បេឡារុស

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
សាធារណរដ្ឋបេឡារុស
Рэспубліка Беларусь (ភាសាបេឡារុស)
Республика Беларусь (ភាសារុស្ស៊ី)
Coat of arms of Belarus (2020).svg
វរលញ្ឆករជាតិ
ភ្លេងជាតិ: 
Дзяржаўны Гімн Рэспублікі Беларусь
Dziaržaŭny Himn Respubliki Bielaruś

(ភាសាខ្មែរ៖ "ចម្រៀងជាតិបេឡារុស")
ជប៉ុនក្វាមទីម័រខាងកើតវ៉ានូអាទូឥណ្ឌូណេស៊ីហាវ៉ៃប៉ាពួញូគីនេសូឡូម៉ុងកោះន័រហ្វូកនូវែលសេឡង់អូស្ត្រាលីហ្វីជីនូវែលកាលេដូនីអង់តាកទិកប្រជុំកោះគែកេឡេនហ្វីលីពីនចិនសិង្ហបុរីម៉ាឡេស៊ីប្រ៊ុយណេវៀតណាមនេប៉ាល់ភូតានឡាវថៃកម្ពុជាមីយ៉ាន់ម៉ាបង់ក្លាដេសម៉ុងកូលកូរ៉េខាងជើងកូរ៉េខាងត្បូងឥណ្ឌាប៉ាគីស្ថានស្រីលង្ការុស្ស៊ីតៃវ៉ាន់ម៉ាល់ឌីវកាសាក់ស្ថានអាហ្វកានីស្ថានអ៊ីរ៉ង់អូម៉ង់យេមែនអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមកាតាគុយវ៉ែតអ៊ីរ៉ាក់ចចជីអាមេនីអាស៊ែបៃសង់តួកគីអេរីត្រេជីប៊ូទីសូម៉ាលីអេត្យូពីកេនយ៉ាស៊ូដង់ម៉ាដាកាស្ការកូម័រម៉ាយ៉ុតរេអ៊ូញ៉ុងម៉ូរីសតង់សានីម៉ូសំប៊ិកតួកមេនីស្ថានអ៊ូសបេគីស្ថានតាជីគីស្ថានកៀគីស្ថានBelarus on the globe (Europe centered).svg
រដ្ឋធានី
និង ទីក្រុងធំបំផុត
មីនស្កឹ
53°55′N 27°33′E / 53.917°N 27.550°E / 53.917; 27.550
ភាសាផ្លូវការភាសាបេឡារុស និង ភាសារុស្ស៊ីa
ភាសាភាគតិចដែលបានទទួលស្គាល់
ក្រុមជនជាតិ
(ឆ្នាំ ២០១៩)
សាធារណរដ្ឋប្រកាន់របបប្រធានាធិបតីនិយម អាស្រ័យសភាឯកភូត
អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ (កំពុងមានជម្លោះ)[១][២]
រ៉ូម៉ាំង ហ្កូលូវឆិនកូ[៣]
នីតិបញ្ញត្តិរដ្ឋសភាជាតិ
ក្រុមប្រឹក្សានៃសាធារណរដ្ឋ
សភាតំណាងរាស្ត្រ
ទទួលឯករាជ្យ 
២៥ មីនា ១៩១៨
▪ ទទួលឯករាជ្យពីសហភាពសូវៀត
១០ ធ្នូ ១៩៩១
▪ ទទួលស្គាល់
២៦ ធ្នូ ១៩៩១
១៥ មីនា ១៩៩៤
១៧ តុលា ២០០៤
ក្រឡាផ្ទៃ
▪ ផ្ទៃសរុប
២០៧,៥៩៥ គ.ម2   (ទី ៨៤)
▪ ផ្ទៃទឹក (%)
១.៤%
ប្រជាជន
▪ ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២០)
Decrease Neutral.svg ៩,៤០៨,៤០០[៤] (ទី ៩៣)
▪ ជំរឿន (ឆ្នាំ ២០១៩)
Decrease Neutral.svg ៩,៤១៣,៤៤៦
៤៥.៨ នាក់/គ.ម2   (ទី ១៤២)
GDP (PPP)ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២០)
▪ សរុប
decrease ១៨៥.៨៨៩ ពាន់លានដុល្លារ[៥] (ទី ៦៩)
▪ ក្នុងម្នាក់
decrease $១៩,៧៥៨[៥] (ទី ៦៦)
GDP (ចារឹក)ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២០)
▪ សរុប
decrease $៥៧.៧០៨ ពាន់លានដុល្លារ[៥] (ទី ៧៥)
▪ ក្នុងម្នាក់
decrease $៦,១៣៣[៥] (ទី ៨៤)
ជីនី (២០១៨)positive decrease 25.2[៦]
ទាប
HDI (២០១៩)increase 0.823[៧]
ខ្ពស់ណាស់ · ទី ៥៣
រូបិយវត្ថុរូបបេឡារុស (BYN)
ល្វែងម៉ោងUTC+៣ (MSK[៨])
ទម្រង់កាលបរិច្ឆេទdd.mm.yyyy
ទិសចរាចរណ៍ស្តាំ
ក្រមហៅទូរស័ព្ទ+៣៧៥
ដែនកម្រិតកំពូល
គេហទំព័រ
belarus.by
  1. ^ "រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុសនៃឆ្នាំ១៩៩៤" ផ្នែកទី ១, មាត្រា ១៧

ប្រទេសបេឡារុស, អាចសរសេរបានថា បេឡារុស្ស (ភាសាបេឡារុស និងភាសារុស្ស៊ី៖ Беларусь) មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋបេឡារុស, គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភូមិភាគអឺរ៉ុបខាងកើត។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងកើតនិងឥសាន្ត ប្រទេសអ៊ុយក្រែននៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសប៉ូឡូញនៅភាគខាងលិច ហើយប្រទេសលីទុយអានីនិងឡេតូនីនៅភាគពាយព្យ។ ប្រទេសបេឡារុសមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ២០៧,៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនចំនួន ៩.៤ លាននាក់ដែលធ្វើឱ្យបេឡារុសក្លាយជាប្រទេសធំបំផុតទីដប់បីនិងមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទីម្ភៃនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់រដ្ឋបាលចំនួន ៧ តំបន់មីនស្កឹគឺជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។

មុនសតវត្សទី២០ ទឹកដីបេឡារុសសព្វថ្ងៃត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋនិងចក្រភពខុសៗគ្នារួមមាន៖ រូសកៀវ ក្សត្របុរីប៉ូឡូស្កឹ មហាពញារដ្ឋលីទុយអានី សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី ហើយនិងចក្រភពរុស្ស៊ី។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ មានរដ្ឋមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមប្រជែងគ្នានៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលដើម្បីដណ្តើមឥទ្ធិពលនិងទឹកដីហើយទីបំផុត សសស បេឡារុសក៏ត្រូវបង្កើតឡើងហើយបានក្លាយជាផ្នែកនៃសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប៉ូឡូញ–សូវៀតបានបញ្ចប់ ទឹកដីបេឡារុសជិតពាក់កណ្តាលត្រូវបានកាត់ទៅឱ្យប្រទេសប៉ូឡូញ។ ទឹកដីបេឡសរុសសព្វថ្ងៃបានលេចចេញជារូបរាងឡើងដំបូងនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៣៩ បន្ទាប់ពីសូវៀតបានចូលឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញនាអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២[១០][១១][១២] ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រតិបត្តិការយោធាជាច្រើនត្រូវបានប្រព្រឹត្តិទៅលើទឹកដីបេឡារុសដែលជាហេតុធ្វើឱ្យបេឡារុសទទួលរងការខូតខាតនិងបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយក្នុងនោះមានជនស៊ីវិលបេឡារុស ១ ភាគ ៤ ត្រូវបាត់បង់ជីវិតហើយធនធានសេដ្ឋកិច្ចខ្លួនជាងពាក់កណ្តាលត្រូវរលាយរលុត។[១៣] សាធារណរដ្ឋមួយនេះត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលសូវៀតជួយអភិវឌ្ឍឡើងវិញបន្ទាប់ពីមហាសង្គ្រាមបានបញ្ចប់។ នៅឆ្នាំ១៩៤៥ សសស បេឡារុសបានក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិរួមជាមួយសហភាពសូវៀត។

នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩០ សភានៃសាធារណរដ្ឋបានប្រកាសពីអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសបេឡារុសហើយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១ បេឡារុសក៏បានប្រកាសឯករាជ្យខណៈដែលសូវៀតកំពុងតែជួបវិបត្តិផ្ទៃក្នុងដ៏ធ្ងន់[១៤] បន្ទាប់ពីបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ លោកអាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូក៏ជាប់ឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតីដំបូងរបស់ប្រទេសបេឡារុសហើយលោកបានកាន់តំណែងនេះចាប់តាំងពីពេលនោះមករហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។[១៥] គេបានចាត់ទុករដ្ឋាភិបាលលូកាសិនកូថាជារដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្សក៏បានអះអាងដែរថាសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសបេឡារុសគឺមានកម្រិតទាបបំផុត។[១៦][១៧] បេឡារុសគឺជាប្រទេសអឺរ៉ុបតែមួយគត់ដែលនូវអនុវត្តការកាត់ទោសប្រហារជីវិត។ លោកលូកាសិនកូគឺនូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលនយោបាយមួយចំនួនខ្លះៗពីសម័យសូវៀតមានដូចជា កម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច...ជាដើម។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០០ ប្រទេសបេឡារុសនិងប្រទេសរុស្ស៊ីបានចុះលើសន្ធិសញ្ញាមួយដែលនឹងបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងរដ្ឋទាំងពីរហើយជាលទ្ធផល រដ្ឋសហភាពក៏បានបង្កើតឡើង។

ប្រទេសបេឡារុសគឺជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ហើយជាប្រទេសដែលជាប់លំដាប់ថ្នាក់កំពូលមួយនៅក្នុងសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស។ ប្រទេសបេឡារុសគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងជាសមាជិកនៃសហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ អ.ស.ស.រ សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបអាស៊ី និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ ប្រទេសនេះបានបញ្ជាក់ថាខ្លួនគ្មានបំណងចូលរួមជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបនោះឡើយតែបានរក្សាទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីជាមួយ ហើយធ្លាប់បានចូលរួមក្នុងគម្រោងអឺរ៉ុបចំនួនពីរ៖ ភាពជាដៃគូទិសបូព៌ា និងកិច្ចផ្តួចផ្តើមទីក្រុងបាគូ

ឈ្មោះ[កែប្រែ]

ឈ្មោះថា បេឡារុស គឺមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងពាក្យ បេឡាយ៉ា រុស ពោលគឺរុស'ស[១៨] គេបានលើកឡើងនូវអំណះអំណាងមួយចំនួនចំពោះប្រភពដើមនៃឈ្មោះថា រុស'ស។ ទ្រឹស្តីសាសនាពន្ធុសាស្ត្របានបង្ហាញថា ឈ្មោះរុស'សគឺជាឈ្មោះសម្តៅលើទឹកដីរូសតេនីបុរាណដែលកាលនុះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃមហាពញារដ្ឋលីទុយអានីហើយមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិស្លាវ កាន់សាសនាគ្រិស្ត។ ទឹកដីរុស'សគឺផ្ទុយពីរុស'ខ្មៅដែលជាទឹកដីកាន់កាប់ដោយពួកបាល់ត៍ដែលគ្មានជំនឿលើសាសនាអ្វីនោះទេ។[១៩] ទ្រឹស្តីមួយទៀតបានពន្យល់ថាឈ្មោះនោះគឺសម្តៅទៅលើជនជាតិស្លាវនៅក្នុងតំបន់ដែលតែងស្លៀកបំពាក់ពណ៌ស។[១៨][២០] ទ្រឹស្តីទីបីបានប្រាប់ថា ប្រជាជនដែលរស់នៅលើទឹកដីរុសបុរាណដែលមិនធ្លាប់បានកាន់កាប់ដោយពួកតាតារ ត្រូវបានគេច្រើនសម្តៅថារុស'ស[១៨] ទ្រឹស្តីទីបួនបានបង្ហាញថា ពណ៌សគឺមានទំនាក់ទំនងជិតដិតជាមួយទិសខាងលិចហើយទឹកដីបេឡារុសគឺជាទឹកដីផ្នែកខាងលិចនៃចក្រភពរូសកៀវនៅរវាងសតវត្សទី៩–១៣។[២១]

ពាក្យថា បេឡារុស្ស៊ីយ៉ា គឺតែងនិយមប្រើប្រាស់ដោយជនជាតិរុស្ស៊ីតាំងពីសម័យចក្រភពរុស្ស៊ីរហូតមកដល់អំឡុងឆ្នាំ១៩៩១។ ឈ្មោះផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះគឺ សាធារណរដ្ឋបេឡារុស (ភាសាបេឡសរុស៖ Рэспубліка Беларусь, ភាសារុស្ស៊ី៖ Республика Беларусь)។[២២][២៣] នៅឯប្រទេសរុស្ស៊ីវិញ ពាក្យថាបេឡារុស្ស៊ីយ៉ាគឺនូវតែមានអ្នកប្រើប្រាស់ជារឿយៗ។[២៤]

ប្រវត្តិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

ប្រវត្តិសាស្ត្របុរាណ[កែប្រែ]

នៅរវាងឆ្នាំ៥០០០ ដល់ឆ្នាំ២០០០ មុនគ.ស វប្បធម៌បន្ទាត់កុម្ភភ័ណបានលេចចេញជារូបរាងឡើងនៅលើទ្វីបអឺរ៉ុប។ ក្រៅពីនេះ សំណល់និងមរតកនៃវប្បធម៌ឌីណេព័រ–ដូណេតត្រូវបានគេរកឃើញថាមានវត្តមាននៅលើទឹកដីបេឡារុសនិងផ្នែកខ្លះទៀតនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែន[២៥] ទឹកដីរបស់ប្រទេសបេឡារុសសព្វថ្ងៃគឺត្រូវបានក្រុមកុលសម្ព័ន្ធបាលទិកចូលមកតាំងទីលំនៅនៅអំឡុងសតវត្សទី៣។ នៅជុំវិញសតវត្សទី៥ តំបន់មួយនេះក៏ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយពួកស្លាវ។ ជាលទ្ធផល វប្បធម៌ស្លាវបានហូរចូលមកក្នុងតំបន់នេះដូច្នេះប្រទេសបេឡារុសសព្វថ្ងៃគឺត្រូវជាប្រទេសស្លាវ។[២៦]

រូសកៀវ[កែប្រែ]

ទឹកដីនៃក្សត្របុរីរូសមុនការចូលឈ្លានពានរបស់ពួកម៉ុងកូលនិងលីទុយអានី

នៅសតវត្សទី៩ ទឹកដីបេឡារុសបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្ររូសកៀវដែលជារដ្ឋស្លាវខាងកើតដ៏មានអំណាចមួយក្រោមរាជវង្សរូរីគ។ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គយ៉ារ៉ូស្លាវទី១ បានសោយទិវង្គត មហារដ្ឋមួយនេះត្រូវបានបែកបាក់ទៅជាក្សត្របុរីឯករាជ្យតូចៗ។[២៧] ក្សត្របុរីសំខាន់ៗជាច្រើនត្រូវបានទទួលរងនូវការឈ្លានពាននិងបំផ្លិចបំផ្លាញដោយពួកម៉ុងកូលនៅអំឡុងសតវត្សទី១៣ ប៉ុន្តែទឹកដីបេឡារុសបានចៀសផុតពីការឈ្លានពានទាំងនោះហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ព្រមចុះចូលជាផ្នែកនៃមហាពញារដ្ឋលីទុយអានី[២៨] យោងតាមទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងតំបន់បានបង្ហាញថា បេឡារុសបានចងសម្ព័ន្ធភាពនិងព្រមឯកភាពនឹងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ប៉ូឡូតស្កឹនិងលីទុយអានីអស់រយៈពេលជាច្រើនទស្សវត្ត។[២៩] បន្ទាប់ពីដឹងឮថាពួកម៉ុងកូលនូវតែបន្តប្រតិបត្តិការពង្រីកទឹកដីឆ្ពោះមកទិសខាងលិច ក្សត្របុរីមីនស្កឹបានសូមជ្រកកោនក្រោមអាណាព្យាបាលភាពរបស់លីទុយអានីហើយនៅឆ្នាំ១២៤២ មីនស្កឹក៏បានក្លាយជាផ្នែកនៃមហាពញារដ្ឋលីទុយអានីតែម្តង។

ការចុះចូលជាមួយមហាពញារដ្ឋលីទុយអានីបានបង្កឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងវប្បធម៌ជាតិនៃទឹកដីបេឡារុសឡើងវិញ។[៣០] ក្នុងចំណោមក្សត្របុរីទាំងអស់ដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លីទុយអានី ក្នុងនោះមានក្សត្របុរីចំនួន ៩ ដែលមានប្រជាជនជាជនជាតិបេឡារុស[៣១] នាសម័យនោះ មហាពញារដ្ឋលីទុយអានីបានចូលរួមក្នុងយុទ្ធនាការយោធាមួយចំនួនដូចជាការប្រយុទ្ធតតាំងនឹងអស្សឫទ្ធិតួតូនិចនៅក្នុងឆ្នាំ១៤១០ និងការទទួលជ័យជម្នះនៅក្នុងសង្គ្រាមមួយចំនួនដែលអនុញ្ញាតឱ្យពញារដ្ឋនោះចូលកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែនទិសពាយព្យនៃអឺរ៉ុបខាងកើត។[៣២]

ក្នុងពេលដំណើរគ្នានេះដែរ មហាពញារដ្ឋម៉ូស្គូក៏ចាប់និម្មិតឡើងហើយនៅឆ្នាំ១៤៨៦ នៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទអ៊ីវ៉ានទី៣ ម៉ូស្គូបានផ្តើមយុទ្ធនាការយោធាដ៏ធំមួយដោយមានគោលដៅចង់ដណ្តើមយកអតីតទឹកដីនៃរូសកៀវមកវិញ ជាពិសេសគឺទឹកដីបេឡារុសនិងអ៊ុយក្រែន។[៣៣]

សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី[កែប្រែ]

វិសាលភាពទឹកដីមហាពញារដ្ឋលីទុយអានីនៅក្នុងសតវត្សទី១៥។ ទឹកដីប្រទេសបេឡារុសទាំងអស់គឺស្ថិតនៅក្នុងមហារដ្ឋមួយនេះ។

នៅថ្ងៃទី២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៣៨៦ មហាពញារដ្ឋលីទុយអានីនិងរាជាណាចក្រប៉ូឡូញបានបង្រួមចូលគ្នាជាសហភាពបុគ្គលតាមរយៈការរៀបអភិសេយរវាងមេដឹកនាំរដ្ឋទាំងពីរ[៣៤] ទីបំផុតនៅឆ្នាំ១៥៦៩ រដ្ឋទាំងពីរក៏យល់ព្រមចុះហត្ថលេខាលើសហភាពលូព្លីនដែលបង្កើតបានជាសហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី[៣៥][៣៦]

នៅក្នុងវប្បធម៌និងជីវិតសង្គមក្នុងរដ្ឋសហភាពនេះ ភាសាប៉ូឡូញគឺជាភាសាដែលគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាងគេរីឯសាសនាកាតូលិកវិញគឺជាសាសនាដ៏និយមជាងគេ។ នៅឆ្នាំ១៦៩៦ ភាសារូសតេនីត្រូវបានជំនួសដោយភាសាប៉ូឡូញជាភាសាផ្លូវការ។[៣៧] តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី ប្រជាជនរូសតេនីនូវតែបន្តនិយាយភាសារបស់ខ្លួននិងនូវតែគោរពព្រះសហគមន៍កាតូលិកក្រិកបេឡារុស។ ពីដំបូង ច្បាប់លក្ខន្តិកៈត្រូវបានប្រកាសចេញជាភាសារូសតេនីហើយយូរទៅក៏ផ្លាស់ប្តូរចេញជាភាសាប៉ូឡូញវិញ។ អំឡុងឆ្នាំ១៨៦០ ច្បាប់លក្ខន្តិកៈទាំងនោះត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលដោយស្តេចត្សាររុស្ស៊ីដែលជាលទ្ធផលនៃព្រឹត្តិការណ៍បះបោរខែវិច្ឆិកា

ចក្រភពរុស្ស៊ី[កែប្រែ]

កងទ័ពបារាំងណាប៉ូលេអុងកំពុងដកថយពីកងកម្លាំងរុស្ស៊ីនៅលើទឹកដីបេឡារុស

សហភាពរវាងប៉ូឡូញនិងលីទុយអានីបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៩៥ បន្ទាប់ពីទឹកដីរបស់រដ្ឋសហភាពមួយនេះត្រូវបានបំបែកបែងចែកគ្នាដោយចក្រភពរុស្ស៊ី ព្រុស និងអូទ្រីស[៣៨] ទឹកដីបេឡារុសបានធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីនៅអំឡុងរជ្ជកាលព្រះអធិរាជានីកាតឺរីនទី២[៣៩] ដោយវាបានក្លាយជាតំបន់រដ្ឋបាលមួយរបស់រុស្ស៊ីរហូតដល់សម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១ គឺនៅពេលដែលអាល្លឺម៉ង់បានចូលឈ្លានពាន។[៤០]

នៅក្រោមរជ្ជកាលព្រះចៅនីកូឡាសទី១ និងព្រះចៅអាឡិចសាន់ដឺទី៣, វប្បធម៌ជាតិបេឡារុសត្រូវបានហាមឃាត់លែងមិនឱ្យអនុវត្តនិងអភិរក្សទៀតឡើយ។ ប៉ូឡូញវូបនីយកម្មពីមុនត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល[៤១]ហើយត្រូវជំនួសមកវិញនូវរុស្ស៊ីវូបនីយកម្មវិញ[៤២]ដូចជា ការប្រែពីកាន់សាសនាកាតូលិកមកអូស្សូដក់វិញជាដើម...។ ភាសាបេឡារុសត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យប្រើប្រាស់នៅតាមសាលារៀននិងស្ថាប័នអប់រំផ្សេងៗហើយនិស្សិតនិងយុវវ័យបេឡារុសត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យនិយាយនិងប្រើប្រាស់ភាសារុស្ស៊ីជានិច្ច។[៤៣]

ដោយសារតែសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌នេះហើយបានជាមានការបះបោរមួយផ្ទុះឡើងនៅអំឡុងឆ្នាំ១៨៦៣។ បន្ទាប់ពីការបះបោរបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយបរាជ័យ រាជរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានណែនាំនូវតួអក្សរស៊ីលីរីកមកប្រជាជនបេឡារុសនៅឆ្នាំ១៨៦៤ ហើយឯកសារមួយណាដែលសរសេរចេញជាភាសាបេឡារុសនឹងមិនត្រូវទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីឡើយរហូតដល់ឆ្នាំ១៩០៥។[៤៤]

នៅអំឡុងពេលចរចាក្នុងសន្ធិសញ្ញាប្រេស្ត-លីតូវស្ក ប្រទេសបេឡារុសបានប្រកាសឯករាជ្យខណៈដែលកំពុងនូវក្រោមការត្រួតត្រារបស់អាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៨ ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបេឡារុស[៤៥][៤៦] បន្ទាប់ពីប្រកាសបង្កើតរួច សង្គ្រាមប៉ូឡូញ–សូវៀតក៏បានផ្ទុះឡើងភ្លាមៗហើយជាលទ្ធផល ទឹកដីបេឡារុសត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកដោយមួយផ្នែកស្ថិតនៅក្រោមប៉ូឡូញនិងមួយផ្នែកទៀតស្ថិតនៅក្រោមសហភាពសូវៀត។[៤៧]

រដ្ឋដំបូងនិងសម័យចន្លោះសង្គ្រាម[កែប្រែ]

គំនូរថ្លុកបង្ហាញអំពីការបែងចែកទឹកដីបេឡារុសរវាងប្រទេសប៉ូឡូញនិងពួកបុលសេវិក (សូវៀត) នៅក្រោយសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពរីកា ឆ្នាំ១៩២១

សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបេឡារុសគឺជាការប៉ុនប៉ងដំបូងដើម្បីបង្កើតចេញជារដ្ឋបេឡារុសឯករាជ្យមួយដោយមានឈ្មោះថាប្រទេស"បេឡារុស"។ វាមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩១៨ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩១៩។ ទោះជាជាមានការខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងណា វត្តមាននៃប្រទេសបេឡារុសគឺនូវមិនទាន់មាននៅឡើយទេព្រោះថាទឹកដីរបស់ខ្លួនបានកំពុងតែស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់កងទ័ពរាជាធិរាជអាល្លឺម៉ង់និងកងទ័ពរាជាធិរាជរុស្ស៊ីមុននិងនៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ហើយក្រោយចប់សង្គ្រាម ទឹកដីរបស់ពួកគេក៏បានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កងទ័ពក្រហមបុលសេវិកវិញ។[៤៨]

នៅឆ្នាំ១៩១៩ ផ្នែកនៃទឹកដីបេឡារុសនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ីបានលេចឡើងចេញជា សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតបេឡារុស (សសសប)។ ក្រោយបន្តិចមក វាក៏ត្រូវបានរួមបញ្ចូលជាមួយទឹកដីលីទុយអានីដោយបង្កើតបាន សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតលីទុយអានីនិងបេឡារុស។ ប៉ុន្តែរដ្ឋរណបមួយនេះត្រូវបានបំបែកចែកគ្នារវាងប្រទេសប៉ូឡូញនិងសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២១ ហើយ សសសប ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញហើយក្រោយមក វាក៏បានក្លាយជារដ្ឋសមាជិកស្ថាបនិកនៃសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២។[៤៥][៤៩] នៅអំឡុងទស្សវត្តឆ្នាំ១៩២០ និងឆ្នាំ១៩៣០ គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចនិងកសិកម្មសូវៀតបានបង្កឱ្យមានគ្រោះទុរ្ភិក្សនិងវិបត្តិនយោបាយនៅស្ទើរទូទាំងសហភាព។[៥០]

ងាកមកទឹកដីផ្នែកខាងលិចដែលស្ថិតនៅក្រោមប្រទេសប៉ូឡូញវិញ,[៥១][៥២][៥៣] ក្រោយពីសង្គ្រាមជាមួយសូវៀតបានបញ្ចប់ ជម្លោះរវាងរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញនិងសមាគមជនជាតិភាគតិចបានផ្ទុះឡើងហើយក្នុងនោះក៏មានជនជាតិបេឡារុសផងដែរ។[៥៤][៥៥] ប៉ូឡូញវូបនីយកម្មដែលកំពុងតែប្រព្រឹត្តិទៅគឺត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងដោយចលនាប្រជាធិតេយ្យជាតិប៉ូឡូញដោយចលនាមួយនេះបានហាមឃាត់នូវការអនុវត្តនិងការអភិរក្សវប្បធម៌ ប្រពៃណី និងអត្តសញ្ញាណជាតិអ៊ុយក្រែននិងបេឡារុស។[៥៦] អង្គការនយោបាយបេឡារុសមួយឈ្មោះថា សហភាពកម្មករនិងកសិករបេឡារុសត្រូវបានរំលាយចោលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៧ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគំរាមកំហែងពីរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញហើយបើនរណាហ៊ានប្រឆាំងនោះនឹងត្រូវទទួលបានការគាបសង្កត់គ្រប់បែបយ៉ាង។[៥៤][៥៥] ដោយសារតែជនជាតិបេឡារុសរស់នៅលើទឹកដីប៉ូឡូញមានចំនួនតិចដូច្នេះ កុបកម្មបះបោរបេឡារុសគឺមិនសូវជាបញ្ហាធំសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញនោះទេ។ រដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញច្រើនតែផ្តោតទៅលើការបង្ក្រាបកុបកម្មរបស់ជនជាតិភាគតិចអ៊ុយក្រែនដែលមានចំនួនលើសលប់ពីជនជាតិបេឡារុសឆ្ងាយហើយម្យ៉ាងវិញទៀតគឺជនជាតិអ៊ុយក្រែនរាងសកម្មខាងផ្នែកនយោបាយជាងប្រជាជនបេឡារុស។[៥៤][៥៥] បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លោកហ្សូសែហ្វ ភីលស៊ូតស្គី (ប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញ) នៅឆ្នាំ១៩៣៥ រលកនៃការគាបសង្កត់ថ្មីត្រូវបានបញ្ចេញមកលើជនជាតិភាគតិចមានដូចជា៖ ការបិទព្រះវិហារអូស្សូដក់និងសាលារៀន[៥៤][៥៥] លែងឱ្យប្រើប្រាស់ភាសាជាតិ[៥៧] ហើយមេដឹកនាំចលនានិងអង្គការគ្រប់ប្រភេទរបស់បេឡារុសត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ។ល។[៥៨]

សង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងសហភាពសូវៀត[កែប្រែ]

ឯកសារ:Soviet guerilla.jpg
យុទ្ធជនសូវៀតនៅពីក្រោយជួរប្រយុទ្ធអាល្លឺម៉ង់លើទឹកដីបេឡារុស ឆ្នាំ១៩៤៣

នៅឆ្នាំ១៩៣៩ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីនិងសហភាពសូវៀតបានរួមគ្នាវាយចូលឈ្លានពាននិងត្រួតត្រាប្រទេសប៉ូឡូញហើយឆាកសង្គ្រាមនៅអឺរ៉ុបក៏បានផ្ទុះឡើង។ សូវៀតបានកាត់យកទឹកដីប៉ូឡូញខាងលិចស្ទើរទាំងអស់ដោយមានរួមទាំងទឹកដីបេឡារុសផងដែរ ហើយជាលទ្ធផល សសសប ក៏បានបង្រួបបង្រួមគ្នាឡើងសារជាថ្មី។[១០][១១][១២][៥៩] ក្រុមប្រឹក្សាប្រជាជនបេឡារុសត្រូវបានតាងឡើងជារដ្ឋបាលក្នុងតំបន់នៅថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៣៩។ នៅឆ្នាំ១៩៤២ អាល្លឺម៉ង់ក៏សម្រេចចិត្តចូលឈ្លានពានសហភាពសូវៀតដោយគេបានសម្តៅលើប្រតិបត្តិការឈ្លានពាននេះថា ប្រតិបត្តិការបាបារ៉ូសា

យោងតាមស្ថិតិ បេឡារុសគឺជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋសូវៀតទាំងអស់ដែលបានទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់ច្រើនជាងគេនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់អាល្លឺម៉ង់រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៤។ នៅខណៈពេលកំពុងត្រួតត្រា អាល្លឺម៉ង់បានបំផ្លិចបំផ្លាញទីក្រុងចំនួន ២០៩ ក្នុងចំណោមទីក្រុងសរុបចំនួន ២៩០, ៨៥% នៃឧស្សាហកម្មបេឡារុសត្រូវបានបាត់បង់ ហើយនិងអគារជាងមួយលានខ្នង។[១៣] ផែនការជេនណេរ៉ូលផ្លង់អូស្តរបស់អាល្លឺម៉ង់បានបង្កឱ្យមានអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅតាមតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាលនិងខាងលិច ជាពិសេសគឺរដ្ឋបេឡារុសនោះឯង។[៦០] ទឹកដីបេឡារុសខាងលិចបានក្លាយជាផ្នែកនៃរ៉ៃស៍ស្កូមីស្សារីអាតអូស្តឡង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៤៣ អាជ្ញាធរអាល្លឺម៉ង់ក្នុងស្រុកបានសម្រេចបង្កើតរដ្ឋរណបមួយឈ្មោះថារ៉ាដាកណ្តាលបេឡារុស[៦១]

សង្គ្រាមរវាងអាល្លឺម៉ង់នឹងសូវៀត (១៩៤១–៤៤) បានផ្តល់វិបត្តិនិងបញ្ហាជាច្រើនដល់ប្រជាជាតិបេឡារុស។ ប្រជាជនបេឡារុសជាង ១,៦ លាននាក់ និងទាហានបេឡារុសប្រមាណ ៦២០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត[៦២]ហើយបើគិតជាភាគរយគឺស្មើនឹង ២៥% នៃប្រជាជនសរុប។[៦៣] ប្រជាជនបេឡារុសដែលមានដើមកំណើតជ្វីហ្វត្រូវបានទាហានអាល្លឺម៉ង់ចាប់ធ្វើទារុណកម្មនិងបង្អត់ចំណីអាហារនៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំងហើយនេះគឺជាមូលហេតុចម្បងមួយដែលបង្ហាញពីវត្តមានតិចតួចនៃជនជាតិជ្វីហ្វនៅលើទឹកដីប្រទេសបេឡារុសសព្វថ្ងៃ។[១៣][៦៤][៦៥][៦៦] ចំនួនប្រជាជនសរុបនៅបេឡារុសមិនបានទទួលកំណើនអ្វីឡើយក្រោយពីសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ លុះដល់ឆ្នាំ១៩៧១ ទើបកំណើនបានកើនឡើងវិញ។[៦៤]

នៅក្រោយសង្គ្រាម បេឡារុសបានក្លាយជារដ្ឋសមាជិកស្ថាបនិកទាំង ៥១ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ដូច្នេះ បេឡារុសគឺមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតទៅលើអ្វីមួយនៅលើឆាកអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ព្រំដែនរវាងប្រទេសប៉ូឡូញនិងបេឡារុសត្រូវបានរៀបចំសារជាថ្មីដោយផ្អែកលើខ្សែបន្ទាត់កាហ្សុនដែលបានស្នើកាលពីឆ្នាំ១៩១៩។[៤០]

មេដឹកនាំសូវៀតលោកហ្សូសែហ្វ ស្តាលីនបានអនុវត្តសូវៀតវូបនីយកម្មដើម្បីផ្តាច់បេឡារុសចេញពីឥទ្ធិពលលោកខាងលិច[៦៤] គោលនយោបាយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅតាមរយៈការបញ្ជូនអ្នកនយោបាយរុស្ស៊ីពីគ្រប់ផ្នែកនៃសហភាពសូវៀតទៅកាន់កាប់តំណែងសំខាន់ៗនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលបេឡារុស។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ស្តាលីននៅឆ្នាំ១៩៥៣ លោកនីគីតា គ្រូឆេវបានឡើងកាន់តំណែងជាមេដឹកនាំបន្តដោយលោកបានអនុវត្តនូវគោលនយោបាយរបស់ស្តាលីនដដែរ។[៦៤]

អ្នកនយោបាយកុម្មុយនិស្តសូវៀតបេឡារុសម្នាក់ឈ្មោះអានឌ្រី ក្រូម៉ៃកាបានចូលបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសសូវៀត (១៩៥៧–៨៥) និងជាប្រធាននៃគណៈប្រធានសូវៀតកំពូល (១៩៨៥–៨៨) ដោយលោកជាអ្នកនយោបាយសញ្ជាតិបេឡារុសដ៏សំខាន់បំផុតនាសម័យនោះនិងជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើគោលនយោបាយការបរទេសសូវៀតស្ទើរទាំងអស់ផងដែរ។[៦៧] នៅឆ្នាំ១៩៨៦ បរិយាកាសនៃរដ្ឋបេឡារុសបានទទួលនូវការធ្លាក់វិទ្យុសកម្មនុយក្លេអ៊ែរច្រើនបំផុត (៧០%) ពីបន្ទុះរោងចក្រថាមពលនៅឈើណូប៊ីលដែលមានចម្ងាយ ១៦ គម ចូលក្នុងរដ្ឋអ៊ុយក្រែន[៦៨][៦៩]

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨៨ បុរាណវិទូម្នាក់និងត្រូវជាមេដឹកនាំនៃគណបក្សអភិរក្សនិយមគ្រិស្តនៃរណសិរ្សប្រជាជនបេឡារុសគឺលោកហ្ស៊ីយ៉ាណុន ប៉ាស្នីអាកបានរកឃើញរណ្តៅសាកសពដ៏ធំមួយ (កាលបរិច្ឆេទនៃការស្លាប់គឺនៅរវាងឆ្នាំ១៩៣៧–៤១) នៅគូរ៉ាប៉ាទីក្បែររដ្ឋធានីមីនស្កឹ។[៦៨] អ្នកជាតិនិយមមួយចំនួនបាននិយាយអះអាងថា រណ្តៅសាកសពនោះគឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថារដ្ឋាភិបាលសូវៀតគឺមានបំណងចង់លុបបំបាត់អត្តសញ្ញាណប្រជាជនបេឡារុស។ ដោយឮបែបនេះ ប្រជាជនបេឡារុសជាច្រើនបាននាំគ្នាងើបបះបោរដណ្តើមឯករាជ្យចេញពីសហភាពសូវៀត។[៧០]

ឯករាជ្យភាព[កែប្រែ]

មេដឹកនាំរុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន និងបេឡារុសកំពុងអង្គុយចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងបេឡាវេហ្សាដែលនឹងរំលាយសហភាពសូវៀតជាផ្លូវការ, ៨ ធ្នូ ១៩៩១

នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០ ការបោះឆ្នោតដើម្បីអាសនៈនៅក្នុងសភាកំពូលសូវៀតនៃ សសស បេឡារុសត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ទោះបីជារណសិរ្សប្រជាជនបេឡារុសបានដណ្តើមអាសនៈបានតែ ១០% ក៏ដោយតែប្រជាជនភាគច្រើនបានចូលរួមគាំទ្រដល់ចលនាមួយនេះ ជាពិសេសគឺសមាជិកដែលបានជ្រើសតាំងនៅក្នុងសភា។[៧១] រដ្ឋបេឡារុសបានប្រកាសពីអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៣ តាមរយៈការចេញប្រកាសនូវសេចក្តីប្រកាសស្តីពីអធិបតេយ្យភាពរដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតបេឡារុស[៧២]

ដោយមានការគាំទ្រពីបក្សកុម្មុយនិស្ត ឈ្មោះផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះត្រូវបានប្តូរមក សាធារណរដ្ឋបេឡារុស នៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១។[៧១] នៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ ប្រធាននៃសភាកំពូលសូវៀតបេឡារុសលោកស្តានីស្លាវ ស៊ូសកេវិចបានជួបជាមួយនឹងមេដឹកនាំរុស្ស៊ីលោកបូរីស យែលស៊ីននិងមេដឹកនាំអ៊ុយក្រែនលោកឡេអូនីត ក្រាវឈូកដណ្តើមចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងរំលាយសហភាពសូវៀតចោលជាផ្លូវការនិងការបង្កើតសហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យឡើង។[៧១]

រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាតិមួយត្រូវបានអនុម័តនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៤ ដោយមុខងារនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីមុនត្រូវបានប្រគល់មកឱ្យប្រធានាធិបតីបេឡារុស ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបានប្រព្រឹត្តិទៅចំនួនពីរលើក (២៤ មិថុនា ១៩៩៤ និង ១០ កក្កដា ១៩៩៤)[៧៣] ហើយជាលទ្ធផល លោកអាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូក៏បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជាមេដឹកនាំនៃប្រជាជាតិថ្មីមួយនេះដោយលោកបានទទួលសម្លេងឆ្នោត ៤៥% ក្នុងដំណើរបោះឆ្នោតលើកទីមួយរួចទទួលបាន ៨០%[៧១] ក្នុងដំណើរបោះឆ្នោតលើកទីពីរ។ លូកាសិនកូបានជាប់ឆ្នោតម្តងហើយម្តងទៀតជាបន្តបន្ទាប់គ្នានៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០១, ២០០៦, ២០១០ និងឆ្នាំ២០១៥។ ជាយូរណាស់មកហើយ រដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចមួយចំនួន[៧៤]រួមជាមួយអង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ[១៧] និងអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស[៧៥]បានរិះគន់រដ្ឋាភិបាលលោកលូកាសិនកូយ៉ាងខ្លាំងដោយចោតប្រកាន់ថាជារដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការ។

លោកអាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូបានគ្រប់គ្រងប្រទេសបេឡារុសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤។

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៤ បន្ទាប់ពីបានទទួលឥទ្ធិពលពីប្រទេសរុស្ស៊ីអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកទីបំផុតលោកលូកាសិនកូក៏បានសម្រេចចិត្តជំរុញនិងគាំទ្រនូវអត្តសញ្ញាណជាតិបេឡារុស។ ជាលើកដំបូង លោកលូកាសិនកូបានថ្លែងសុន្ទរកថាជាភាសាបេឡារុស (ជាជាងភាសារុស្ស៊ីដែលប្រជាជនបេឡារុសមួយចំនួនធំបាននិយាយប្រើប្រាស់ដូចភាសាចម្បងរបស់ពួកគេអញ្ចឹង)។ ក្នុងសុន្ទរកថានោះផងដែរ លោកលូកាសិនកូបានមានប្រសាសន៍ថា "យើងមិនមែនជាប្រជាជនរុស្ស៊ីទេ—តែយើងជាជនជាតិបេឡារុស" ហើយបន្ទាប់មកលោកបានលើកទឹកចិត្តប្រជាជនទាំងឡាយឱ្យប្រើប្រាស់ភាសាបេឡារុសឱ្យកាន់តែច្រើន។ ជម្លោះពាណិជ្ជកម្ម វិវាទព្រំដែន និងឥរិយាបថថ្មីរបស់ពួកមន្ត្រីដែលចាប់ផ្តើមស្តាប់និងយល់ព្រមនឹងសំលេងប្រឆាំងគឺសុទ្ធតែជាផ្នែកមួយនៃទំនាក់ទំនងដែលកំពុងធ្លាក់ចុះដុនដាបជាមួយរុស្ស៊ីនាពេលនោះ។[៧៦]

នៅឆ្នាំ២០១៩ លោកលូកាសិនកូបានជួបពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោកពូទីននៅឯទីក្រុងសូឈី ប្រទេសរុស្ស៊ីហើយបានប្រកាសថាប្រទេសទាំងពីរ"អាចបង្រួបបង្រួមនៅថ្ងៃស្អែកដោយគ្មានបញ្ហា"។[៧៧] វាគឺជាគំនិតមួយដែលពូទីនតែងតែគាំទ្រកន្លងមក អ្នកសង្កេតការណ៍បានចាត់ទុកផែនការនេះថាជាបំណងប្រាថ្នារបស់ពូទីនដោយវាអាចជួយឱ្យលោកបន្តកាន់អំណាចលើសពីឆ្នាំ២០២៤ ទៅទៀត។[៧៨] ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយមួយរូបឈ្មោះមីខាអ៊ីល វីណូក្រាដូវបានពន្យល់ថា"លូកាសិនកូនឹងសម្តែងជាអ្នកមាំមួនក្លាហាននៅមុខសាធារណជនខ្លួនតែបែរជាព្យាយាមធ្វើខ្លួនខ្សោយនៅមុខពូទីន" លោកអាតយូម ស្ត្រៃម៉ាន់ដែលមកពីមជ្ឈមណ្ឌលម៉ូស្គូកាណេជីបានលើកឡើងថា"ម៉ូស្គូអាចទំនងជាបរាជ័យនៅក្នុងការរកមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួននៅក្នុងចំណោមប្រជាជនបេឡារុស"។[៧៩]

បាតុកម្មដ៏ធំមួយបានផ្ទុះឡើងនៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេសបន្ទាប់ពីការចេញនូវលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០២០[៨០] ដោយគេឃើញថាលោកលូកាសិនកូនឹងកាន់អំណាចមួយអាណត្តិបន្តទៀត។[៨១] មេដឹកនាំរុស្ស៊ីនិងសហភាពអឺរ៉ុបបានព្រមានថាអាចនឹងមានការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសំណាក់អន្តរជាតិនៅក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់បេឡារុស។[៨២][៨៣][៨៤] រដ្ឋាភិបាលលីទុយអានីបានយល់ព្រមផ្តល់នូវទីកន្លែងជ្រកកោនដល់បេក្ខជនបក្សប្រឆាំងបេឡារុសសំខាន់ៗដូចលោកស្រីស្វីតឡាណា ទីកាណូវស្កាយ៉ា និងសមាជិកក្រុមប្រឆាំងដទៃទៀត។[៨៥][៨៦][៨៧] ប្រទេសប៉ូឡូញក៏បានគាំទ្រក្រុមបក្សប្រឆាំងទាំងនោះផងដែរ។[៨៨][៨៩] ក្រោយពីការបោះឆ្នោត លូកាសិនកូមិនត្រូវបានសហភាពអឺរ៉ុបនិងសហរដ្ឋអាមេរិកទទួលស្គាល់ថាជាប្រធានាធិបតីស្របច្បាប់របស់បេឡារុសតទៅទៀតឡើយ។[៩០][៩១] មិនតែប៉ុណ្ណោះ សហភាពអឺរ៉ុបនិងអាមេរិកបានរួមគ្នាដាក់ទណ្ឌកម្មនយោបាយលើមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បេឡារុសមួយចំនួនដោយចោតប្រកាន់មន្ត្រីទាំងនោះថាបានលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោតនិងគាបសង្កត់មកលើបាតុករ។[៩២]

ភូមិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

ប្រទេសបេឡារុសគឺស្ថិតនៅរយៈទទឹង ជ ៥១° និង ៥៧° និងរយៈបណ្តោយ ក ២៣° និង ៣៣°។ ទឹកដីបេឡារុសពីជើងទៅត្បូងគឺមានចម្ងាយ ៥៦០ គម រីឯពីលិចទៅកើតគឺមានចម្ងាយ ៦៥០ គម។[៩៣] ប្រទេសនេះមិនមានព្រំដែនជាប់នឹងសមុទ្រអ្វីនោះទេហើយសណ្ឋានដីគឺមានលក្ខណៈជាខ្ពង់រាបដែលសម្បូរទៅដោយដីភក់ច្រើន។[៩៤] ផ្ទៃដីបេឡារុសប្រមាណ ៤០% គឺគ្របដណ្តប់ទៅដោយព្រៃឈើ។[៩៥][៩៦] ប្រទេសបេឡារុសគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អេកូឡូស៊ីចំនួន ២ គឺ៖ ព្រៃចម្រុះសាម៉ាទិចនិងព្រៃចម្រុះអឺរ៉ុបកណ្តាល[៩៧]

បឹងធំតូចចំនួន ១១,០០០ និងអូរជាច្រើនត្រូវបានរកឃើញក្នុងប្រទេសបេឡារុស។[៩៤] ទន្លេធំៗចំនួនបីបានហូរឆ្លងកាត់ប្រទេសនេះមាន៖ ទន្លេណេម៉ាន់ ព្រីបយ៉ាត់ និងទន្លេឌីណេព័រ។ ទន្លេណាម៉ាន់គឺហូរទៅកាន់ទិសខាងលិចឆ្ពោះទៅសមុទ្របាល់ទិករីឯទន្លេព្រីបយ៉ាត់គឺហូរសម្តៅទៅឌីណេព័រហើយទន្លេឌីណេព័របន្តហូរឆ្ពោះទៅទិសខាងត្បូងចូលទៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ[៩៨]

ចំណុចខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រទេសនេះគឺភ្នំឌីស៊ែរជីនស្គី (៣៤៥ ម៉ែត្រ) រីឯចំណុចទាបបំផុតគឺស្ថិតនៅលើទន្លេណេម៉ាន់ (៩០ ម៉ែត្រ)។[៩៤] កម្ពស់មធ្យមរបស់បេឡារុសគឺ ១៦០ ម៉ែត្រលើនីវ៉ូទឹក[៩៩] អាកាសធាតុក្នុងប្រទេសនេះមានលក្ខណៈជាអាកាសធាតុត្រជាក់មធ្យមនិងត្រជាក់ខ្លាំងដោយនៅខែមករាមានសីតុណ្ហភាពអប្បបរមាចាប់ពី -៤°C នៅតំបន់និរតីទៅ -៨°C នៅតំបន់ពាយព្យ។ ប្រទេសនេះក៏មានរដូវក្តៅសើមផងដែរដោយមានសីតុណ្ហភាពជាមធ្យម ១៨°C។[១០០] ប្រទេសបេឡារុសទទួលទឹកភ្លៀងជាមធ្យមពី ៥៥០ ទៅ ៧០០ មីល្លីម៉ែត្រ (mm) ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។[១០០]

ធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសនេះមានដូចជា៖ រុក្ខជាតិពុក ចំនួនបរិមាណតិចតួចនៃប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ ថ្មក្រានីត ថ្មកំបោរ ដីស ដីខ្សាច់ ដីក្រួស និងដីឥដ្ឋ។ល។[៩៤] ឥទ្ធិពលវិទ្យុសកម្មប្រហែល ៧០% ពីបទ្ទវហេតុនុយក្លេអ៊ែរទីក្រុងឈើណូប៊ីលនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានរសាត់ចូលមកក្នុងប្រទេសបេឡារុសដែលជាហេតុនាំឱ្យផ្ទៃដីបេឡារុសមួយភាគប្រាំ (ដីស្រែចម្ការនិងព្រៃឈើនៅតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍) ទទួលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំង។[១០១] អង្គការសហប្រជាជាតិនិងទីភ្ញាក់ងារផ្សេងៗទៀតបានចាត់វិធានការកាត់បន្ថយកម្រិតវិទ្យុសកម្មនៅក្នុងតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ ជាពិសេសគឺតាមរយៈការប្រើប្រាស់ធាតុសេស្យូមនិងការដាំដុះគ្រាប់កាណូឡាដើម្បីកាត់បន្ថយកម្រិតសេស្យូម-១៣៧ នៅក្នុងផ្ទៃដី។[១០២][១០៣]

បេឡារុសមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសឡេតូនីនៅភាគខាងជើង ប្រទេសលីទុយអានីនៅភាគពាយព្យ ប្រទេសប៉ូឡូញនៅភាគខាងលិច ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងជើងនិងកើត និងប្រទេសអ៊ុយក្រែននៅភាគខាងត្បូង។ សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩៩៥ និងឆ្នាំ១៩៩៦ បានកំណត់ព្រំដែនបេឡារុសជាមួយនឹងប្រទេសឡេតូនីនិងលីទុយអានី ហើយបន្ទាប់មក បេឡារុសបានធ្វើសច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩៩៧ ដោយបង្កើតបានព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែននៅឆ្នាំ២០០៩។[១០៤] បេឡារុសនិងលីទុយអានីបានធ្វើសច្ចាប័នជាលើកចុងក្រោយលើឯកសារកំណត់ព្រំដែននៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៧។[១០៥]

រដ្ឋាភិបាល[កែប្រែ]

វិមានរដ្ឋាភិបាល, រដ្ឋធានីមីនស្កឹ

បេឡារុសគឺជាសាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយមដែលដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតីនិងរដ្ឋសភា។ ប្រធានាធិបតីនីមួយៗអាចបម្រើការបានរយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្នុងមួយអាណត្តិ។ នៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៤ ប្រធានាធិបតីអាចបម្រើការបានតែពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះប៉ុន្តែកំណែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅឆ្នាំ២០០៤ បានលុបចោលនូវការកំណត់អាណត្តិនោះ។[១០៦] លោកអាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីបេឡារុសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤ មកម្លេះ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៦ លោកលូកាសិនកូបានអំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោតចម្រូងចម្រាសមួយដើម្បីពន្យាររយៈពេលនៃអាណត្តិប្រធានាធិបតីពី ៥ ឆ្នាំទៅ ៧ ឆ្នាំហើយជាលទ្ធផលការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីដែលត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ ត្រូវបានរុញច្រានមកនៅឆ្នាំ២០០១ ទៅវិញ។ ប្រជាមតិក្នុងការពន្យាអាណត្តិនោះត្រូវបានប្រធានការិយាល័យបោះឆ្នោតលោកវិចទ័រ ហាន់ឆាប្រកាសថាមានការក្លែងបន្លំដ៏"អស្ចារ្យ" ដោយឮដូច្នេះ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលបានដកលោកចេញពីតំណែងភ្លាមៗ។[១០៧] រដ្ឋសភាជាតិគឺជាសភាពីរថ្នាក់ដែលមានសមាជិកសភាតំណាងរាស្ត្រចំនួន ១១០ រូប (សភាជាន់ទាប) និងសមាជិកក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋចំនួន ៦៤ រូប (សភាជាន់ខ្ពស់)។[១០៨]

សភាតំណាងរាស្រ្តមានអំណាចក្នុងការតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្រ្តី ធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ អំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោតទុកចិត្តលើនាយករដ្ឋមន្រ្តី និងផ្តល់យោបល់លើគោលនយោបាយការបរទេសនិងក្នុងស្រុក។[១០៩] ក្រុមប្រឹក្សានៃសាធារណរដ្ឋគឺមានអំណាចក្នុងការជ្រើសរើសមន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗ ធ្វើការប្តឹងប្តលប្រធានាធិបតី និងទទួលយកឬបដិសេធវិក័យប័ត្រដែលអនុម័តដោយសភាតំណាងរាស្រ្ត។ អង្គជំនុំជម្រះនីមួយៗមានសមត្ថភាពក្នុងការបដិសេធនូវច្បាប់ណាមួយដែលបានអនុម័តដោយមន្រ្តីមូលដ្ឋានប្រសិនបើវាផ្ទុយនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។[១១០]

ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីគឺជារដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសបេឡារុសដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីចំនួន ៥ រូប។[១១១] សមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រីគឺត្រូវតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតីហើយពួកគេមិនចាំបាច់ជាសមាជិកសភានោះឡើយ។ ស្ថាប័នតុលាការមានតុលាការកំពូលនិងតុលាការសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចតុលាការធម្មនុញ្ញជាដើមដែលមានតួនាទីដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងច្បាប់ធុរកិច្ចផ្សេងៗ។ ចៅក្រមនៃតុលាការជាតិគឺត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតីនិងត្រូវទទួលយល់ព្រមពីក្រុមប្រឹក្សានៃសាធារណរដ្ឋ។ តុលាការដែលទទួលខុសត្រូវលើករណីព្រហ្មទណ្ឌគឺតុលាការកំពូល។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុសបានហាមឃាត់មិនឱ្យមានវត្តមានតុលាការក្រៅប្រព័ន្ធពិសេសនោះទេ។[១១០]

ការបោះឆ្នោត[កែប្រែ]

អតីតទង់ជាតិបេឡារុស (ធ្លាប់បានប្រើនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨, ១៩៤៣–៤៤ និង ១៩៩១–១៩៩៥) សព្វថ្ងៃវាគឺជានិមិត្តសញ្ញានៃការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលលោកលូកាសិនកូ។

ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយខ្លះៗនិងរួមទាំងអ្នកនយោបាយមួយចំនួនបានចាត់ទុកប្រទេសបេឡារុសថាជា"ប្រទេសផ្តាច់ការចុងក្រោយបង្អស់នៃទ្វីបអឺរ៉ុប"[១១២][១១៣][១១៤][១១៥] ចំណែកឯលូកាសិនកូវិញបានអះអាងនិងចាត់ទុករដ្ឋាភិបាលលោកថាជារដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យដែលមាន"របៀបដឹកនាំបែបផ្តាច់ការ"។[១០៦] ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបបានដកប្រទេសបេឡារុសចេញពីថ្នាក់រដ្ឋសង្កតការណ៍របស់ខ្លួនចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៧ មកម្លេះបន្ទាប់ពីយល់ឃើញថាការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៦ មានភាពមិនប្រក្រតី។[១១៦][១១៧] ដើម្បីក្លាយជាសមាជិកពេញលេញ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបបានតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបេឡារុសចូលគោរពសិទ្ធិមនុស្ស នីតិរដ្ឋ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។[១១៨]

នៅក្នុងការបោះឆ្នោតសភាឆ្នាំ២០០៤ គ្មានគណបក្សប្រឆាំងនិងគណបក្សគាំទ្រលូកាសិនកូណាដណ្តើមបានអាសនៈសម្បីតែមួយ។ អង្គការដើម្បីសន្តិសុខនិងសហប្រតិបត្ដិការអឺរ៉ុប (OSCE) បានសម្រេចថាការបោះឆ្នោតនោះមិនមានភាពយុត្តិធម៌នោះទេពីព្រោះបេក្ខជនខាងបក្សប្រឆាំងត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបដិសេដមិនឱ្យចូលរួមហើយដំណើរនៃការបោះឆ្នោតត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីតែគាំទ្រអ្នកកាន់អំណាចប៉ុណ្ណោះ។[១១៩]

នៅក្នុងការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០០៦ លូកាសិនកូត្រូវបានតវ៉ាប្រឆាំងដោយលោកអាឡិចសាន់ដឺ មីលីនកេវិចដែលជាអ្នកតំណាងក្រុមសម្ព័ន្ធនៃបក្សប្រឆាំង និងលោកអាឡិចសាន់ដឺ កាស៊ូលីននៃបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។ លោកកាស៊ូលីនត្រូវបានកងកម្លាំងនគរបាលវាយដំនិងចាប់ខ្លួននៅអំឡុងព្រឹត្តិការណ៍បាតុកម្មនៅជុំវិញសភាប្រជាជនបេឡារុសរួម។ លោកលូកាសិនកូក៏បានជាប់ឆ្នោតនាឆ្នាំនោះដែរដោយទទួលបានសម្លេងគាំទ្រប្រមាណ ៨០%, សហព័ន្ធរុស្ស៊ីនិងបណ្តាប្រទេស ស.រ.ឯ បានចាត់ទុកការបោះឆ្នោតនោះជាការបោះឆ្នោតត្រឹមត្រូវនិងយុត្តិធម៌[១២០] ខណៈដែល OSCE និងអង្គការមួយចំនួនទៀតបានគិតផ្ទុយទៅវិញដោយរួមគ្នាហៅការបោះឆ្នោតនោះថាអយុត្តិធម៌និងមិនស្មើភាព។[១២១]

លោកលូកាសិនកូបានទទួលសម្លេងគាំទ្រប្រមាណ ៨០% ម្តងទៀតនៅក្នុងការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០២០ ដែលជាហេតុនាំឱ្យលោកបន្តកាន់អំណាចក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតី។ បេក្ខជនខាងបក្សប្រឆាំងគឺលោកអានឌ្រី សាននីកូវបានទទួលសម្លេងគាំទ្របានតែ ៣% ប៉ុណ្ណោះខណៈដែលអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យនិងអ្នកតំណាងប្រទេសផ្សេងៗបាននិយាយរិះគុណការបោះឆ្នោតនេះថាមានការបន្លំសន្លឹកឆ្នោតធ្ងន់ធ្ងរ។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងលទ្ធផល ប្រជាជនបេឡារុសរាប់ពាន់នាក់បាននាំគ្នាចេញទៅធ្វើបាតុកម្មនៅឯទីក្រុងមីនស្កឹ។ បាតុករនិងបេក្ខជនបក្សប្រឆាំងជាច្រើនរូបត្រូវបានកម្លាំងកងជីវពលរដ្ឋបង្ក្រាបនិងចាប់ដាក់ពន្ធនាគារហើយខ្លះត្រូវបានចាប់ដាក់ឃុំឃាំងនៅតាមគេហដ្ឋានរៀងៗខ្លួន។[១២២][១២៣][១២៤]

ទំនាក់ទំនងបរទេស[កែប្រែ]

ប្រធានាធិបតីបេឡារុសលោកអាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូជាមួយនឹងប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោកវ្លាឌឺមៀរ ពូទីន, ២០១៥

សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតបេឡារុសគឺជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋសូវៀតចំនួនពីរ (រួមជាមួយអ៊ុយក្រែន) ដែលបានចុះចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥។[១២៥] ចាប់តាំងពីពេលបែកបាក់ពីសហភាពសូវៀតមក បេឡារុសនិងប្រទេសរុស្ស៊ីបានរក្សាទំនាក់ទំនងជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មនិងជាសម្ព័ន្ធមិត្តការទូតដ៏ជិតស្និទ្ធ។ បេឡារុសច្រើនពឹងផ្អែកលើប្រទេសរុស្ស៊ីសម្រាប់ការនាំចូលវត្ថុធាតុដើមនិងសម្រាប់ទីផ្សារនាំចេញរបស់ខ្លួន។[១២៦]

សម្ព័ន្ធភាពរុស្ស៊ីនិងបេឡារុសគឺជាសម្ព័ន្ធភាពកំពូលមួយដែលបានបង្កើតឡើងនៅរវាងឆ្នាំ១៩៩៦–៩៩ បន្ទាប់ពីប្រទេសទាំងពីរបានយល់ព្រមចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាមួយចំនួនដែលអំពាវនាវឱ្យមានសហភាពរូបិយវត្ថុ សិទ្ធិស្មើភាពគ្នា សញ្ជាតិតែមួយ គោលនយោបាយការបរទេសនិងការការពារជាតិរួម។ ទោះយ៉ាងណា អនាគតនៃសម្ព័ន្ធភាពនេះត្រូវបានគេកើតការសង្ស័យថានឹងអាចដួលរលំដោយសារតែការពន្យារពេលម្តងហើយម្តងទៀតនៃសហភាពរូបិយវត្ថុពីខាងបេឡារុស កង្វះកាលបរិច្ឆេទនៃការធ្វើប្រជាមតិសម្រាប់សេចក្តីព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងជម្លោះស្តីពីពាណិជ្ជកម្មប្រេងកាត។[១២៦][១២៧] បេឡារុសក៏ជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃសហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ (ស.រ.ឯ) មួយដែរ។[១២៨] បេឡារុសគឺនូវតែរក្សាទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយបណ្តាប្រទេសជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប (ទោះជាជម្លោះរវាងមេដឹកនាំបេឡារុសនិងមេដឹកនាំប្រទេសសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបខ្លះកំពុងតែកើនឡើងក្តៅគគុកក្តី)[១២៩] មានដូចជា ឡេតូនី លីទុយអានី និងប៉ូឡូញ។ល។[១៣០] សហភាពអឺរ៉ុបបានលើកការហាមឃាត់នៃការធ្វើដំណើរលើរដ្ឋាភិបាលលោកលូកាសិនកូចេញវិញដើម្បីឱ្យលោកលូកាសិនកូអាចចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំការទូតឬក្នុងកិច្ចពិភាក្សាផ្សេងៗរវាងរដ្ឋាភិបាលលោកនិងបក្សពួកប្រឆាំង។[១៣១]

មេដឹកនាំនៃប្រទេសបេឡារុស រុស្ស៊ី អាល្លឺម៉ង់ បារាំង និងអ៊ុយក្រែននៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលមួយនៅទីក្រុងមីនស្កឹ, ១១–១២ កុម្ភៈ ២០១៥

ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរបស់បេឡារុសជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកសព្វថ្ងៃគឺមានភាពតានតឹងណាស់។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៧ មក សហរដ្ឋអាមេរិកគឺមិនដែលមានឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅទីក្រុងមីនស្កឹទេហើយបេឡារុសវិញក៏មិនដែលមានឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនដែរចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ មក។[១៣២][១៣៣] នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុម័តច្បាប់ប្រជាធិបតេយ្យបេឡារុសដែលនឹងផ្តល់មូលនិធិទៅកាន់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដើម្បីប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបេឡារុសហើយហាមឃាត់ប្រាក់កម្ចីទៅឱ្យរដ្ឋាភិបាលបេឡារុសលើកលែងតែក្នុងករណីមនុស្សធម៌។[១៣៤] ទំនាក់ទំនងចិន–បេឡារុសបានទទួលការលូតលាស់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៥ មកម្លេះ[១៣៥]ពោលគឺនៅពេលដែលលោកលូកាសិនកូបានទៅធ្វើទស្សនកិច្ចនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។[១៣៦] ប្រទេសបេឡារុសក៏មានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសស៊ីរីផងដែរ[១៣៧]ដោយបានចាត់ទុកស៊ីរីជាដៃគូដ៏សំខាន់មួយនៅតំបន់បជ្ឈឹមបូព៌ា។[១៣៨] ក្រៅពីសមាជិក ស.រ.ឯ ប្រទេសនេះក៏ជាសមាជិកនៃអង្គការសំខាន់ៗមួយចំនួនផងដែរដូចជា៖ សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបអាស៊ី (អឺរ៉ាស៊ី) អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម[១៣០] ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨)[១៣៩] និងអង្គការដើម្បីសន្តិសុខ​និងសហ​ប្រតិបត្តិការ​នៅអឺរ៉ុប។ល។ ប្រទេសបេឡារុសត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងគោលនយោបាយសង្កាត់អឺរ៉ុប (European Neighbourhood Policy–ENP) របស់សហភាពអឺរ៉ុបដោយគោលដៅនៃគោលនយោបាយនេះគឺបង្រួមប្រជាជាតិអឺរ៉ុបទាំងឡាយឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ចនិងភូមិសាស្រ្តនយោបាយ។[១៤០]

យោធា[កែប្រែ]

ទាហានល្បាតនៅរវាងព្រំដែនបេឡារុស–ប៉ូឡូញ។

បច្ចុប្បន្ន លោកឧត្តមសេនីយ៍ឯកវីចទ័រ ក្រេនីនគឺជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិខណៈដែលលោកអាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ (ប្រធានាធិបតី) មានងារជាអង្គមេបញ្ជាការ។[១១០] កងកម្លាំងជាតិបេឡារុសត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩២ បន្ទាប់ពីផ្តាច់ខ្លួនចេញពីកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសូវៀត។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ កងកម្លាំងនេះបានឆ្លងកាត់កំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនដោយមានទាហានសរុបចំនួន ៣០,០០០ នាក់។[១៤១]

សមាជិកបម្រើសេវាយោធាភាគច្រើនជាមនុស្សដែលកេណ្ឌ (មិនស្ម័គ្រចិត្ត) អ្នកដែលមានការអប់រំថ្នាក់ខ្ពស់អាចបម្រើការបានរយៈពេល ១២ ខែ (ពេញ ១ ឆ្នាំ) ចំណែកអ្នកដែលមានការអប់រំថ្នាក់ទាបត្រូវចូលបម្រើការរយៈពេល ១៨ ខែ។[១៤២] ដោយសារតែចំនួនប្រជាជនធ្លាក់ចុះទើបបានបង្កឱ្យមានការកេណ្ឌយុទ្ធជនមិនគ្រប់គ្រាន់ ដូច្នេះ សារៈសំខាន់នៃទាហានជាប់កិច្ចសន្យាបានកើនឡើងដោយមានកម្លាំងចំនួន ១២,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១។[១៤៣] នៅឆ្នាំ២០០៥ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ប្រទេសបេឡារុសប្រមាណ ១.៤% ត្រូវបានចំណាយទៅលើផ្នែកយោធា។[១៤៤]

ប្រទេសបេឡារុសមិនដែលបង្ហាញពីបំណងចង់ចូលអង្គការណាតូនោះទេប៉ុន្តែធ្លាប់បានចូលរួមក្នុងកម្មវិធីភាពជាដៃគូឯកត្តលក្ខណៈចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៧។[១៤៥] បេឡារុសបានចាប់ផ្តើមធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដំបូងជាមួយអង្គការណាតូបន្ទាប់ពីបានចុះហត្ថលេខាលើឯកសារដើម្បីចូលរួមក្នុងភាពជាដៃគូសម្រាប់កម្មវិធីសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥។[១៤៦] បេឡារុសអាចចូលជាសមាជិកណាតូបានលុះត្រាតែខ្លួនត្រូវចុះចេញពីអង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួមជាមុនសិន។ ភាពតានតឹងរវាងណាតូនិងប្រទេសបេឡារុសបានឈានចូលដល់កម្រិតកំពូលនៅអំឡុងឆ្នាំ២០០៦ ដែលជាលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីនាឆ្នាំនោះ។[១៤៧]

សិទ្ធិមនុស្សនិងអំពើពុករលួយ[កែប្រែ]

ចំណាត់ថ្នាក់សន្ទស្សន៍ប្រជាធិបតេយ្យរបស់ប្រទេសបេឡារុសគឺទាបបំផុតនៅក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសទាំងអស់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងត្រូវបានអង្គការ Free House សម្តៅលើថា"គ្មានសេរីភាព"។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ សន្ទស្សន៍សេរីភាពសេដ្ឋកិច្ចក៏បានដាក់ប្រទេសបេឡារុសនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់"គាបសង្កត់"ផងដែរហើយម្យ៉ាងវិញទៀត បេឡារុសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសដែលមានសេរីភាពសារព័ត៌មានទាបបំផុតប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបនៅក្នុងសន្ទស្សន៍សេរីភាពសារព័ត៌មានឆ្នាំ២០១៣–១៤ បោះផ្សាយដោយ Reporters Without Borders ដោយឈរនៅលេខរៀងទី ១៥៧ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៨០។[១៤៨] រដ្ឋាភិបាលបេឡារុសតែងតែត្រូវទទួលរងការរិះគន់ជារឿយៗចំពោះការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនិងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យ ជនជាតិភាគតិច និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង។ល។[១៧][៧៥] បេឡារុសគឺជាប្រទេសអឺរ៉ុបតែមួយប៉ុណ្ណោះដែលនូវប្រកាន់ខ្ជាប់ច្បាប់កាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយបានអនុវត្តទោសប្រហារជីវិតចុងក្រោយគេបង្អស់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១១។[១៤៩]

ប្រព័ន្ធតុលាការនៅប្រទេសនេះគឺនូវមានកង្វះឯករាជ្យភាពហើយច្រើនទាក់ទងទៅនឹងរឿងនយោបាយ។[១៥០] អំពើពុករលួយមានដូចជាការសូកប៉ាន់ជាដើមដែលច្រើនប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅអំឡុងពេលដំណើរការដេញថ្លៃ ការការពារអ្នកស៊ើបអង្កេតជាតិ និងកង្វះមន្ត្រីស៊ើបការណ៍នៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយរបស់ប្រទេស។[១៥១]

នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ ការិយាល័យឧត្ដមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្សបានប្រកាសថាអ្នកជំនាញរបស់ខ្លួនបានទទួលរបាយការណ៍ចំនួន ៤៥០ ករណីនៃការធ្វើទារុណកម្មនិងការធ្វើទុក្ខទោសដល់មនុស្សដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួនក្នុងអំឡុងពេលបាតុកម្មតវ៉ាប្រឆាំងនឹងលទ្ធផលការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី។ ក្នុងរបាយការណ៍របស់អ្នកជំនាញទាំងនោះក៏មានករណីហិង្សាច្រើនគួរសមដែលត្រូវបានប្រព្រឹត្តិមកលើស្ត្រីនិងកុមាររួមទាំងការរំលោភបំពានផ្លូវភេទនិងការរំលោភសេពសន្ថវៈផងដែរ។[១៥២]

បំណែកចែករដ្ឋបាល[កែប្រែ]

ផែនទីបំណែកចែករដ្ឋបាលនៃប្រទេសបេឡារុស

ប្រទេសបេឡារុសត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៦ តំបន់ (ភាសាបេឡារុស៖ вобласць) ហើយតំបន់នីមួយៗគឺមានឈ្មោះតាមទីក្រុងនានាដែលបម្រើការជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលនៃតំបន់នោះមានដូចជា៖ ប្រេស្ត កូមែល ហ្គ្រតណូ ម៉ូហ្គីលេវ មីនស្កឹ (ឬអាចសរសេរបានថា"មីនស្ក៍") និងវីទិបស្ក៍[១៥៣] តំបន់នីមួយៗមានអាជ្ញាធរនីតិប្បញ្ញត្តិថ្នាក់ខេត្តដែលហៅថា"ក្រុមប្រឹក្សាតំបន់" (ភាសាបេឡារុស៖ абласны Савет Дэпутатаў) ហើយសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាម្នាក់ៗត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយប្រជាជនរស់នៅតាមតំបន់នីមួយៗនិងរួមទាំងអាជ្ញាធរប្រតិបត្តិខេត្តហៅថា"រដ្ឋបាលតំបន់" (ភាសាបេឡារុស៖ абласны выканаўчы камітэт), ប្រធាននៃរដ្ឋបាលតំបន់គឺត្រូវជ្រើសតាំងដោយប្រធានាធិបតីផ្ទាល់។[១៥៤] ក្នុងតំបន់នីមួយៗត្រូវបានបែងចែកទៅជា"ភូមិភាគ" (ស្រុក) តូចៗជាច្រើនទៀត (ភាសាបេឡារុស៖ раён)។[១៥៣] ភូមិភាគនីមួយៗគឺមានអាជ្ញាធរនីតិប្បញ្ញត្តិរៀងៗខ្លួនឬត្រូវបានហៅថា"ក្រុមប្រឹក្សាភូមិភាគ" (ភាសាបេឡារុស៖ раённы Савет Дэпутатаў), សមាជិកម្នាក់ៗគឺត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយប្រជាជនរស់នៅតាមភូមិភាគចំណែកឯអាជ្ញាធរប្រតិបត្តិឬរដ្ឋបាលភូមិភាគត្រូវបានតែងតាំងដោយអំណាចប្រតិបត្តិជាន់ខ្ពស់។ តំបន់ទាំងប្រាំមួយមានភូមិភាគសរុបចំនួន ១១៨។[៩៥] ទីក្រុងមីនស្កឹត្រូវបានគេបែងចែកបន្តទៅជា ៩ សង្កាត់និងជាតំបន់ដ៏ពិសេសមួយក្នុងនាមជារដ្ឋធានីនៃប្រទេស។[១៥៥] ទីក្រុងនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិហើយគេបានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យដឹកនាំដោយផ្ទាល់។[១៥៦]

សេដ្ឋកិច្ច[កែប្រែ]

ប្រទេសបេឡារុសមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសជាង ១៨០ នៅទូទាំងពិភពលោក។ ដៃគូពាណិជ្ជកម្មចម្បងរបស់បេឡារុសគឺប្រទេសរុស្ស៊ីដោយការនាំចេញនិងការនាំចូលភាគច្រើនគឺប្រព្រឹត្តិទៅរវាងប្រទេសទាំងពីរនេះខណៈពេលដែលសហភាពអឺរ៉ុបទទួលបានការនាំចេញ ២៥% និងការនាំចូល ២០%។[១៥៧]

នៅឆ្នាំ២០១៩ ចំណែកនៃផលិតកម្មនៅក្នុងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបមាន ៣១% ដោយជាងពីរភាគបីនៃចំនួននេះគឺស្ថិតនៅក្នុងផលិតកម្មឧស្សាហកម្ម។ ក្នុងចំណោមប្រជាជនធ្វើការទាំងអស់ មាន ៣៧.៤% ជាអ្នកធ្វើការក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម។[១៥៨] អត្រាកំណើនគឺទាបជាងសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូលប្រហែល ២.២% ក្នុងឆ្នាំ២០២១។ បន្ទាប់បានបែកបាក់ពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ បេឡារុសគឺធ្លាប់ជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋដែលមានការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោកដោយគិតជាភាគរយនៃ ផសស ហើយក៏ត្រូវជារដ្ឋសមាជិក ស.រ.ឯ ដែលមានបំផុតផងដែរ។[១៥៩] នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ប្រជាជនបេឡារុសប្រមាណ ៣៩.៣% គឺធ្វើការនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋខណៈដែល ៥៧.២% ធ្វើការឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន (ក្នុងនេះ រដ្ឋាភិបាលមានភាគហ៊ុន ២១.១%) និង ៣.៥% ធ្វើការនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបរទេស។[១៦០] ប្រទេសនេះគឺច្រើនពឹងផ្អែកលើប្រទេសរុស្ស៊ីក្នុងការនាំចូលផលិតផលមួយចំនួនដូចជាប្រេងកាត។[១៦១][១៦២] ផលិតផលកសិកម្មសំខាន់ៗរួមមាន៖ ដំឡូង និងអនុផលគោក្របីមានសាច់ជាដើម។[១៦៣] នៅឆ្នាំ១៩៩៤ ផលិតផលនាំចេញសំខាន់ៗរបស់បេឡារុសរួមមាន គ្រឿងម៉ាស៊ីនធុនធ្ងន់ (ពិសេសគឺត្រាក់ទ័រ) ផលិតផលកសិកម្ម និងផលិតផលថាមពល។[១៦៤] និយាយជារួម នៅខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសនេះច្រើនទាក់ទងជាមួយ ស.រ.ឯ សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបអាស៊ី និងសម្ព័ន្ធមិត្តរុស្ស៊ី។ល។[១៦៥]

នៅដើមទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៩០ ផលិតកម្មឧស្សាហកម្មបានថយចុះដោយសារតែការធ្លាក់ចុះការនាំចូលការ ការវិនិយោគ និងតម្រូវការផលិតផលបេឡារុសពីដៃគូពាណិជ្ជកម្មរបស់ខ្លួន។[១៦៦] ផសស បានចាប់ផ្តើមមានកំណើនឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦[១៦៧] ដែលធ្វើឱ្យបេឡារុសក្លាយជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចលូតលាស់លឿនជាងគេនៅក្នុងចំណោមអតីតសាធារណរដ្ឋសូវៀតទាំងអស់។[១៦៨] នៅឆ្នាំ២០០៦ ផសស បានកើនឡើងដល់ ៨៣.១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងយុគភាពនៃអំណាចទិញ (PPP) ឬប្រហែល ៨,១០០ ដុល្លារក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។[១៦៣] នៅឆ្នាំ២០០៥ ផសស បានកើនឡើង ៩.៩% ខណៈដែលអត្រាអតិផរណាជាមធ្យមស្មើនឹង ៩.៥%។[១៦៣]

ចាប់តាំងពីសហភាពសូវៀតបានដួលរលំមក ប្រទេសបេឡារុសដែលស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លូកាសិនកូបានរក្សាការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលលើឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗនិងបានត្រួតត្រាឯកជនភាវូបនីយកម្មខ្នាតធំ។ រឿងស្រដៀងៗគ្នាត្រូវបានគេមើលឃើញកើតមាននៅក្នុងអតីតសាធារណរដ្ឋសូវៀតមួយចំនួនទៀតផងដែរ។[១៦៩]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. "Belarus leader Lukashenko holds secret inauguration amid continuing protests" france24.com 23 September 2020
  2. "Belarus: Mass protests after Lukashenko secretly sworn in" BBC News 23 September 2020
  3. "Lukashenko appoints new government" eng.belta.by 19 August 2020
  4. "Численность населения на 1 января 2020 г. по областям Республики Беларусь" www.belstat.gov.by
  5. ៥,០ ៥,១ ៥,២ ៥,៣ "World Economic Outlook Database, October 2020" IMF.org International Monetary Fund ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 5 May 2020
  6. "GINI index (World Bank estimate) – Belarus" World Bank ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 March 2020
  7. Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF) United Nations Development Programme 15 December 2020 pp. 343–346 ISBN 978-92-1-126442-5 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 16 December 2020
  8. "Time Zone & Clock Changes in Minsk, Belarus" www.timeanddate.com
  9. "Icann Адобрыла Заяўку Беларусі На Дэлегаванне Дамена Першага Ўзроўню З Падтрымкай Алфавітаў Нацыянальных Моў.Бел" ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 26 August 2014
  10. ១០,០ ១០,១ Abdelal, Rawi (2001) National purpose in the world economy: post-Soviet states in comparative perspective Cornell University Press ISBN 978-0-8014-3879-0
  11. ១១,០ ១១,១ Taylor & Francis Group (2004) Europa World Year, Book 1 Europa publications ISBN 978-1-85743-254-1
  12. ១២,០ ១២,១
    • Клоков В. Я. Великий освободительный поход Красной Армии. (Освобождение Западной Украины и Западной Белоруссии).-Воронеж, 1940.
    • Минаев В. Западная Белоруссия и Западная Украина под гнетом панской Польши.—М., 1939.
    • Трайнин И.Национальное и социальное освобождение Западной Украины и Западной Белоруссии.—М., 1939.—80 с.
    • Гiсторыя Беларусі. Том пяты.—Мінск, 2006.—с. 449–474
  13. ១៣,០ ១៣,១ ១៣,២ Axell, Albert (2002) Russia's Heroes, 1941–45 Carroll & Graf Publishers p. 247 ISBN 0-7867-1011-X
  14. "The World Factbook" cia.gov ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 4 March 2016
  15. Profile: Europe's last dictator? BBC News, 10 September 2001
  16. Levitsky, Steven; Way, Lucan A. (2010) "The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism" Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War Problems of International Politics Cambridge: Cambridge University Press p. 203 ISBN 9781139491488 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 12 June 2020 Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].
  17. ១៧,០ ១៧,១ ១៧,២ "Human rights by country – Belarus" Amnesty International ដកស្រង់នៅថ្ងៃ January 22, 2020
  18. ១៨,០ ១៨,១ ១៨,២ Zaprudnik 1993, ទ. 2
  19. Аб паходжанні назваў Белая і Чорная Русь (Eng. "About the Origins of the Names of White and Black Ruthenia"), Язэп Юхо (Joseph Juho), 1956.
  20. Minahan 1998, ទ. 35
  21. "Why Is Belarus called White Russia | Belarus Travel" 5 April 2016
  22. "Law of the Republic of Belarus – About the name of the Republic of Belarus" (រុស្ស៊ី) Pravo – Law of the Republic of Belarus 19 September 1991 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 6 October 2007
  23. "Belarus – Government" The World Factbook Central Intelligence Agency 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007
  24. ""Беларусь" vs "Белоруссия": ставим точку в вопросе" Onliner (រុស្ស៊ី) 26 February 2014
  25. Shaw, Ian; Jameson, Robert (2008) A Dictionary of Archaeology Wiley pp. 203–04 ISBN 978-0-470-75196-1
  26. Zaprudnik 1993, ទ. 7
  27. Plokhy, Serhii (2006) The Origins of the Slavic Nations Cambridge University Press pp. 94–95 ISBN 0-521-86403-8
  28. Robinson, Charles Henry (1917) The Conversion of Europe Longmans, Green pp. 491–92
  29. Michell, Robert; Shakhmaton, A.A; Forbes, Nevill; Beazley, C. Raymond (Charles Raymond) (1914) The chronicle of Novgorod, 1016–1471 London, Offices of the society p. 41
  30. Ermalovich, Mikola (1991) Pa sliadakh adnago mifa (Tracing one Myth) Minsk: Navuka i tekhnika ISBN 978-5-343-00876-0
  31. Zaprudnik 1993, ទ. 27
  32. Lerski, George Jan; Aleksander Gieysztor (1996) Historical Dictionary of Poland, 966–1945 Greenwood Press pp. 181–82 ISBN 0-313-26007-9
  33. Nowak, Andrzej (1 January 1997) "The Russo-Polish Historical Confrontation" Sarmatian Review XVII Rice University បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ18 December 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  34. Rowell, S.C. (2005) "Baltic Europe" in Jones, Michael (ed.) The New Cambridge Medieval History (Vol. 6) Cambridge University Press p. 710 ISBN 0-521-36290-3
  35. Lukowski, Jerzy; Zawadzki, Hubert (2001) A Concise History of Poland (1st ed.) Cambridge University Press pp. 63–64 ISBN 9780521559171
  36. Riasanovsky, Nicholas V. (1999) A History of Russia (6th ed.) New York: Oxford University Press ISBN 9780195121797
  37. "Belarusian": UCLA Language Materials Project Archived 22 December 2015 at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន., ucla.edu; accessed 4 March 2016.
  38. Scheuch, E.K.; David Sciulli (2000) Societies, Corporations and the Nation State BRILL p. 187 ISBN 90-04-11664-8
  39. Birgerson 2002, ទ. 101
  40. ៤០,០ ៤០,១ Olson, Pappas & Pappas 1994, ទ. 95
  41. ទំព័រគំរូ:In lang Воссоединение униатов и исторические судьбы Белорусского народа (Vossoyedineniye uniatov i istoričeskiye sud'bi Belorusskogo naroda), Pravoslavie portal
  42. Żytko, Russian policy ..., p551.
  43. Иван Петрович Корнилов (1908) Русское дєло в Сєверо-Западном крає: материиалы для историии Виленскаго учебнаго округа преимущественно в Муравьевскую эпоху (រុស្ស៊ី) Тип. А.С. Суворина
  44. D. Marples (1996) Belarus: From Soviet Rule to Nuclear Catastrophe Palgrave Macmillan UK p. 26 ISBN 978-0-230-37831-5
  45. ៤៥,០ ៤៥,១ Birgerson 2002, ទទ. 105–106
  46. Ioffe, Grigory (25 February 2008) Understanding Belarus and How Western Foreign Policy Misses the Mark Rowman & Littlefield Publishers, Inc p. 57 ISBN 978-0-7425-5558-7
  47. Timothy Snyder (2002) The Reconstruction of Nations Yale University Press p. 282 ISBN 9780300128413
  48. Vitali Silitski, Jr.; Jan Zaprudnik (7 April 2010) The A to Z of Belarus Scarecrow Press pp. 308– ISBN 978-1-4617-3174-0
  49. Marples, David (1999) Belarus: A Denationalized Nation Routledge p. 5 ISBN 90-5702-343-1
  50. "Belarus history" Official website of the Republic of Belarus ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 17 March 2017
  51. Sorge, Arndt (2005) The global and the local: understanding the dialectics of business systems Oxford University Press ISBN 9780191535345
  52. Minahan 1998, p. 37.
  53. Nick Baron; Peter Gatrell (10 August 2004) "War, Population Displacement and State Formation in the Russian Borderlands 1914–1924" Homelands Anthem Press p. 19 ISBN 978-1-84331-385-4 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 18 September 2015
  54. ៥៤,០ ៥៤,១ ៥៤,២ ៥៤,៣ Norman Davies, God's Playground (Polish edition), second tome, p.512-513
  55. ៥៥,០ ៥៥,១ ៥៥,២ ៥៥,៣ "Stosunki polsko-białoruskie pod okupacją sowiecką (1939–1941)" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ23 June 2008 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  56. Mironowicz, Eugeniusz (2007) Belarusians and Ukrainians in the policies of the Piłsudski camp [Białorusini i Ukraińcy w polityce obozu piłsudczykowskiego] (ប៉ូឡូញ) Białystok pp. 4–5 ISBN 978-83-89190-87-1
  57. Bieder, H. (2000): Konfession, Ethnie und Sprache in Weißrußland im 20. Jahrhundert. In: Zeitschrift für Slawistik 45 (2000), 200–214.
  58. Ivan S. Lubachko. Belorussia under Soviet Rule, 1917–1957 (Lexington: University Press of Kentucky, 1972), 137
  59. Andrew Wilson (2011) Belarus: The Last European Dictatorship ISBN 978-0-300-13435-3
  60. Snyder, Timothy (2010). Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin. Basic Books. p. 160.
  61. (German) Dallin, Alexander (1958). Deutsche Herrschaft in Russland, 1941–1945: Eine Studie über Besatzungspolitik, pp. 234–236. Droste Verlag GmbH, Düsseldorf.
  62. Vadim Erlikman. Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow 2004. pp. 23–35
  63. "This Chart Shows The Astounding Devastation Of World War II" Business Insider 30 May 2014
  64. ៦៤,០ ៦៤,១ ៦៤,២ ៦៤,៣ Fedor, Helen (1995) "Belarus – Stalin and Russification" Belarus: A Country Study Library of Congress ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 26 March 2006
  65. "Потери гражданского населения" function.mil.ru ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 28 August 2019
  66. "Great Patriotic War in Belarus | Belarus.by" www.belarus.by ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 28 August 2019
  67. Remnick, David (4 July 1989) "Andrei Gromyko Dies, Was Soviet Diplomat for 50 Years" The Washington Post
  68. ៦៨,០ ៦៨,១ Fedor, Helen (1995) "Belarus- Perestroika" Belarus: A Country Study Library of Congress ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 26 March 2007
  69. "Belarus: Five things you may not know about the country" BBC 11 August 2020 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 16 August 2020
  70. Birgerson 2002, ទ. 99
  71. ៧១,០ ៧១,១ ៧១,២ ៧១,៣ Fedor, Helen (1995) "Belarus – Prelude to Independence" Belarus: A Country Study Library of Congress ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007
  72. "History, Belarus" Belarus.by ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 6 April 2021
  73. "World Factbook: Belarus" (TXT) Central Intelligence Agency 20 October 1994 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 21 December 2007
  74. Foreign Affairs; International Trade Canada (25 September 2012) "Standing up for Free and Fair Elections in Belarus" Government of Canada ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 January 2013
  75. ៧៥,០ ៧៥,១ "Essential Background – Belarus" Human Rights Watch 2005 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 26 March 2006
  76. The Strange Death of Russia's Closest Alliance, Global Voices, 21 February 2017
  77. "Belarus Ready to 'Unite' With Russia, Lukashenko Says" The Moscow Times 15 February 2019 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ17 February 2019 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 17 February 2019 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  78. Brennan, David (16 February 2019) "Russia May Absorb Belarus: 'We're Ready to Unite,' President Says" Newsweek បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ16 February 2019 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 17 February 2019 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  79. Sherwin, Emily (13 February 2019) "Could Russia and Belarus trade oil for national sovereignty?" DW Moscow បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ13 February 2019 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 17 February 2019 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  80. "Belarus's Protests Aren't Particularly Anti-Putin" Foreign Policy 19 August 2020
  81. "Protests in Belarus continue despite challenger's departure" Associated Press 11 August 2020
  82. "EU leaders to warn Russia against Belarus interference" EUobserver 18 August 2020
  83. "Putin warns western leaders over 'meddling' in Belarus" Financial Times 18 August 2020
  84. "Russian FM in Syria, meets Assad in first visit since 2012" Associated Press 7 September 2020 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 September 2020
  85. "Belarus asks Lithuania to extradite opposition leader Tsikhanouskaya" Euronews ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 13 April 2021
  86. "Lithuania to Belarus: 'Rather watch hell freeze over' than deliver Tsikhanouskaya" Deutsche Welle ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 13 April 2021
  87. "Headquarters of Tsikhanouskaya, Coordination Council and National Anti-Crisis Management" Voice of Belarus ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 13 April 2021
  88. "Belarus protests: Why Poland is backing the opposition" BBC News 10 September 2020
  89. "Belarus opposition leader: Foreign mediation may be needed" Associated Press 9 September 2020
  90. "El Pais interview with HR/VP Borrell: "Lukashenko is like Maduro. We do not recognize him but we must deal with him"" eeas.europa.eu 24 August 2020
  91. Dave Lawler, U.S. no longer recognizes Lukashenko as legitimate president of Belarus, Axios (24 September 2020).
  92. "U.S., EU Sanction Belarus in Coordinated Western Action" The Wall Street Journal 24 August 2020
  93. "Coordinates of the extreme points of the state frontier. Main Geographic Characteristics of the Republic of Belarus" Land of Ancestors the Scientific and Production State Republican Unitary Enterprise "National Cadastre Agency" of the State Property Committee of the Republic of Belarus 2011 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ21 September 2013 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 11 September 2013 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  94. ៩៤,០ ៩៤,១ ៩៤,២ ៩៤,៣ "Belarus – Geography" The World Factbook Central Intelligence Agency 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 November 2007
  95. ៩៥,០ ៩៥,១ "Key Facts" Press Service of the President of the Republic of Belarus 2015
  96. "Belarus: Window of Opportunity (see Table 15, page 66)" (PDF) United Nations បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើម (PDF)នៅ1 October 2008 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 September 2008 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  97. Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne; Hedao, Prashant; Noss, Reed; Hansen, Matt; Locke, Harvey; Ellis, Erle C; Jones, Benjamin; Barber, Charles Victor; Hayes, Randy; Kormos, Cyril; Martin, Vance; Crist, Eileen; Sechrest, Wes; Price, Lori; Baillie, Jonathan E. M.; Weeden, Don; Suckling, Kierán; Davis, Crystal; Sizer, Nigel; Moore, Rebecca; Thau, David; Birch, Tanya; Potapov, Peter; Turubanova, Svetlana; Tyukavina, Alexandra; de Souza, Nadia; Pintea, Lilian; Brito, José C.; Llewellyn, Othman A.; Miller, Anthony G.; Patzelt, Annette; Ghazanfar, Shahina A.; Timberlake, Jonathan; Klöser, Heinz; Shennan-Farpón, Yara; Kindt, Roeland; Lillesø, Jens-Peter Barnekow; van Breugel, Paulo; Graudal, Lars; Voge, Maianna; Al-Shammari, Khalaf F.; Saleem, Muhammad (2017) "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm" BioScience 67 (6): 534–545 doi:10.1093/biosci/bix014 ISSN 0006-3568 PMC 5451287 PMID 28608869
  98. Bell, Imogen (2002) Eastern Europe, Russia and Central Asia 2003 Taylor & Francis p. 132 ISBN 1-85743-137-5
  99. Zaprudnik 1993, ទ. xix
  100. ១០០,០ ១០០,១ Fedor, Helen (1995) "Belarus – Climate" Belarus: A Country Study Library of Congress ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007
  101. Rainsford, Sarah (26 April 2005) "Belarus cursed by Chernobyl" BBC News បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ24 April 2006 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 26 March 2006 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  102. "The United Nations and Chernobyl – The Republic of Belarus" United Nations 2004 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ6 May 2008 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 4 October 2007
  103. Smith, Marilyn "Ecological reservation in Belarus fosters new approaches to soil remediation" International Atomic Energy Agency ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 19 December 2007
  104. Larissa Titarenko (2011) "Country Report: Belarus Borders: Borders and policy in Belarus" University of Eastern Finland p. 14 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 February 2017
  105. Larissa Titarenko "Country Report: Belarus Borders" University of Eastern Finland ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 12 November 2018
  106. ១០៦,០ ១០៦,១ "Profile: Alexander Lukashenko" BBC News British Broadcasting Corporation 9 January 2007 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ20 April 2010 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 30 April 2010 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  107. Jeffries, Ian (2004) The countries of the former Soviet Union at the turn of the twenty-first century: the Baltic and European states in transition Routledge p. 274 ISBN 0-415-25230-X
  108. Constitution of Belarus Chapter 4, Art. 90 and 91
  109. "Belarus 1994 (rev. 2004)" Constitute ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 17 March 2015
  110. ១១០,០ ១១០,១ ១១០,២ "Section IV:The President, Parliament, Government, the Courts" Constitution of Belarus Press Service of the President of the Republic of Belarus 2004 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ17 December 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007
  111. "Deputy Prime Ministers of the Republic of Belarus" Council of Ministers of the Republic of Belarus 2010 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ4 March 2010 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 21 April 2010
  112. Rausing, Sigrid (7 October 2012) "Belarus: inside Europe's last dictatorship" The Guardian London ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 August 2014
  113. "Belarus's Lukashenko: 'Better a dictator than gay'" Reuters Berlin 4 March 2012 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ6 October 2015 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 30 June 2017 ...German Foreign Minister's branding him 'Europe's last dictator' Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  114. Liabedzka, Anatoly (2008) "Europe's Last Dictatorship" European View 7 (1): 81–89 doi:10.1007/s12290-008-0029-7 Unknown parameter |s2cid= ignored (ជំនួយ)
  115. Marples, David R (2005) "Europe's Last Dictatorship: The Roots and Perspectives of Authoritarianism in 'White Russia'" Europe-Asia Studies 57 (6): 895–908 doi:10.1080/1080/09668130500199509 Unknown parameter |s2cid= ignored (ជំនួយ)
  116. "Belarus suspended from the Council of Europe" Press Service of the Council of Europe 17 January 1997 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ26 April 2006 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 26 March 2006 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  117. "Republic of Belarus" Human Rights Watch ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 December 2020
  118. "Belarus – Office of the Directorate General of Programmes" coe.int ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 December 2020
  119. "OSCE Report on the October 2004 parliamentary elections" (PDF) Organization for Security and Co-operation in Europe December 2004 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 21 March 2007
  120. "Belarus in the aftermath of the Presidential election of 19 March 2006" (PDF) Parliamentary Assembly of the Council of Europe 11 April 2006 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើម (PDF)នៅ11 January 2012 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 25 May 2010 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  121. "Belarus rally marred by arrests" BBC News 2 March 2006 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ13 March 2006 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 26 March 2006 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  122. Oliphant, Roland (25 December 2010) "Police guard threatened to rape Belarus Free Theatre director after election protest" The Daily Telegraph London បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ11 March 2011 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 April 2011 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  123. Belarus opposition leader Andrei Sannikov jailed, BBC News Online (14 May 2011)
  124. "Belarus: 7 presidential candidates face 15 years" Kyiv Post 22 December 2010 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ19 January 2011 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 23 December 2010 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  125. "UNITED NATIONS MEMBER STATES | Meetings Coverage and Press Releases" www.un.org
  126. ១២៦,០ ១២៦,១ United States Government (2007) "Background Note: Belarus" United States State Department ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 November 2007
  127. https://www.orfonline.org/expert-speak/russia-belarus-relations-future-union-state-65288/
  128. Radio Free Europe (2006) "CIS: Foreign Ministers, Heads Of State Gather In Minsk For Summit" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ16 November 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 November 2007 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  129. "EU imposes Belarus travel ban" BBC News BBC 19 November 2002 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 3 December 2007
  130. ១៣០,០ ១៣០,១ "Foreign Policy" Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus 2007 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ17 February 2008 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007
  131. "Belarus president visits Vatican" BBC News British Broadcasting Corporation 27 April 2009 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 30 April 2010
  132. Mackinnon, Robbie Gramer, Amy "The U.S. Was Set to Send an Ambassador to Belarus. Then Came the Crackdown."
  133. "Modest Advances in US-Belarus Relations" Jamestown
  134. "Belarus Democracy Act Will Help Cause of Freedom, Bush Says" USINO United States State Department 22 October 2007 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ16 October 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  135. "China's Xi promises Belarus 1 billion in loans" Guardian London 7 May 2008 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 4 March 2016
  136. Pan, Letian (6 December 2005) "China, Belarus agree to upgrade economic ties" Xinhua News Agency បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ28 September 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  137. "Syria and Belarus agree to promote trade" BBC News BBC 13 March 1998 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007
  138. "Belarus-Syria report substantial progress in trade and economic relations" Press Service of the President of the Republic of Belarus 31 August 2007 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ20 January 2008 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  139. Ministry of Foreign Affairs of the RB (2007) "Membership of the Republic of Belarus in International Organizations" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ5 December 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 4 November 2007
  140. https://ec.europa.eu/home-affairs/what-we-do/policies/international-affairs/european-neighbourhood-policy_en
  141. "History" (រុស្ស៊ី) Ministry of Defense of the Republic of Belarus 2006 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ17 December 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  142. Routledge, IISS Military Balance 2007, pp. 158–59
  143. Bykovsky, Pavel; Alexander Vasilevich (May 2001) "Military Development and the Armed Forces of Belarus" Moscow Defense Brief ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 October 2007
  144. "Belarus – Military" The World Factbook Central Intelligence Agency 2005 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 October 2007
  145. "Belarus and NATO" Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus 2002 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ30 November 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 October 2007
  146. "NATO Council adopted individual partnership program with Belarus" The Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus 11 March 2002 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 30 April 2010
  147. Laurie Walker (21 November 2010) "Nato and Belarus: partnership, past tensions and future possibilities" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ20 October 2013 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 25 November 2010 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  148. Press Freedom Index 2013/2014, Reporters Without Borders, January 2014, https://rsf.org/en/ranking/2014, បានយកមក 6 March 2014 
  149. Death sentences and executions in 2011 Amnesty International March 2012
  150. "2012 Human Rights Reports: Belarus" The US Department of State The US Department of State ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 17 November 2013
  151. "Snapshot of the Belarus Country Profile" Business Anti-Corruption Portal GAN Integrity Solutions
  152. "UN human rights experts: Belarus must stop torturing protesters and prevent enforced disappearances" Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights 1 September 2020 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 1 September 2020
  153. ១៥៣,០ ១៥៣,១ "Section I: Principles of the Constitutional System. Published 1994, amended in 1996" Constitution of Belarus Press Service of the President of the Republic of Belarus 2004 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ17 December 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007
  154. "Section V: Local government and self-government" Constitution of Belarus Press Service of the President of the Republic of Belarus 2004 បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ5 November 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 22 December 2007
  155. "About Minsk" Minsk City Executive Committee 16 December 2009 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 27 April 2010
  156. "About Minsk" Minsk City Executive Committee ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 20 December 2007
  157. ទំព័រគំរូ:Cite chapter
  158. O'Neill, Aaron "Belarus GDP Distribution Across Economic Sectors" Statista ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 6 April 2021
  159. World Bank. "Belarus: Prices, Markets, and Enterprise Reform," p. 1. World Bank, 1997;
  160. "Belarus in Figures, 2016" www.belstat.gov.by
  161. Kaare Dahl Martinsen (2002) "The Russian-Belarusian Union and the Near Abroad" (PDF) Norwegian Institute for Defence Studies NATO បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើម (PDF)នៅ27 November 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 7 November 2007 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  162. "Russia may cut oil supplies to ally Belarus – Putin" Reuters 25 October 2006 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 8 October 2007
  163. ១៦៣,០ ១៦៣,១ ១៦៣,២ "The World Factbook – Belarus – Economy" Central Intelligence Agency 2006 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 8 October 2007
  164. Library of Congress (1994) "Belarus – Exports" Country Studies ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 4 November 2007
  165. "Belarus and CIS countries and Georgia" Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 6 April 2021
  166. "Belarus – Industry" Country Studies Library of Congress 1995 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 8 October 2007
  167. World Bank (2006) "Belarus – Country Brief 2003" បណ្ណសារចម្លងពីខ្លឹមសារដើមនៅ10 December 2007 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 9 November 2007 Unknown parameter |url-status= ignored (ជំនួយ)
  168. Bléjer, Mario I.; Blejer, Director of the Centre for Central Banking Studies Mario I.; Skreb, Marko (9 May 2001) Transition: The First Decade MIT Press ISBN 9780262025058 – តាមរយៈ Google Books
  169. Sharon, Omondi "What Are The Biggest Industries In Belarus?" World Atlas ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 6 April 2021