បដិវត្តន៍ខែតុលា

From វិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
បដិវត្តន៍ខែតុលា
October Revolution
ផ្នែកនៃបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីនិងបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩១៧–២៣
Red Guard Vulkan factory.jpg
ក្រុមទាហានក្រហមនៅឯរោងចក្រ Vulkan ក្នុងឆ្នា១៩១៧
កាលបរិច្ឆេទ ២៥ តុលា ១៩១៧
ទីតាំង រុស្ស៊ី ពេត្រូក្រាត, សាធារណរដ្ឋរស្ស៊ី
លទ្ធផល ជ័យជម្នះខាងក្រុមបុលសេវិក:
ភាគីសង្គ្រាម
គណបក្សបុលសេវិក
គណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍យោធាក្រុងពេត្រូក្រាត
ជនបដិវត្តន៍សង្គមឆ្វេងនិយម
ក្រុមទាហានក្រហម
រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន
មេបញ្ជាការ និង មេដឹកនាំ
វ៉្លាឌីមៀរ លេនីន
លីយ៉ុង ទ្រតស្គី
ផាវែល ឌីបិងកូ
វ៉្លាឌីមៀរ អានតូនូវ-ឪសេយិកកូ
រុស្ស៊ី អាឡិចសាន់ឌឺ ឃេរិនស្គី
រុស្ស៊ី Pyotr Krasnov
កម្លាំង
កម្មការនាវាក្រហមចំនួន ១០,០០០នាក់, ពលទាហានក្រហមប្រមាណ២០,០០០–៣០,០០០នាក់ , កម្មករពលករ ចំនួនឥតប្រាកដ ទាហានស្មាកចិត្តចំនួន៥០០–១,០០០នាក់ , កងវរសេនាតូចនារីចំនួន ១,០០០នាក់
សហេតុភាព និង ការខាងបង់
ទាហានក្រហមបានទទួលរងរបួសប្រហែលពីរបីនាក់[១] ភាគច្រើនត្រូវជាប់ពន្ធនាគារនិងខ្លះបានរត់ចោលជួរ
រូបគំនូរបុលសេវិក (១៩២០) ដោយ Boris Kustodiev
ចំណងជើងព័ត៌មានរបស់ទស្សនាវដ្តី ញូវយ៉ក ថែមស៍ នៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧


បដិវត្តន៍ខែតុលា, ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា ការបះបោរខែតុលា, ឫអាចហៅបានច្រើនទៀតថា: រដ្ឋប្រហារខែតុលា, បដិវត្តន៍បុលសេវិក,[២] រដ្ឋប្រហារបុលសេវិក, ឫ(ខែ)តុលាក្រហម—ដែលពួកសូវៀតចំណាំហៅថាបដិវត្តន៍សង្គមនិយមខែតុលាដ៏អស្ចារ្យ, គឺជាបដិវត្តន៍ដែលដឹកនាំដោយមេដឹកនាំគណបក្សបុលសេវិកគឺលោកវ៉្លាឌីមៀរ លេនីនដើម្បីទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ីចេញពីអំណាច។ បដិវត្តន៍នេះកើតឡើងនៅទីក្រុងពេត្រូក្រាត, ដោយជនបះបោរជាច្រើននាក់(ភាគច្រើនជាកម្មករ, ឫពលករ)នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៧។

បដិវត្តន៍ខែតុលានេះបានដើរតាមបដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ, ដែលធ្វើឡើងដោយពួកសាធារណរដ្ឋដើម្បីផ្តួលរលំរបបរាជានិយមផ្តាច់ការនៃចក្រភពរុស្ស៊ី។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះដែរ, ពួកកម្មករនៅតាមទីប្រជុំជនបានប្រមូលផ្តុំគ្នាបង្កើតចេញជាក្រុមប្រឹក្សា(សូវៀត), ដែលជាទីកន្លែងប្រជុំស្តីពីសកម្មភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋថ្មីនេះនិងសង្កេតមើលរាល់កំហុសខុសឆ្គងនិងចំណុចខ្សោយណាមួយរបស់ពួកគេ។ បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំសភាសូវៀត, គណៈគ្រប់គ្រងថ្មីបានបើកសម័យប្រជុំលើកទី២ ដើម្បីធ្វើការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកណាមួយនៃក្រុមបុលសេវិក, និងក្រុមឆ្វេងនិយមដូចជាក្រុមបដិវត្តន៍ឆ្វេងនិយមទៅកាន់មុខតំណែងសំខាន់ៗថ្មីក្នុងកិច្ចការងាររដ្ឋ។ ទាំងនេះបាននាំឱ្យចេញនូវការបង្កើតនៃសាធារណរដ្ឋសូវៀតរុស្ស៊ីនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩១៨, ហើយក៏ជាថ្ងៃដែលស្តេចត្សារនិងគ្រួសារទ្រង់ត្រូវគេប្រហារជីវិតផងដែរ។

បដិវត្តនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយក្រុមបុលសេវិក, ដែលពួកគេបានប្រើកម្លាំងឥទ្ធិពលពួកគេនៅក្នុងទីប្រឹក្សាក្រុងពេត្រូក្រាតដើម្បីត្រៀមកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី។ កងកម្លាំងទាហានក្រហមដែលទទួលបញ្ជាពីគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍យោធាបានចាប់ផ្តើមដណ្តើមកាន់កាប់អគារមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៧។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់, ព្រះរាជវាំងវីនធឺរ(ដែលជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលបណ្តុះអាសន្នក្នុងក្រុងពេត្រូក្រាត, ដែលធ្លាប់ជារដ្ឋធានីនៃរុស្ស៊ី)ត្រូវបានធ្លាក់មកនៅក្នុងដៃរបស់ពួកបុលសេវិក។

ពាក្យស្លោកនៃបដិវត្តន៍ខែតុលាគឺ"រាល់អំណាចទាំងអស់ទៅឱ្យសូវៀត—All Power to the Soviets", ដែលមានន័យថាគ្រប់អំណាចទាំងអស់ត្រូវប្រគល់ទៅឱ្យក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតតាមបែបលឹទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧។ ផ្ទុយពីសម្លេងឆ្នោតនៅក្នុង(សភា)សូវៀត, ក្រុមបុលសេវិកឈ្នះបានតែ១៧៥អាសនៈប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិដែលសរុបមាន៧១៥អាសនៈ, ចំណែកគណបក្សបដិវត្តន៍សង្គមនិយម(SR)វិញបានយកឆ្នះលើក្រុមបុលសេវិកដោយដណ្តើមកៅអីបានចំនួន៣៧០អាសនៈឯណោះ, ក៏ប៉ុន្តែ SR នាពេលនោះលែងជាគណបក្សរួមតែមួយទៀតហើយ, ដោយសមាជិកឆ្វេងនិយមរបស់ SR មួយចំនួនធំបានទៅចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយក្រុមបុលសេវិកដែលចំណងនេះចាប់ផ្តើមដំណើរការពីខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៧ ដល់ខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៨។ កិច្ចប្រជុំសមាជសភាធម្មនុញ្ញត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧, ប៉ុន្តែត្រូវបានពន្យាដល់ថ្ងៃទី៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៨ វិញដោយសារតែក្រុមសភាមិនទាន់បានប្រមូលផ្តុំបានគ្រប់គ្នា។ នៅថ្ងៃដំបូងនិងត្រូវជាថ្ងៃចុងក្រោយនៃកិច្ចប្រជុំនេះ, ក្រុមសភាធម្មនុញ្ញបានប៉ះទង្គិចឈ្លោះគ្នាជាមួយនឹងពួកសូវៀតដោយក្រុមសភាបានច្រានចោលនូវក្រឹត្យរបស់សូវៀតស្តីពីកិច្ចសន្តិភាពនិងរឿងដីធ្លីដែលជាលទ្ធផលបានបណ្តាលឱ្យសភាធម្មនុញ្ញត្រូវរំលាយចោលតាមបញ្ជារបស់សភាសូវៀតនៅថ្ងៃបន្ទាប់។[៣]

បដិវត្តន៍ខែតុលាមិនត្រូវបានគេស្គាល់ជាសកលទេ, ដោយសារតែមានព្រឹត្តិការណ៍ធំៗជាច្រើនបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីបដិវត្តនេះគឺសង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី(១៩១៧-២២)និងការបង្កបង្កើតនៃសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩២២។

ដើមកំណើតនៃបដិវត្តន៍[edit]

ដំបូងព្រឹត្តិការណ៍មួយនេះត្រូវបានគេហៅថា"រដ្ឋប្រហារខែតុលា" (ជារុស្ស៊ី: Октябрьский переворот) ឫអាចហៅថា"ការបះបោររុស្ស៊ីលើកទី៣"។ ក៏ប៉ុន្តែពាក្យថា переворот មានន័យថា"ភាពចលាចល" ឫ"ដួលរលំ"ហើយក៏មានន័យស្រដៀងទៅនឹងពាក្យ"បដិវត្តន៍"ផងដែរ ដូច្នេះហើយពាក្យ"រដ្ឋប្រហារ"គឺមិនមែនជាពាក្យបកប្រែត្រឹមត្រូវនោះទេ។ ក្រោយមកពាក្យថា"បដិវត្តន៍ខែតុលា"ក៏ត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់ហើយបដិវត្តន៍នេះក៏ត្រូវគេស្គាល់ថា'បដិវត្តន៍ខែវិច្ឆិកា'ផងដែរបើយោងទៅតាមប្រតិទិនចចជី។[៤]

មូលហេតុ[edit]

បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ[edit]

បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈគឺជាបដិវត្តដែលបានទម្លាក់អធិរាជរុស្ស៊ីព្រះនាមនីកូឡាសទី២ចេញពីតំណែងហើយរដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់ត្រូវបានជំនួសដោយរដ្ឋាភិបាលបណ្តុះអាសន្នរុស្ស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋថ្មីនេះបានជួបនឹងបញ្ហាផ្ទៃក្នុងជាច្រើនដែលបណ្តាលឱ្យសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីចុះខ្សោយជាលំដាប់, លើសពីនេះទៅទៀតនោះរុស្ស៊ីត្រូវបន្តប្រលូកចូលសង្គ្រាមលោកលើកទី១, ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនរុស្ស៊ីរឹតតែខឹងយ៉ាងខ្លាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេ។ ជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលថ្មីឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេស, រុស្ស៊ីបានជួបវិបត្តិជាច្រើនដែលបានជះឥទ្ធិពលដល់សង្គម, សេដ្ឋកិច្ចនិងទំនាក់ទំនងនយោបាយអន្តរជាតិ។ ភាពចលាចលនៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មនិងការដឹកជញ្ជូនត្រូវបានរីកធំឡើងៗនិងគម្រោងគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលថ្មីក៏ត្រូវជួបនឹងបញ្ហាផងដែរ។ ផលិតផលឧស្សាហកម្មនៅឆ្នាំ១៩១៧ត្រូវធ្លាក់ចុះប្រមាណជាង៣៦%នៃផលិតផលឧស្សាហកម្មឆ្នាំ១៩១៤។ នៅសរទររដូវ(autumn) សហគ្រាសប្រមាណ៥០%នៅតំបន់អ៊ូរ៉ាល់(Urals)និងតំបន់ដនបាស(Donbas)និងនៅក្នុងតំបន់ឧស្សាហកម្មផ្សេងៗទៀតត្រូវបានបិទឈប់ដំណើរការដែលបណ្តាលឱ្យភាពឥតការងារកាន់តែកើនឡើង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ, តម្លៃនៃការរស់នៅបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង, ៥០%នៃតម្លៃប្រាក់ឈ្នួលត្រូវបានធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃប្រាក់ឈ្នួលក្នុងឆ្នាំ១៩១៣,។ ត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៧, ប្រាក់បំណុលជាតិរបស់រុស្ស៊ីបានកើនឡើងរហូតដល់៥០ពាន់លានរូបល(Rubles)ដែលស្មើនឹង៧៩៥,៦៣២,២៥០$ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងបំណុលនោះ, មាន១១ពាន់លានរូបលជាប្រាក់បំណុលរបស់រដ្ឋាភិបាលបរទេស។ ដូច្នេះ រុស្ស៊ីបានកំពុងតែជួបប្រទះនឹងវិបត្តិក្ស័យធនខាងហិរញ្ញវត្ថុជាទម្ងន់បន្ថែម។

ភាពចលាចលដោយពួកកម្មករ, កសិករ និងពលទាហាន[edit]

ក្នុងខែមិថុនា, កក្កដា, និងខែសីហានៃឆ្នាំ១៩១៧, ពលករ កម្មកររុស្ស៊ីមួយចំនួនធំបាននាំគ្នានិយាយអំពីកង្វះទំនុកទុក្ខចិត្តរបស់ពួកគេនីមួយៗមកលើរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន។ កម្មកររោងចក្រនៅទូទាំងប្រទេសរុស្ស៊ីបានកំពុងតែរស់នៅទាំងវេទនាដោយសារតែកំណើននៃការខ្វះខាតខាងស្បៀងអាហារនិងសម្ភារៈផ្គត់ផ្គង់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ។ ដូច្នេះពួកគេទាំងអស់នោះបាននាំគ្នាចោតប្រធានរោងចក្រហើយពេលខ្លះថែមទាំងព្រួតគ្នាវាយប្រហារលើប្រធានពួកគេទៀតផង។ ពលករ កម្មករទាំងអស់នោះក៏បាននាំគ្នាចោលប្រកាន់ទៅពួកអភិជនផងដែរសម្រាប់ភាពវឹកវរដែលកំពុងតែកើតមានពេញផ្ទៃប្រទេស។ ទស្សនៈរបស់ពួកគេបានយល់ឃើញថា ពួកវណ្ណៈអភិជននិងបុគ្គលដែលមានសឹទ្ធិអំណាច គឺជាអ្នកដែលប្រឆាំងស្អប់ខ្ពើមនឹងគំនិតបដិវត្តន៍របស់ពួកគេហើយបានហៅអ្នកអភិជនទាំងនោះថា"bourgeois"(ប្រែមកថាអ្នកវណ្ណៈគហបតី), "ពួកមូលធននិយម"និង"ចក្រពត្តិនិយម"។[៥]

នៅខែកញ្ញា និងខែតុលានៃឆ្នាំ១៩១៧, សកម្មភាពកូដកម្មដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសរុស្ស៊ី, ដែលចូលរួមពីសំណាក់កម្មករទីក្រុងម៉ូស្គូនិងពេត្រូក្រាត, កម្មករអណ្តូងរ៉ែក្នុងតំបន់ដនបាស, កម្មករផ្នែកលោហធាតុក្នុងតំបន់អ៊ូរ៉ាល់, កម្មករប្រេងកាតក្នុងទីក្រុងបាគូ, និងកម្មករផ្លូវដែកនៅខ្សែផ្លូវរចភ្លើងទី៤៤។ ក្នុងរយៈពេលពីរខែនេះមានកម្មករ ពលករជាងមួយលាននាក់បាននាំគ្នាបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល។ កម្មករទាំងនោះបានបង្កើតការគ្រប់គ្រងថ្មីលើផលិតផលនិងការចែកចាយផលិតផលនៅតាមរោងចក្រជាច្រើនផងដែរ។[៦] ពួកកម្មករបានរៀបចំសកម្មភាពកូដកម្មទាំងនេះតាមរយៈគណៈកម្មាធិការរោងចក្រ។ គណៈកម្មាធិការរោងចក្រគឺជាអ្នកតំណាងឱ្យពួកកម្មករហើយអាចចរចាជាមួយរដ្ឋាភិបាលបានអំពីលក្ខខណ្ឌការងារ, ការតំឡើងប្រាក់ឈ្នួលនិងការកាត់បន្ថយម៉ោងធ្វើការ។ ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណា, កង្វះស្បៀងអាហារនៅតែកើតមានច្រើនហើយកម្មករដែលត្រូវតំឡើងប្រាក់ខែឱ្យនោះនៅតែគ្មានថវិកាគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់ពួកគេ។[៥]

ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៧, ការងើបបះបោររបស់ពួកកម្មករនេះគឺត្រូវបានចាត់ទុកជារឿងធម្មតាក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។ លុះដល់សរទរដូវ, កម្លាំងចលនាតស៊ូរបស់ពួកកសិករប្រឆាំងនឹងម្ចាស់ដីធ្លីបានកើតឡើងនៅតាមស្រុកចំនួន៤៨២នៃស្រុកសរុបចំនួន៦២៤ ឬ៧៧%នៃដែនដីរុស្ស៊ី។ ដល់ចុងឆ្នាំ១៩១៧, ពួកកសិករកាន់តែចាប់ផ្តើមបាត់បង់ជំនឿចិត្តជាមួយនឹងក្រុមបដិវត្តសង្គមនិយមនិងពួកមេនសេវិក(Menshevik)ក្នុងការចែករំលែកដីឱ្យពួកគេ។ ដោយពួកគេមិនចង់រស់នៅដោយវេទនាដូចពីមុន, ពួកកសិករទាំងនោះបានចាត់ធ្វើវិធានការដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់ដោយនាំគ្នាពង្រីកសកម្មភាពបះបោរបែបប្រដាប់អាវុធ។ នៅចន្លោះខែកុម្ភៈដល់ខែតុលា, ប្រហែល៤២%នៃទ្រពសម្បត្តិរបស់ពួកម្ចាស់ដីធ្លីត្រូវបានពួកកសិករដុតបំផ្លាញឫរឹបអូសយកទៅធ្វើជាកម្មសឹទ្ធិរបស់ខ្លួន។ [៧] ការបះបោររបស់ពួកកសិករមានលក្ខណៈខុសប្លែកៗពីគ្នា, ដែលពួកកសិករមួយចំនួនបាននាំគ្នាហែតម្រៀបជាក្បួនសម្រុកទៅគេហដ្ឋានរបស់ពួកម្ចាស់ដីធ្លីនិងការិយាល័យរបស់រដ្ឋាភិបាលហើយបានដកហូតទ្រពសម្បត្តិរបស់ម្ចាស់ដីធ្លីទាំងនោះតែម្តង។ ផ្ទុយពួកម្ចាស់ដីធ្លីដែលបានលក់និងនាំចេញគ្រាប់ស្រូវធញ្ញជាតិដើម្បីបានថវិកាចូលមកវិញ, ពួកកម្មករបានផ្ទុកគ្រាប់ស្រូវទាំងនោះដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ដល់គ្នារបស់ពួកគេទៅវិញ។[៨] ពួកកសិករទាំងនោះបានរឹតតែខឹងនឹងរដ្ឋាភិបាលបន្ថែមនៅពេលដែលឮថារដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នបានបញ្ជូនទាហានឱ្យមកបង្ក្រាបពួកគេ។ នៅខែកញ្ញា, យោធភូមិក្នុងទីក្រុងពេត្រូក្រាត, ម៉ូស្គូ និងទីប្រជុំជនដទៃទៀត រួមទាំងពលទាហានរុស្ស៊ី, កងទ័ពជើងទឹកនៅសមុទ្របាល់ទិកបានប្រកាសតាមរយៈគណៈកម្មាធិការតំណាង Tsentrobalt ថាពួកគេលែងទទួលស្គាល់អំណាចរបស់រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នហើយ និងមិនព្រមអនុវត្តនិងធ្វើអ្វីមួយតាមបញ្ជារបស់រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នតទៅទៀតនោះទេ។[៩]


ឯកសារយោង[edit]

  1. History.com Staff. "Russian Revolution." History.com, A&E Television Networks, 2009, www.history.com/topics/russian-revolution.
  2. Samaan, A.E. (2 ខែកុម្ភៈ 2013). From a "Race of Masters" to a "Master Race": 1948 to 1848. A.E. Samaan. p. 346. ISBN 978-0615747880. Retrieved 9 ខែកុម្ភៈ 2017.
  3. Jennifer Llewellyn, John Rae, and Steve Thompson (2014). "The Constituent Assembly". Alpha History.CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
  4. Bunyan & Fisher 1934, p. 385.
  5. ៥,០ ៥,១ Steinberg, Mark (2017). The Russian Revolution 1905-1917. New York: Oxford University Press. pp. 143–146. ISBN 978-0-19-922762-4.
  6. David Mandel, The Petrograd workers and the seizure of soviet power, London, 1984
  7. Trotsky, Leon (1934). History of the Russian Revolution. London: The Camelot Press ltd. pp. 859–864.
  8. "Steinberg, Mark (2017). The Russian Revolution 1905-1921. New York: Oxford University Press. pp. 196–197. ."
  9. Upton, Anthony F. (1980). The Finnish Revolution: 1917-1918 (in អង់គ្លេស). Minneapolis, Minnesota: University of Minnesota Press. p. 89. ISBN 9781452912394.