទាំង​តំបន់ "អាប់ខាស៊ី" និង "អូសេទីខាងត្បូង" ដែល​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ផ្ដាច់ខ្លួន​ចេញពី​ហ្សកហ្ស៊ី​ផងដែរ​។
  7. កាហ្សាក់ស្ថាន ជា​ប្រទេស​មួយ​នៅ​អាស៊ីកណ្ដាល (UN Region) និង អឺរ៉ុបខាងកើត​។ ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ យើង​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងមូល​។
  8. កូសូវ៉ូ បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជាឯកតោភាគី​ពី​ស៊ែប៊ី នៅ​ថ្ងៃទី​១៧ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០០៨​។ អធិបតេយ្យភាព​របស់​រដ្ឋ​នៅ​ពុំ​ទាន់​ប្រាកដ​នៅ​ឡើយ​។ ចំនួន​ប្រជាជន​ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ ត្រូវ​បាន​គេ​ប៉ាន់ស្មាន​កាលពី​ឆ្នាំ​២០០៧​។
  9. ទិន្នន័យ​នេះ បាន​មកពី​ចំនួន​ប្រជាជន​ហូឡង់​ឆ្នាំ​២០០៤​។ យើង​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​តែ​ទិន្នន័យ​នៅ​ផ្នែក​អឺរ៉ុប​ប៉ុណ្ណោះ​។ ហូឡង់ មាន​ផ្នែក​ពីរ​ដែល​នៅ​ក្រៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប​គឺ​៖ អារូបា (Aruba) និង Netherlands Antilles ។
  10. ព័រទុយហ្គាល់ ត្រូវ​បាន​រួមបញ្ចូល​ទាំង​ប្រជុំកោះ "អាហ្សូរេស" (Azores) និង ម៉ាដេរ៉ា (Madeira) ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង​ផងដែរ​។
  11. រុស្ស៊ី ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​ជា​ប្រទេស​មួយ​នៅ​អាស៊ីខាងជើង និង អឺរ៉ុបខាងកើត​។ ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ យើង​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងមូល​។
  12. ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ យើង​បាន​ដាក់បញ្ចូល​ទាំង "កូសូវ៉ូ" ដែល​ជា​ខេត្ត​ផ្ដាច់ខ្លួន ហើយ​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជា​ឯកតោភាគី​កាលពី​ថ្ងៃ​១៧ កុម្ភៈ ២០០៨ នេះ​ផងដែរ​។
  13. ទួរគី ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​ជា​ប្រទេស​មួយ​នៅ​អាស៊ីខាងលិច និង អឺរ៉ុបខាងត្បូង​។ ក្នុង​ទិន្នន័យ​នេះ យើង​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ទាំងផ្ទៃដី និង ប្រជាជន​នៅ​តំបន់​អាស៊ី និង អឺរ៉ុប​​។
  14. The CIA World Factbook - GDP (PPP)". CIA (2008-07-15). Retrieved on 2008-07-19.