រុស្ស៊ី

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
សហព័ន្ធរុស្ស៊ី
Российская Федерация (ភាសារុស្ស៊ី)
Rossiyskaya Federatsiya
Flag of Russia.svg
ទង់ជាតិ
ភ្លេងជាតិ: 
"Государственный гимн
Российской Федерации"

(ភាសាខ្មែរ៖ "ចម្រៀងជាតិនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី")
ជប៉ុនក្វាមទីម័រខាងកើតវ៉ានូអាទូឥណ្ឌូណេស៊ីហាវ៉ៃប៉ាពួញូគីនេសូឡូម៉ុងកោះន័រហ្វូកនូវែលសេឡង់អូស្ត្រាលីហ្វីជីនូវែលកាលេដូនីអង់តាកទិកប្រជុំកោះគែកេឡេនហ្វីលីពីនចិនសិង្ហបុរីម៉ាឡេស៊ីប្រ៊ុយណេវៀតណាមនេប៉ាល់ភូតានឡាវថៃកម្ពុជាមីយ៉ាន់ម៉ាបង់ក្លាដេសម៉ុងកូលកូរ៉េខាងជើងកូរ៉េខាងត្បូងឥណ្ឌាប៉ាគីស្ថានស្រីលង្ការុស្ស៊ីតៃវ៉ាន់ម៉ាល់ឌីវកាសាក់ស្ថានអាហ្វកានីស្ថានអ៊ីរ៉ង់អូម៉ង់យេមែនអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមកាតាគុយវ៉ែតអ៊ីរ៉ាក់ចចជីអាមេនីអាស៊ែបៃសង់តួកគីអេរីត្រេជីប៊ូទីសូម៉ាលីអេត្យូពីកេនយ៉ាស៊ូដង់ម៉ាដាកាស្ការកូម័រម៉ាយ៉ុតរេអ៊ូញ៉ុងម៉ូរីសតង់សានីម៉ូសំប៊ិកតួកមេនីស្ថានអ៊ូសបេគីស្ថានតាជីគីស្ថានកៀគីស្ថានRussia on the globe (+claims) (Russia centered) (alternative).svg
រដ្ឋធានី
និង ទីក្រុងធំបំផុត
ម៉ូស្គូ
55°45′N 37°37′E / 55.750°N 37.617°E / 55.750; 37.617
ភាសាផ្លូវការ
និង ភាសាជាតិ
ភាសារុស្ស៊ី[១]
ភាសាទទួលស្គាល់ជាតិសូមមើល ភាសារបស់រុស្ស៊ី
ក្រុមជនជាតិ
(ឆ្នាំ ២០១០)[២]
សាសនា
(ឆ្នាំ ២០១៧)[៣]
រដ្ឋសហព័ន្ធប្រកាន់ប្រព័ន្ធ​ពាក់កណ្ដាល​ប្រធានាធិបតី​និយម សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ
វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន
មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន
វ៉ាឡេនធីណា ម៉ាតវីយ៉េងកូ
វីច្ឆេស្លាវ វ៉ូឡូឌីន
វីច្ឆេស្លាវ ឡេបេដេវ
នីតិបញ្ញត្តិសភា​សហព័ន្ធ
ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ
សភា​ឌូម៉ា
និម្មិតកម្ម
▪ រាជវង្សរូរីគបានបង្កើតឡើង
៨៦២
៨៧៩
១២៨៣
១៦ មករា ១៥៤៧
២ វិច្ឆិកា ១៧២១
▪ របបរាជាធិបតេយ្យត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល
១៥ មីនា ១៩១៧
១២ ធ្នូ ១៩៩១
១២ ធ្នូ ១៩៩៣
▪ ការទទួលស្គាល់រដ្ឋបាលនយោបាយក្រោយបំផុត
១៨ មីនា ២០១៤
ក្រឡាផ្ទៃ
▪ ផ្ទៃសរុប
១៧,១២៥,១៩១ គ.ម2   (ទី១)
▪ ផ្ទៃទឹក (%)
១៣[៤]
ប្រជាជន
▪ ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២១)
decrease ១៤៦,២៣៨,១៨៥[៥] (ទី​៩)
៨.៤ នាក់/គ.ម2   (ទី​២២៥)
GDP (PPP)ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០១៩)
▪ សរុប
increase ៤.១៣៥ សែនកោដិដុល្លារ[៦] (ទី១៦)
▪ ក្នុងម្នាក់
increase ២៨,១៨៤ ដុល្លារ[៦] (ទី៥០)
GDP (ចារឹក)ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០១៩)
▪ សរុប
increase ១.៧០២ សែនកោដិដុល្លារ[៦] (ទី១១)
▪ ក្នុងម្នាក់
increase ១១,៦០១ ដុល្លារ[៦] (ទី៦១)
ជីនី (២០១៨)37.5[៧]
មធ្យម · ទី៩៨
HDI (២០១៩)0.824[៨]
ខ្ពស់ណាស់ · ទី​៥២
រូបិយវត្ថុរូបរុស្ស៊ី () (RUB)
ល្វែងម៉ោងUTC+២ ទៅ +១២
ទិសចរាចរណ៍ស្ដាំ
ក្រមហៅទូរស័ព្ទ+៧
ដែនកម្រិតកំពូល

ប្រទេសរុស្ស៊ី (ភាសារុស្ស៊ី៖ Россия) មាន​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការថា សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី, គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ដែលលាតសន្ធឹងពីភូមិភាគអឺរ៉ុបខាងកើតមកដល់តំបន់អាស៊ីខាងជើង។ រុស្ស៊ីមានផ្ទៃក្រឡាសរុបចំនួន ១៧,១២៥,១៩១ គីឡូម៉ែត្រការ៉េដែលស្មើនឹងមួយភាគប្រាំបីនៃផ្ទៃដីដែលមនុស្សរស់នៅលើភពផែនដីហើយលាតត្រដាងឆ្លងកាត់ល្វែងម៉ោងចំនួន ១១ និងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសអធិបតេយ្យចំនួន ១៦។ ទីក្រុងម៉ូស្គូគឺជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសខណៈដែលទីក្រុងសង់ពីទ័របួរគឺជាទីក្រុងធំបន្ទាប់ទីពីរ។ ជនជាតិរុស្ស៊ីគឺជាក្រុមជនជាតិស្លាវដែលមានចំនួនច្រើនបំផុតចំណែកឯភាសារុស្ស៊ីគឺជាភាសាស្លាវដ៏និយមជាងគេហើយក៏ជាភាសាប្រជាប្រិយមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុបផងដែរ។

រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានទំហំផ្ទៃដីធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកហើយជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី៩ និងត្រូវជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅអឺរ៉ុប។ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាបនិងមានចំនួនទីក្រុងច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ប្រហែលជាងពាក់កណ្តាលនៃផ្ទៃដីប្រទេសនេះត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយព្រៃឈើ។ ប្រជាជនរុស្ស៊ីភាគច្រើនរស់នៅផ្នែកខាងលិចនៃប្រទេសហើយប្រជាជនភាគតិចណាស់ដែលមានទីលំនៅនៅផ្នែកខាងកើត។ រដ្ឋធានីម៉ូស្គូគឺជាទីក្រុងធំជាងគេបង្អស់នៅប៉ែកអឺរ៉ុបដោយមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណជាង ២០ លាននាក់។

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ពួកស្លាវខាងកើតបានលេចខ្លួនឡើងជាក្រុមជនជាតិដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុបរវាងសតវត្សទី៣ និងទី៨ នៃគ.ស។ រដ្ឋមជ្ឈឹមសម័យមួយដែលមានឈ្មោះថា"រុស្ស"ត្រូវបានកកើតនៅអំឡុងសតវត្សទី៩។ នៅក្នុងឆ្នាំ៩៨៨ រដ្ឋមួយនេះបានទទួលជ្រើសយកគ្រិស្តសាសនាអូស្សូដក់ជាសាសនារបស់ខ្លួនតាមរយៈចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនរួចបានច្របាច់បញ្ចូលវប្បធម៌ប៊ីហ្សង់ទីននិងវប្បធម៌ស្លាវរបស់ខ្លួនចូលគ្នាដែលបង្កើតបានជាវប្បធម៌រុស្ស៊ីរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ពីរបីសតវត្សក្រោយមក រដ្ឋរុស្សបានបែកទៅជារដ្ឋតូចៗរហូតដល់អំឡុងសតវត្សទី១៥ នៅពេលដែលពញារដ្ឋម៉ូស្គូបានបង្រួបបង្រួមរដ្ឋទាំងនោះឡើងវិញ។ នៅអំឡុងសតវត្សទី១៨ ប្រជាជាតិមួយនេះបានពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅគ្រប់ទិសតំបន់ជាពិសេសគឺទិសខាងកើតរួចហើយក៏បានលេចឈ្មោះឡើងថា"ចក្រភពរុស្ស៊ី"ដែលត្រូវជារដ្ឋមហាអំណាចមួយនៅអឺរ៉ុបនិងជាចក្រភពធំបំផុតទីបីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ក្រោយពីបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីបានបញ្ចប់ រដ្ឋដែលមានឈ្មោះថា សសសស រុស្ស៊ីត្រូវបានក្លាយជារដ្ឋសមាជិកធំបង្អស់របស់សហភាពសូវៀតនិងត្រូវជារដ្ឋសង្គមនិយមដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ សហភាពសូវៀតបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅខាងសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ រួចបានលេចខ្លួនឡើងជាប្រទេសមហាអំណាចដ៏ធំមួយនិងជាគូប្រជែងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅអំឡុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់។ នៅសម័យសូវៀត គេឃើញថារុស្ស៊ីបានសម្រេចនូវសមិទ្ធិផលបច្ចេកវិទ្យាដ៏អស្ចារ្យជាច្រើនប្រចាំសតវត្សទី២០ ក្នុងនោះមានដូចជា ការបង្ហោះតារារណបនិងមនុស្សដំបូងគេបង្អស់ទៅក្នុងលំហអាកាស។ បន្ទាប់ពីការរំលាយសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ១៩៩១ សសសស រុស្ស៊ីបានធ្វើបតិដ្ឋាកម្មក្លាយជា"សហព័ន្ធរុស្ស៊ី"។ បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣ បានបញ្ចប់ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏អនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីហើយបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រកាន់ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតីនិយមចាប់តាំងពីពេលនោះមក។

រុស្ស៊ីត្រូវបានគេសម្តៅលើថាជាមហាអំណាចសក្តានុភូតមួយដោយមានកម្លាំងយោធាធំជាងគេទី២ នៅលើពិភពលោកនិងជាប្រទេសដែលចំណាយលើយោធាច្រើនបង្អស់ទី៤។ រុស្ស៊ីបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ខ្លាំងនៅក្នុងសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សដោយខ្លួនមានប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពសកលនិងការអប់រំនៅសកលវិទ្យាល័យដោយឥតគិតថ្លៃ។ សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លំដាប់ទី១១ លើពិភពលោកបើគិតតាម ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ និងជាប់លំដាប់ទី៦ បើគិតតាម យអទ។ ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវគេទទួលស្គាល់ថាជារដ្ឋអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដោយខ្លួនមានស្តុកទុកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ធនធានរ៉ែ និងថាមពលរបស់រុស្ស៊ីគឺមានចំនួនខ្ពស់ជាងគេនៅលើពិភពលោកហើយសព្វថ្ងៃគឺជាប្រទេសឈានមុខគេក្នុងការផលិតប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងត្រូវជាសមាជិកនៃគ្រុប២០, ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប, វេទិកា​កិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី-​ប៉ាស៊ីហ្វិក, អ.ស.ស.អ, ធ.វ.អ និង អ.ព.ព ហើយខ្លួនក៏ត្រូវជាសមាជិកនាំមុខនៃ សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ, អ.ស.ស.រ និងសហភាព​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុបអាស៊ីផងដែរ។

ឈ្មោះ[កែប្រែ]

ឈ្មោះថារុស្ស៊ីគឺមានដើមកំណើតមកពីពាក្យ"រុស្ស" ដែលជាឈ្មោះរបស់រដ្ឋឯករាជ្យមួយនៅអំឡុងមជ្ឈិមសម័យដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិស្លាវខាងកើត។ ដើមឡើយ ជនជាតិស្លាវគឺមិនបានសម្តៅមកលើប្រជាជាតិខ្លួនថា"រុស្ស"នោះទេដោយពួកគេតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា"Русская земля" បកប្រែមកថា"ទឹកដីរុស្ស៊ី" ឬ"ទឹកដីនៃរុស្ស"។ ដើម្បីកុំឱ្យកើតមានការភាន់ច្រឡំជាមួយរដ្ឋដទៃទៀត អ្នកប្រវត្តិវិទូសម័យបានសម្តៅមកលើរដ្ឋដំបូងរបស់រុស្ស៊ីនេះថារូសកៀវ។ ឈ្មោះថា"រុស្ស"នេះត្រូវបានដាក់ឱ្យដោយជនជាតិរូស (អាចសរសេរបានថា"រុស្ស") ឈ្មួញនិងយុទ្ធជនជនជាតិស៊ុយអែត[៩][១០] ដែលបានផ្លាស់ទីលំនៅឆ្លងសមុទ្របាល់ទិកមកលើទឹកដីរុស្ស៊ីបច្ចុប្បន្នរួចបង្កើតបានជារដ្ឋមួយដែលគេតែងស្គាល់ថា"រូសកៀវ"។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

របប​គ្រប់គ្រង និង​នយោបាយ[កែប្រែ]

យោង​តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែល​ត្រូវ​បាន​ដំណើរការ​ដោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ កាលពី​ថ្ងៃ​ទី ១២ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩៣ បន្ទាប់​ពី​វិបត្តិ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ មក រុស្ស៊ី​គឺជា​សហព័ន្ធ និង​មាន​ទម្រង់​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ពាក់កណ្ដាល​ប្រធានាធិបតី​និយម ដែល​ប្រធានាធិបតី​ជា​ប្រមុខរដ្ឋ ហើយ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​។ សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី មាន​ទម្រង់​មូលដ្ឋាន​ជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​មាន​អ្នក​តំណាង​។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ត្រូវ​បាន​ទទួល​ខុសត្រូវ​រដ្ឋាភិបាល​។ រដ្ឋាភិបាល ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​តាម​ប្រព័ន្ធ​ត្រួតពិនិត្យ និង​តម្លាភាព ដែល​បាន​កំណត់​ដោយ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នៃ​សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​ប្រទេស និង​ជា​កិច្ចសន្យា​សង្គម សម្រាប់​ប្រជាជន​នៃ​សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី​។

អំណាច​របស់​សហព័ន្ធ​មាន​បី​ស្ថាប័ន​គឺ ៖

  • ស្ថាប័ន​នីតិប្បញ្ញត្តិ ៖ មាន​សភា​ចំនួន​គឺ សភា​ឌូម៉ា (State Duma) និង​ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ (Federation Council) សម្រាប់​អនុម័ត​ច្បាប់ ប្រកាសសង្គ្រាម ឱ្យ​សច្ចាប័ន​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ផ្សេង​ៗ មាន​អំណាច​ក្នុង​អនុម័ត​កញ្ចប់​ថវិកា និង​អំណាច​ចោទប្រកាន់ ដែល​អាច​ឈាន​ទៅ​ដក​ប្រធានាធិបតី​បាន​។
  • ស្ថាប័ន​នីតិប្រតិបត្តិ ៖ ប្រធានាធិបតី​គឺជា​ប្រមុខ​កងទ័ព មាន​សិទ្ធិ​ច្រានចោល​រាល់​ពង្រាង​ច្បាប់​ដែល​អនុម័ត​ដោយ​សភា មុន​ពេល​ក្លាយ​ជា​ច្បាប់ និង​តែងតាំង​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី ព្រមទាំង​មន្ត្រី​ដទៃ​ទៀត ដែល​គ្រប់គ្រង និង​ប្រតិបត្តិ​ច្បាប់ និង​នយោបាយ​សហព័ន្ធ​។
  • ស្ថាប័ន​យុត្តិធម៌ ៖ តុលាការ​ធម្មនុញ្ញ តុលាការ​កំពូល តុលាការ​កំពូល​មជ្ឈត្តវិនិច្ឆ័យ និង​តុលាការ​សហព័ន្ធ​ថ្នាក់​ទាប​ជាច្រើន​ទៀត (ចៅក្រម ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ ដោយ​មាន​សំណើ​ពី​ប្រធានាធិបតី) មាន​នាទី​បកស្រាយ​ច្បាប់ និង​អាច​បដិសេធ​ច្បាប់​ណា ដែល​យល់​ឃើញ​ថា​មិន​ស្រប​តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​។

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. "The Constitution of the Russian Federation – Chapter 3. The Federal Structure, Article 68" constitution.ru ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 April 2015
  2. "ВПН-2010" perepis-2010.ru បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ18 January 2012
  3. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Pew2017
  4. "The Russian federation: general characteristics" Federal State Statistics Service បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ28 July 2011 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 5 April 2008 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  5. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года [The population of the Russian Federation by municipalities as of January 1, 2021] (XLS) Russian Federal State Statistics Service (រុស្ស៊ី) ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 31 January 2021
  6. ៦,០ ៦,១ ៦,២ ៦,៣ "World Economic Outlook Database, October 2019" IMF.org International Monetary Fund ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 18 January 2020
  7. "GINI index (World Bank estimate) – Russian Federation" World Bank ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 March 2020
  8. "Human Development Report 2020" (PDF) (អង់គ្លេស) United Nations Development Programme 15 December 2020 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 15 December 2020
  9. "Online Etymology Dictionary" Etymonline.com ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 2 November 2011
  10. "Rus – definition of Rus by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia" Thefreedictionary.com ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 2 November 2011

សូមមើលផងដែរ[កែប្រែ]